MAJDANEK MIEJSCE PAMIĘCI I MUZEUM INFORMATOR

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MAJDANEK MIEJSCE PAMIĘCI I MUZEUM INFORMATOR"

Transkrypt

1

2 MAJDANEK MIEJSCE PAMIĘCI I MUZEUM INFORMATOR LUBLIN 2014

3

4 SPIS TREŚCI Konzentrationslager Lublin Pierwsze na świecie muzeum martyrologiczne Trudne początki Krajobraz historyczny Majdanka Upamiętnienia Muzeum dziś W magazynie zbiorów Zbiory historyczne Zbiory artystyczne Archiwum: przeszłość w 180 metrach bieżących akt Specjalistyczny księgozbiór biblioteki Ekspozycja muzealna Wystawy czasowe Konserwacja reliktów obozowych Badanie dziejów KL Lublin i problematyki muzealnej Działalność wydawnicza Edukacja muzealna Dni Majdanka coroczne spotkania z przeszłością Oddziały Państwowego Muzeum na Majdanku Jak zwiedzać Majdanek? Przewodnicy Godziny otwarcia Muzeum Informacje praktyczne Plan zwiedzania

5 IV pole więźniarskie, fotografia lotnicza, sierpień 1944 Ogrodzenie pól więźniarskich, 1944

6 5 KONZENTRATIONSLAGER LUBLIN Państwowe Muzeum na Majdanku zostało utworzone na terenie byłego niemieckiego obozu koncentracyjnego (Konzentrationslager Lublin KL Lublin), który funkcjonował na obrzeżach Lublina od października 1941 roku do lipca 1944 roku. W tym czasie przeszło przez niego około 150 tysięcy osób, z których blisko 80 tysięcy poniosło śmierć. Spośród obozów działających podczas II wojny światowej na terenie Niemiec i krajów okupowanych Majdanek wyróżniał się nie tylko lokalizacją (przy ruchliwej drodze łączącej Lublin z Chełmem i Zamościem), ale i wielością funkcji, jakie spełniał. Majdanek był bowiem rezerwuarem taniej siły roboczej, obozem koncentracyjnym dla więźniów pochodzących z blisko 30 państw, ośrodkiem zagłady Żydów, obozem karno przejściowym dla ludności wiejskiej z Lubelszczyzny, a także miejscem straceń osób przywożonych tu z więzienia na Zamku Lubelskim. Majdanek zostanie przechowany jako muzeum pamiątek ludzkiego cierpienia i widoczny znak popełnionych przez Niemców zbrodni [...]. Andrzej Witos przewodniczący Polsko-Sowieckiej Komisji do Zbadania Zbrodni Niemieckich Popełnionych na Majdanku, 12 września 1944 Puszka po cyklonie B Tablica ostrzegawcza na zewnętrznym ogrodzeniu, 1944

7 6 Warunki, w jakich żyli więźniowie, były bardzo prymitywne. Baraki mieszkalne nie dawały skutecznej ochrony przed zimnem, a przez dłuższy czas funkcjonowania obozu nie posiadały urządzeń sanitarnych. Sytuację pogarszał głód, choroby i mordercza praca. Więźniom towarzyszyło nieustanne poczucie zagrożenia życia. Umierali oni w następstwie tragicznych warunków bytowych i chorób, słabi i chorzy byli mordowani przez załogę SS. Żydów poddawano selekcjom, w wyniku których część z nich zgładzono w komorach gazowych. Tragiczna historia obozu na Majdanku dobiegła końca 22 lipca 1944 roku, kiedy załoga niemiecka opuściła go w obawie przed zbliżającymi się wojskami radzieckimi. Wraz z nią odszedł ostatni transport więźniów do Auschwitz. Uciekający w pośpiechu Niemcy próbowali zatrzeć ślady swoich działań. W ogniu stanął budynek krematorium, a dokumenty z kancelarii obozowej zakopano, wcześniej starając się je spalić. Kiedy następnego dnia na teren obozu wkroczyła Armia Czerwona, znajdowało się w nim jeszcze około 1000 radzieckich jeńców wojennych. Wkrótce w poobozowych barakach zorganizowano obóz NKWD dla żołnierzy Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich. Przetrzymywano tutaj także jeńców niemieckich, a część terenu przekształcono w koszary. Na przełomie lipca i sierpnia 1944 roku na Majdanek tłumnie przychodzili mieszkańcy Lublina i rodziny pomordowanych. W sierpniu 1944 roku rozpoczęły się prace Polsko-Sowieckiej Komisji do Zbadania Zbrodni Niemieckich Popełnionych na Majdanku. Transport wysiedlonych z Zamojszczyzny w drodze na Majdanek, lipiec 1943

8 7 Więźniowie pracujący przy budowie dróg, 1943 Strażnik przy bramie wjazdowej, 1943

9 8

10 9 PIERWSZE NA ŚWIECIE MUZEUM MARTYRO- LOGICZNE Inicjatywa utworzenia muzeum na terenie byłego obozu koncentracyjnego pojawiła się w Lublinie już w niespełna miesiąc po jego likwidacji. Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego zaakceptował ten pomysł i 17 października 1944 roku powołał specjalną komisję odpowiedzialną za stworzenie instytucji muzealnej, która rozpoczęła funkcjonowanie na początku listopada tego samego roku. Na Majdanku powstało więc pierwsze na świecie muzeum martyrologiczne dok u ment ują ce wydarzenia związane z II wojną światową. Metalowy identyfikator z numerem obozowym, znaleziony na terenie Majdanka Mieszkańcy Lublina oglądają Majdanek. Na pierwszym planie spalone krematorium, w głębi panorama miasta, lipiec 1944

11 10 TRUDNE POCZĄTKI Art. 1. Tereny byłego hitlerowskiego obozu koncentracyjnego na Majdanku wraz z wszelkimi znajdującymi się tam zabudowaniami i urządzeniami zachowuje się po wsze czasy jako Pomnik Męczeństwa Narodu Polskiego i innych Narodów. Ustawa z dnia 2 lipca 1947 roku o upamiętnieniu męczeństwa Narodu Polskiego i innych Narodów na Majdanku Remont jednej z wież wartowniczych, 1946 Jednym z zadań Państwowego Muzeum na Majdanku (PMM) było zabezpieczenie dowodów zbrodni popełnionych w obozie. Kiedy jednak zapadła decyzja o utworzeniu Muzeum, wiele poobozowych obiektów było już zniszczonych. Powołanie do życia placówki nie zatrzymało masowej grabieży, jakiej dopuszczało się stacjonujące tutaj wojsko i ludność cywilna. Najwięcej szkód wyrządzili żołnierze. Niektóre z drewnianych obiektów rozbierali na opał, inne elementy wyposażenia obozu sprzedawali za bezcen. Początkowo w dyspozycji wojska znajdował się cały teren obozu poza jednym barakiem i krematorium przekazanym na rzecz tworzącego się Muzeum. Większość jednostek wojskowych opuściła Majdanek jesienią 1945 roku, ale ostatnie z nich zajmowały teren poobozowych magazynów budowlanych aż do 14 grudnia 1949 roku. 2 lipca 1947 roku Sejm RP uchwalił ustawę, na mocy której PMM uzyskało status prawny. Obecnie Muzeum jest instytucją państwową, podległą Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Obchody Tygodnia Majdanka, 1948

12 11 Pierwsi pracownicy Muzeum. Wśród nich dyrektor Stanisław Brodziak (drugi od prawej), 1945 Plakat Tygodnia Majdanka z informacją o zbiórce pieniędzy na budowę Muzeum, wrzesień 1945 Grupa polskich żołnierzy na drodze między V polem a krematorium, sierpień 1944

13 12 Poszliśmy i my sprawdzić, czy te opowiadane potworności o uśmiercaniu ludzi gazem nie są przypadkiem przesadzone. Okazało się, że nie tylko nie były przesadzone, ale nie oddawały ogromu grozy, bo komora, duża jak hala warsztatowa, zdolna była uśmiercać w ciągu paru minut setki ludzi [...]. Przy niej stanowisko dla esesmana z judaszem pozwalającym bezpiecznie obserwować konanie wpędzonych tam nagich ludzi. Tu i ówdzie etykiety z puszek: Cyklon, Giftgas! Cyangehalt 1500g. Tadeusz Perkowki, świadek budowy Majdanka oraz jego likwidacji w 1944 roku Fragment zalesionego I pola (po prawej) i przedpole obozu więźniarskiego, połowa lat 50. XX wieku KRAJOBRAZ HISTORYCZNY MAJDANKA Pierwsza koncepcja urządzenia Muzeum powstała w 1949 roku. Baraki więźniarskie pozostawiono tylko na III polu. Zachowano także łaźnie, komory gazowe i krematoria. Baraki magazynowe i warsztaty miały służyć celom ekspozycyjnym, a zabudowania komendantury i koszar SS przeznaczono na obiekty biurowe i administracyjne Muzeum. Na pozostałych czterech polach więźniarskich zasadzono las dębowy, symbolizujący święty gaj prasłowiański. Do realizacji tego planu przystąpiono w 1949 roku. Jednak po kilkunastu latach coraz bardziej rozrastające się drzewa zaczęły przysłaniać zabudowę obozu i neutralizować tragizm miejsca, a ich korzenie niszczyły podłogi baraków i instalacje sanitarne. W latach 60. XX wieku przygotowano nową koncepcję zagospodarowania przestrzennego Majdanka, której autorem jest lubelski architekt inż. Romuald Dylewski. Zakładała ona wykarczowanie drzew i krzewów oraz zachowanie autentycznego charakteru miejsca. Obiekty historyczne przeszły gruntowną konserwację, a część ogrodzenia pól więźniarskich zrekonstruowano. W późniejszym okresie oddano do użytku pawilon usługowy dla turystów oraz budynek administracyjny, mieszczący m.in. magazyn zbiorów, archiwum i bibliotekę. Ta koncepcja ukształtowała w głównej mierze współczesny krajobraz historyczny Majdanka. Jego centralną część stanowią pozostałości obozu więźniarskiego, otoczone podwójnym ogrodzeniem z drutu kolczastego i wieżami strażniczymi. O tragizmie obozowego życia przypominają drewniane baraki jednego z pól więźniarskich oraz ustawione do nich prostopadle magazyny i warsztaty.

14 13 Budynkiem o wyjątkowej wartości historycznej i wymowie jest bunkier komór gazowych. Są to jedne z nielicznych zachowanych tego typu urządzeń w Europie. Ich charakter jest unikatowy także dlatego, że były one przystosowane do eksterminacji zarówno przy użyciu cyklonu B, jak i tlenku węgla. Kolejnym wymownym symbolem nazistowskich zbrodni jest tzw. nowe krematorium, usytuowane bezpośrednio za V polem więźniarskim. W budynku składającym się pierwotnie z 12 pomieszczeń zachowały się m.in. piece krematoryjne oraz stół sekcyjny, służący do ograbiania zwłok. Na terenie Muzeum, na tzw. I międzypolu, znajduje się również barak, w którym zlokalizowane było wcześniejsze krematorium. Bunkier komór gazowych Za V polem więźniarskim oczom osób odwiedzających Majdanek ukazuje się kolejne świadectwo eksterminacyjnej polityki nazistów. W wykopanych tam rowach egzekucyjnych podczas akcji o kryptonimie Erntefest [Dożynki] 3 listopada 1943 roku rozstrzelano ponad 18 tysięcy żydowskich więźniów Majdanka i obozów pracy w Lublinie. Wydarzenie to było ostatnim rozdziałem Akcji Reinhardt zmierzającej do zagłady Żydów w Generalnym Gubernatorstwie. Krematorium za V polem Rowy egzekucyjne

15 14 Kolumna Trzech Orłów, lipiec 1944

16 15 UPAMIĘTNIENIA Ustawa z 2 lipca 1947 roku nadała terenowi byłego obozu koncentracyjnego na Majdanku miano Pomnika Męczeństwa Narodu Polskiego i innych Narodów. Pamięć o dramatycznych wydarzeniach związanych z jego funkcjonowaniem, pragnienie oddania hołdu zmarłym i pomordowanym oraz potrzeba uwypuklenia przesłania miejsca sprawiły, że na przestrzeni dziesięcioleci powstawały tutaj różne formy upamiętnień. KOLUMNA TRZECH ORŁÓW Pierwsze upamiętnienie ofiar KL Lublin powstało jeszcze podczas funkcjonowania obozu. W maju 1943 roku pod pretekstem ozdabiania pól więźniarskich polscy więźniowie polityczni postawili na placu apelowym III pola betonową kolumnę zwieńczoną zrywającymi się do lotu orłami. Potajemnie umieścili w podstawie kolumny prochy pomordowanych. Załoga obozu była przekonana, że pomnik symbolizuje niemieckie godło. Ptakom nadałem formę pół-gołębi, pół-orłów. Gołębie to symbol niewinności duszy, orły narodowy i zwycięstwa. Związałem ptaki w symbolu zwycięstwa, a upostaciowiłem je jako Trójcę: Mężczyzna, Kobieta i Dziecię ze stopami wpartymi w glob ziemski, nad którym roztaczają pieczę. Albin Maria Boniecki, więzień Majdanka, twórca Kolumny Trzech Orłów

17 16 KOPIEC Z PROCHAMI POMORDOWANYCH Poświęcenie kopca, 1947 Po likwidacji obozu w wielu miejscach na jego terenie znajdowały się prochy i kości pomordowanych. W maju 1947 roku w ramach czynu społecznego ze szczątków ludzkich usypano kopiec-kurhan. W przedsięwzięciu brała udział młodzież szkolna, wojsko, zakłady pracy i organizacje społeczne, a o pomoc do wiernych apelował ówczesny biskup lubelski ks. Stefan Wyszyński. W ciągu kilku miesięcy udało się zebrać 1300 metrów sześciennych ziemi przemieszanej z prochami. Kopiec pełnił funkcję upamiętnienia ofiar obozu do końca lat 60. XX wieku. Wtedy prochy złożono pod kopułą nowo wybudowanego Mauzoleum, gdzie spoczywają do dziś. Kopiec, przełom lat 50. i 60. XX wieku

18 POMNIK WALKI I MĘCZEŃSTWA 17 Wobec próśb byłych więźniów, uznających dotychczasowe formy upamiętnienia za zbyt skromne, w 1967 roku ogłoszono konkurs powszechny na pomnik ku czci ofiar obozu zagłady na Majdanku. Cieszył się on olbrzymim zainteresowaniem wśród twórców z całego kraju. Do realizacji wybrano projekt Wiktora Tołkina i Janusza Dembka. Dwa lata później zakończyła się budowa pomnika, przy której było zaangażowanych około 200 osób. Jego odsłonięcie zgromadziło ponad stutysięczny tłum, a władze państwowe reprezentował premier rządu PRL Józef Cyrankiewicz. Pomnik Walki i Męczeństwa to monumentalny kompleks pomnikowy składający się z trzech elementów, które niosą wiele symbolicznych treści. W świat obozowy wprowadza odwiedzających Pomnik Brama, który nawiązuje do Bramy Piekieł z Boskiej komedii Dantego Alighieri. Od Bramy prowadzi Droga Hołdu i Pamięci. Jej początkowy odcinek ma formę głębokiego wąwozu, a na jej przeciwległym krańcu znajduje się Mauzoleum. Ma ono formę kopuły wspartej na trzech kolumnach. Na fryzie wyrzeźbiono napis Los nasz dla was przestrogą cytat z wiersza Requiem Franciszka Fenikowskiego. Niechaj moment ten po wsze czasy, kiedy nie będzie już ani nas, ani naszych dzieci, wnuków i prawnuków, kiedy żyć będą na ziemiach Polski, Europy i świata ludzie wolni, ludzie szlachetni, ludzie braterstwem człowieczym złączeni daje świadectwo przeszłości i stanowi symbol wiecznej pamięci, wiecznej chwały i czci dla tych, co ponieśli na ziemi obozowej Majdanka męczeńską śmierć z rąk hitlerowskich ludobójców. Fragment aktu erekcyjnego pod Pomnik Walki i Męczeństwa odczytany przez Danutę Brzosko-Mędryk, więźniarkę Majdanka Mauzoleum

19 18 Przy Pomniku Walki i Męczeństwa hołd ofiarom Majdanka składali przywódcy religijni i państwowi z całego świata. Dziś jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych składników panoramy Lublina, a Pomnik Brama jest elementem logo Państwowego Muzeum na Majdanku używanym od 2007 roku. Wiktor Tołkin podpisuje album do wystawy Jeśli ludzie zamilkną, głazy wołać będą. Pomnik ku czci ofiar Majdanka, 2009

20 19

21 20 SHRINE MIEJSCE PAMIĘCI BEZIMIENNEJ OFIARY Popatrzcie na więźniarskie pola... w tej świeżej, soczystej trawie nie dojrzycie tamtej obozowej gołej ziemi udeptanej tysiącami stóp. [...] Nie dojrzycie tego, co myśmy widzieli codziennego bohaterstwa w pokonywaniu terroru, w walce o zachowanie człowieczeństwa. Dlatego prosimy Was nie tylko o pamięć o niewinnych ofiarach, ale o szacunek i uznanie dla tych, których tu osadzono za udział w polskim podziemiu i którzy w nieludzkich warunkach obozowych nie poddawali się uzbrojonemu przeciwnikowi. W 1999 roku, w 55. rocznicę likwidacji obozu, z inicjatywy byłych więźniów Majdanka w jednym z baraków otwarto instalację artystyczną Shrine [Świątynia]. Wystawa łącząca elementy rzeźbiarskie, graficzne i muzyczne, oddaje hołd wszystkim ofiarom Majdanka. Umieszczono na niej 52 kule symbolizujące 52 narodowości więźniów KL Lublin, którzy ginęli tutaj niezależnie od wyznawanej religii. Autorem instalacji jest Tadeusz Mysłowski, zaś oprawę muzyczną przygotował Zbigniew Bargielski. Przesłanie byłych więźniów w 60. rocznicę wyzwolenia obozu koncentracyjnego na Majdanku, 23 lipca 2004 Instalacja artystyczna Shrine

22 21

23 22 MUZEUM DZIŚ Misją Muzeum jest kultywowanie pamięci i rozwijanie edukacji historycznej o okupacji niemieckiej Lubelszczyzny podczas II wojny światowej. Muzeum zajmuje obszar niemal 90 ha. Zlokalizowane są na nim obiekty historyczne oraz infrastruktura służąca zwiedzającym, badaczom i uczestnikom projektów edukacyjnych. Nad rozwojem instytucji oraz zapewnieniem jej prawidłowego funkcjonowania czuwa 10 działów. Oddziałami Państwowego Muzeum na Majdanku są muzea byłych obozów zagłady Akcji Reinhardt w Bełżcu i Sobiborze. Cele Muzeum realizowane są głównie przez upamiętnianie ofiar niemieckiego obozu koncentracyjnego na Majdanku oraz obozów zagłady w Bełżcu i Sobiborze, a także zabezpieczanie obiektów i ich udostępnianie. Magazyn zbiorów archiwalnych Zabudowa III pola więźniarskiego część ekspozycji historycznej Muzeum Gromadzone przez instytucję zbiory stanowią bazę źródłową do badań naukowych, są opracowywane i upowszechniane. Temu ostatniemu służy organizacja wystaw i uroczystości upamiętniających, działalność wydawnicza, projekty edukacyjne i udział w sesjach naukowych. Archiwum PMM otwarte jest dla historyków, byłych więźniów i ich rodzin, uczestników organizowanych przez Muzeum przedsięwzięć edukacyjnych.

24 23 W MAGAZYNIE ZBIORÓW Muzealne magazyny gromadzą autentyczne przedmioty pochodzące z obozu koncentracyjnego na Majdanku oraz prace artystyczne o tematyce martyrologicznej i antytotalitarnej powstałe po 1945 roku. Są one prezentowane zwiedzającym na wystawie stałej oraz w trakcie przygotowywanych przez Muzeum wystaw czasowych. Przedmioty znalezione na terenie obozu

25 24 ZBIORY HISTORYCZNE Nieocenioną wartość dokumentalną posiadają relikty przejęte przez Muzeum po likwidacji obozu, a także artefakty znajdowane na jego terenie podczas prac budowlanych i badań archeologicznych. Spośród blisko 300 tysięcy tego typu eksponatów zdecydowaną większość stanowi kolekcja obuwia więźniarskiego. Liczy ona 280 tysięcy sztuk butów należących do ofiar Majdanka i innych obozów działających w ramach Akcji Reinhardt. Do tej kategorii zbiorów należą też inne prywatne rzeczy więźniów zabrane im po przybyciu do obozu, a więc szczoteczki do zębów, klucze, walizki, okulary, przybory do golenia, modlitewniki czy zabawki. Czapka więźniarska z wyszytą literą M Różaniec wykonany z chleba Samochód-popielniczka wykonany z piaskowca przez jednego z więźniów obozu w 1943 roku Zwitki Tory znalezione na terenie obozu po jego likwidacji

26 25 Lalka krakowianka przywieziona do obozu Modlitewnik Muzeum gromadzi także przedmioty obrazujące dzień powszedni w obozie, m.in. odzież i obuwie obozowe, blaszki z numerami, prycze, kubki, miski i tablice ostrzegawcze. O działalności artystycznej, jaka rozwijała się w obozie, świadczą natomiast wykonywane przez więźniów papierośnice, rysunki czy biżuteria. Osobne kategorie stanowią relikty związane z terrorem i uśmiercaniem więźniów puszki po cyklonie B, pejcze, piece krematoryjne, podwozia samochodów, a także eksploatacją zwłok urny na prochy, włosy, protezy dentystyczne. Liczba eksponatów stale rośnie. Uzupełniają je dary od byłych więźniów oraz ich rodzin. Kubek metalowy

27 26 ZBIORY ARTYSTYCZNE Najstarsze spośród prac artystycznych gromadzonych w PMM powstały jeszcze w okresie funkcjonowania obozu i zostały wykonane przez więźniów. To głównie rysunki i akwarele na papierze oraz rzeźby. Ich największym walorem jest autentyzm i dokumentalizm przedstawiają sceny widziane oczami świadków. Tworzone były w pośpiechu, często na skrawku papieru, więc nie zawsze prezentowały wysoki poziom artystyczny. Zupełnie odmienny charakter mają natomiast prace powstałe po wojnie. Sztuka była samoobroną przed bezbronnym poddaniem się człowieka. Sztuka jest uzmysłowieniem tego, co w nas samych wymaga wyzwolenia. Sztuka to zamiana życia w obraz. Józef Szajna były więzień KL Auschwitz i KL Buchenwald, uczestnik Międzynarodowego Triennale Sztuki na Majdanku, autor pracy Klatka z cyklu Inżynieria genetyczna IV, 1991 Epitafium Tadeusza Banasia, 1986 Zorganizowane przez Muzeum w latach 60. XX wieku ogólnopolskie wystawy artystyczne Przeciw wojnie stały się impulsem do stworzenia kolekcji dzieł sztuki współczesnej o tematyce martyrologicznej i antywojennej. Najciekawsze i nagradzane prace odkupowano od artystów albo były one przekazywane do Muzeum w formie darów. Najwięcej dzieł sztuki trafiło do zasobów PMM w ramach Międzynarodowego Triennale Sztuki, które w 1985 Rysunek Karola Lindera z 1944 roku przedstawiający eksterminację więźniów w obozie na Majdanku

28 27 Praca Skończmy z masowym zabijaniem Onisima Colta z Rumunii prezentowana na VI Międzynarodowym Triennale Sztuki Majdanek, 2000 roku zastąpiło organizowane wcześniej wystawy artystyczne o charakterze krajowym. Kolekcja dzieł sztuki współczesnej liczy dziś blisko 7 tysięcy prac z zakresu malarstwa, grafiki, plakatu, fotografii, rzeźby, medalierstwa i sztuki ludowej. Wśród nich znajdują się prace twórców znanych w świecie, jak chociażby Józefa Szajny, Tomasza Kawiaka czy Leszka Mądzika. Dużą część kolekcji stanowią też muzealia, wydane przez PMM w związku z uroczystościami rocznicowymi i wystawami, np. medale okolicznościowe. Grand Prix VI Międzynarodowego Triennale Sztuki Majdanek - Bunkier b II Pawła Warchoła, 2000

29 28 ARCHIWUM: PRZESZŁOŚĆ W 180 METRACH BIEŻĄCYCH AKT Nadpalone, znajdowane pod warstwą ziemi, wśród gruzowisk po barakach i na śmietnikach, szczątki akt komendantury obozowej były pierwszymi dokumentami w zbiorach Archiwum PMM. Jednym z najważniejszych dokumentów z okresu funkcjonowania obozu jest niekompletna księga zmarłych więźniów z 1942 roku, w której odnotowano około 7 tysięcy nazwisk. Wkrótce uzupełniła je korespondencja dotycząca zakupu cyklonu B i handlu włosami więźniów, na którą w rozbitym samochodzie na jednej z ulic Lublina natknął się lubelski naukowiec Roman Szewczyk. Początkowo skromne zbiory Muzeum uzupełniono w wyniku kwerend w polskich i zagranicznych archiwach. W efekcie wieloletnich starań PMM pozyskało fotokopie dokumentów wywiezionych do Związku Radzieckiego. Liczne oryginalne dokumenty obozowe przekazali byli więźniowie i ich rodziny. Są to głównie grypsy, zawiadomienia o śmierci, zwolnienia z obozu, potwierdzenia odbioru paczek. Dokumenty należące do zasobu archiwalnego PMM podzielić można na kilka grup. Najcenniejszą grupę stanowią akta administracji obozu, które w dużej mierze zostały zniszczone przez okupanta. Zachowały się m.in. niektóre zarządzenia i rozkazy komendantury, akta personalne kilkunastu osadzonych, wykazy dowódców i podoficerów oraz meldunki o stanie liczbowym więźniów. Ważne dla zbadania dziejów KL Lublin są także materiały wytworzone poza obozem, ale bezpośrednio z nim związane. Należą do nich akta Centralnego Zarządu Budowlanego SS w Lublinie, Polskiego Czerwonego Krzyża czy prywatne dokumenty

30 29 więźniów. Ich uzupełnieniem są ankiety, zeznania i wspomnienia byłych więźniów gromadzone w Archiwum od 1944 roku. Szczególnie dużo napłynęło ich w wyniku organizowanych przez Muzeum konkursów na pamiętniki. Poza relacjami pisanymi w Archiwum PMM znajdują się także ich zapisy audio i wideo. Są one nie tylko pomocą dla badaczy, ale także elementem wielu projektów edukacyjnych. Dziś na półkach muzealnego Archiwum przechowuje się ok. 180 metrów bieżących akt, w tym 18 metrów bieżących oryginalnych dokumentów poobozowych. Zbiory te są sukcesywnie digitalizowane, co umożliwia ich upowszechnianie. Służy temu pracownia wyposażona w nowoczesny sprzęt do cyfryzacji zbiorów. Poza materiałami archiwalnymi dotyczącymi KL Lublin Archiwum gromadzi akta dokumentujące działalność Muzeum. Archiwum PMM udziela także informacji o byłych więźniach. Rocznie wpływa do niego średnio 200 takich zapytań. W tym celu zainteresowani mogą skorzystać także z internetowej bazy Indeks więźniów KL Lublin udostępnionej na eu. Gromadzi ona dane ponad 56 tysięcy więźniów Majdanka. Niestety po pobycie wielu osadzonych w KL Lublin nie pozostał żaden ślad. Dokument tożsamości Icka Boksenbauma uprawniający do pobytu w getcie na Majdanie Tatarskim Akta zawierają blisko: 270 tysięcy klatek mikrofilmów, 5,5 tysiąca zdjęć, 500 nagrań audio i tyle samo wideo. Prace nad digitalizacją zbiorów

31 30

32 31

33 32 SPECJALISTYCZNY KSIĘGOZBIÓR BIBLIOTEKI Muzealna biblioteka posiada zbiory liczące ponad 16 tysięcy woluminów. Zapoczątkowały ją nazistowskie publikacje propagujące założenia narodowego socjalizmu wydane w Trzeciej Rzeszy w latach i pozostawione na terenie Majdanka przez załogę obozową. Główną część zasobu stanowią specjalistyczne czasopisma, a także książki poświęcone historii, edukacji i muzealnictwu. Bogaty dział tworzą prace na temat różnych obozów: koncentracyjnych, zagłady, jenieckich i innych. Należą do niego systematycznie gromadzone publikacje dotyczące obozu na Majdanku, począwszy od tych, które pojawiły się jeszcze w czasie trwania wojny. Zasoby biblioteki na bieżąco uzupełniane są o najnowsze wydawnictwa, poświęcone głównie tematyce wojennej i okupacyjnej. Wyszukiwanie potrzebnych publikacji w zbiorach bibliotecznych ułatwia katalog on-line, który dostępny jest na stronie internetowej Muzeum.

34 33 EKSPOZYCJA MUZEALNA Losom mężczyzn, kobiet i dzieci osadzonych w obozie koncentracyjnym na Majdanku poświęcona jest wystawa historyczna Więźniowie Majdanka. Prezentowane są na niej relikty obozowe pasiaki, narzędzia eksterminacji, przedmioty artystyczne wykonane przez więźniów czy przywiezione przez nich rzeczy osobiste. Na ekspozycji można także obejrzeć i wysłuchać relacji więźniów. Wystawę historyczną uzupełnia ekspozycja plenerowa. Jej centralnym elementem są szklane tablice z komentarzami historycznymi. Zainstalowano je wewnątrz obiektów poobozowych (łaźnie, bunkier z komorami gazowymi, baraki mieszkalne na III polu, krematorium) oraz wzdłuż trasy zwiedzania. Te ostatnie tworzą ścieżkę historyczną zatytułowaną Konzentrationslager Lublin Rozpoczyna się ona u stóp Pomnika Bramy, a kończy przy Mauzoleum. Opisuje najważniejsze obiekty i miejsca związane z historią obozu oraz przedstawia ich wygląd w czasie istnienia KL Lublin lub tuż po jego likwidacji. Istotne aspekty funkcjonowania obozu oraz przełomowe wydarzenia z historii Majdanka dokumentują tablice z relacjami świadków więźniów KL Lublin i członków załogi SS. Znajdującym się na ekspozycji reliktom obozowym towarzyszą tabliczki z komentarzem historycznym.

35 34

36 35 Fragment wystawy Więźniowie Majdanka urządzonej w baraku nr 62

37 36 W jednym z baraków zobaczyć można wizualizację topografii Majdanka. Trójwymiarową makietę obozu uzupełnia projekcja zdjęć archiwalnych ilustrująca jego zabudowę w okresie wojny. W specjalnie zaprojektowanych gablotach ustawionych w baraku nr 52 eksponowane jest obuwie należące do ofiar Akcji Reinhardt, które zginęły także w innych obozach. Wystawa uświadamia skalę zbrodni dokonywanych w obozach śmierci. Warunki panujące w KL Lublin przybliża z kolei ekspozycja w barakach III pola więźniarskiego. Mizerna konstrukcja budynków, brak okien i prycze z siennikami przypominają o prymitywnych warunkach, w jakich musieli bytować więźniowie.

38 37

39 38

40 39

41 40 WYSTAWY CZASOWE Wystawy czasowe prezentowane w Państwowym Muzeum na Majdanku mają charakter ekspozycji dokumentalnych i artystycznych. Celem każdej z nich jest przybliżenie problematyki II wojny światowej oraz okupacji na Lubelszczyźnie. Ukazując nieudostępniane na co dzień zbiory muzealne, stanowią one uzupełnienie ekspozycji stałej. Uroczyste otwarcie ekspozycji Jan Paweł II na Majdanku zorganizowanej w 20. rocznicę wizyty papieża w Lublinie, 2007 Pierwsza wystawa Majdanek w plastyce powstała jeszcze w listopadzie 1944 roku. Tworzyły ją cykle rysunków przedstawiających różne aspekty życia obozowego. Wykonał je tuż po likwidacji obozu radziecki malarz Zinowij Tołkaczew. Wystawa Oskarżenie Polacy więzieni na Majdanku w listach swoich bliskich, 2011 Szczególnym wydarzeniem w kalendarzu działalności PMM była organizacja artystycznych wystaw konkursowych nazwanych Międzynarodowe Triennale Sztuki Majdanek. Odbywały się one w latach , a obejmowały grafikę, rysunek, fotografię i technikę wideo. Ranga wystawy i jej międzynarodowy charakter sprawiły, że cieszyła się ona olbrzymim zainteresowaniem artystów i zwiedzających. Do siedmiu edycji triennale zgłoszono blisko 15 tysięcy prac artystów pochodzących z ponad 70 państw. Wernisaż wystawy Majdanek w rysunkach Karola Lindera, 2011 Od kilku lat Muzeum skupia się przede wszystkim na urządzaniu wystaw czasowych, które prezentują zbiory historyczne i działalność instytucji. Przykładem mogą być ekspozycje zatytułowane Listy z Majdanka. KL Lublin w świetle grypsów ; Dowody zbrodni depozyty pamięci. Konserwacja przedmiotów i dokumentów z obozu koncentracyjnego na Majdanku czy wystawa plenerowa na temat genezy, budowy i symboliki Pomnika Walki i Męczeństwa.

42 Performance artystyczny Nobuhiko Utsumi w ramach VI Międzynarodowego Triennale Sztuki Majdanek, Regularnie udostępniane są także plenerowe wystawy specjalne poświęcone historii Majdanka i polityce okupacyjnej. Przykładem może być otwarta w 2012 roku ekspozycja Przybyli do getta... Odeszli w nieznane..., przygotowana dla upamiętnienia 70. rocznicy Akcji Reinhardt zagłady Żydów w okupowanej przez Niemców Polsce.

43

44 Multimedialna wystawa czasowa poświęcona wysiedleńcom z Zamojszczyny prezentowana w baraku nr 62

45 44 KONSERWACJA RELIKTÓW OBOZOWYCH Opieką konserwatorską objęte są pomniki zlokalizowane na terenie Majdanka, a także obiekty nieruchome należące do infrastruktury obozowej. W przeważającej części jest to zabudowa drewniana. Do dziś przetrwały m.in. 22 baraki mieszkalne, 15 baraków mieszczących warsztaty i magazyny, 17 wieżyczek strażniczych, 2 baraki łaźni, kwatery nadzorczyń obozu kobiecego, krematorium za V polem oraz tzw. stare krematorium. Książki pocztowe z kancelarii obozu koncentracyjnego na Majdanku po konserwacji Na obszarze Muzeum znajdują się 2 obiekty murowane (bunkier komór gazowych i tzw. biały domek) oraz blisko 90 ruin. Z czasów funkcjonowania obozu pochodzą również ciągi dróg i chodniki. Prace konserwatorskie przy Kolumnie Trzech Orłów. Replika kapitelu autorstwa Witolda Marcewicza Na bieżąco konserwowane są archiwalia. Wymagają one szczególnej opieki, bo stan, w jakim znajdowała się większość z nich, uniemożliwiał ich udostępnianie. Najważniejsze dokumenty poddane w ostatnim czasie konserwacji to stany dzienne obozu z 1943 roku, kartoteka pieniężna więźniów i Dziennik Marylki znaleziony na Majdanku dziennik pisany w marcu i kwietniu 1943 roku, jedno z nielicznych bezpośrednich świadectw Zagłady. W ciągu kilku ostatnich lat zakonserwowano m.in. książki, modlitewniki i zabawki przywiezione do obozu oraz naszywki bagażowe i więźniarskie pasiaki. Dezynfekcji poddano prawie wszystkie eksponaty z najliczniejszej grupy muzealiów około 266 tysięcy więźniarskich butów cywilnych.

46 45

47 46 BADANIE DZIEJÓW KL LUBLIN I PROBLEMATYKI MUZEALNEJ Jednym z najważniejszych ustaleń ostatnich lat jest oszacowanie liczby ofiar obozu na podstawie nowo odkrytych źródeł. Funkcjonujące wcześniej bilanse strat osobowych były zdecydowanie zawyżone. Przez wiele lat istnienia Muzeum na Majdanku zdołało stworzyć pokaźną bazę źródłową do badań naukowych. Składają się na nią dokumenty, relikty obozowe i zbiory biblioteczne. Liczne kwerendy przeprowadzane zarówno w instytucjach krajowych, jak i zagranicznych dopełniają obrazu dziejów KL Lublin i uzupełniają zgromadzone dotąd informacje. Badania historyków Muzeum koncentrują się głównie na tematach związanych z historią obozu koncentracyjnego na Majdanku, polityką hitlerowską na okupowanych ziemiach polskich, a zwłaszcza na Lubelszczyźnie, w tym historią obozów zagłady w Bełżcu i Sobiborze. Pracownicy Muzeum podejmują się także badań nad problematyką muzealną, zwłaszcza działalnością edukacyjną. Stoisko PMM na Lubelskich Targach Książki organizowanych przez Wojewódzką Bibliotekę Publiczną. W ramach targów rozstrzygany jest konkurs na Książkę Roku. Muzeum dwukrotnie zdobyło ten tytuł w 2010 i 2014 roku Dużym osiągnięciem PMM jest pogłębiona współpraca z naukowcami z polskich i zagranicznych instytucji badawczych. Okazję ku temu stwarzają liczne konferencje i spotkania, podróże studyjne oraz projekty międzynarodowe, w których biorą udział pracownicy PMM. Efekty wspólnych działań widać chociażby w publikacjach wydawanych nakładem PMM, gdzie zamieszczane są artykuły autorów z innych ośrodków, a także w wydawnictwach ukazujących się za granicą. Niektóre publikacje pracowników są dostępne on-line na stronie internetowej Muzeum.

MAJDANEK MIEJSCE PAMIĘCI I MUZEUM INFORMATOR

MAJDANEK MIEJSCE PAMIĘCI I MUZEUM INFORMATOR MAJDANEK MIEJSCE PAMIĘCI I MUZEUM INFORMATOR Lublin 2012 SPIS TREŚCI 4 8 10 12 14 Konzentrationslager Lublin Pierwsze na świecie muzeum martyrologiczne Trudne początki Krajobraz historyczny Majdanka Upamiętnienia

Bardziej szczegółowo

OFERTA WYDAWNICZA PAŃSTWOWEGO MUZEUM NA MAJDANKU

OFERTA WYDAWNICZA PAŃSTWOWEGO MUZEUM NA MAJDANKU OFERTA WYDAWNICZA PAŃSTWOWEGO MUZEUM NA MAJDANKU Obóz zagłady w Bełżcu w relacjach ocalonych i zeznaniach polskich świadków, red. Dariusz Libionka, Lublin 2013, 272 s., cena: 30,00 zł Publikacja jest pierwszym

Bardziej szczegółowo

Pañstwowe Muzeum na Majdanku. Oferta Edukacyjna

Pañstwowe Muzeum na Majdanku. Oferta Edukacyjna Pañstwowe Muzeum na Majdanku Oferta Edukacyjna Lublin 2009 Wprowadzenie Zajêcia edukacyjne organizowane w Pañstwowym Muzeum na Majdanku Lekcje muzealne Dzieñ studyjny Zwiedzanie z aktywnym udzia³em m³odzie

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO. Warszawa, dnia 21 lutego 2013 r. Pozycja 8 ZARZĄDZENIE

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO. Warszawa, dnia 21 lutego 2013 r. Pozycja 8 ZARZĄDZENIE DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO Warszawa, dnia 21 lutego 2013 r. Pozycja 8 ZARZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 19 lutego 2013 r. w sprawie nadania

Bardziej szczegółowo

STATUT MUZEUM GROSS-ROSEN w ROGOZNICY. Rozdział I Postanowienia ogólne

STATUT MUZEUM GROSS-ROSEN w ROGOZNICY. Rozdział I Postanowienia ogólne Data publikacji : 19.02.2010 W uzgodnieniu Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Załącznik do Uchwały Nr LX/913/2006 Sejmiku Województwa Dolnośląskiego z dnia 26 października 2006 r. STATUT MUZEUM

Bardziej szczegółowo

Geneza holocaustu. Przygotowywanie Żydów do wywozu do obozu zagłady

Geneza holocaustu. Przygotowywanie Żydów do wywozu do obozu zagłady 1 Geneza holocaustu W ramach Szkoły Dialogu nauczyciele z ZS-P w Dobrej znacznie wybiegają ponad podstawę programową i próbują uczniom przybliżyć dramat narodu żydowskiego podczas II wojny światowej. Szeroko

Bardziej szczegółowo

I. Czynności organizacyjne. Podanie częściowego tematu: Z wizytą w. II. Zagadka-odczytuję

I. Czynności organizacyjne. Podanie częściowego tematu: Z wizytą w. II. Zagadka-odczytuję Klasa VId Język polski Scenariusz lekcji języka polskiego w klasie VId SCENARIUSZ LEKCJI Temat: Z wizytą w muzeum Cel ogólny Doskonalenie słownictwa związanego z muzeami.. Cele operacyjne UCZEŃ: Posiada

Bardziej szczegółowo

Narodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych - 14 czerwca

Narodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych - 14 czerwca Narodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych - 14 czerwca Zespół Szkół Zawodowych im. R. Mielczarskiego w Katowicach 40-870 Katowice, al. B. Krzywoustego 13 e-mail:

Bardziej szczegółowo

Łódź Muzeum Tradycji Niepodległościowych Oddział Radogoszcz

Łódź Muzeum Tradycji Niepodległościowych Oddział Radogoszcz Łódź Muzeum Tradycji Niepodległościowych Oddział Radogoszcz Historia Muzeum mieści się w dawnej fabryce Samuela Abbego u zbiegu ulic Sowińskiego i Zgierskiej. W okresie okupacji niemieckiej znajdowało

Bardziej szczegółowo

Czas Cele Temat Metody Materiały

Czas Cele Temat Metody Materiały Aleksandra Kalisz, Instytut Historii Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Konspekt dnia studyjnego w Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau "Dyskryminacja, prześladowanie,

Bardziej szczegółowo

1 Symbolika Auschwitz na tle sporów wokół muzeum Łukasz Razowski

1 Symbolika Auschwitz na tle sporów wokół muzeum Łukasz Razowski 1 2 Spis treści Wstęp 6 Rozdział I: Historia sporów o symbole religijne w byłym obozie Auschwitz 14 1.1. Kalendarium sporów wokół byłego obozu Auschwitz-Birkenau 14 1.2. Wizyta papieża Jana Pawła II w

Bardziej szczegółowo

światowej na terenach Galicji. Wszyscy uczestnicy zapalili na cześć poległych bohaterów symboliczne znicze przy kaplicy cmentarnej.

światowej na terenach Galicji. Wszyscy uczestnicy zapalili na cześć poległych bohaterów symboliczne znicze przy kaplicy cmentarnej. Wycieczka klas 2 A i 2 D Gimnazjum Nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Tarnowie w dniu 26 września 2014 roku - - Dąbrowa Tarnowska - cmentarz I wojny światowej nr 248 i Ośrodek Spotkania Kultur Park Historyczny

Bardziej szczegółowo

AUSCHWITZ MOJA ZIEMIA HISTORIA I PAMIĘĆ PO SZEŚĆDZIESIĘCIU LATACH PROGRAM EDUKACYJNY DLA NAUCZYCIELI I UCZNIÓW

AUSCHWITZ MOJA ZIEMIA HISTORIA I PAMIĘĆ PO SZEŚĆDZIESIĘCIU LATACH PROGRAM EDUKACYJNY DLA NAUCZYCIELI I UCZNIÓW AUSCHWITZ MOJA ZIEMIA HISTORIA I PAMIĘĆ PO SZEŚĆDZIESIĘCIU LATACH PROGRAM EDUKACYJNY DLA NAUCZYCIELI I UCZNIÓW W POSZUKIWANIU SKRADZIONEGO DOMU PROJEKT 2006 ORGANIZATORZY: MCEAH, PANSTWOWE MUZEUM AUSCHWITZ-BIRKENAU

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Grabowska Katarzyna Panius Łukasz Kępski Malte Mansholt. Potulice jedno miejsce, dwie pamięci. Przewodnik po Miejscu Pamięci Potulice

Małgorzata Grabowska Katarzyna Panius Łukasz Kępski Malte Mansholt. Potulice jedno miejsce, dwie pamięci. Przewodnik po Miejscu Pamięci Potulice Małgorzata Grabowska Katarzyna Panius Łukasz Kępski Malte Mansholt Potulice jedno miejsce, dwie pamięci Przewodnik po Miejscu Pamięci Potulice Oldenburg Toruń 2009 1. Hitlerowski kompleks obozowy Potulice

Bardziej szczegółowo

MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE- GMACH GŁÓWNY. Fot: http://culture.pl/pl/miejsce/muzeum-narodowe-w-krakowie

MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE- GMACH GŁÓWNY. Fot: http://culture.pl/pl/miejsce/muzeum-narodowe-w-krakowie MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE- GMACH GŁÓWNY Fot: http://culture.pl/pl/miejsce/muzeum-narodowe-w-krakowie Kilka słów na temat Muzeum Narodowego w Krakowie Muzeum jest największą instytucją muzealną w Polsce

Bardziej szczegółowo

Historisch-technisches Informationszentrum.

Historisch-technisches Informationszentrum. 1 Historisch-technisches Informationszentrum. Wojskowy Ośrodek Badawczy w Peenemünde był w latach 1936-1945 jednym z najbardziej nowoczesnych ośrodków technologii na świecie. W październiku 1942 roku udało

Bardziej szczegółowo

Szanowni Mieszkańcy Krzczonowic!

Szanowni Mieszkańcy Krzczonowic! Szanowni Mieszkańcy Krzczonowic! W związku ze zbliżającą się 70. rocznicą wybuchu II wojny światowej ( 1 września 2009 r. ) grupa byłych i obecnych mieszkańców naszej wsi w składzie: 1. Krzysztof Granat

Bardziej szczegółowo

Regulamin Muzeum Sue Ryder w Warszawie

Regulamin Muzeum Sue Ryder w Warszawie W uzgodnieniu: Załącznik do uchwały Nr 11 z Zarządu Fundacji Sue Ryder 8 września 2010 r. 8 września 2010 Regulamin Muzeum Sue Ryder w Warszawie ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 Muzeum Sue Ryder w Warszawie,

Bardziej szczegółowo

Regulamin Muzeum Regionalnego w Bobolicach

Regulamin Muzeum Regionalnego w Bobolicach Regulamin Muzeum Regionalnego w Bobolicach I Postanowienia ogólne 1 Muzeum Regionalne w Bobolicach, zwane dalej Muzeum działa na podstawie Uchwały Nr XXVI/252/12 Rady Miejskiej w Bobolicach z dnia 15 marca

Bardziej szczegółowo

8 grudnia 1941 roku do niemieckiego ośrodka zagłady w Kulmhof (Chełmno nad Nerem) przybył pierwszy transport więźniów.

8 grudnia 1941 roku do niemieckiego ośrodka zagłady w Kulmhof (Chełmno nad Nerem) przybył pierwszy transport więźniów. Pamięć.pl - portal edukacyjny IPN Źródło: http://www.pamiec.pl/pa/kalendarium-1/13081,8-grudnia-1941-roku-do-niemieckiego-osrodka-zaglady-w-kulmhof-chelmnonad-nerem-.html Wygenerowano: Wtorek, 5 lipca

Bardziej szczegółowo

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności Problemy współczesności Obecnie przeżywamy okres, w którym ludzkość znalazła się w stadium dotychczas nieznanych, wielkich problemów cywilizacyjnych. Jesteśmy świadkami nagromadzenia się przeróżnych trudności,

Bardziej szczegółowo

HARMONOGRAM PRZEDSIĘWZIĘĆ PATRIOTYCZNYCH W MAŁOPOLSCE W 2015 ROKU

HARMONOGRAM PRZEDSIĘWZIĘĆ PATRIOTYCZNYCH W MAŁOPOLSCE W 2015 ROKU HARMONOGRAM PRZEDSIĘWZIĘĆ PATRIOTYCZNYCH W MAŁOPOLSCE W 05 ROKU STYCZEŃ 70 rocznica wyzwolenia hitlerowskiego obozu w Płaszowie 5.0 teren byłego obozu w Płaszowie Związek Kombatantów RP i Byłych Więźniów

Bardziej szczegółowo

Na krawędzi pamięci rzecz o zagładzie kutnowskich Żydów

Na krawędzi pamięci rzecz o zagładzie kutnowskich Żydów Patronat Honorowy: Na krawędzi pamięci rzecz o zagładzie kutnowskich Żydów Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Kutnowskiej zaprasza na obchody, upamiętniające 75. rocznicę utworzenia przez Niemców w Kutnie, getta

Bardziej szczegółowo

MUZEUM CO TO TAKIEGO?

MUZEUM CO TO TAKIEGO? MUZEUM CO TO TAKIEGO? Anita Broda, Alicja Mironiuk Nikolska Stowarzyszenie Pracownia Etnograficzna 2013, Warszawa Muzeum Nazwa muzeum pochodzi od greckiego słowa s museion czyli świątynia Muz. Jest to

Bardziej szczegółowo

S T A T U T MUZEUM NARODOWEGO W KIELCACH

S T A T U T MUZEUM NARODOWEGO W KIELCACH Załącznik do Zarządzenia Nr 8 Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 30 grudnia 2005 r. S T A T U T MUZEUM NARODOWEGO W KIELCACH I. Postanowienia ogólne. 1 Muzeum Narodowe w Kielcach zwane dalej

Bardziej szczegółowo

STATUT. Muzeum Narodowego w Poznaniu. I. Postanowienia ogólne

STATUT. Muzeum Narodowego w Poznaniu. I. Postanowienia ogólne Załącznik do zarządzenia Nr 38 Ministra Kultury z dnia 10 czerwca 2002 r. STATUT Muzeum Narodowego w Poznaniu I. Postanowienia ogólne 1. Muzeum Narodowe w Poznaniu zwane dalej Muzeum działa na podstawie

Bardziej szczegółowo

Dział edukacji. Oferta 2014/2015. - zajęcia edukacyjne dla dzieci, młodzieży i dorosłych - wydarzenia kulturalne - usługi turystyczne

Dział edukacji. Oferta 2014/2015. - zajęcia edukacyjne dla dzieci, młodzieży i dorosłych - wydarzenia kulturalne - usługi turystyczne Dział edukacji Oferta 2014/2015 - zajęcia edukacyjne dla dzieci, młodzieży i dorosłych - wydarzenia kulturalne - usługi turystyczne O Żydowskim Muzeum Galicja Proponowane zajęcia edukacyjne Żydowskie Muzeum

Bardziej szczegółowo

ROK HISTORII NAJNOWSZEJ w Zespole Szkół im A. Mickiewicza w Bielsku Podlaskim

ROK HISTORII NAJNOWSZEJ w Zespole Szkół im A. Mickiewicza w Bielsku Podlaskim ROK HISTORII NAJNOWSZEJ w Zespole Szkół im A. Mickiewicza w Bielsku Podlaskim Konkurs Nasi bliscy, nasze dzieje, nasza pamięć - straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką Ministerstwo Edukacji

Bardziej szczegółowo

Wincenty Kućma. światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII

Wincenty Kućma. światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII Wincenty Kućma światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII Wincenty Kućma, urodzony 25 maja 1935 roku w Zbilutce (obecnie Zbelutka) na Kielecczyznie. W latach 1957-1962 studiował na Wydziale

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY. Warszawa, dnia 6 listopada 2013 r. Pozycja 40 ZARZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1)

DZIENNIK URZĘDOWY. Warszawa, dnia 6 listopada 2013 r. Pozycja 40 ZARZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO Warszawa, dnia 6 listopada 2013 r. Pozycja 40 ZARZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 22 października 2013 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS ILUSTRATORSKI DO DZIEŁ LITERATURY POLSKIEJ KLASYCZNEJ I WSPÓŁCZESNEJ

WOJEWÓDZKI KONKURS ILUSTRATORSKI DO DZIEŁ LITERATURY POLSKIEJ KLASYCZNEJ I WSPÓŁCZESNEJ WOJEWÓDZKI KONKURS ILUSTRATORSKI Wspaniała literatura polska, szczególnie współczesna, obfituje w dzieła, które pozbawione są rycin. Chcemy aby poprzez ten konkurs młodzi ludzie rozbudzali swoją wyobraźnię,

Bardziej szczegółowo

STATUT Muzeum Narodowego w Krakowie

STATUT Muzeum Narodowego w Krakowie Załącznik do Zarządzenia Nr 11 Ministra Kultury z dnia 20 czerwca 2005 r. STATUT Muzeum Narodowego w Krakowie I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Muzeum Narodowe w Krakowie, zwane dalej "Muzeum" działa w szczególności

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXXV/371/2013 RADY MIEJSKIEJ W KOZIENICACH. z dnia 26 września 2013 r.

UCHWAŁA NR XXXV/371/2013 RADY MIEJSKIEJ W KOZIENICACH. z dnia 26 września 2013 r. UCHWAŁA NR XXXV/371/2013 RADY MIEJSKIEJ W KOZIENICACH z dnia 26 września 2013 r. w sprawie nadania imienia Muzeum Regionalnemu w Kozienicach i nadania nowego statutu Na podstawie art. 18 ust. 2, pkt. 9,

Bardziej szczegółowo

Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice

Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice Data Miejsce obchodów Forma obchodów 4 kwietnia Szkoła Policji Posadzenie Dębów Pamięci i odsłonięcie

Bardziej szczegółowo

Muzeum Romantyzmu w Opinogórze SKOROWIDZ EDUKACYJNY

Muzeum Romantyzmu w Opinogórze SKOROWIDZ EDUKACYJNY Muzeum Romantyzmu w Opinogórze SKOROWIDZ EDUKACYJNY Rok szkolny 2014/2015 Zapraszamy do zapoznania się z ofertą edukacyjną Muzeum Romantyzmu w Opinogórze. Zawiera ona propozycje lekcji muzealnych, warsztatów

Bardziej szczegółowo

Projekty z PNWM - Polsko Niemieckiej Współpracy Młodzieży 2013 rok

Projekty z PNWM - Polsko Niemieckiej Współpracy Młodzieży 2013 rok Projekty z PNWM - Polsko Niemieckiej Współpracy Młodzieży 2013 rok Do KG OHP w Warszawie złożono 2 wnioski Podróże do miejsc pamięci, które stanowią wartościową formę poznawania Historii II Wojny Światowej,

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUSZ BADAŃ

KWESTIONARIUSZ BADAŃ Dane respondenta: stanowisko/funkcja zawód/zajęcie wiek płeć Muzeum: adres.. telefon. e-mail strona www facebook / inne Historia muzeum / wystawy / izby / galerii 1. Kiedy zostało założone muzeum? 2. Jak

Bardziej szczegółowo

S T A T U T MUZEUM PIASTÓW ŚLĄSKICH W BRZEGU

S T A T U T MUZEUM PIASTÓW ŚLĄSKICH W BRZEGU Załącznik do Zarządzenia Nr 10 Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 30 grudnia 2005 r. S T A T U T MUZEUM PIASTÓW ŚLĄSKICH W BRZEGU I. Postanowienia ogólne 1 Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu

Bardziej szczegółowo

Statut Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku

Statut Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku W uzgodnieniu Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Załącznik do Uchwały Nr VI/111/11 Sejmiku Województwa Warmińsko Mazurskiego z dnia 19 kwietnia 2011 z późn. zm. ; Uchwała Nr XXXV/699/14 Sejmiku

Bardziej szczegółowo

- o dotacji przeznaczonej na kapitał wieczysty Fundacji Auschwitz- Birkenau.

- o dotacji przeznaczonej na kapitał wieczysty Fundacji Auschwitz- Birkenau. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Druk nr 4462 Warszawa, 7 lipca 2011 r. Pan Grzegorz Schetyna Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

AKCJA SPOŁECZNO-EDUKACYJNA ŻONKILE 72. ROCZNICA POWSTANIA W GETCIE WARSZAWSKIM

AKCJA SPOŁECZNO-EDUKACYJNA ŻONKILE 72. ROCZNICA POWSTANIA W GETCIE WARSZAWSKIM 72. ROCZNICA POWSTANIA W GETCIE WARSZAWSKIM Wolontariusze Muzeum POLIN Zdj. M. Starowieyska POWSTANIE W GETCIE WARSZAWSKIM W 2015 roku obchodzimy 72. rocznicę Powstania w Getcie Warszawskim, które było

Bardziej szczegółowo

Tu powstała Polska upowszechnianie wiedzy i poprawa świadomości Polaków na temat rodowodu historycznego państwa polskiego

Tu powstała Polska upowszechnianie wiedzy i poprawa świadomości Polaków na temat rodowodu historycznego państwa polskiego Tu powstała Polska upowszechnianie wiedzy i poprawa świadomości Polaków na temat rodowodu historycznego państwa polskiego Kandydat do nagrody i tytułu Strażnik Dziedzictwa Rzeczypospolitej Custos Monumentorum

Bardziej szczegółowo

A wolność szła przez Kielce

A wolność szła przez Kielce A wolność szła przez Kielce KIELCE - MIASTO LEGIONÓW Konkurs wiedzy w 100 rocznicę wkroczenia I Kompanii Kadrowej do Kielc 1914 2014 PATRONAT: Prezydent KIELC Wojciech Lubawski Instytut Historii Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Nasze zajęcia w ramach Szkoły Dialogu odbyły się 27 i 28 kwietnia oraz 26 i 27 maja. Nauczyły nas one sporo

Bardziej szczegółowo

RAPORT ROCZNY 2012 PAńsTwOwe MuZeuM NA MAjdANku LubLiN 2013

RAPORT ROCZNY 2012 PAńsTwOwe MuZeuM NA MAjdANku LubLiN 2013 RAPORT ROCZNY 2012 Państwowe Muzeum na Majdanku RAPORT ROCZNY 2012 Państwowe Muzeum Na Majdanku Lublin 2013 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE WYDARZENIA DNI MAJDANKA 2012 WYSTAWY ZBIORY KONSERWACJA WYDAWNICTWA

Bardziej szczegółowo

STATUT MUZEUM - ZAMKU W ŁAŃCUCIE

STATUT MUZEUM - ZAMKU W ŁAŃCUCIE Załącznik do Zarządzenia Nr 12 Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 30 grudnia 2005 r. STATUT MUZEUM - ZAMKU W ŁAŃCUCIE I. Postanowienia ogólne 1 Muzeum-Zamek w Łańcucie, zwane dalej Muzeum",

Bardziej szczegółowo

Skwer przed kinem Muranów - startujemy

Skwer przed kinem Muranów - startujemy 27 IX 2014 RAJD OCHOTY ŚLADAMI POWSTANIA WARSZAWSKIEGO W 75. ROCZNICĘ UTWORZENIA POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO W sobotę, 27 września 2014 roku na terenie Śródmieścia odbył się Rajd Ochoty Śladami Powstania

Bardziej szczegółowo

Statut. Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie. Rozdział 1. Postanowienia ogólne

Statut. Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie. Rozdział 1. Postanowienia ogólne Załącznik do zarządzenia Nr 57 Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 14. 11. 2011 r. (poz. 76) Statut Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie Rozdział 1 Postanowienia ogólne 1. Muzeum Łazienki

Bardziej szczegółowo

HISTORIA MUZEUM ŚLĄSKIEGO W KATOWICACH

HISTORIA MUZEUM ŚLĄSKIEGO W KATOWICACH HISTORIA MUZEUM ŚLĄSKIEGO W KATOWICACH Przemysław Smyczek - Dyrektor Wydziału Kultury Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego Katowice, 8 lutego 2013 r. 1924 rok powołanie Towarzystwa Muzeum Ziemi Śląskiej,

Bardziej szczegółowo

MODERNIZACJA I POPRAWA INFRASTRUKTURY MUZEUM WALKI I MĘCZEŃSTWA W TREBLINCE

MODERNIZACJA I POPRAWA INFRASTRUKTURY MUZEUM WALKI I MĘCZEŃSTWA W TREBLINCE MODERNIZACJA I POPRAWA INFRASTRUKTURY MUZEUM WALKI I MĘCZEŃSTWA W TREBLINCE zadanie dofinansowane przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Programu Dziedzictwo Kulturowe Priorytet: Miejsca

Bardziej szczegółowo

PO M N IK I ŚW IA D K A M I H ISTO R II

PO M N IK I ŚW IA D K A M I H ISTO R II PO M N IK I ŚW IA D K A M I H ISTO R II Krężnica Jara, jak tysiące innych miejscowości, ma swoje dowody tragicznej historii. Do nich należą krzyże, pomniki i groby poległych w walce o wolność Ojczyzny.

Bardziej szczegółowo

Jak ona być pożytecznym i nieść chętną pomoc bliźnim ROK 2014/2015 ROKIEM HM ŁUCJI ZAWADA HUFIEC ZHP RUDA ŚLĄSKA IM.

Jak ona być pożytecznym i nieść chętną pomoc bliźnim ROK 2014/2015 ROKIEM HM ŁUCJI ZAWADA HUFIEC ZHP RUDA ŚLĄSKA IM. HUFIEC ZHP RUDA ŚLĄSKA IM. HM ŁUCJI ZAWADA ZAŁOŻENIA PROGRAMOWE /2015 1. Rok /2015 rokiem hm Łucji Zawada. W tym roku harcerskim swą uwagę kierujemy ku bohaterce naszego hufca hm Łucji Zawada ps. Luśka.

Bardziej szczegółowo

1. Wstęp Stołeczny Zarząd Infrastruktury Dowództwo Wojsk Lądowych Muzeum X Pawilonu Bramę Bielańską Bramę Straceń Muzeum Niepodległości

1. Wstęp Stołeczny Zarząd Infrastruktury Dowództwo Wojsk Lądowych Muzeum X Pawilonu Bramę Bielańską Bramę Straceń Muzeum Niepodległości 1. Wstęp Na podstawie Decyzji nr 418/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 19.10.2006 r. dokonano wyboru lokalizacji dla budowy nowej siedziby MUZEUM WOJSKA POLSKIEGO w Cytadeli Warszawskiej. Cytadela Warszawska

Bardziej szczegółowo

Marcin Witkowski Wystawa "Katyń" Wadoviana : przegląd historyczno-kulturalny 13, 284-287

Marcin Witkowski Wystawa Katyń Wadoviana : przegląd historyczno-kulturalny 13, 284-287 Marcin Witkowski Wystawa "Katyń" Wadoviana : przegląd historyczno-kulturalny 13, 284-287 2010 Marcin Witkowski Wystawa Katyń W dniach 9 kwietnia 14 maja 2010 roku na wadowickim Rynku prezentowaliśmy wystawę

Bardziej szczegółowo

Zwiększenie dostępności do infrastruktury kultury poprzez modernizację budynku Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie

Zwiększenie dostępności do infrastruktury kultury poprzez modernizację budynku Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie Zwiększenie dostępności do infrastruktury kultury poprzez modernizację budynku Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie od 1971 roku mieści się w zabytkowym

Bardziej szczegółowo

GUSTAV VIGELAND A RZEŹBA MŁODEJ POLSKI

GUSTAV VIGELAND A RZEŹBA MŁODEJ POLSKI MUZEUM NARODOWE W KRAKOWIE GUSTAV VIGELAND A RZEŹBA MŁODEJ POLSKI Realizacja projektu Styczeń 2009 Grudzień 2010 SPIS TREŚCI O Muzeum 3 Opis projektu 4 Partner projektu 5 Dotychczasowa realizacja 6 Nadchodzące

Bardziej szczegółowo

Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VI

Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VI Warszawa 2013 Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VI Redaktor naukowy serii: prof. dr hab. Andrzej Szpociński Recenzent: dr hab. prof. UW Jerzy Bartkowski Redaktor prowadząca:

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XVI / 91 / 2015 RADY MIEJSKIEJ W KĘPNIE. z dnia 29 października 2015 r.

UCHWAŁA NR XVI / 91 / 2015 RADY MIEJSKIEJ W KĘPNIE. z dnia 29 października 2015 r. UCHWAŁA NR XVI / 91 / 2015 RADY MIEJSKIEJ W KĘPNIE z dnia 29 października 2015 r. w sprawie nadania statutu Muzeum Ziemi Kępińskiej im. Tadeusza Piotra Potworowskiego w Kępnie Na podstawie art. 6 ust.

Bardziej szczegółowo

Marzena Andrzejewska. Regionalna prasa bibliotekarska doświadczenia i perspektywy Książnica Pomorska, Szczecin 8-9 października 2009 r.

Marzena Andrzejewska. Regionalna prasa bibliotekarska doświadczenia i perspektywy Książnica Pomorska, Szczecin 8-9 października 2009 r. Biuletyn Informacyjny PBW w Łodzi Biuletyn Informacyjny PBW w Łodzi Biuletyn Informacyjny PBW w Łodzi Biuletyn Informacyjny PBW w Łodzi Biuletyn Informacyjny PBW w Łodzi Marzena Andrzejewska kilka słów

Bardziej szczegółowo

Dostarczenie uczniom wiedzy na temat kultury żydowskiej Przekazanie wiedzy na temat Holocaustu

Dostarczenie uczniom wiedzy na temat kultury żydowskiej Przekazanie wiedzy na temat Holocaustu Dostarczenie uczniom wiedzy na temat kultury żydowskiej Przekazanie wiedzy na temat Holocaustu Uczestniczyliśmy w dodatkowych zajęciach na temat historii i kultury Żydów. Wzięliśmy udział w obchodach Międzynarodowego

Bardziej szczegółowo

19 V 2012 XXVIII RAJD PIESZY BLISKIE SERCU

19 V 2012 XXVIII RAJD PIESZY BLISKIE SERCU 19 V 2012 XXVIII RAJD PIESZY BLISKIE SERCU Uczniowie naszej szkoły pod opieką pani Ewy Karasek i pani Reginy Suwały uczestniczyli w rajdzie Śladami Janusza Korczaka po Warszawie, który został zorganizowany

Bardziej szczegółowo

STATUT Muzeum Sztuki w Łodzi

STATUT Muzeum Sztuki w Łodzi Załącznik do Zarządzenia Nr 1 Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 11 stycznia 2006 r. STATUT Muzeum Sztuki w Łodzi Rozdział I Przepisy ogólne 1. Muzeum Sztuki w Łodzi, zwane dalej Muzeum,

Bardziej szczegółowo

BRIEF NA PROJEKT SYSTEMU IDENTYFIKACJI WIZUALNEJ PROJEKTU MUZEUM NA KÓŁKACH

BRIEF NA PROJEKT SYSTEMU IDENTYFIKACJI WIZUALNEJ PROJEKTU MUZEUM NA KÓŁKACH BRIEF NA PROJEKT SYSTEMU IDENTYFIKACJI WIZUALNEJ PROJEKTU MUZEUM NA KÓŁKACH ZADANIE Zadanie konkursowe polega na przygotowaniu systemu identyfikacji wizualnej projektu Muzeum na kółkach (dalej: MnK). Do

Bardziej szczegółowo

MUZEUM DLA PRZEDSZKOLAKA

MUZEUM DLA PRZEDSZKOLAKA MUZEUM DLA PRZEDSZKOLAKA - projekt zajęć muzealnych dla dzieci w wieku przedszkolnym zgodny z założeniami Podstawy programowej wychowania przedszkolnego dla przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach

Bardziej szczegółowo

ROK 2013 Styczeń marzec Luty Copernicana z księgozbioru Pawła Sobotko. W 540. rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika.

ROK 2013 Styczeń marzec Luty Copernicana z księgozbioru Pawła Sobotko. W 540. rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika. Styczeń marzec W ramach ogólnopolskiej oceny parametrycznej jednostek naukowych, Odział Informacji Naukowej przeprowadził analizę cytowań dorobku 1374 pracowników UWM w oparciu o bazę Web of Science. Luty

Bardziej szczegółowo

Struktura narodowościowa ludności Polski, Wolnego Miasta Gdańska oraz wschodnich obszarów Niemiec w latach 1931-1939

Struktura narodowościowa ludności Polski, Wolnego Miasta Gdańska oraz wschodnich obszarów Niemiec w latach 1931-1939 Spis treści str. 10 str. 12.12 str. 20 sir. 21 Wprowadzenie Wstęp Struktura narodowościowa ludności Polski, Wolnego Miasta Gdańska oraz wschodnich obszarów Niemiec w latach 1931-1939 Struktura narodowościowa

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY. Warszawa, dnia 2 kwietnia 2014 r. Pozycja 22 ZARZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 1 kwietnia 2014 r.

DZIENNIK URZĘDOWY. Warszawa, dnia 2 kwietnia 2014 r. Pozycja 22 ZARZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 1 kwietnia 2014 r. DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO Warszawa, dnia 2 kwietnia 2014 r. Pozycja 22 ZARZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 1 kwietnia 2014 r. w sprawie nadania

Bardziej szczegółowo

Martyrologia Wsi Polskich

Martyrologia Wsi Polskich Martyrologia Wsi Polskich Źródło: http://martyrologiawsipolskich.pl/mwp/wirtualne-mauzoleum/modul-ii-eksterminacja/fotogaleria/2515,eksterminacja-wsi-foto galeria.html Wygenerowano: Piątek, 8 stycznia

Bardziej szczegółowo

Efektowny projekt Archiwum Państwowego w Szczecinie. Ma powstać przy Jasnych Błoniach

Efektowny projekt Archiwum Państwowego w Szczecinie. Ma powstać przy Jasnych Błoniach http://www.gs24.pl/apps/pbcs.dll/article?aid=/215418/szczecin/15419862 215-9-4 Dodano: 18 kwietnia 215, 8: 29 Nowoczesnyi lekki, duże przeszklone przestrzenie taki ma być drugi budynekarchiwum Państwowego

Bardziej szczegółowo

Eksterminacja wsi - fotogaleria

Eksterminacja wsi - fotogaleria Eksterminacja wsi - fotogaleria zbiorów IPN]. Wieszanie na drzewie jednego z zatrzymanych Polaków, Dmenin, pow. radomszczański, b.d. [ze [ze zbiorów IPN]. Po pierwszej egzekucji w Dmeninie, pow. radomszczański.

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności biblioteki SP za I półrocze w roku szkolnym 2014/2015. 1. Realizacja zadań organizacyjno technicznych.

Sprawozdanie z działalności biblioteki SP za I półrocze w roku szkolnym 2014/2015. 1. Realizacja zadań organizacyjno technicznych. Sprawozdanie z działalności biblioteki SP za I półrocze w roku szkolnym 2014/2015. 1. Realizacja zadań organizacyjno technicznych. 1.1.Organizacja, udostępnienia zbiorów, gromadzenie, opracowywanie, selekcja,

Bardziej szczegółowo

Materiały nadesłane przez szkoły biorące udział w programie edukacyjnym Przywróćmy Pamięć 2005/2006

Materiały nadesłane przez szkoły biorące udział w programie edukacyjnym Przywróćmy Pamięć 2005/2006 Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 1 w Chełmie PROJEKT: Cały świat to jeden wielki Chełm Realizacja projektu Cały świat to jeden wielki Chełm - marzec 2006 Mamy za sobą kolejny etap realizacji projektu.

Bardziej szczegółowo

ŚWIĘTY O. MAKSYMILIAN MARIA KOLBE

ŚWIĘTY O. MAKSYMILIAN MARIA KOLBE ŚWIĘTY O. MAKSYMILIAN MARIA KOLBE Rok św. ojca Maksymiliana Marii Kolbego 2011 (decyzja Senatu) W prezentacji wykorzystano materiały z książki Anny Kubajak Szlakami świętych i błogosławionych. Wielcy Polacy

Bardziej szczegółowo

Nowa siedziba Cricoteki

Nowa siedziba Cricoteki Nowa siedziba Cricoteki Cricoteka rozpoczęła swą działalność w 1980 roku w Krakowie jako Ośrodek Teatru Cricot 2. Przez następne dziesięć lat Ośrodek tworzył instytucjonalne podstawy funkcjonowania Teatru

Bardziej szczegółowo

OFERTA EDUKACYJNA. Muzeum Solca im. księcia Przemysła w Solcu Kujawskim

OFERTA EDUKACYJNA. Muzeum Solca im. księcia Przemysła w Solcu Kujawskim Muzeum Solca im. księcia Przemysła w Solcu Kujawskim OFERTA EDUKACYJNA QUEST Odkrywamy Solec Kujawski Wyposażenie żołnierza polskiego z września 1939 roku Jak działa Muzeum? Świat bez prądu Lekcja do bieżącej

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie nr 11/2011 Dyrektora Muzeum Regionalnego w Stalowej Woli z dnia 27 lipca 2011 r.

Zarządzenie nr 11/2011 Dyrektora Muzeum Regionalnego w Stalowej Woli z dnia 27 lipca 2011 r. Zarządzenie nr 11/2011 Dyrektora Muzeum Regionalnego w Stalowej Woli z dnia 27 lipca 2011 r. w sprawie Regulaminu Organizacyjnego Muzeum Regionalnego w Stalowej Woli Na podstawie ustawy z 21 listopada

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Katowice, dnia 10 lutego 2014 r. Poz. 758 UCHWAŁA NR XLVI/450/2014 RADY MIEJSKIEJ BĘDZINA z dnia 29 stycznia 2014 r. w sprawie nadania statutu Muzeum Zagłębia w

Bardziej szczegółowo

WSPÓLNA PRZESZŁOŚĆ. Ukraińcy i Polacy jako ofiary terroru komunistycznego

WSPÓLNA PRZESZŁOŚĆ. Ukraińcy i Polacy jako ofiary terroru komunistycznego KONFERENCJA NAUKOWO-PRAKTYCZNA w 75 rocznicę Zbrodni Katyńskiej WSPÓLNA PRZESZŁOŚĆ. Ukraińcy i Polacy jako ofiary terroru komunistycznego P R O G R A M Kijów, 25 marca 2015 roku 1 ORGANIZATORZY KONFERENCJI:

Bardziej szczegółowo

innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych

innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych Pan Tadeusz powstał w Paryżu w latach 1833-34, w czasie gdy Polska na ponad sto lat zniknęła

Bardziej szczegółowo

ZBRODNI KATYŃSKIEJ. Centrum Edukacyjne IPN, ul. Marszałkowska 21/25

ZBRODNI KATYŃSKIEJ. Centrum Edukacyjne IPN, ul. Marszałkowska 21/25 ROCZNICA ZBRODNI KATYŃSKIEJ Centrum Edukacyjne IPN, ul. Marszałkowska 21/25 Zostaną po nas tylko guziki (bohater filmu Katyń w reż. A. Wajdy) Szanowni Państwo, Mam zaszczyt zaprosić na I przegląd filmów

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 18 MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 2 września 2009 r.

ZARZĄDZENIE NR 18 MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 2 września 2009 r. ZARZĄDZENIE NR 18 MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 2 września 2009 r. w sprawie nadania statutu Muzeum Łazienki Królewskie Zespół Pałacowo-Ogrodowy w Warszawie Na podstawie art. 6 ust.

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY BIBLIOTEKI SZKOLNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH WE WRONKACH ROK SZKOLNY 2014/2015

PLAN PRACY BIBLIOTEKI SZKOLNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH WE WRONKACH ROK SZKOLNY 2014/2015 PLAN PRACY BIBLIOTEKI SZKOLNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH WE WRONKACH ROK SZKOLNY 2014/2015 Cele pracy biblioteki 1. Przygotowanie uczniów do samodzielnego wyszukiwania informacji

Bardziej szczegółowo

Program edukacyjny Przywróćmy Pamięć

Program edukacyjny Przywróćmy Pamięć Program edukacyjny Przywróćmy Pamięć 2007/2008 O FUNDACJI OCHRONY DZIEDZICTWA ŻYDOWSKIEGO ZAŁOŻYCIELE Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP Światowa Organizacja Żydowska ds. Restytucji (WJRO) CELE

Bardziej szczegółowo

Maria Baran Archiwalia organów kontroli administracji wojskowej okresu międzywojennego.

Maria Baran Archiwalia organów kontroli administracji wojskowej okresu międzywojennego. BIBLIOGRAFIA WAŻNIEJSZYCH PUBLIKACJI OGŁOSZONYCH DRUKIEM PRZEZ PRACOWNIKÓW WOJSKOWEJ SŁUŻBY ARCHIWALNEJ Maria Baran Archiwalia organów kontroli administracji wojskowej okresu międzywojennego. [W:] Wybrane

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁAD DOBREJ PRAKTYKI

PRZYKŁAD DOBREJ PRAKTYKI PRZYKŁAD DOBREJ PRAKTYKI Nazwa szkoły /placówki Imię i nazwisko dyrektora Zespół Szkół im. Marszałka Józefa Piłsudskiego. Publiczne Gimnazjum w Bogatem Piotr Sekuna szkoły / placówki Adres Bogate 11 Tel.

Bardziej szczegółowo

MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO. Warszawa, dnia 2 kwietnia 2015 r. Poz. 16 ZARZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1)

MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO. Warszawa, dnia 2 kwietnia 2015 r. Poz. 16 ZARZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO Warszawa, dnia 2 kwietnia 2015 r. Poz. 16 ZARZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 1 kwietnia 2015 r. w sprawie nadania

Bardziej szczegółowo

Pomniki i tablice. Toruń. Zbigniew Kręcicki

Pomniki i tablice. Toruń. Zbigniew Kręcicki Zbigniew Kręcicki Pomniki i tablice Toruń Po lewej. Plac Rapackiego. Uroczyste odsłonięcie pomnika Marszałka nastąpiło 15 sierpnia 2000 r. w 80. rocznicę bitwy warszawskiej. Po prawej. Pierwszy, tymczasowy

Bardziej szczegółowo

CENTRALNA BIBLIOTEKA WOJSKOWA JAKO KRAJOWE CENTRUM DYSTRYBUCJI PUBLIKACJI NATO RTO. Dr hab. Aleksandra SKRABACZ

CENTRALNA BIBLIOTEKA WOJSKOWA JAKO KRAJOWE CENTRUM DYSTRYBUCJI PUBLIKACJI NATO RTO. Dr hab. Aleksandra SKRABACZ CENTRALNA BIBLIOTEKA WOJSKOWA JAKO KRAJOWE CENTRUM DYSTRYBUCJI PUBLIKACJI NATO RTO Dr hab. Aleksandra SKRABACZ GŁÓWNA KSIĄŻNICA WOJSKA POLSKIEGO GROMADZĄCA MATERIAŁY BIBLIOTECZNE CBW ŁĄCZYMY TEORIĘ Z PRAKTYKĄ

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XIV/67/2015 RADY POWIATU W BIAŁEJ PODLASKIEJ. z dnia 26 października 2015 r.

UCHWAŁA NR XIV/67/2015 RADY POWIATU W BIAŁEJ PODLASKIEJ. z dnia 26 października 2015 r. UCHWAŁA NR XIV/67/2015 RADY POWIATU W BIAŁEJ PODLASKIEJ z dnia 26 października 2015 r. w sprawie nadania statutu Muzeum Józefa Ignacego Kraszewskiego w Romanowie Na podstawie art. 12 ust. 1 i 40 ust. 1

Bardziej szczegółowo

II POWSZECHNA WYSTAWA KRAJOWA KONKURENCYJNA POLSKA POZNAŃ, 2-15 CZERWCA 2014

II POWSZECHNA WYSTAWA KRAJOWA KONKURENCYJNA POLSKA POZNAŃ, 2-15 CZERWCA 2014 M i ędzynarodo w e Targ i P oznańsk i e II POWSZECHNA WYSTAWA KRAJOWA KONKURENCYJNA POLSKA POZNAŃ, 2-15 CZERWCA 2014 Honorowy Patronat Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Bronisława Komorowskiego WWW.PEWUKA.PL

Bardziej szczegółowo

PROJEKT EDUKACYJNY TYTUŁ: ZAPRASZAMY DO PSZCZYNY OPRACOWANIE I PROWADZENIE ZAJĘĆ: mgr Anna Ryba. Strona 1 z 6

PROJEKT EDUKACYJNY TYTUŁ: ZAPRASZAMY DO PSZCZYNY OPRACOWANIE I PROWADZENIE ZAJĘĆ: mgr Anna Ryba. Strona 1 z 6 PROJEKT EDUKACYJNY REALIZOWANY W KL. IV B OD KWIETNIA DO CZERWCA 2007 R. TYTUŁ: ZAPRASZAMY DO PSZCZYNY OPRACOWANIE I PROWADZENIE ZAJĘĆ: mgr Strona 1 z 6 TEMAT: Zapraszamy do Pszczyny. CEL GŁÓWNY: wykonanie

Bardziej szczegółowo

I. POSTANOWIENIA OGÓLNE

I. POSTANOWIENIA OGÓLNE UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNIKA W TORUNIU R E G U L A M I N ARCHIWUM UNIWERSYTECKIEGO na podstawie 19 ust. 1 Statutu U M K Senat u c h w a l a, co następuje: I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Archiwum Uniwersyteckie,

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI HISTORII DLA UCZNIÓW SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ

SCENARIUSZ LEKCJI HISTORII DLA UCZNIÓW SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ Parys J., Scenariusz lekcji historii dla uczniów szkoły ponadgimnazjalnej nt.: Początek końca... Los ludności żydowskiej w pierwszych miesiącach niemieckiej okupacji Tarnowa w: Tarnowskie Studia Historyczne,

Bardziej szczegółowo

o łącznej wartości 53 mln zł

o łącznej wartości 53 mln zł INWESTUJEMY W OPOLE W Opolu zrealizowaliśmy dwa projekty współfinansowane z XI Priorytetu Kultura i Dziedzictwo Kulturowe POIiŚ o łącznej wartości 53 mln zł Rozbudowa Filharmonii Opolskiej Remont Amfiteatru

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Regulaminu

Załącznik nr 2 do Regulaminu Załącznik nr 2 do Regulaminu Zasady udostępniania Ośrodka Edukacyjno-Muzealnego Roztoczańskiego Parku Narodowego. 1. Ośrodek Edukacyjno-Muzealny jest czynny dla zwiedzających: a) w okresie 1.IV 31.X w

Bardziej szczegółowo

PROJEKT EDUKACYJNY "Krokus" w GM16

PROJEKT EDUKACYJNY Krokus w GM16 Projekt gimnazjalny Krokus ocalić od zapomnienia jest elementem międzynarodowego przedsięwzięcia Irlandzkiego Towarzystwa Edukacji o Holokauście i Muzeum śydowskiego Galicja w Krakowie, które przekazują

Bardziej szczegółowo

Wnioski odrzucone ze względów formalnych

Wnioski odrzucone ze względów formalnych Program Dziedzictwo Kulturowe, priorytet 4 Tworzenie zasobów cyfrowych dziedzictwa kulturowego I nabór wniosków do 1 grudnia 2008 r. Wnioski odrzucone ze względów formalnych UWAGA! Wnioski odrzucone ze

Bardziej szczegółowo

Iv. Kreatywne. z mediów

Iv. Kreatywne. z mediów Iv. Kreatywne korzystanie z mediów Edukacja formalna dzieci Kreatywne korzystanie z mediów [ 45 ] Zagadnienia Wychowanie przedszkolne Szkoła podstawowa, klasy 1-3 Szkoła podstawowa, klasy 4-6 Tworzenie

Bardziej szczegółowo

Wstęp 5. Ilustracje 47

Wstęp 5. Ilustracje 47 Wstęp 5 1. Działalność wystawiennicza 7 2. Publikacje 8 3. Działalność naukowa 10 4. Działalność edukacyjna 14 5. Zbiory 22 6. Inwentaryzacja, wypożyczenia 24 7. Dokumentacja zbiorów: naukowa/ewidencyjna

Bardziej szczegółowo

KONKURS NA FRAGMENT FIKCYJNEGO PAMIĘTNIKA Z CZASÓW DAWNEGO, WIELOKULTUROWEGO TOMASZOWA MAZOWIECKIEGO

KONKURS NA FRAGMENT FIKCYJNEGO PAMIĘTNIKA Z CZASÓW DAWNEGO, WIELOKULTUROWEGO TOMASZOWA MAZOWIECKIEGO OŚRODEK KULTURY TKACZ W TOMASZOWIE MAZOWIECKIM OGŁASZA KONKURS NA FRAGMENT FIKCYJNEGO PAMIĘTNIKA Z CZASÓW DAWNEGO, WIELOKULTUROWEGO TOMASZOWA MAZOWIECKIEGO Przedmiotem konkursu jest przygotowanie fragmentu

Bardziej szczegółowo