Polsce Autor: Warszawa 2013

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Polsce Autor: Warszawa 2013"

Transkrypt

1 Gdzie jest mój dom? Bezdomność i dostęp do mieszkań wśród ubiegających się o status uchodźcy, uchodźców i osób z przyznaną ochroną międzynarodową w Raport sporządzony dla Przedstawicielstwa Regionalnego Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców (UNHCR) na Europę Środkową Autor: Kinga Wysieńska Warszawa 2013

2 Dostęp do do mieszkań w w Gdzie jest mój dom? Raport był współfinansowany ze środków Biura Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców (United Nations High Commissioner for Refugees, UNHCR). Opinie i rekomendacje przedstawione w niniejszym raporcie nie odzwierciedlają poglądów i oficjalnego stanowiska Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców ani Komisji Europejskiej i stanowią wyraz pracy badawczej Podziękowania Raport został przygotowany w ramach projektu Barriers to integration of forced migrants realizowanego przez Instytut Spraw Publicznych, współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu na rzecz Uchodźców (European Refugee Fund, ERF) oraz budżetu państwa. Badanie zostało zrealizowane przez Instytut Spraw Publicznych. Zespół badawczy w składzie: Ignacy Jóźwiak, Maryla Koss-Goryszewska, Maria Sternicka, Justyna Segeš Frelak, Kinga Wysieńska Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część niniejszego raportu nie może być przedrukowywana ani kopiowana bez zgody wydawcy i podania źródła. Niniejszy raport jest aktualizacją badania " Bezdomność uchodźców w - wyniki badania pilotażowego" zrealizowanego w 2010 roku. jego autorów. 2

3 Spis treści Podziękowania Zakres i cele badania Kwestie prawne Podstawowe statystyki Bezdomność uchodźców w definicje i szacunki Skala bezdomności Czy sytuacja się zmieniła? Skala zagrożenia wykluczeniem mieszkaniowym i analiza obecnych tendencji Główne ustalenia Typowa historia sytuacji mieszkaniowej ogólne wnioski z badania Osoby samotne, młodzi dorośli, samotne matki Makroprzeszkody i mikroprzeszkody na drodze do uniknięcia bezdomności i wyjścia z niej Nieprzystosowanie kulturowe ma wpływ na bezdomność Uzależnienia i bezdomność Złe warunki mieszkaniowe (szczególnie w wypadku osób wracających do Polski z innych państw Unii Europejskiej) Wnioski i rekomendacje Aneks

4 1. Zakres i cele badania 1. Zakres i cele badania W 2010 roku Instytut Spraw Publicznych na zlecenie Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców (United Nations High Commissioner for Refugees, UNHCR) przeprowadził badanie pilotażowe zjawiska bezdomności uchodźców w. Wyniki tego badania okazały się zarówno znamienne, jak i alarmujące 1. Oszacowano wtedy, że wskaźnik bezdachowości i bezmieszkaniowości wśród osób z przyznaną ochroną międzynarodową wynosi od 20 do 30%, przy czym około 10% tych osób doświadcza skrajnej bezdomności, czyli bezdachowości, z kolei wszyscy beneficjenci ochrony międzynarodowej w są zagrożeni ryzykiem wykluczenia mieszkaniowego. Jak jednak podkreślano, badanie z 2010 roku było pierwszą próbą systematycznej analizy sytuacji mieszkaniowej polskich uchodźców i choć miało ono wpływ na decydentów politycznych, media i pracowników socjalnych, to istnieje wielka potrzeba prowadzenia dalszych badań. Celem niniejszej analizy jest między innymi uzupełnienie istniejących danych dotyczących bezdomnych beneficjentów ochrony międzynarodowej lub osób ze zgodą na pobyt tolerowany oraz lepsze zrozumienie sytuacji bezdomnych uchodźców przez: zebranie najaktualniejszych danych dotyczących sytuacji mieszkaniowej i socjalnej osób korzystających z ochrony międzynarodowej oraz sporządzenie mapy zjawiska bezdomności uchodźców w, zebranie informacji na temat zmian i tendencji zaobserwowanych w ciągu minionych dwóch lat, dotyczących sytuacji mieszkaniowej oraz powodów i konsekwencji pozostawania w bezdomności, zebranie opinii osób kluczowych na temat zestawu rekomendacji i celów polityki państwa, przygotowanego przez grupę roboczą utworzoną przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, zgromadzenie wiedzy na temat strategii radzenia sobie migrantów doświadczających różnych form bezdomności, w tym opisanie roli pomocy wewnętrznej (otrzymywanej w obrębie społeczności) i zewnętrznej (uzyskiwanej od organizacji pozarządowych i lokalnej administracji) Kwestie prawne Prawo do odpowiedniego mieszkania stanowi fundamentalne prawo człowieka. Jest ono uniwersalne, uznawane na poziomie międzynarodowym i zawarte w ponad stu konstytucjach państwowych na całym świecie 2. Zgodnie z art. 11 Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Socjalnych i Kulturalnych 3, podpisanego i ratyfikowanego przez Polskę, Państwa Strony niniejszego Paktu uznają prawo każdego do odpowiedniego poziomu życia dla niego samego [każdego człowieka] i jego rodziny, włączając w to wyżywienie, odzież i mieszkanie, oraz do stałego polepszania warunków bytowych. W tym samym artykule państwa strony deklarują, że podejmą odpowiednie kroki w celu zapewnienia realizacji tego prawa, uznając w tym celu zasadnicze znaczenie współpracy międzynarodowej, opartej na zasadzie dobrowolności. Chociaż Komitet Praw Gospodarczych, Socjalnych i Kulturalnych Narodów Zjednoczonych (Committee on Economic, Social, and Cultural Rights, CESCR) przyjmuje, że adekwatność jest determinowana częściowo przez społeczne, ekonomiczne, kulturalne, klimatyczne, ekologiczne i inne czynniki, niemniej 1 K. Wysieńska, N. Ryabińska, Bezdomność uchodźców w wyniki badania pilotażowego, Instytut Spraw Publicznych, Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców, Warszawa [dostęp: 25 lutego 2013 roku]. 2 C. Golay, M. Ozden, The Right to Housing, Part of a series of the Human Rights Programme of the Europe-Third World Centre (CETIM). 3 Pełny tekst paktu (traktatu wielostronnego przyjętego przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 16 grudnia 1966 roku i obowiązującego od 3 stycznia 1976 roku) por. (wersja polska: 4

5 1. Zakres i cele badania jednak jest możliwe zidentyfikowanie pewnych aspektów, które muszą być wzięte pod uwagę dla osiągnięcia tego celu w każdym poszczególnym wymiarze 4. Są to: a. prawna ochrona posiadania, b. dostępność usług, materiałów, urządzeń i infrastruktury, c. dostępność finansowa, d. nadawanie się do zamieszkania, e. dostępność, f. lokalizacja, g. dostosowanie do warunków kulturowych 5. Polska konstytucja jednak w art. 75 pkt 1 głosi jedynie, że: Władze publiczne prowadzą politykę sprzyjającą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli, w szczególności przeciwdziałają bezdomności, wspierają rozwój budownictwa socjalnego oraz popierają działania obywateli zmierzające do uzyskania własnego mieszkania. W takim brzmieniu jest to norma konstytucyjna, która dotyczy wyłącznie władz publicznych i nie może służyć jako podstawa indywidulanych roszczeń. Tylko ubiegający się o status uchodźcy i ofiary handlu ludźmi mają zagwarantowane schronienie na mocy prawa międzynarodowego. Dyskryminacja mieszkaniowa jest jednak zakazana. Zgodnie z prawem Unii Europejskiej (dyrektywa o równym traktowaniu w zakresie zatrudnienia i pracy 2000/78/WE 6, dyrektywa o równości rasowej 2000/43/WE 7 ), polska ustawa o równym traktowaniu 8 zabrania dyskryminacji ze względu na, między innymi, płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość czy religię w zakresie usług oferowanych publicznie, w tym mieszkania. Mimo to, jak zauważa Katarzyna Wencel: Jeżeli dyskryminacja ma jednak miejsce, może się okazać, że niezwykle trudno będzie ją udowodnić 9. W postępowanie w sprawach nadania statusu uchodźcy prowadzi się w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 13 czerwca 2003 roku o udzielaniu ochrony cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2009 r., Nr 189, poz. 1472). Decyzję w sprawach nadania statusu uchodźcy wydaje szef Urzędu do spraw Cudzoziemców. Od decyzji szefa tego urzędu przysługuje odwołanie do Rady do spraw Uchodźców. Informacje o zasadach i trybie składania odwołania są zawarte każdorazowo w pouczeniach do decyzji, jakie otrzymuje osoba ubiegająca się o status uchodźcy. Na zasadach określonych we wspomnianej ustawie z dnia 13 czerwca 2003 roku oraz w ustawie z dnia 18 marca 2008 roku zmiana ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 10, cudzoziemcowi, któremu odmówiono przyznania statusu uchodźcy, może być przyznana ochrona uzupełniająca lub zgoda na pobyt tolerowany. Uchodźcy i osoby, które uzyskały ochronę uzupełniającą, na mocy ustawy z 2004 roku o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728, ze zm. 11 ) i rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej w sprawie udzielania pomocy uchodźcom (Dz.U. z 2009 r., Nr 45, poz. 366) mają prawo przystąpienia do indywidualnego programu integracji). Osobom, którym przyznano zgodę na pobyt tolerowany, nie przysługuje taka forma wsparcia 12. Rodzaje pomocy, do których są uprawnione osoby z różnymi formami ochrony, zostały przedstawione w tabeli 1. 4 P o r. [dostęp: 25 lutego 2013 roku]. 5 Biuro Wysokiego Komisarza do spraw Praw Człowieka, The right to adequate housing, Art. 11(1)), 12/13/1991. CESCR General comment 4 (General Comments) [dostęp: 25 lutego 2013 roku]. 6 Dyrektywa Rady nr 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 roku w sprawie ustanowienia ogólnych ram równego traktowania przy zatrudnieniu i wykonywaniu zawodu (wersja polska: 7 Dyrektywa Rady 2000/43/WE z dnia 29 czerwca 2000 roku wprowadzająca w życie zasadę równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne (wersja polska: 8 Ustawa z dnia 3 grudnia 2010 roku o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz.U. z 2010 r., Nr 254, poz. 1700). 9 K. Wencel, Dyskryminacja cudzoziemców w dostępie do usług mieszkaniowych w. Między teorią a praktyką, Analizy. Raporty. Ekspertyzy 2011, nr 5, Stowarzyszenie Interwemcji Prawnej, Warszawa Dz.U. z 2008 r., Nr 70, poz Do 2008 roku tylko osoby, którym nadano status uchodźcy, miały prawo do pomocy w ramach indywidualnego programu integracji. W 2008 roku znowelizowano ustawę o pomocy społecznej, która rozszerzyła listę podmiotów uprawnionych do pomocy integracyjnej. 11 Dz.U. z 2008 r., Nr 171, poz. 1056; Nr 216, poz. 1367; Nr 220, poz. 1431; Nr 223, poz. 58; Dz.U. z 2009 r., Nr 6, poz Szerzej na temat regulacji prawnych dotyczących uchodźców por.: K. Wencel, K. Templin, Prawa migrantów przymusowych w postępowaniu przed instytucjami wsparcia społecznego, [w:] Ewaluacja funkcjonowania instytucji społecznego wsparcia M. St. Warszawy w zakresie właściwej realizacji praw przymusowych migrantów, red. W. Klaus, J. Frelak, Instytut Spraw Publicznych, Stowarzyszenie Interwencji Prawnej, Warszawa

6 1. Zakres i cele badania Tabela 1: Prawa do pomocy socjalnej uchodźców i osób, którym przyznano ochronę uzupełniającą lub zgodę na pobyt tolerowany Forma pomocy socjalnej Pomoc, której celem jest wsparcie procesu integracji w w ramach indywidualnego programu integracyjnego Program integracji społecznej oferowany przez władze lokalne Finansowe i niefinansowe formy pomocy socjalnej oraz zasiłki Opieka zdrowotna Cudzoziemcy, którym przyznano status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą TAK TAK (jeśli uczestniczą w indywidualnym programie integracyjnym) NIEOGRANICZONY DOSTĘP (po ukończeniu indywidualnego programu integracyjnego na tych samych zasadach co obywatele kraju) UPRAWNIENI (do ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego i zgodnie z tym zwolnieni z opłat za dostęp do wszystkich usług opieki zdrowotnej wymienionych w regulacjach Ministerstwa Zdrowia na tych samych zasadach co obywatele kraju) Cudzoziemcy, którym przyznano zgodę na pobyt tolerowany NIE NIE OGRANICZONY DOSTĘP (uprawnieni do niefinansowego wsparcia, obejmującego bezpieczne mieszkanie, jedzenie i ubranie, a także pomocy finansowej w formie dodatkowych świadczeń socjalnych, nieuprawnieni do zasiłków rodzinnych) UPRAWNIENI (do ustawowego ubezpieczenia zdrowotnego i zgodnie z tym zwolnieni z opłat za dostęp do wszystkich usług opieki zdrowotnej wymienionych w regulacjach Ministerstwa Zdrowia na tych samych zasadach co obywatele kraju) Bez względu na status wszystkie osoby z przyznaną ochroną międzynarodową mają nieograniczony dostęp do rynku pracy (nie muszą ubiegać się o pozwolenie na pracę) i mogą angażować się w aktywność gospodarczą na tych samych zasadach co obywatele kraju. Jak pisali w 2011 roku autorzy publikacji Odmowa przyznania pomocy integracyjnej prawo i praktyka, cytowana wcześniej ustawa o pomocy społecznej zapewnia możliwość wstrzymania lub wycofania pomocy integracyjnej 13. Oto niektóre podstawy takiego postępowania: beneficjent uporczywie i z własnej winy nie wypełnia zobowiązań wyznaczonych w programie (na przykład nie uczęszcza bez usprawiedliwienia na kurs języka polskiego, wykorzystuje pomoc w sposób niezgodny z jej przeznaczeniem lub przekazuje fałszywe informacje o swojej sytuacji życiowej), przeciwko beneficjentowi zostało wszczęte postępowanie karne, beneficjent, wobec którego jest kontynuowana uprzednio wstrzymana pomoc, ponownie dopuszcza się zachowań, jakie łamią zasady umowy zawieranej w ramach indywidualnego programu integracji, beneficjent został pozbawiony statusu uchodźcy lub cofnięto mu ochronę uzupełniającą, beneficjent został skazany za przestępstwo popełnione umyślnie. Autorzy przywoływanej publikacji zauważyli, że szczególnie krzywdzącą praktyką jest wycofywanie pomocy integracyjnej wobec całej rodziny, kiedy jeden z jej członków popełnił przestępstwo. Osobom z przyznaną ochroną międzynarodową można również odmówić pomocy integracyjnej w ramach indywidualnego programu integracyjnego 14. Podstawą odmowy pomocy jest przekroczenie terminu złożenia wniosku o jej przyznanie (wynoszącego 60 dni od chwili otrzymania decyzji o nadaniu statusu uchodźcy lub udzieleniu ochrony uzupełniającej). Ubiegający się nie otrzymuje również pomocy, jeśli został skazany za przestępstwo popełnione umyślnie. Według cytowanego badania, w wielu wypadkach ma to związek z nielegalnym przekroczeniem polskiej granicy. 13 W. Klaus, K. Makaruk, K. Wencel, J. Frelak (współpraca), Odmowa przyznania pomocy integracyjnej prawo i praktyka, Instytut Spraw Publicznych, Stowarzyszenie Interwencji Prawnej, Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców, Warszawa Ibidem. 6

7 1. Zakres i cele badania Biorąc pod uwagę cel indywidualnego programu integracyjnego, którym jest zapewnienie pomocy uchodźcom podczas początkowego etapu ich osiedlenia w, i formy pomocy socjalnej oferowanej tym beneficjentom ochrony międzynarodowej, którym odmówiono pomocy integracyjnej lub ją wycofano, należy stwierdzić, że odmowa lub wycofanie pomocy w ramach indywidualnego programu integracyjnego znacznie ogranicza szanse uchodźców na znalezienie mieszkania i zwiększa ryzyko bezdomności i wykluczenia mieszkaniowego. Finansowe i niefinansowe formy wsparcia w ramach systemu pomocy społecznej, do których są uprawnione osoby z przyznaną ochroną międzynarodową, nie wystarczają bowiem do zapewnienia mieszkania na wolnym rynku. W takiej sytuacji nie można oczekiwać, że uchodźcy będą się integrować i rozwijać na rynku pracy. Dane z innych krajów pokazują, że grupa ta wolno asymiluje się pod względem ekonomicznym, a jej dochody nie dorównują dochodom lokalnej populacji (również wskaźniki bezrobocia i bierności zawodowej są zazwyczaj wyższe niż w wypadku miejscowych) Podstawowe statystyki W tabeli 2 przedstawiono statystyki pokazujące liczbę postępowań prowadzonych w odpowiedzi na wniosek o nadanie statusu uchodźcy w czasie prowadzenia obu badań. Tabela 3 zawiera informacje o liczbie decyzji pozytywnych w sprawie nadania statusu uchodźcy wydanych przez szefa Urzędu do spraw Cudzoziemców według obywatelstwa, z kolei tabela 4 przedstawia dane dotyczące liczby uchodźców i osób, którym przyznano ochronę uzupełniającą lub zgodę na pobyt tolerowany z ważnymi kartami pobytu, według stanu na koniec grudnia 2011 roku. Tabela 2: Postępowania prowadzone przez szefa Urzędu do spraw Cudzoziemców w odpowiedzi na wnioski o nadanie statusu uchodźcy (najliczniej reprezentowane obywatelstwa) w latach Państwo Total Razem (wszystkie wnioski) Pięć najliczniej reprezentowanych obywatelstw: ROSJA GRUZJA ARMENIA BIAŁORUŚ UKRAINA Pięć najliczniej (razem) 10,160 6,075 6,404 22,639 Tabela 3: Liczba decyzji pozytywnych w sprawie nadania statusu uchodźcy w latach Państwo 2011 Państwo ROSJA 82 ROSJA 226 BIAŁORUŚ 19 BIAŁORUŚ 58 IRAK 16 IRAK 22 ERYTREA 12 ERYTREA 12 SOMALIA 5 AFGANISTAN 8 INNE 19 INNE 40 RAZEM 153 RAZEM 366 Tabela 4: Uchodźcy i osoby, którym przyznano ochronę uzupełniającą lub zgodę na pobyt tolerowany z ważnymi kartami pobytu, według stanu na koniec grudnia 2011 roku 15 P.S. Kerr, W.R. Kerr, Economic Impacts of Immigration: A Survey, Harvard Business School Working Paper , Boston 2008; P. Lundborg, Assimilation in Sweden: Wages, Employment and Work Income, SULCIS Working Paper 5, Stockholm Obywatelstwo Ochrona uzupełniająca Zgoda na pobyt tolerowany Status uchodźcy RAZEM (wszystkie statusy) Pięć najliczniej reprezentowanych obywatelstw (status uchodźcy i ochrona uzupełniająca): ARMENIA BIAŁORUŚ IRAK ROSJA SRI LANKA Pięć najliczniej (razem)

8 2. Bezdomność uchodźców w definicje i szacunki 2. Definicje i szacunki Przyjęcie określonej definicji bezdomności determinuje konstrukcję badania, hipotezy i rezultaty, ponieważ wpływa na to, kto jest klasyfikowany jako osoba bezdomna, w konsekwencji zaś na liczbę osób skategoryzowanych jako doświadczające wykluczenia mieszkaniowego. To z kolei ma wpływ na politykę socjalną, ponieważ zakres świadczeń i wsparcia jest bezpośrednio związany ze skalą zidentyfikowanej bezdomności 16. Powszechnie stosowana definicja opisuje osobę bezdomną jako człowieka pozbawionego stałego schronienia, w którym mógłby spać, lub śpiącego pod gołym niebem 17. Korzystanie z tej definicji uwypukla jednak tylko widoczną (absolutną/skrajną) bezdomność, której skala jest dużo mniejsza niż skala innych (relatywnych/ukrytych) rodzajów wykluczenia mieszkaniowego. Dlatego we współczesnych badaniach bezdomność jest traktowana raczej jako zjawisko rozciągające się między posiadaniem bezpiecznego i adekwatnego mieszkania a nieposiadaniem schronienia w ogóle 18. Z tego powodu w niniejszym badaniu przyjęliśmy, że bezdomny uchodźca to każda osoba z przyznaną ochroną międzynarodową lub zgodą na pobyt tolerowany, która nie jest w stanie zapewnić sobie schronienia spełniającego minimalne warunki, jakie pozwalałyby uznać je za pomieszczenie mieszkalne. Według definicji Komitetu Praw Gospodarczych, Socjalnych i Kulturalnych organu monitorującego Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Socjalnych i Kulturalnych pomieszczenie mieszkalne musi zapewniać lokatorom odpowiednią przestrzeń, ochronę fizyczną, schronienie przed złą pogodą i ochronę przed zagrożeniami dla zdrowia, takimi jak wypadki budowlane i choroby. W niniejszym raporcie zastosowano klasyfikację FEANTSA i typologię ETHOS, według których istnieją dwa główne typy bezdomności: bezdachowość (przebywanie w przestrzeni publicznej lub noclegowniach) i bezmieszkaniowość (przebywanie w schroniskach, ośrodkach interwencji kryzysowej lub ośrodkach dla oczekujących na przyznanie statusu uchodźcy). Zgodnie z typologią ETHOS, wszystkie osoby przebywające w ośrodkach dla osób ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy doświadczają bezdomności. Ponadto, w sensie prawnym, uchodźcą jest każda osoba, która spełnia przesłanki konwencji genewskiej. Otrzymanie decyzji o przyznaniu ochrony jest jedynie potwierdzeniem tego faktu. Biorąc jednak pod uwagę, że dopiero w momencie uzyskania decyzji uchodźcy przysługuje specjalna pomoc (w tym integracyjna), do celów tego badania przyjęliśmy, że będziemy uznawać za bezdomne jedynie te osoby, które przebywają w ośrodkach po zakończeniu procedury nadania statusu i po otrzymaniu pozytywnej decyzji o przyznaniu ochrony. Z kolei jako wykluczone mieszkaniowo i zagrożone bezdomnością traktujemy te osoby, które są bezpośrednio zagrożone znalezieniem się w sytuacji bezdachowości lub bezmieszkaniowości, a także osoby mieszkające w warunkach substandardowych, takich jak niezabezpieczone lub nieodpowiednie mieszkania, bez sanitariatów i ogrzewania, i (lub) w mieszkaniach przeludnionych czy społecznie odizolowanych. Według badaczy z Europejskiego Obserwatorium Bezdomności (European Observatory of Homelessness, EOH), istnieją trzy domeny konstytuujące dom, z których bezdomni są wykluczeni w różnym stopniu. Posiadanie domu jest przez nich definiowane jako posiadanie odpowiedniego miejsca zamieszkania lub przestrzeni, którą dana osoba i jej rodzina może używać jako wyłączną własność (domena fizyczna), możliwość zachowania prywatności i doświadczania relacji i życia społecznego (domena społeczna), posiadanie tytułu prawnego do zajmowanego lokum (domena 16 D. Hiebert, S. D Addario, K. Sherrell, The Profile of Absolute and Relative Homelessness Among Immigrants, Refugees, and Refugee Claimants in the Greater Vancouver Regional District, MOSAIC, Vancouver V. Busch-Geertsema, Defining and Measuring Homelessness, [w:] Homelessness Research in Europe: Festschrift for Bill Edgar and Joe Doherty, red. E. O Sullivan, V. Busch-Geertsema, D. Quilgars, N. Pleace, FEANTSA, Brussels Ibidem. 8

9 2. Definicje i szacunki prawna) 19. Termin niezabezpieczone dotyczy wykluczenia w domenie prawnej, które obejmuje brak tytułu prawnego do przestrzeni jako wyłącznej własności lub prawnej ochrony posiadania. Z kolei termin nieadekwatne wiąże się z domeną fizyczną, na przykład sytuacją, w której lokum nie nadaje się do zamieszkania. Terminy przeludnione i odizolowane społecznie nawiązują do wykluczenia w domenie społecznej i oznaczają, że miejsce zamieszkania nie zapewnia prywatności i bezpiecznej przestrzeni osobistej do nawiązywania relacji społecznych. Identyfikacja badanej populacji jest zadaniem niezwykle trudnym, ponieważ osoby bezdomne, bez względu na typ doświadczanego wykluczenia mieszkaniowego, stanowią zbiorowość ukrytą i trudnodostępną. Oznacza to, że: a. nie ma operatu losowania, który zawierałby listę wszystkich członków populacji bezdomnych, ponieważ listy te są słabo zdefiniowane lub trudne (niemożliwe) do skonstruowania, b. członkowie tej grupy często wystrzegają się kontaktów z większością instytucji społecznych z przyczyn społecznych lub prawnych, do których należą między innymi stygmatyzacja społeczna, dyskryminacja, czynniki kulturowe lub nielegalne działania, takie jak nieudokumentowana praca lub nielegalny handel 20. To dlatego szacunki skupiają się zazwyczaj na liczbie uchodźców doświadczających bezdomności absolutnej, czyli śpiących pod gołym niebem lub w noclegowniach. I dlatego liczba uchodźców żyjących w niezabezpieczonych, nieodpowiednich lub substandardowych warunkach pozostaje nieznana. Warto jednak podkreślić, że prawo do mieszkania jest fundamentalnym prawem człowieka, dlatego nie ma konieczności podawania żadnych danych, aby twierdzić, że niedopuszczalne jest, żeby beneficjenci ochrony międzynarodowej (jak i obywatele) w państwie członkowskim Unii Europejskiej doświadczali bezdomności i wykluczenia mieszkaniowego. Podobnie nie potrzebujemy żadnych danych, aby przyjąć, że jest potrzebna specjalna polityka integracyjna dla uchodźców, choć zarówno to, jak i poprzednie badanie dowodzi istnienia znacznej liczby bezdomnych uchodźców w. Liczb i szacunków potrzebujemy jedynie do wdrożenia działań i monitorowania ich skuteczności 21, dlatego podjęliśmy próbę oszacowania zasięgu i zbadania właściwości zjawiska bezdomności uchodźców. Innymi słowy, to, że ustalenie dokładnej liczby bezdomnych, w tym bezdomnych uchodźców, przy użyciu obecnie dostępnych metod badania empirycznego jest prawie niemożliwe, nie powinien uniemożliwiać władzom podejmowania działań koniecznych do zapobiegania bezdomności i wykluczeniu mieszkaniowemu, ponieważ wykazano już, że uchodźcy doświadczają obu tych zjawisk. Możliwie najdokładniejsze szacunki są konieczne tylko przy podejmowaniu decyzji o zakresie inwestycji i ewaluacji skuteczności już wdrożonych działań. Szacunki, które podajemy poniżej, mogłyby zatem służyć jako punkt odniesienia do planowania takich działań, co jednak nie oznacza, że państwo zostaje zwolnione z obowiązku inwestowania zasobów w systemy gromadzenia danych. Badanie pilotażowe sytuacji mieszkaniowej uchodźców z 2010 roku wykazało, że przeszkodą w uzyskaniu precyzyjnych szacunków jest brak dokładnych informacji dotyczących warunków życia uchodźców i dokładnej ich liczby na obszarze wybranych województw. Dlatego, aby wypełnić tę lukę i oszacować skalę bezdomności uchodźców w, autorzy raportu posłużyli się informacjami zebranymi od osób kluczowych, a także danymi otrzymanymi od schronisk, instytucji państwowych i władz lokalnych. Ponieważ szacunki na temat rozmiaru i składu grupy bezdomnych uchodźców pochodzące od osób kluczowych opierają się głównie na rozmowach z osobami dysponującymi pewną wiedzą o bezdomności uchodźców i znającymi ich osobiście 22 nie zaś na oficjalnych danych informacje takie są, siłą rzeczy, niedokładne i mają ograniczoną trafność. Są prawdopodobnie lepsi niż brak informatorów w ogóle, ale o ile lepsi nie wiadomo W. Edgar, J. Doherty, H. Meert, Third Review of Statistics on Homelessness in Europe. Developing an Operational Definition of Homelessness, FEANTSA, Brussels S. Semaan, Time-Space Sampling and Respondent-Driven Sampling with Hard- To-Reach Populations, Methodological Innovations Online 2010, nr 5(2), s V. Busch-Geertsema, Defining and Measuring Homelessness, [w:] Homelessness Research in Europe: Festschrift for Bill Edgar and Joe Doherty, op. cit. 22 Osoba kluczowa to człowiek dobrze poinformowany na temat lokalnych grup uchodźców, ich sytuacji mieszkaniowej, tego, gdzie mieszkają, spędzają czas i korzystają z rozmaitych usług w swojej społeczności. Osoby kluczowe obejmują przedstawicieli władz lokalnych, pracowników pomocy społecznej, ochrony porządku publicznego, instytucji miejskich, placówek edukacyjnych, organizacji religijnych, firm lokalnych, grup obywatelskich, stowarzyszeń sąsiedzkich, organizacji pozarządowych oraz samych uchodźców obecnych i byłych. 23 P.H. Rossi, Estimating the number of homeless in Chicago, Social and Demographic Research Institute, University of Massachusetts, Amherst

10 2. Definicje i szacunki W celu zachowania zgodności między zastosowanymi definicjami i szacunkami respondentów, w obu badaniach (z 2010 i 2012 roku) pytania były poprzedzane prezentacją typologii ETHOS. Ponadto, aby osiągnąć cele badawcze omówione wyżej, w 2012 roku podjęto następujące kroki: a) skontaktowano się z przedstawicielami ośrodków dla uchodźców, powiatowych centrów pomocy rodzinie, ośrodków pomocy społecznej, zarządów nieruchomości komunalnych, schronisk, noclegowni, ośrodków interwencji kryzysowej i innych instytucji zapewniających pomoc i schronienie bezdomnym w Warszawie, Białymstoku, Łomży, Białej Podlaskiej, Łukowie, Lublinie, Łodzi, Brwinowie, Dębaku, Grotnikach, Lininie, Zalesiu, Grudziądzu, Bydgoszczy i Toruniu, gdzie mieszkają uchodźcy, po czym przedstawiono im opis problemu, w tym definicje bezdomności, i poproszono o dane dotyczące sytuacji mieszkaniowej i społecznej migrantów przymusowych przeprowadzono badanie instytucjonalne (na prośbę udostępniamy pełną listę instytucji, z którymi nawiązano kontakt), b) badacze Instytutu Spraw Publicznych przeprowadzili sześć pogłębionych wywiadów z przedstawicielami powiatowych centrów pomocy rodzinie, pracownikami socjalnymi i pracownikami organizacji pozarządowych, które specjalizują się w zapewnianiu wsparcia uchodźcom, jeden wywiad z polskim pracodawcą, który uczestniczy w programie płatnych staży zawodowych dla uchodźców, oraz osiem wywiadów z beneficjentami ochrony międzynarodowej mieszkającymi w, c) odwiedzono miejsca zamieszkania uchodźców, aby ocenić ich zdatność do mieszkania. Podczas tych wizyt przeprowadzono nieformalne i formalne wywiady. 10

11 3. Skala bezdomności 3. Skala bezdomności W 2012 roku osoby kluczowe oszacowały, że wskaźnik skrajnej bezdomności (bezdachowości) wśród osób z przyznaną ochroną międzynarodową wynosi od 5 do 10%, bezmieszkaniowości i wykluczenia mieszkaniowego od 30 do 40%, a tylko 20% uchodźców mieszka w zabezpieczonym i odpowiednim lokalu. Zgodnie z tymi szacunkami (wskazującymi, że do 40% uchodźców doświadcza jednej z form wykluczenia mieszkaniowego) i z uwzględnieniem liczby uchodźców posiadających ważną zgodę na pobyt (4920 pod koniec 2011 roku), bezdomnością i wykluczeniem mieszkaniowym w w 2012 roku było dotkniętych około 2 tysięcy osób z przyznaną ochroną międzynarodową. Podobnie jak w wypadku danych zebranych w 2010 roku, wzięliśmy pod uwagę dużą mobilność uchodźców i dlatego za podstawę wstępnego określenia ich liczby przyjęliśmy nie ogólną liczbę pozytywnych decyzji o nadaniu statusu lub innej formy ochrony, ale liczbę uchodźców, którzy posiadają ważne karty pobytu (tabela 4). Karta pobytu musi być systematycznie odnawiana, dlatego założyliśmy, że statystyka dotycząca kart pobytu w miarę adekwatnie oddaje liczbę uchodźców przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dane powinny być jednak interpretowane ostrożnie, ponieważ istnieje pewna liczba uchodźców, którzy nie przebywają na terytorium Polski i przyjeżdżają wyłącznie w celu odnowienia karty. Szacunki te odpowiadają szacunkom sprzed dwóch lat. To jednak, czy wskazuje to na wysoki poziom trafności i rzetelności pomiarów, pozostaje sprawą dyskusyjną, ponieważ ponad połowa osób kluczowych, z którymi przeprowadzono wywiady, to uczestnicy wcześniejszego badania. Innymi słowy, zaobserwowana zgodność może być związana ze stałością percepcji respondentów, nie zaś z precyzją metody pomiaru bezdomności. Przy prowadzeniu pomiarów w naukach społecznych szczególnie ważne są dwie właściwości. Pierwsza z nich, rzetelność, dotyczy zakresu, w jakim procedura pomiarowa dostarcza tych samych wyników w wielokrotnych próbach 24. Druga cecha trafność dotyczy stopnia, w jakim procedura pomiarowa mierzy to, co ma zostać zmierzone 25. Ocena rzetelności i trafności w wypadku naszego badania jest trudna, biorąc pod uwagę, że fakt pamiętania przez respondentów o pierwszym wywiadzie z dużym prawdopodobieństwem wpłynął na odpowiedzi udzielone w drugim. Dlatego zgodność szacunków może być rezultatem stałych doświadczeń i opinii respondentów, nie zaś właściwości procedury pomiarowej. Badanie instytucjonalne zostało przeprowadzone dla 2011 roku. Jego rezultaty okazały się mieszane. Z jednej strony, zapewniło ono twarde dane, które pokazują, że: a. istnieje pewien stopień geograficznego rozproszenia bezdomnych uchodźców, b. w określonych ramach czasowych zostały zaobserwowane wszystkie typy bezdomności i wykluczenia mieszkaniowego: według danych z Urzędu do spraw Cudzoziemców, od września do grudnia 2011 roku 64 osoby, które nie były uprawnione do pomocy zapewnianej przez urząd, mieszkały w ośrodkach dla osób ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy, przedstawiciele schronisk i ośrodków pomocy społecznej donieśli o 30 osobach indywidualnych i dwóch rodzinach doświadczających bezdomności oraz kolejnych 39 osobach i 44 rodzinach zmagających się z wykluczeniem mieszkaniowym lub zagrożonych ryzykiem bezdomności w Warszawie, w Brwinowie odnotowano 32 osoby (w tym 22 dzieci) doświadczające bezdomności lub zagrożone ryzykiem bezdomności, w Toruniu 13 osób (w tym dziewięcioro dzieci) przez miesiąc przebywało w schronisku dla bezdomnych, w Łukowie odnotowano sześć rodzin doświadczających wykluczenia mieszkaniowego, w Lublinie odnotowano dwie osoby doświadczające bezdachowości i jednego bezmieszkaniowca. 24 E.G. Carmines, R.A. Zeller, Reliability and Validity Assessment, A Sage University Paper, Sage Publications, Thousand Oakes Ibidem. 11

12 3. Skala bezdomności Z drugiej strony, dane te nie mogą być wykorzystane do żadnych szacunków czy statystycznych uogólnień z dwóch ważnych powodów. Po pierwsze, nie wszystkie instytucje zapewniające pomoc uchodźcom, z którymi się skontaktowaliśmy, odpowiedziały na prośbę o podanie informacji. W tym momencie nie można ustalić, czy brak odpowiedzi był przypadkowy czy systematyczny 26. Po drugie, z komentarzy w formularzach dostarczonych przez badane instytucje wynika, że mimo zapewnionych instrukcji klasyfikacja danej osoby lub rodziny do jednej z kategorii bezdomności nie była jednolita (taka sama we wszystkich instytucjach). Po trzecie, z tych samych komentarzy można wywnioskować, że instytucje systematycznie niedoszacowują liczbę uchodźców doświadczających bezdomności i wykluczenia mieszkaniowego w związku z powszechnym błędnym traktowaniem określenia bezdomny jako synonimu słowa bezdachowy (śpiący pod gołym niebem): W naszym powiecie nie mamy bezdomnych uchodźców. Dzielą mieszkania z innymi uchodźcami albo pomieszkują tu i tam [przedstawiciel badanej instytucji]. 26 Istnieją dwa typy błędów pomiarowych, które wpływają na wyniki każdej procedury pomiarowej: przypadkowe i systematyczne (nieprzypadkowe). Błąd nieprzypadkowy wywiera systematyczny zniekształcający wpływ na wyniki i jest związany z zasadnością procedury pomiarowej. Błąd przypadkowy nie zniekształca wyników, ale wpływa na ich rzetelność (dokładność i stałość). W sytuacji opisanej powyżej nie wiemy, czy nieodpowiadające instytucje należały do szczególnego rodzaju (systematyczne zniekształcenie), czy też nie. Jeśli na przykład odpowiadały tylko instytucje otrzymujące wsparcie państwa, nie jest to przypadkowy brak odpowiedzi, a zatem oznacza to, że wyniki badania są w systematycznie odchylone (zniekształcone). 12

13 4. Czy sytuacja się zmieniła? Skala zagrożenia wykluczeniem mieszkaniowym i analiza obecnych tendencji 4. Analiza obecnych tendencji Kiedy staraliśmy się wyjaśnić bezdomność uchodźców i migrantów przymusowych w badaniu z 2010 roku, okazało się, że przybysze mierzą się z tak zwanymi przeszkodami na poziomie mikro, czyli takimi, na które natrafiają jednostki lub rodziny (gospodarstwa domowe). Przeszkody te dzielą się na główne i drugorzędne 27. Przeszkody główne są związane z indywidualnymi cechami migrantów, takimi jak kolor skóry, narodowość, płeć, religia czy kultura, z kolei przeszkody drugorzędne są związane z ich znajomością języka i wiedzą na temat instytucji państwa przyjmującego. Te pierwsze zatem mają swoje źródło w dyskryminacji i uprzedzeniach, dlatego uchodźca nie jest w stanie ich pokonać, podczas gdy drugie można z czasem zmniejszyć. Kolejne przeszkody obejmują czynniki strukturalne (przeszkody na poziomie makro), takie jak wysokie ceny najmu, brak odpowiednich mieszkań socjalnych, długie listy oczekujących na lokale komunalne, ograniczona pomoc socjalna, ustawodawstwo, które ogólnie faworyzuje właścicieli mieszkań, i brak zaangażowania ze strony władz państwowych i samorządowych. Najważniejsza przeszkoda podkreślana w badaniu z 2010 roku jest jednak związana ze statusem ekonomicznym uchodźców. Głównymi odpowiedzialnymi za wykluczenie mieszkaniowe, z jakim mierzą się beneficjenci ochrony międzynarodowej, były brak pracy i odpowiednich dochodów. Aby zebrać aktualne informacje o czynnikach, które mają znaczenie dla sytuacji socjalnej uchodźców, przeprowadziliśmy sześć pogłębionych wywiadów z osobami bezpośrednio zaangażowanymi w pomoc uchodźcom (osobami kluczowymi). Respondentami w jakościowej części badania byli przedstawiciele powiatowych centrów pomocy rodzinie albo ośrodków pomocy społecznej oraz reprezentanci fundacji lub organizacji pozarządowych, zajmujący się zapewnianiem bezpośredniej pomocy uchodźcom i osobom bezdomnym z obszarów o największej koncentracji migrantów przymusowych. Czworo z sześciorga respondentów uczestniczyło również w badaniu pilotażowym. Ponadto przeprowadziliśmy osiem pogłębionych wywiadów z uchodźcami, którzy byli bezpośrednio dotknięci bezdomnością lub wykluczeniem mieszkaniowym albo zapewniali pomoc swoim towarzyszom w trudnej sytuacji mieszkaniowej lub socjalnej. Siedem osób pochodziło z Czeczenii, jedna z państwa afrykańskiego. Pięć z nich doświadczało bezdomności, jedna wykluczenia mieszkaniowego, dwie pełniły funkcje mentorów dla innych uchodźców Główne ustalenia Typowa historia sytuacji mieszkaniowej ogólne wnioski z badania Typowa historia sytuacji mieszkaniowej uchodźcy od momentu przybycia do Polski w 2012 roku przypomina sytuację odnotowaną w 2010 roku. W czasie trwania procedury nadania statusu osoba, która ubiega się o przyznanie ochrony międzynarodowej, mieszka w ośrodku dla osób ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy 30 lub niezależnie poza ośrodkiem. Jeśli wybiera tę drugą możliwość, uzyskuje wsparcie finansowe i ma prawo do opieki medycznej, może uczestniczyć w kursach oferowanych w ośrodkach lub skorzystać z pomocy w dobrowolnym powrocie do kraju, otrzymuje wyprawkę szkolną dla dzieci 31. W trakcie oczekiwania na decyzję o nadanie statusu uchodźcy lub przyznanie innej formy ochrony 27 S. D Addario, Sleeping on the Margins: The Role of Social Capital in the Housing Patterns of Refugee Claimants in the Greater Vancouver Regional District, MA Thesis, The University of British Columbia, Vancouver Lista badanych jest zawarta w tabeli 9 w Aneksie. 29 Ustalenia zaprezentowane w tej części są oparte na opiniach i spostrzeżeniach przedstawionych przez badanych w czerwcu 2012 roku. Komentarze autorów znajdują się w ostatniej części tego rozdziału. 30 Mieszkanie w ośrodku z definicji oznacza pozostawanie w bezdomności por. rozdział II. 31 Rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 10 listopada 2011 roku w sprawie wysokości pomocy dla cudzoziemców ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy (Dz.U. z 2011 r., Nr 261, poz. 1564). 13

14 4. Analiza obecnych tendencji międzynarodowej migranci przez pierwszych sześć miesięcy nie mogą podejmować żadnej pracy w opinii ekspertów, jest to jeden z czynników prowadzących do odzwyczajania się uchodźców od samodzielnego funkcjonowania i uzależniania się od pomocy socjalnej 32. W 2011 roku, zgodnie z danymi otrzymanymi przez Instytut Spraw Publicznych od Urzędu do spraw Cudzoziemców, średnia liczba osób ubiegających się o nadanie status uchodźcy oraz beneficjentów ochrony międzynarodowej mieszkających w ośrodkach wynosiła 1501, a poza ośrodkami Na koniec 2011 roku liczby te wynosiły odpowiednio 2709 i Biorąc pod uwagę, że wysokość wsparcia finansowego dla mieszkających poza ośrodkami nie wystarcza do wynajmowania osobnego lokalu, osoby czekające na decyzję są często zmuszone do mieszkania w przeludnionych i niezabezpieczonych. Wiele z nich śpi w przeludnionych mieszkaniach, gdzie muszą dzielić łóżka z innymi osobami, a warunki nie zapewniają prywatności i bezpieczeństwa osobistego. Osoby kluczowe zgadzają się jednak, że ubiegający się o nadanie statusu uchodźcy, którzy mieszkają poza ośrodkiem podczas procedury nadania statusu, lepiej się integrują: Zauważamy różnicę między osobami, które mieszkały w ośrodku, a tymi, które żyły poza nim. Te ostatnie zyskują konkretne umiejętności, z większą łatwością poruszają się po mieście, radzą sobie z problemami oraz angażują się w relacje sąsiedzkie i inne [R4]. Po otrzymaniu pozytywnej decyzji osoby, którym przyznano status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, mogą zostać w ośrodku przez kolejne dwa miesiące. W tym czasie ubiegają się o uczestnictwo w indywidualnym programie integracyjnym, a w wypadku zawarcia kontraktu z powiatowym (lub miejskim) centrum pomocy rodzinie przez rok trwania programu otrzymują pomoc finansową 34. Wysokość tej pomocy i same reguły indywidualnego programu integracyjnego pozwalają wynająć mieszkanie na wolnym rynku. Eksperci zwracają jednak uwagę, że mimo to uchodźcy mają problem z wynajęciem lokalu i potrzebują wsparcia. Bardzo często nie wiedzą bowiem, ani jak szukać mieszkania, ani na co zwrócić uwagę, podpisując umowę najmu. Dodatkowo w przeważającej większości nie znają języka polskiego, co sprawia, że mają trudności w porozumieniu się z potencjalnym wynajmującym (który zazwyczaj niechętnie wynajmuje mieszkanie uchodźcom) 35. Największe zagrożenie bezdomnością pojawia się w momencie zakończenia programu. Z powodu braku stabilnego zatrudnienia uchodźcy nie są w stanie utrzymać mieszkania wynajętego podczas otrzymywania pomocy finansowej dostępnej dla beneficjentów indywidualnych programów integracyjnych 36. Czynsz jest zazwyczaj zbyt wysoki, aby było na niego stać osoby z niskimi, a często także nieregularnymi dochodami. Osoby kluczowe twierdzą, że mimo zauważalnej poprawy w zarządzaniu i wdrażaniu programu, indywidualny program integracyjny wciąż nie spełnia swojej funkcji. Przez rok trwania programu uchodźcy nie są w stanie nauczyć się języka polskiego ani nabyć umiejętności zawodowych i kompetencji społeczno-kulturowych, jakie są niezbędne do podjęcia pracy i samodzielnego funkcjonowania w polskim społeczeństwie. Aby temu zaradzić, eksperci proponują wydłużenie programu do dwóch lat. Podkreślają jednak, że po pierwszym roku indywidualnego programu integracyjnego wsparcie powinno raczej polegać na mentoringu i pracy nad osiągnięciem samodzielności (w tym zdobyciu umiejętności językowych), nie zaś na samej pomocy prawnej czy finansowej. Innym argumentem za stopniowym redukowaniem znaczenia finansowego komponentu programu przez na przykład większy nacisk na rozwijanie umiejętności językowych i zawodowych jest, według zarówno osób kluczowych, jak i uchodźców, konieczność powstrzymania osób, które spieniężają indywidualny program integracyjny, a następnie przeprowadzają się do Europy Zachodniej, skąd często, po przyłapaniu na pracy i pobycie bez koniecznych pozwoleń, są zawracani do Polski. Jeden z respondentów dodał jednak, że uchodźcy zazwyczaj wyjeżdżają tuż przed nadejściem zimy, co może wskazywać na powiązanie między warunkami mieszkaniowymi i decyzją o opuszczeniu Polski. 32 Innym czynnikiem przyczyniającym się do uzależnienia od pomocy socjalnej, który zostanie omówiony bardziej szczegółowo w dalszej części niniejszego opracowania, jest forma pomocy zapewnianej przez indywidualny program integracyjnego). 33 P o r. [dostęp: 25 lutego 2013 roku]. 34 Osoby, które uzyskały zgodę na pobyt tolerowany, nie mają prawa do uczestnictwa w indywidualnym programie integracyjnym, mogą się jednak ubiegać o pomoc socjalną. Osoby kluczowe nie są jednak zgodne, czy zagrożenie bezdomnością wśród migrantów z pobytem tolerowanym jest wyższe niż wśród uchodźców. Według niektórych z nich, ograniczony dostęp do pomocy socjalnej (w tym indywidualnego programu integracyjnego) motywuje ich do integracji ekonomicznej, co z kolei prowadzi do większej stabilności dochodów i sytuacji mieszkaniowej. 35 W niektórych miejscach jednak sytuacja znacznie się poprawiła o czym szerzej będzie jeszcze mowa. 36 Nawet w trakcie otrzymywania pomocy finansowej z indywidualnego programu integracyjnego uchodźcy z dużych rodzin nie są w stanie utrzymać większego mieszkania z powodu wysokich stawek czynszów w miastach z wysoką koncentracją migrantów przymusowych, na przykład w Warszawie. 14

15 4. Analiza obecnych tendencji Kiedy uchodźcy stoją w obliczu trudnej sytuacji mieszkaniowej,...zazwyczaj kontaktują się z organizacjami pozarządowymi, ośrodkami pomocy społecznej, szukają pomocy w diasporze lub organizują się w większe grupy [R2]. Tym, którzy zwracają się o pomoc do ośrodków pomocy społecznej lub organizacji pozarządowych, oferuje się pomoc w znalezieniu tymczasowego schronienia w ośrodkach dla bezdomnych, a w wypadku kobiet z dziećmi w ośrodkach interwencji kryzysowej 37 i domach samotnej matki. Respondenci podkreślali, że schroniska są bardziej chętne przyjąć lokatorów, którzy są dotowani, niż tych, którzy nie mają żadnego wsparcia. Innymi słowy, jeśli lokator jest w stanie płacić za swój pobyt w schronisku lub posiada rekomendacje z organizacji, która może sfinansować jego pobyt, schroniska są bardziej skłonne znaleźć dostępną przestrzeń niż w wypadku osoby, która nie ma żadnych zasobów, czy to osobistych, czy instytucjonalnych. Sytuację jeszcze pogarsza to, że bardzo mało organizacji, które pomagają uchodźcom, dysponuje funduszami na zwracanie kosztów mieszkania w schronisku. Jak powiedział jeden z respondentów: To może być forma dyskryminacji, unikania powiedzenia wprost, że wolą przyjąć Polaka. W wielu miejscach słyszałam, że nie mają wsparcia od miasta, sami się utrzymują, więc muszę płacić [R1]. Z drugiej strony, jak zauważyli przedstawiciele centrów pomocy rodzinie w Warszawie i Lublinie, dzięki indywidualnemu programowi integracyjnemu bezdomność dotyka rzeczywiście dużo mniejszej liczby ludzi. Dostrzegają oni trzy powody takiego stanu rzeczy: w ciągu dwóch ostatnich lat liczba osób uczestniczących w indywidualnych programach integracyjnych spadła (por. tabele 6 8 w Aneksie), dlatego kwestie związane z integracją stały się łatwiejsze do zarządzania: Mamy około 50% mniej uczestniczących w indywidualnych programach integracyjnych niż dwa lata temu. W 2010 roku wysoka liczba uczestników była związana z nowelizacją ustawy z 2008 roku, która poszerzała listę osób uprawnionych do korzystania z pomocy integracyjnej o nową grupę, a mianowicie osoby z przyznaną ochroną uzupełniającą. Obecnie liczba ta spadła do wartości sprzed 2008 roku i wynosi około rodzin. Dwa lata temu było to rodzin. [...] Im niższa jest liczba uczestników, tym łatwiej jest nam udzielać im pomocy [R4], ostatni uchodźcy są samotni nie ma wśród nich prawie w ogóle dużych rodzin. Dominującą grupą beneficjentów ochrony międzynarodowej są młodzi, samotni mężczyźni (fakt ten został odnotowany również przez respondenta z Białegostoku), dlatego łatwiej jest zapewnić im pokój lub przestrzeń we wspólnym mieszkaniu lub domu. Duże rodziny, które przeważały przed 2010 rokiem, zostały zastąpione przez dwu-, trzyosobowe gospodarstwa domowe: Mamy tylko dwie rodziny posiadające więcej niż czwórkę dzieci [R12], istnieją projekty (współfinansowane z Europejskiego Funduszu na rzecz Uchodźców i z budżetu państwa), których celem jest zapewnianie tymczasowych, chronionych mieszkań dla uchodźców i beneficjentów ochrony uzupełniającej, którzy kończą indywidualne programy integracyjne lub starają się wyjść z bezdomności. Mieszkania chronione dla uchodźców, prowadzone w przez trzy instytucje Warszawskie Centrum Pomocy Rodzinie, Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Lublinie i Caritas Polska są formą wsparcia zastępującą pobyt w placówce zapewniającej całodobową opiekę (schronisku dla bezdomnych). Pozwalają one beneficjentom ochrony międzynarodowej pozostać we wspólnym domu lub mieszkaniu od 12 do 18 miesięcy (w wypadku Caritas do 36 miesięcy). Od uchodźcy oczekuje się uiszczania niewielkiej opłaty zależnej od jego przychodów i uczestniczenia w indywidualnym programie usamodzielniania, który ma mu pomóc osiągnąć cel zamieszkania we własnym domu lub mieszkaniu. Szczegóły dotyczące liczby osób korzystających z takiej formy wsparcia i lokalizację mieszkań przedstawiono w tabeli Ośrodki interwencji kryzysowej przyjmują w zasadzie wyłącznie ofiary przemocy domowej. Samo znalezienie się w sytuacji bezdomności lub zagrożenia bezdomnością nie jest wystarczającą przesłanką do uzyskania schronienia w ośrodku. W danym ośrodku kobieta może przebywać trzy miesiące, a w wyjątkowych wypadkach sześć miesięcy. Stąd też duża migracja kobiet między ośrodkami, a także sytuacje, że kobiety uchodźcy nawzajem się że tak powiem szkoliły, co tu zrobić, żeby się dostać do takiej czy innej placówki. No to już takich szczegółów nie będę mówiła, bo były drastyczne wręcz: jak tu się stłuc albo dać sygnał przyjmującym, że osoba na przykład doznaje przemocy [E2, 2010 rok]. 15

16 4. Analiza obecnych tendencji Tabela 5: Tymczasowe mieszkania dla uchodźców (dane Warszawskiego Centrum Pomocy Rodzinie, Caritas Polska i Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Lublinie) Instytucja Lokalizacja Liczba mieszkań Warszawskie Centrum Pomocy Rodzinie Warszawa 1 Caritas Polska Warszawa 2 Łuków 1 Lublin 7 Białystok 6 Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Lublinie Lublin 3 Ponadto, jak zauważyli przedstawiciele organizacji pozarządowych: w rezultacie stałych nacisków oraz inicjatyw organizacji pozarządowych, które miały na celu podniesienie świadomości, procedury i stosunek władz lokalnych do kwestii zapewniania pomocy bezdomnym beneficjentom ochrony międzynarodowej uległy poprawie. Jak stwierdził jeden z respondentów, miasto [Warszawa] nie tylko wciąż oferuje pulę mieszkań przeznaczonych specjalnie dla uchodźców, które są przydzielane na podstawie konkursu, ale również w wyjątkowych okolicznościach przydziela mieszkania socjalne. [...] Miasto zajęło się również problemem skrajnej bezdomności. Bezdomny uchodźca mieszkający w schronisku może złożyć wniosek o przyznanie mieszkania komunalnego i je otrzyma. Działania i decyzje władz miejskich zmierzają w dobrym kierunku, ale niezmieniony pozostaje problem z zatrudnieniem, który jest głównym czynnikiem wpływającym na sytuację mieszkaniową [R2]. W Lublinie 31 maja 2012 roku przyjęto uchwałę, która daje osobom z ochroną uzupełniającą prawo do ubiegania się o mieszkanie komunalne. Podsumowując, według przedstawicieli władz lokalnych, sytuacja mieszkaniowa niedawnych uchodźców i beneficjentów ochrony uzupełniającej uległa poprawie. Nie jest to jednak wynik żadnych rozwiązań systemowych, ale raczej zmian liczby i charakterystyki demograficznej osób z przyznaną ochroną międzynarodową w. 38 D. Hiebert, S. D Addario, K. Sherrell, The Profile of Absolute and Relative Homelessness Among Immigrants, Refugees, and Refugee Claimants in the Greater Vancouver Regional District, op. cit. 39 Por. K. Wysieńska, Doświadczenia integracyjne uchodźców plany, aspiracje, potrzeby, [w:] Słabe ogniwa. Wyzwania dla funkcjonowania systemu ochrony uchodźców w, red. J. Frelak, W. Klaus, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa Osoby samotne, młodzi dorośli, samotne matki W 2010 roku uczestnicy badania podkreślali, że wykluczenie mieszkaniowe i ryzyko bezdomności dotyczy w pewnym stopniu wszystkich uchodźców. Osoby kluczowe twierdziły jednak, że szczególnie zagrożone tym zjawiskiem są duże rodziny i samotne matki, co jest związane głównie z brakiem odpowiednich mieszkań, które zaspokajałyby ich potrzeby. Z drugiej strony, największą szansę uniknięcia bezdomności mają samotni mężczyźni łatwiej im, według respondentów, znaleźć nawet dorywczą (nielegalną) pracę, która w połączeniu z pomocą socjalną zapewnia wystarczające środki na wynajęcie samodzielnego pokoju lub pokoju dzielonego z innymi mężczyznami. Obserwacje te nie różnią się od obserwacji na temat tych czynników w innych krajach 38. W 2012 roku respondenci zaznaczali, że samotne kobiety i młodzi samotni mężczyźni również stanowią grupy uchodźców narażonych na bezdomność. Młodzi dorośli są często niewykształceni i mówią tylko w języku ojczystym. Zdaniem Czeczenów, najliczniejszej grupy uchodźców, jest to związane z załamaniem się systemu edukacyjnego w Czeczenii podczas wojny 39. Czynniki te z kolei utrudniają im próby osiągnięcia samodzielności ekonomicznej i uzależniają ich od pomocy socjalnej i społecznej. Badani zwracali również uwagę, że właściciele domów boją się wynajmować pokoje i mieszkania samotnym mężczyznom. W wypadku samotnych kobiet mamy do czynienia z dyskryminacją ze względu na płeć i karą za macierzyństwo, dlatego osoby, które im pomagają, często radzą im informować wynajmującego, że [ich] mąż obecnie pracuje w Warszawie. Kara za macierzyństwo dotyczy zjawiska pokazującego, że bycie matką czyli jednocześnie kobietą i rodzicem szczególnie prowadzi do niższych zarobków 40. Ponieważ zarobki i sytuacja mieszkaniowa są ze sobą powiązane, można założyć, że kara za macierzyństwo wpływa na sytuację mieszkaniową matek, podobnie jak na możliwości znalezienia przez nie pracy. Status matki oddziałuje na dostęp do mieszkania uchodźcy matki bezpośrednio przez niskie zarobki lub ich brak, i pośrednio przez uprzedzenia i stereotypowe myślenie właścicieli mieszkań. Skala nierówności wynagrodzeń związanej z byciem matką w nie była jeszcze przedmiotem odrębnych badań, ale wykazano już, że wskaźnik nierówności wynagrodzeń ze względu na płeć wynosi ponad 10%. 40 S.J. Correll, S. Benard, I. Paik, Getting a job: Is there a Motherhood Penalty, American Journal of Sociology 2007, t. 112, s

17 4. Analiza obecnych tendencji Makroprzeszkody i mikroprzeszkody na drodze do uniknięcia bezdomności i wyjścia z niej Dla wszystkich imigrantów znalezienie i utrzymanie odpowiedniego mieszkania jest pierwszym krokiem na drodze do pełnej integracji. Jak jednak podkreślali rozmówcy, w wypadku migrantów przymusowych znalezienie odpowiedniego lokum jest bardzo trudne ze względu na trzy czynniki: ograniczoną liczbę mieszkań socjalnych i komunalnych (w tym mieszkań odpowiednich dla rodzin wielodzietnych), niewydolność ekonomiczną uchodźców, uprzedzenia wynajmujących. Wskazując jako przyczynę niewystarczającą liczbę mieszkań komunalnych (w tym socjalnych), większość respondentów zwracała uwagę, że jest to instytucjonalna przyczyna w wychodzeniu z bezdomności nie tylko uchodźczej, ale także polskiej. Przyczynami problemów instytucjonalnych są następujące cechy systemu mieszkaniowego w : nieadekwatna struktura mieszkaniowa, czyli: a. niska liczba mieszkań socjalnych i komunalnych w obrębie każdego powiatu, b. niska liczba mieszkań zapewnianych przez Towarzystwo Budownictwa Społecznego, c. niska liczba dotowanych mieszkań na wynajem, d. nieproporcjonalnie wysoka liczba mieszkań prywatnych, e. wysoka liczba mieszkań substandardowych, ograniczone zaangażowanie władz lokalnych w działania wspierające wzrost liczby mieszkań socjalnych, nieefektywne zarządzanie zasobami mieszkaniowymi, niewłączanie mieszkań socjalnych do planowania przestrzennego w gminach i brak mieszkań socjalnych w planach i strategiach działań 41, nieprecyzyjne regulacje prawne i brak jasno wyznaczonego organu odpowiedzialnego za mieszkalnictwo na poziomie lokalnym, w tym brak sankcji na wypadek niewypełniania obowiązków mieszkaniowych przez władze gminne wobec członków lokalnej społeczności 42. Respondenci podkreślali jednak, że dostęp uchodźców do mieszkań jest wciąż utrudniony przez bezpośrednią i pośrednią dyskryminację ze strony władz lokalnych i powiatowych, które zarządzają mieszkaniami komunalnymi i socjalnymi. Chodzi szczególnie o częste wymaganie dostarczenia dowodu zamieszkania przez określony czas w danym powiecie. Zdarza się, że urzędnicy proszą cudzoziemców o załączenie umowy najmu z obecnego miejsca zamieszkania, a następnie odrzucają ich wniosek, twierdząc, że nie spełniają definicji osoby bezdomnej [R3] 43. Niewydolność ekonomiczna uchodźców w wymiarze bezdomności jest rozumiana jako niezdolność do osiągnięcia dochodów wystarczających na wynajęcie i utrzymanie odpowiedniego mieszkania. Jest ona uwarunkowana kilkoma zmiennymi. Po pierwsze, uchodźcy mają trudności ze zdobyciem i z utrzymaniem pracy ze względu na słabą znajomość języka polskiego. Po drugie, bardzo często nie mają kwalifikacji i umiejętności pożądanych na polskim rynku pracy, a co się z tym wiąże są skazani na niskopłatną pracę robotnika niewykwalifikowanego. Po trzecie, nawet jeśli uchodźcy posiadają wykształcenie lub umiejętności poszukiwane na rynku, warunek nostryfikowania dyplomów i certyfikatów powoduje, że albo nie są one uznawane, albo są niżej oceniane przez pracodawców. Po czwarte, polscy pracodawcy nie chcą zatrudniać uchodźców, ponieważ nie znają prawa dotyczącego zatrudniania osób ze statusem uchodźcy. Innym powodem są również uprzedzenia i wcześniejsze negatywne doświadczenia związane z zatrudnianiem cudzoziemców. Ponadto w wypadku rodzin wielodzietnych podjęcie pracy przez oboje rodziców jest często niemożliwe, a zarobki jednej osoby rzadko wystarczają na opłacenie wynajętego mieszkania i utrzymanie rodziny. Samotne matki z dziećmi w wieku przedszkolnym mają duże trudności z podjęciem jakiejkolwiek pracy, ponieważ umieszczenie dziecka w przedszkolu państwowym jest prawie niemożliwe, gdyż system wsparcia rodziny w jest równie 41 W to gmina odpowiada za zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych lokalnej społeczności. Aby zaspokoić te potrzeby, władze gminne korzystają z gminnych zasobów mieszkaniowych lub innych źródeł. 42 Por. P. Olech, Zapobieganie bezdomności i integracja ludzi bezdomnych a problemy mieszkaniowe w. Zarys głównych problemów mieszkaniowych w kontekście bezdomności, [w:] Problem bezdomności w, red. M. Dębski, Pomorskie Forum na rzecz Wychodzenia z Bezdomności, Gdańsk Podobny wypadek został opisany w: K. Wencel, Dyskryminacja cudzoziemców w dostępie do usług mieszkaniowych w. Między teorią a praktyką, op. cit. 17

18 4. Analiza obecnych tendencji niedostateczny jak system mieszkaniowy. Badani wskazywali również, że problemy związane z miejscem zamieszkania i zatrudnieniem tworzą błędne koło w jeszcze inny sposób: Zdarzyło się, że Czeczen przeszedł kurs i zdał egzamin na prawo jazdy, ale nie miał oficjalnego adresu, nie chciano mu więc wydać dokumentu. Wreszcie, po uiszczeniu opłaty wynoszącej złotych, przyznano mu adres tymczasowy [R10]. Nie trzeba wyjaśniać, że bez prawa jazdy osoba ta nie mogłaby podjąć obiecanej pracy. Kolejnym czynnikiem stanowiącym przeszkodę w wynajęciu lokalu przez uchodźców są uprzedzenia i dyskryminacja ze strony właścicieli mieszkań. Wynajmujący, podobnie jak reszta społeczeństwa, przejawiają szczególną niechęć wobec uchodźców z Czeczenii. Czeczeni są wciąż kojarzeni 44 z terroryzmem i uważani za niepewnych najemców. Prawie wszyscy respondenci, zarówno osoby kluczowe, jak i uchodźcy, mówili o stereotypie Czeczena: Słowo «Czeczen» jest traktowane jako synonim terrorysty i kojarzone z AK-47, bronią, brodą, okrucieństwem, dzikością. Jest to niezwykle krzywdzący stereotyp stworzony dawno temu przez media i prawie niemożliwy do zwalczenia [R3, R12]. Badania opinii publicznej potwierdzają, że Polacy nie lubią Czeczenów. Według sondaży Centrum Badania Opinii Społecznej, jedynymi grupami mniej lubianymi niż Czeczeni są Żydzi, Rosjanie, Turcy, Rumuni, Arabowie i Cyganie 45. Uprzedzenia etniczno-rasowe dotykają również uchodźców z Afryki. Niektórzy wynajmujący mówią: Czeczeni tak, ale Afrykanie nie [R3]. Zdarza się również, że polscy wynajmujący, wiedząc, że ktoś jest uchodźcą uczestniczącym w indywidualnym programie integracyjnym i otrzymuje wsparcie finansowe, żądają wyższych opłat za wynajem i (lub), kiedy program się kończy, zmuszają lokatorów do opuszczenia mieszkania, uznając ich za niepewnych [R5, R9, R10, R11, R13, R14]. Jak pokazuje przykład Lublina, prowadzenie kampanii medialnej przeciwdziałającej niechęci wobec cudzoziemców i działań integracyjnych nakierowanych na lokalne społeczności przyczynia się do zmiany tego negatywnego stosunku. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Lublinie opublikował wiele artykułów sponsorowanych w lokalnych gazetach, opisujących historie uchodźców i apelujących do lokalnej społeczności o więcej empatii, a także zorganizował liczne wydarzenia, w których uczestniczyli mieszkańcy lokali chronionych. Rezultaty zostały opisane następująco: wcześniej nie było szans nawet na jedną pozytywną odpowiedź. Po akcji dostałam dwadzieścia telefonów i cztery oferty mieszkań dla rodziny złożonej z siedmiorga osób! [R5] Nieprzystosowanie kulturowe ma wpływ na bezdomność Osoby kluczowe zwracały uwagę, że osoby wychowane w różnych kulturach często przyjmują zachowania i strategie radzenia sobie, które można zinterpretować jako wskazujące na lekceważący stosunek lub brak motywacji do uczynienia Polski nowym domem. Zarówno uchodźcy, jak i pracownicy socjalni twierdzili, że w wielu wypadkach uchodźcy nie zdają sobie sprawy z prostych zasad gospodarki rynkowej, na przykład z tego, że za zużyty prąd i wykorzystaną wodę trzeba płacić, do pracy należy stawiać się o czasie, a o planowanej nieobecności powinno się informować pracodawcę. Przyzwyczajeni do innego porządku rządzącego zasadami pracy i korzystania z mieszkania, nie przystosowują się do reguł i oczekiwań panujących w, co w najlepszym wypadku powoduje pewne trudności w zrozumieniu zakresu odpowiedzialności stron umowy, w najgorszym zaś prowadzi do stereotypizacji i konfliktów. Zdarza się, że uchodźcy odrzucają oferty pracy, opuszczają dni robocze i wreszcie tracą pracę [R2, R5, R7]. To z kolei coraz bardziej uzależnia ich od pomocy społecznej. Ponadto syndrom wyuczonej bezradności i uzależnienie od pomocy społecznej potęguje według ekspertów przedłużający się pobyt w ośrodkach dla osób ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy. Dodatkowo niektórzy mają nierealistyczne oczekiwania wobec systemu socjalnego kraju przyjmującego, co prowadzi do niezrozumienia praw i przywilejów przysługujących uchodźcom. Kultura klanowa mimo że sam klan stanowi niekiedy jedyny kapitał społeczny uchodźcy potęguje niski poziom poczucia sprawczości i odpowiedzialności za własny los. 44 Uprzedzenia takie były wyrażane podczas protestów przeciwko założeniu obozu dla uchodźców w Jastrzębiej Górze. Por. M. Pajura, M. Lużyński, Przeciwdziałanie dyskryminacji i ksenofobii wobec uchodźców i marginalizowanych migrantów w, Centrum Pomocy Prawnej im. H. Nieć, Kraków Stosunek Polaków do innych narodów. Komunikat z badań, Centrum Badania Opinii Społecznej, Warszawa 2007; 2010;

19 4. Analiza obecnych tendencji Uzależnienia i bezdomność W poprzednim badaniu doniesienia o uzależnieniach od narkotyków i alkoholu wśród uchodźców były rzadkością. Obecnie prawie wszystkie osoby kluczowe i uchodźcy, z którymi przeprowadzono wywiad, wskazali uzależnienia jako rosnący problem związany z bezdomnością: Uzależnienia są problemem. Uzależnienie jednej osoby sprawia, że cierpi cała rodzina, ponieważ pieniądze idą na narkotyki albo alkohol [R9]. Uzależnieni uchodźcy często odmawiają pomocy od polskich instytucji i są odrzucani przez własne społeczności. Może to prowadzić do dramatycznych skutków eksperci donieśli o kilku wypadkach śmierci, z kolei uchodźcy wspominali o sytuacji całkowitego wykluczenia przez społeczność osoby uzależnionej. Głównym problemem związanym z nadużywaniem środków odurzających zidentyfikowanym przez respondentów jest to, że wpływa ono na sytuację mieszkaniową całej rodziny. We wcześniejszych badaniach cytowanych w raporcie wykazano również, że istnieje związek między warunkami mieszkaniowymi w ośrodkach dla uchodźców i nadużywaniem różnych środków uzależniających. Jest kilka możliwych wyjaśnień tego problemu. Najwłaściwszym w opinii ekspertów Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców 46 jest model stresu akulturacyjnego, który opiera się na tezie, że przystosowywanie się do życia w nowym kraju jest stresującym doświadczeniem. Stres przystosowawczy przyczynia się do powstawania problemów związanych z nadużywaniem środków odurzających. Uchodźcy, którzy muszą sobie radzić nie tylko z ciężarem przystosowania kulturalnego i społecznego do norm kraju goszczącego, ale także z innymi stresującymi i traumatycznymi wydarzeniami, są szczególnie narażeni na ryzyko uzależnień 47. W opinii ekspertów UNHCR, wsparcie psycho-społeczne finansowane z budżetu państwa oferowane uchodźcom przebywającym w ośrodkach dla osób ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy oraz uczestniczącym w indywidualnych programach integracyjnych jest niewystarczające. To wskazuje, że kwestia zwiększających się potrzeb uchodźców w zakresie dostępu do różnego typu wsparcia nie została zauważona i jako taka powinna zostać odpowiednio potraktowana. Problemy związane z nadużywaniem środków odurzających i uzależnieniami wśród beneficjentów ochrony międzynarodowej w wymagają jednak dalszej analizy. W tym momencie niewiele wiemy o zasięgu tego zjawiska i warunkach, w jakich powstaje, dlatego nie możemy zaproponować żadnych rekomendacji czy strategii radzenia sobie z tym problemem. Niemniej jest on powiązany z bezdomnością i w określonych okolicznościach może być jej przyczyną lub skutkiem: «Dlaczego pijesz?» zapytałem go, a on odpowiedział:»spróbuj zasnąć na ławce trzeźwy, kiedy boisz się, że ktoś cię zaatakuje. To pomaga mi zasnąć» [R15], [...] mężczyzna skończył na ulicy. Był uzależniony od narkotyków i alkoholu. Próbowaliśmy wysłać go do ośrodka, gdzie mógłby dostać pomoc. Nie przyjęli go, bo był pijany. Pomieszkiwał w różnych mieszkaniach, ale ludzie już go nie chcieli. W jednym lub dwóch pokojach zamieszkiwanych przez duże rodziny nie było miejsca dla pijanego mężczyzny. Znów znalazł się na ulicy [R9] Złe warunki mieszkaniowe (szczególnie w wypadku osób wracających do Polski z innych państw Unii Europejskiej) Od 2010 roku warunki mieszkaniowe nie zmieniły się w znacznym stopniu. Uchodźcy, osoby, które im pomagają, i badacze odwiedzający ich mieszkania opisywali warunki, w jakich mieszkają, jako substandardowe. Mieszkania są przeludnione, cztery, pięć osób często dzieli ten sam mały pokój, a dodatkowe osoby śpią w kuchniach i na korytarzach. W niektórych wypadkach dostępna była tylko wspólna łazienka na korytarzu i korzystało z niej wiele rodzin. W części budynków zamieszkiwanych przez uchodźców nie było wanny ani prysznica. Zdarzały się takie, w których brakowało elektryczności, bieżącej wody i ogrzewania. Respondenci zwracali uwagę, że często lokale socjalne oferowane przez miasto stanowią przykład nieodpowiedniego mieszkania, w którym warunki są substandardowe: wilgoć i grzyb, brak centralnego ogrzewania (tylko drogie elektryczne) [R2]. 46 Rozmowy z pracownikami zajmującymi się kwestiami integracji uchodźców w Biurze Krajowym UNHCR w oraz w Przedstawicielstwie Regionalnym UNHCR na Europę Środkową 47 H. Sowey, Are Refugees at Increased Risk of Substance Misuse?, Drug and Alcohol Multicultural Education Centre, Redfern

20 4. Analiza obecnych tendencji Według respondentów, zarówno osób kluczowych, jak i uchodźców, z najgorszą sytuacją mieszkaniową mierzą się osoby wracające z innych państw Unii Europejskiej. Jak ujęli to badani, osoby te kończą na ulicy [R3, R9, R13]. Kiedy przychodzą po pomoc do jednej z organizacji non profit, które zapewniają pomoc uchodźcom, są kierowani do noclegowni [R1, R3]. Z niektórymi z nich mamy dobre relacje i płacimy. Rozmawiamy z nimi [...] i mówimy, że zapłacimy maksymalnie za trzy dni. Zazwyczaj sami nie mają pieniędzy. Ale co stanie się z wami później? [...] Macie jakichś krewnych? Bliskich? Zadzwońcie do nich. Musicie mieć jakiś plan. Nie możecie mieszkać na ulicy. Zawiadomcie kogoś. Macie trzy dni na dzwonienie, myślenie i działanie. [...] Pomożemy wam poszukać mieszkania, jeśli zdecydujecie się zostać. Wizyta złożona w ośrodku przejściowym dla osób powracających w Łomży potwierdziła, że tamtejsze warunki mieszkaniowe spełniają definicję bezdomności. Schronisko zostało zorganizowane w przestrzeni wcześniej służącej jako pokoje dla pracowników. Rodziny mieszkały we wspólnych pomieszczeniach, kuchnia i łazienka znajdowały się w części wspólnej. Brakowało przyborów kuchennych. Mieszkanie zostało uznane za substandardowe, nieodpowiednie, przeludnione i społecznie odizolowane. 20

Pomoc integracyjna dla uchodźców oraz osób posiadających ochronę uzupełniającą

Pomoc integracyjna dla uchodźców oraz osób posiadających ochronę uzupełniającą Pomoc integracyjna dla uchodźców oraz osób posiadających ochronę uzupełniającą Zasady udzielania pomocy integracyjnej dla osób posiadających status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą reguluje rozdział

Bardziej szczegółowo

Status prawny uchodźcy

Status prawny uchodźcy EWELINA DZIUBA Status prawny uchodźcy Definicja uchodźcy zawarta jest w art. 1 Konwencji Genewskiej z 1951 r. oraz Protokole Nowojorskim z 1967 r. W rozumieniu tych aktów prawnych uchodźcą jest osoba spełniająca

Bardziej szczegółowo

Prawne aspekty wykluczenia społecznego

Prawne aspekty wykluczenia społecznego Autor: Mgr Piotr Kozłowski Prawne aspekty wykluczenia społecznego Spis treści: 1. Podstawowe akty prawne dotykające problematyki wykluczenia społecznego 2. Pojęcie wykluczenia w wymiarze normatywnym, próba

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR /2008 RADY MIEJSKIEJ W ŚRODZIE WIELKOPOLSKIEJ. z dnia..2008 roku

UCHWAŁA NR /2008 RADY MIEJSKIEJ W ŚRODZIE WIELKOPOLSKIEJ. z dnia..2008 roku UCHWAŁA NR /2008 RADY MIEJSKIEJ W ŚRODZIE WIELKOPOLSKIEJ z dnia..2008 roku w sprawie uchwalenia programu pod nazwą "Program rozwiązywania problemów bezdomności Gminy Środa Wielkopolska na lata 2009-2020"

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia integracyjne uchodźców - plany, aspiracje, potrzeby. Kinga Wysieńska, Instytut Spraw Publicznych i Collegium Civitas

Doświadczenia integracyjne uchodźców - plany, aspiracje, potrzeby. Kinga Wysieńska, Instytut Spraw Publicznych i Collegium Civitas Doświadczenia integracyjne uchodźców - plany, aspiracje, potrzeby Kinga Wysieńska, Instytut Spraw Publicznych i Collegium Civitas Kontekst badania Integracja uchodźców wymaga znalezienia adekwatnych narzędzi

Bardziej szczegółowo

OBSZARY WSPÓŁPRACY NA RZECZ OSÓB WYKLUCZONYCH SPOŁECZNIE NA PRZYKŁADZIE CISTOR I MOPR W TORUNIU

OBSZARY WSPÓŁPRACY NA RZECZ OSÓB WYKLUCZONYCH SPOŁECZNIE NA PRZYKŁADZIE CISTOR I MOPR W TORUNIU OBSZARY WSPÓŁPRACY NA RZECZ OSÓB WYKLUCZONYCH SPOŁECZNIE NA PRZYKŁADZIE CISTOR I MOPR W TORUNIU Czym jest wykluczenie społeczne? Wykluczenie społeczne jest pojęciem przeciwstawnym do społecznego uczestnictwa

Bardziej szczegółowo

Demarginalizacja społeczna bezdomnych a mieszkalnictwo socjalne. Diagnoza problemu i rekomendacje dla polityki społecznej.

Demarginalizacja społeczna bezdomnych a mieszkalnictwo socjalne. Diagnoza problemu i rekomendacje dla polityki społecznej. Dr hab. Andrzej Przymeński, prof. nadzw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu dr Monika Oliwa Ciesielska, UAM Demarginalizacja społeczna bezdomnych a mieszkalnictwo socjalne. Diagnoza problemu i rekomendacje

Bardziej szczegółowo

Główne powody udzielania osobom i rodzinom pomocy społecznej w województwie Lubuskim

Główne powody udzielania osobom i rodzinom pomocy społecznej w województwie Lubuskim Główne powody udzielania osobom i rodzinom pomocy społecznej w województwie Lubuskim Obserwatorium Integracji Społecznej Zielona Góra, sierpień r. Główne powody udzielania osobom i rodzinom pomocy społecznej

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 2/2009 kierownika Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Śremie z dnia 6 kwietnia 2009 r.

ZARZĄDZENIE NR 2/2009 kierownika Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Śremie z dnia 6 kwietnia 2009 r. ZARZĄDZENIE NR 2/2009 kierownika Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Śremie z dnia 6 kwietnia 2009 r. w sprawie pomocy dla cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub

Bardziej szczegółowo

Bezdomność uchodźców w Polsce wyniki badania pilotażowego

Bezdomność uchodźców w Polsce wyniki badania pilotażowego Bezdomność uchodźców w Polsce wyniki badania pilotażowego Kinga Wysieńska Natalya Ryabińska Kinga Wysieńska, Natalya Ryabińska Bezdomność uchodźców w Polsce wyniki badania pilotażowego Warszawa 2010 1

Bardziej szczegółowo

Warszawskie Centrum Pomocy Rodzinie. INTEGRACJA CUDZOZIEMCÓW na przykładzie Warszawskiego Centrum Pomocy Rodzinie

Warszawskie Centrum Pomocy Rodzinie. INTEGRACJA CUDZOZIEMCÓW na przykładzie Warszawskiego Centrum Pomocy Rodzinie INTEGRACJA CUDZOZIEMCÓW na przykładzie Warszawskiego Centrum Pomocy Rodzinie POLSKIE PRAWODAWSTWO REGULUJĄCE KWESTIE INTEGRACJI CUDZOZIEMCÓW W RP Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Rozdział

Bardziej szczegółowo

Zakres działania: Główne cele pomocy społecznej:

Zakres działania: Główne cele pomocy społecznej: Zakres działania: Pomoc społeczna umożliwia przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych tym, którzy nie są w stanie sami ich pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Wspiera ich

Bardziej szczegółowo

Obcokrajowcy i imigranci a język polski. Polacy a języki obce. Na podstawie Polskiego Sondażu Uprzedzeń 2013

Obcokrajowcy i imigranci a język polski. Polacy a języki obce. Na podstawie Polskiego Sondażu Uprzedzeń 2013 Obcokrajowcy i imigranci a język polski. Polacy a języki obce. Na podstawie Polskiego Sondażu Uprzedzeń 2013 Karolina Hansen Marta Witkowska Warszawa, 2014 Polski Sondaż Uprzedzeń 2013 został sfinansowany

Bardziej szczegółowo

MPiPS-03 Sprawozdanie półroczne i roczne z udzielonych świadczeń pomocy społecznej - pieniężnych, w naturze i usługach

MPiPS-03 Sprawozdanie półroczne i roczne z udzielonych świadczeń pomocy społecznej - pieniężnych, w naturze i usługach MPiPS-3-P MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ, ul. Nowogrodzka 1/3/5, -513 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej: Tel. 774835949 Fax 774835949 MOPS Kędzierzyn-Koźle 47-224 Kędzierzyn-Koźle

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN REKRUTACJI I UCZESTNICTWA BENEFICJENTÓW OSTATECZNYCH W PROJEKCIE REALIZOWANYM PRZEZ GMINNY OŚRODEK POMOCY SPOŁECZNEJ W TOKARNI 1

REGULAMIN REKRUTACJI I UCZESTNICTWA BENEFICJENTÓW OSTATECZNYCH W PROJEKCIE REALIZOWANYM PRZEZ GMINNY OŚRODEK POMOCY SPOŁECZNEJ W TOKARNI 1 REGULAMIN REKRUTACJI I UCZESTNICTWA BENEFICJENTÓW OSTATECZNYCH W PROJEKCIE AKTYWNOŚĆ SZANSĄ NA SUKCES REALIZOWANYM PRZEZ GMINNY OŚRODEK POMOCY SPOŁECZNEJ W TOKARNI 1 INFORMACJE O PROJEKCIE 1. Projekt Aktywność

Bardziej szczegółowo

INDYWIDUALNY PROGRAM USAMODZIELNIENIA

INDYWIDUALNY PROGRAM USAMODZIELNIENIA INDYWIDUALNY PROGRAM USAMODZIELNIENIA wychowanka z: domu pomocy społecznej/ domu samotnej matki/ schroniska dla nieletnich/ zakładu poprawczego/ specjalnego ośrodka szkolnowychowawczego/ specjalnego ośrodka

Bardziej szczegółowo

Prawo do świadczeń z pomocy społecznej, jeżeli umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej, przysługuje:

Prawo do świadczeń z pomocy społecznej, jeżeli umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej, przysługuje: Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując

Bardziej szczegółowo

POBYT TOLEROWANY. Kto może uzyskać zgodę na pobyt tolerowany. Cudzoziemcowi udziela się zgody na pobyt tolerowany na terytorium RP, jeżeli:

POBYT TOLEROWANY. Kto może uzyskać zgodę na pobyt tolerowany. Cudzoziemcowi udziela się zgody na pobyt tolerowany na terytorium RP, jeżeli: POBYT TOLEROWANY Ustawa z dn.13.06.2003r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje możliwość udzielenia cudzoziemcowi zgody na pobyt tolerowany na terytorium

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN REKRUTACJI I UCZESTNICTWA W SZÓSTEJ EDYCJI

REGULAMIN REKRUTACJI I UCZESTNICTWA W SZÓSTEJ EDYCJI REGULAMIN REKRUTACJI I UCZESTNICTWA W SZÓSTEJ EDYCJI PROJEKTU SYSTEMOWEGO SZANSA-POMOC-AKTYWIZACJA CZYLI SPA W MIEJSKIM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W ZGORZELCU 1 Informacje o projekcie 1. Szósta edycja projektu

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr LI/702/2010 Rady Miejskiej Kalisza z dnia 24 czerwca 2010 roku. w sprawie nadania statutu Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Kaliszu

Uchwała Nr LI/702/2010 Rady Miejskiej Kalisza z dnia 24 czerwca 2010 roku. w sprawie nadania statutu Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Kaliszu Uchwała Nr LI/702/2010 Rady Miejskiej Kalisza z dnia 24 czerwca 2010 roku w sprawie nadania statutu Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Kaliszu Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 6 i 18 ust. 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze wyniki badań socjodemograficznych dla województwa pomorskiego Lata 2003-2009

Najważniejsze wyniki badań socjodemograficznych dla województwa pomorskiego Lata 2003-2009 Najważniejsze wyniki badań socjodemograficznych dla województwa pomorskiego Lata 3-9 1. Bezdomność w Województwie pomorskim to podobnie jak w całym województwie pomorskim problem typowo męski w roku 9

Bardziej szczegółowo

ZATRZYMANIE CUDZOZIEMCA UMIESZCZENIE CUDZOZIEMCA W STRZEŻONYM OŚRODKU ZASTOSOWANIE WOBEC CUDZOZIEMCA ARESZTU W CELU WYDALENIA 1

ZATRZYMANIE CUDZOZIEMCA UMIESZCZENIE CUDZOZIEMCA W STRZEŻONYM OŚRODKU ZASTOSOWANIE WOBEC CUDZOZIEMCA ARESZTU W CELU WYDALENIA 1 ZATRZYMANIE CUDZOZIEMCA UMIESZCZENIE CUDZOZIEMCA W STRZEŻONYM OŚRODKU ZASTOSOWANIE WOBEC CUDZOZIEMCA ARESZTU W CELU WYDALENIA 1 Zatrzymanie cudzoziemca Cudzoziemiec może być zatrzymany na okres nie dłuższy

Bardziej szczegółowo

Handlem ludźmi jest werbowanie, transport, dostarczanie, przekazywanie, przechowywanie lub przyjmowanie osoby z zastosowaniem:

Handlem ludźmi jest werbowanie, transport, dostarczanie, przekazywanie, przechowywanie lub przyjmowanie osoby z zastosowaniem: Źródło: http://handelludzmi.eu/hl/baza-wiedzy/przepisy-prawne/polskie/6283,kompilacja-najwazniejszych-przepisow-prawa-polskiego -zwiazanych-z-problematyka-h.html Wygenerowano: Niedziela, 7 lutego 2016,

Bardziej szczegółowo

Kto i kiedy może otrzymać zasiłek z pomocy społecznej

Kto i kiedy może otrzymać zasiłek z pomocy społecznej Kto i kiedy może otrzymać zasiłek z pomocy społecznej stan prawny na dzień 1 lipca 2009 r. Podstawa prawna: - ustawa z dn. 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r., Nr 115,

Bardziej szczegółowo

Wspólne wskaźniki produktu i rezultatu dotyczące inwestycji EFS

Wspólne wskaźniki produktu i rezultatu dotyczące inwestycji EFS Wspólne wskaźniki produktu i rezultatu dotyczące inwestycji EFS 1. Wspólne wskaźniki produktu - dane uczestnika zbierane są w momencie rozpoczęcia udziału we wsparciu: bezrobotni, w tym długotrwale bezrobotni;

Bardziej szczegółowo

MPiPS-03 Sprawozdanie półroczne i roczne z udzielonych świadczeń pomocy społecznej - pieniężnych, w naturze i usługach

MPiPS-03 Sprawozdanie półroczne i roczne z udzielonych świadczeń pomocy społecznej - pieniężnych, w naturze i usługach Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej: Tel. Fax MOPS Rzeszów 35-25 Rzeszów Jagiellońska 26 MPiPS-3-R MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ, ul. Nowogrodzka 1/3/5, -513 Warszawa MPiPS-3 Sprawozdanie

Bardziej szczegółowo

Prawo do ochrony zdrowia migrantów

Prawo do ochrony zdrowia migrantów Marcin Mikos Polskie Towarzystwo Prawa Medycznego Prawo do ochrony zdrowia migrantów Podstawowe kwestie dotyczące prawa do ochrony zdrowia w Polsce 1.Art. 68 Konstytucji RP stanowi, że każdy ma prawo do

Bardziej szczegółowo

MPiPS-03 Sprawozdanie półroczne i roczne z udzielonych świadczeń pomocy społecznej - pieniężnych, w naturze i usługach

MPiPS-03 Sprawozdanie półroczne i roczne z udzielonych świadczeń pomocy społecznej - pieniężnych, w naturze i usługach Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej: Tel. (32) 422 Fax PMOPS Powiat miejski Rybnik 44-2 Rybnik Żużlowa 25 MPiPS-3-R MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ, ul. Nowogrodzka /3/5, -53 Warszawa MPiPS-3

Bardziej szczegółowo

Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej z 12 marca 2004 roku (tekst jednolity Dz.U. z 2013r. poz.182 z późn. zm.)

Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej z 12 marca 2004 roku (tekst jednolity Dz.U. z 2013r. poz.182 z późn. zm.) P O M O C S P O Ł E C Z N A Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej z 12 marca 2004 roku (tekst jednolity Dz.U. z 2013r. poz.182 z późn. zm.) Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą

Bardziej szczegółowo

Konsekwencje nielegalnego pobytu na terytorium RP

Konsekwencje nielegalnego pobytu na terytorium RP Konsekwencje nielegalnego pobytu na terytorium RP Nielegalny pobyt Nielegalny pobyt pobyt niezgodny z przepisami dotyczącymi warunków wjazdu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polski i ich pobytu

Bardziej szczegółowo

ZEZWOLENIE NA OSIEDLENIE SIĘ. Co to jest zezwolenie na osiedlenie się. Jakie prawa daje zezwolenie na osiedlenie się

ZEZWOLENIE NA OSIEDLENIE SIĘ. Co to jest zezwolenie na osiedlenie się. Jakie prawa daje zezwolenie na osiedlenie się ZEZWOLENIE NA OSIEDLENIE SIĘ Co to jest zezwolenie na osiedlenie się Cudzoziemiec spełniający warunki określone w ustawie o cudzoziemcach może ubiegać się o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się. Zezwolenia

Bardziej szczegółowo

Artykuł 25 MIĘDZYNARODOWY PAKT PRAW GOSPODARCZYCH, SOCJALNYCH I KULTURALNYCH. Oto prawa człowieka

Artykuł 25 MIĘDZYNARODOWY PAKT PRAW GOSPODARCZYCH, SOCJALNYCH I KULTURALNYCH. Oto prawa człowieka Oto prawa człowieka w dokumentach ratyfikowanych przez Polskę (patrz Art. 91 Konstytucji R.P.) POWSZECHNA DEKLARACJA PRAW CZŁOWIEKA (Paryż, 10 grudnia 1948 r.) Artykuł 25 1. Każda osoba ma prawo do poziomu

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Katowice, dnia 2 grudnia 2013 r. Poz. 7037 UCHWAŁA NR XXIII/320/13 RADY MIEJSKIEJ W BYTOMIU z dnia 25 listopada 2013 r. w sprawie nadania Statutu Miejskiemu Ośrodkowi

Bardziej szczegółowo

media i uchodźcy Praktyczne informacje dla dziennikarzy i fotografów

media i uchodźcy Praktyczne informacje dla dziennikarzy i fotografów media i uchodźcy Praktyczne informacje dla dziennikarzy i fotografów Dobry materiał o uchodźcach wymaga przygotowania i wiedzy. W Polsce kwestie uchodźstwa i migracji często budzą wiele emocji i są szeroko

Bardziej szczegółowo

MPiPS-03 Sprawozdanie półroczne i roczne z udzielonych świadczeń pomocy społecznej - pieniężnych, w naturze i usługach

MPiPS-03 Sprawozdanie półroczne i roczne z udzielonych świadczeń pomocy społecznej - pieniężnych, w naturze i usługach MPiPS-3 Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej: Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej Radomsko Tel. 44 6832885 Fax 97-5 RADOMSKO ul. KOŚCIUSZKI 12A MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ, ul. Nowogrodzka

Bardziej szczegółowo

MPiPS-03 Sprawozdanie półroczne i roczne z udzielonych świadczeń pomocy społecznej - pieniężnych, w naturze i usługach

MPiPS-03 Sprawozdanie półroczne i roczne z udzielonych świadczeń pomocy społecznej - pieniężnych, w naturze i usługach MPiPS-3-R Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej: WPS Woj. Lubuskie 66-4 Gorzów Wlkp. ul. Jagiellończyka 8 Tel. 95 7115-248 Fax 95 7115-374 MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ, ul. Nowogrodzka 1/3/5,

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ, ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00 513 Warszawa. MPiPS 03

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ, ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00 513 Warszawa. MPiPS 03 MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ, ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00 513 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej: MOPS Wodzisław Śląski ul. Płk. Ks. W. Kubsza 28 44 300 WODZISŁAW ŚLĄSKI Tel. 324556200

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 16 września 2013 roku. Szanowny Pan Marcin Jabłoński Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Szanowny Panie Ministrze,

Warszawa, 16 września 2013 roku. Szanowny Pan Marcin Jabłoński Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Szanowny Panie Ministrze, Warszawa, 16 września 2013 roku Szanowny Pan Marcin Jabłoński Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych Szanowny Panie Ministrze, Dziękując serdecznie za przesłanie do konsultacji projektu

Bardziej szczegółowo

NA CZYM POLEGA INNOWACYJNOŚĆ NASZEGO STOWARZYSZENIA?

NA CZYM POLEGA INNOWACYJNOŚĆ NASZEGO STOWARZYSZENIA? W NASZYCH działaniach WAŻNA JEST: Sprawa prowadzimy poradnictwo prawne w indywidualnych sprawach, reprezentujemy naszych Klientów przed sądami oraz organami administracji. Wszystkich porad udzielamy bezpłatnie

Bardziej szczegółowo

Wstępna koncepcja systemu mieszkalnictwa dla osób niepełnosprawnych w Warszawie

Wstępna koncepcja systemu mieszkalnictwa dla osób niepełnosprawnych w Warszawie Agnieszka Dudzińska (agdudz@gmail.com) czerwiec 2009 Wstępna koncepcja systemu mieszkalnictwa dla osób niepełnosprawnych w Warszawie Niniejszy materiał stanowi dorobek grupy roboczej organizacji pozarządowych,

Bardziej szczegółowo

Zadania wynikające z ustawy o pomocy społecznej: 1. Zadania własne gminy:

Zadania wynikające z ustawy o pomocy społecznej: 1. Zadania własne gminy: Ośrodek Pomocy Społecznej w Łambinowicach realizuje zadania wynikające z ustawy z dnia 12 marca 2004r.o pomocy społecznej, która weszła w życie od 1 maja 2004r. Do podstawowych zadań pomocy społecznej

Bardziej szczegółowo

MPiPS-03 Sprawozdanie półroczne i roczne z udzielonych świadczeń pomocy społecznej - pieniężnych,

MPiPS-03 Sprawozdanie półroczne i roczne z udzielonych świadczeń pomocy społecznej - pieniężnych, MINISTERSTWO PRACY i POLITYKI SPOŁECZNEJ, ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00-513 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej Tel:. Fax:. Numer identyfikacyjny - REGON MPiPS-03 Sprawozdanie półroczne i roczne

Bardziej szczegółowo

SPOSOBY NABYCIA OBYWATELSTWA POLSKIEGO

SPOSOBY NABYCIA OBYWATELSTWA POLSKIEGO Źródło: http://msw.gov.pl Wygenerowano: Czwartek, 15 października 2015, 15:50 SPOSOBY NABYCIA OBYWATELSTWA POLSKIEGO REGULACJA PRAWNA Zagadnienia nabycia obywatelstwa polskiego i jego utraty reguluje ustawa

Bardziej szczegółowo

Fundusz alimentacyjny

Fundusz alimentacyjny Fundusz alimentacyjny Fundusz alimentacyjny ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (DZ. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7, z późn. zm.) 1. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego

Bardziej szczegółowo

Ubóstwo kobiet badanie Eurobarometru wnioski dla Polski

Ubóstwo kobiet badanie Eurobarometru wnioski dla Polski Ubóstwo kobiet badanie Eurobarometru wnioski dla Polski 17% kobiet w UE znajduje się na granicy ubóstwa. Wyniki badania Eurobarometru przeprowadzonego we wrześniu 2009 roku, wskazują, że w każdej grupie

Bardziej szczegółowo

Liczenie osób bezdomnych w Gorzowie Wlkp.

Liczenie osób bezdomnych w Gorzowie Wlkp. Liczenie osób bezdomnych w Gorzowie Wlkp. Badanie dot. liczenia osób bezdomnych przebywających w Gorzowie Wlkp. zostało przeprowadzone w nocy 7/8 lutego 2013 r. W badaniu uczestniczyli: funkcjonariusze

Bardziej szczegółowo

Diagnoza podstawą działania. Funkcjonowanie Obserwatorium Polityki Społecznej w perspektywie 2020 r.

Diagnoza podstawą działania. Funkcjonowanie Obserwatorium Polityki Społecznej w perspektywie 2020 r. Diagnoza podstawą działania. Funkcjonowanie Obserwatorium Polityki Społecznej w perspektywie 2020 r. W latach 2009-2014 w funkcjonowało Obserwatorium Integracji Społecznej: projekt ogólnopolski w ramach

Bardziej szczegółowo

Szanowny Panie Ministrze,

Szanowny Panie Ministrze, Warszawa, 16.03.2015 Pan Minister Władysław Kosiniak-Kamysz Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Szanowny Panie Ministrze, Organizacje tworzące Koalicję na rzecz CEDAW zwracają się do Pana Ministra

Bardziej szczegółowo

Migranci o wysokich kwalifikacjach na polskim rynku pracy z perspektywy instytucji rynku pracy. MYROSLAVA KERYK Fundacja Nasz Wybór

Migranci o wysokich kwalifikacjach na polskim rynku pracy z perspektywy instytucji rynku pracy. MYROSLAVA KERYK Fundacja Nasz Wybór Migranci o wysokich kwalifikacjach na polskim rynku pracy z perspektywy instytucji rynku pracy MYROSLAVA KERYK Fundacja Nasz Wybór MODUŁ BADAWCZY: Instytucje Rynku Pracy u Jest to część projektu "Imigranci

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN udzielania bezpłatnych porad prawnych i obywatelskich Przepisy ogólne

REGULAMIN udzielania bezpłatnych porad prawnych i obywatelskich Przepisy ogólne REGULAMIN udzielania bezpłatnych porad prawnych i obywatelskich Przepisy ogólne 1 Regulamin udzielania porad prawnych i obywatelskich zwany dalej Regulaminem określa zakres i sposób udzielania porad prawnych

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 62 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. i prowadzenia gospodarstwa domowego... 50 1.1.5.11. Brak umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży

Spis treści. i prowadzenia gospodarstwa domowego... 50 1.1.5.11. Brak umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży wykaz skrótów... 9 od autora... 17 rozdział 1. Wprowadzenie 1.1. Pomoc społeczna jako instytucja polityki społecznej państwa... 23 1.1.1. Prawo do pomocy społecznej... 24 1.1.2. Zasada subsydiarności pomocy

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 56 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

Program Pomocy Społecznej na rok 2014

Program Pomocy Społecznej na rok 2014 Program Pomocy Społecznej na rok 2014 Pomoc społeczna jako instytucja polityki społecznej państwa ma na celu umożliwienia osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one

Bardziej szczegółowo

Zadania realizowane przez gminy

Zadania realizowane przez gminy Zadania realizowane przez gminy Zadania własne gminy o charakterze obowiązkowym : opracowanie i realizacja gminnej strategii rozwiązywania problemów społecznych ze szczególnym uwzględnieniem programów

Bardziej szczegółowo

Wydalanie cudzoziemców z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej Zobowiązanie cudzoziemców do opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 1

Wydalanie cudzoziemców z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej Zobowiązanie cudzoziemców do opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 1 Wydalanie cudzoziemców z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej Zobowiązanie cudzoziemców do opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 1 Decyzja o wydaleniu cudzoziemca Decyzję o wydaleniu cudzoziemca

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PROJEKTU CENTRUM AKTYWNOŚCI SPOŁECZNEJ LARGO

REGULAMIN PROJEKTU CENTRUM AKTYWNOŚCI SPOŁECZNEJ LARGO REGULAMIN PROJEKTU CENTRUM AKTYWNOŚCI SPOŁECZNEJ LARGO w ramach Priorytetu VII Promocja integracji społecznej Działanie 7.1 Rozwój i upowszechnianie aktywnej integracji Poddziałanie 7.1.2 Rozwój i upowszechnianie

Bardziej szczegółowo

KOMU PRZYSŁUGUJE POMOC?

KOMU PRZYSŁUGUJE POMOC? FORMY POMOCY Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać,

Bardziej szczegółowo

Państwa Strony zobowiązują się ponadto przyznać Podkomitetowi do spraw prewencji nieograniczony dostęp do wszystkich informacji dotyczących:

Państwa Strony zobowiązują się ponadto przyznać Podkomitetowi do spraw prewencji nieograniczony dostęp do wszystkich informacji dotyczących: UZASADNIENIE Protokół Fakultatywny do Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania został przyjęty w dniu 18 grudnia 2002 r.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XIX/138/2012 RADY POWIATU W OSTRÓDZIE z dnia 18 maja 2012r.

UCHWAŁA Nr XIX/138/2012 RADY POWIATU W OSTRÓDZIE z dnia 18 maja 2012r. UCHWAŁA Nr XIX/138/2012 RADY POWIATU W OSTRÓDZIE z dnia 18 maja 2012r. w sprawie przyjęcia Programu Integracji Społecznej i Zawodowej Osób Niepełnosprawnych w Powiecie Ostródzkim na 2012 rok Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego oraz z budżetu państwa

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego oraz z budżetu państwa Regulamin uczestnictwa w Projekcie Lepsze jutro od bierności do aktywności II edycja Program Operacyjny Kapitał Ludzki Priorytet VII. Promocja integracji społecznej Działanie 7.1. Rozwój i upowszechnianie

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Polityki Społecznej, ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00-513 Warszawa

Ministerstwo Polityki Społecznej, ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00-513 Warszawa Ministerstwo Polityki Społecznej, ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00-513 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej ( pieczęć) MPiPS - 03 Sprawozdanie półroczne i roczne z udzielonych świadczeń pomocy społecznej

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ, ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00-513 Warszawa. MPiPS-03

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ, ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00-513 Warszawa. MPiPS-03 MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ, ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00-513 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej: Ośrodek Pomocy Społecznej Mickiewicza 40/ 63-100 Śrem Tel. 0612836107 Fax 0612833989

Bardziej szczegółowo

Raport z badania dotyczącego potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy. 1. Wstęp. 2. Dane ilościowe

Raport z badania dotyczącego potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy. 1. Wstęp. 2. Dane ilościowe Raport z badania dotyczącego potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy 1. Wstęp Niniejszy raport został opracowany celem przedstawienia potrzeb szkoleniowych pracowników Urzędów Pracy w całej Polsce

Bardziej szczegółowo

I. Na zasadach obowiązujących obywateli polskich

I. Na zasadach obowiązujących obywateli polskich ZASADY PRZYJMOWANIA NA STUDIA W UNIWERSYTECIE RZESZOWSKIM CUDZOZIEMCÓW Dokumenty źródłowe: - Ustawa z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365), - Rozporządzenie Ministra

Bardziej szczegółowo

Gmina Lubichowo. Prawo do pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom o dochodach nie przekraczających miesięcznie:

Gmina Lubichowo. Prawo do pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom o dochodach nie przekraczających miesięcznie: Czym jest pomoc społeczna? Wnioski o przyznanie pomocy społecznej i zasiłku rodzinnego. POMOC SPOŁECZNA Czym jest Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa. Nadrzędnym celem pomocy społecznej

Bardziej szczegółowo

I. SYSTEM POMOCY SPOŁECZNEJ W POLSCE. 1. Pomoc społeczna i zasady jej udzielania. 2. Podział zadań między administrację publiczną

I. SYSTEM POMOCY SPOŁECZNEJ W POLSCE. 1. Pomoc społeczna i zasady jej udzielania. 2. Podział zadań między administrację publiczną I. SYSTEM POMOCY SPOŁECZNEJ W POLSCE 1. Pomoc społeczna i zasady jej udzielania 2. Podział zadań między administrację publiczną Pomoc społeczna i zasady jej udzielania Polski system pomocy społecznej Pomoc

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE LUBAWA NA LATA 2012 2014

GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE LUBAWA NA LATA 2012 2014 Załącznik do uchwały Nr XIX/119/12 Rady Gminy Lubawa z dnia 31 października 2012r. GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE LUBAWA NA LATA 2012 2014 1 Spis treści Wstęp. 3 1. Diagnoza środowiska lokalnego..

Bardziej szczegółowo

ZARZĄD WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO

ZARZĄD WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO PROGRAM REGIONALNY NARODOWA STRATEGIA SPÓJNOŚCI EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Poniżej podano wyłącznie stronę tytułową i spis treści Uszczegółowienia RPO, oraz, poniżej, zał. nr 6 do tego dokumetu.

Bardziej szczegółowo

Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej al. Szucha 25 00-918 Warszawa

Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej al. Szucha 25 00-918 Warszawa RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO - 725408 - I/13/NC 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Pani Krystyna Szumilas Minister Edukacji Narodowej

Bardziej szczegółowo

Problem badawczy Przeprowadzenia badania ewaluacyjnego projektu realizowanego w ramach Poddziałania 6.1.3

Problem badawczy Przeprowadzenia badania ewaluacyjnego projektu realizowanego w ramach Poddziałania 6.1.3 Problem badawczy Przeprowadzenia badania ewaluacyjnego projektu realizowanego w ramach Poddziałania 6.1.3 Przeprowadzenia badania ewaluacyjnego projektu realizowanego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał

Bardziej szczegółowo

Program osłonowy na rzecz osób bezdomnych i zagrożonych bezdomnością na terenie miasta Częstochowy w latach 2014-2020

Program osłonowy na rzecz osób bezdomnych i zagrożonych bezdomnością na terenie miasta Częstochowy w latach 2014-2020 Program osłonowy na rzecz osób bezdomnych i zagrożonych bezdomnością na terenie miasta Częstochowy w latach 2014-2020 Joanna Zielińska Koordynator Zespołu Pomocy Osobom Bezdomnym i Grupom Wybranym Miejski

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Od autora... Wykaz skrótów... Bibliografia...

Spis treści. Od autora... Wykaz skrótów... Bibliografia... Od autora... Wykaz skrótów... Bibliografia... XIII XV XIX Część I. Zagadnienia wstępne... 1 Rozdział I. Rozwój polskiego prawa uchodźczego... 3 1. Etapy rozwoju polskiego prawa uchodźczego... 3 2. Zasada

Bardziej szczegółowo

Jak Polacy postrzegają szkoły publiczne i niepubliczne: preferencje dotyczące szkolnictwa w Polsce. Marta Piekarczyk

Jak Polacy postrzegają szkoły publiczne i niepubliczne: preferencje dotyczące szkolnictwa w Polsce. Marta Piekarczyk Jak Polacy postrzegają szkoły publiczne i niepubliczne: preferencje dotyczące szkolnictwa w Polsce Marta Piekarczyk Warszawa, 2014 Obecny raport oparty jest na wynikach ogólnopolskiego sondażu uprzedzań

Bardziej szczegółowo

Materiał dodatkowy do konsultacji eksperckiej nt. odpowiedzialności. karnej członków zarządu w stowarzyszeniu lub fundacji.

Materiał dodatkowy do konsultacji eksperckiej nt. odpowiedzialności. karnej członków zarządu w stowarzyszeniu lub fundacji. Materiał dodatkowy do konsultacji eksperckiej nt. odpowiedzialności karnej członków zarządu w stowarzyszeniu lub fundacji Grzegorz Małyniuk Ta praca objęta jest licencją Creative Commons Uznanie autorstwa-użycie

Bardziej szczegółowo

Europejski Uniwersytet Wschodni Raport z badań satysfakcji ze studiowania w Lublinie studentów z krajów Partnerstwa Wschodniego.

Europejski Uniwersytet Wschodni Raport z badań satysfakcji ze studiowania w Lublinie studentów z krajów Partnerstwa Wschodniego. Bohdan Rożnowski (KUL) Dorota Bryk (KUL) Europejski Uniwersytet Wschodni Raport z badań satysfakcji ze studiowania w Lublinie studentów z krajów Partnerstwa Wschodniego Abstrakt W ramach projektu Europejski

Bardziej szczegółowo

Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Informator dla osób wykonujących pracę w krajach UE, EOG i Szwajcarii

Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Informator dla osób wykonujących pracę w krajach UE, EOG i Szwajcarii Zakład Ubezpieczeń Społecznych W którym kraju możesz być ubezpieczony Informator dla osób wykonujących pracę w krajach UE, EOG i Szwajcarii Warszawa 2011 Zakład Ubezpieczeń Społecznych W którym kraju możesz

Bardziej szczegółowo

MPiPS - 03 Sprawozdanie półroczne i roczne z udzielonych świadczeń pomocy społecznej - pieniężnych, w naturze i usługach

MPiPS - 03 Sprawozdanie półroczne i roczne z udzielonych świadczeń pomocy społecznej - pieniężnych, w naturze i usługach Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00-513 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej ( pieczęć) MPiPS - 03 Sprawozdanie półroczne i roczne z udzielonych świadczeń pomocy

Bardziej szczegółowo

AKTUALNA SYTUACJA NA RYNKU PRACY MAŁOPOLSKI

AKTUALNA SYTUACJA NA RYNKU PRACY MAŁOPOLSKI AKTUALNA SYTUACJA NA RYNKU PRACY MAŁOPOLSKI INFORMACJE SPRAWOZDAWCZE stan na koniec maj 2011 r. (na podstawie miesięcznej sprawozdawczości statystycznej z Powiatowych Urzędów Pracy) W maju sytuacja na

Bardziej szczegółowo

MPiPS-03 Sprawozdanie półroczne i roczne z udzielonych świadczeń pomocy społecznej - pieniężnych, w naturze i usługach

MPiPS-03 Sprawozdanie półroczne i roczne z udzielonych świadczeń pomocy społecznej - pieniężnych, w naturze i usługach MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ, ul. Nowogrodzka //, - Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej: GOPS Pysznica - PYSZNICA ul. Wolności Tel. MPiPS- Sprawozdanie półroczne i roczne z udzielonych

Bardziej szczegółowo

Uzasadnienie wprowadzenia zmiany. L.p. Strona Lokalizacja Zapis przed zmianą Zapis po zmianie

Uzasadnienie wprowadzenia zmiany. L.p. Strona Lokalizacja Zapis przed zmianą Zapis po zmianie Wykaz zmian do Szczegółowego Opisu Osi Priorytetowych Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Łódzkiego na lata 2007 2013 wprowadzonych w dniu 19 listopada 2008 roku L.p. Strona Lokalizacja Zapis

Bardziej szczegółowo

MPiPS-03 Sprawozdanie półroczne i roczne z udzielonych świadczeń pomocy społecznej - pieniężnych, w naturze i usługach

MPiPS-03 Sprawozdanie półroczne i roczne z udzielonych świadczeń pomocy społecznej - pieniężnych, w naturze i usługach MINISTERSTWO PRACY i POLITYKI SPOŁECZNEJ, ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00-513 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej MOPS Świdnik Wyszyńskiego 12, 21-040 ŚWIDNIK Tel:. Fax:. Numer identyfikacyjny -

Bardziej szczegółowo

MPiPS-03 Sprawozdanie półroczne i roczne z udzielonych świadczeń pomocy społecznej - pieniężnych, w naturze i usługach

MPiPS-03 Sprawozdanie półroczne i roczne z udzielonych świadczeń pomocy społecznej - pieniężnych, w naturze i usługach Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej: Tel. (32)4342412 Fax (32)4343713 Powiat miejski Żory 44-24 Żory ul. Ks. Przemysława 2/ MPiPS-3-R MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ, ul. Nowogrodzka 1/3/5,

Bardziej szczegółowo

Informacja o kształceniu cudzoziemców w polskim systemie oświaty

Informacja o kształceniu cudzoziemców w polskim systemie oświaty Informacja o kształceniu cudzoziemców w polskim systemie oświaty Warunki podejmowania nauki przez cudzoziemców w polskich szkołach są określone przepisami art. 94a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXXIX/884/13 RADY MIASTA GDAŃSKA. z dnia 25 czerwca 2013 r.

UCHWAŁA NR XXXIX/884/13 RADY MIASTA GDAŃSKA. z dnia 25 czerwca 2013 r. UCHWAŁA NR XXXIX/884/13 RADY MIASTA GDAŃSKA z dnia 25 czerwca 2013 r. zmieniająca uchwałę Rady Miasta Gdańska w sprawie zasad wynajmowania lokali mieszkalnych wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu

Bardziej szczegółowo

Rządowy program pomocy uczniom w 2015 r. Wyprawka szkolna

Rządowy program pomocy uczniom w 2015 r. Wyprawka szkolna Rządowy program pomocy uczniom w 2015 r. Wyprawka szkolna Prezentacja została sporządzona na podstawie następujących przepisów prawnych: uchwały nr 80/2015 Rady Ministrów z dnia 23 czerwca 2015 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

ŚWIADCZENIA Z POMOCY SPOŁECZNEJ UDZIELANE CUDZOZIEMCOM W ROKU 2008 NA WSPARCIE INDYWIDUALNYCH PROGRAMÓW INTEGRACJI

ŚWIADCZENIA Z POMOCY SPOŁECZNEJ UDZIELANE CUDZOZIEMCOM W ROKU 2008 NA WSPARCIE INDYWIDUALNYCH PROGRAMÓW INTEGRACJI ŚWIADCZENIA Z POMOCY SPOŁECZNEJ UDZIELANE CUDZOZIEMCOM W ROKU 2008 NA WSPARCIE INDYWIDUALNYCH PROGRAMÓW INTEGRACJI W 2008 roku w powiatowych centrach pomocy rodzinie realizowanych było przez osoby posiadające

Bardziej szczegółowo

ANALIZA MOCNYCH I SŁABYCH STRON OBSZARU OBJĘTEGO LSR ORAZ ZIDENTYFIKOWANYCH DLA NIEGO SZANS I ZAGROŻEŃ

ANALIZA MOCNYCH I SŁABYCH STRON OBSZARU OBJĘTEGO LSR ORAZ ZIDENTYFIKOWANYCH DLA NIEGO SZANS I ZAGROŻEŃ SPOTKANIE KONSULTACYJNE W CELU OPRACOWANIA LOKALNEJ STRATEGII ROZWOJU NA LATA 2014-2020 Grudziądz, 30 listopada 2015 roku ANALIZA MOCNYCH I SŁABYCH STRON OBSZARU OBJĘTEGO LSR ORAZ ZIDENTYFIKOWANYCH DLA

Bardziej szczegółowo

Porównanie projektów Integracja dla samodzielności i Witamy w Warszawie w zakresie działań podejmowanych na rzecz cudzoziemców

Porównanie projektów Integracja dla samodzielności i Witamy w Warszawie w zakresie działań podejmowanych na rzecz cudzoziemców Porównanie projektów Integracja dla samodzielności i Witamy w Warszawie w zakresie działań podejmowanych na rzecz cudzoziemców Status projektu Integracja dla samodzielności projekt zrealizowany Witamy

Bardziej szczegółowo

Załącznik do uchwały Nr XXII/137/2013 Rady Gminy Żyrzyn z dnia 21 sierpnia 2013r. GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE ŻYRZYN NA LATA 2013 2015

Załącznik do uchwały Nr XXII/137/2013 Rady Gminy Żyrzyn z dnia 21 sierpnia 2013r. GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE ŻYRZYN NA LATA 2013 2015 Załącznik do uchwały Nr XXII/137/2013 Rady Gminy Żyrzyn z dnia 21 sierpnia 2013r. GMINNY PROGRAM WSPIERANIA RODZINY W GMINIE ŻYRZYN NA LATA 2013 2015 1 I. WPROWADZENIE Rodzina stanowi dla dziecka najlepsze

Bardziej szczegółowo

Spis treści SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów...13. Wstęp...17. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej...19. Dział I Przepisy ogólne...

Spis treści SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów...13. Wstęp...17. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej...19. Dział I Przepisy ogólne... Spis treści Wykaz skrótów...13 Wstęp...17 Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej...19 Dział I Przepisy ogólne...19 Rozdział 1 Zasady ogólne i zakres podmiotowy ustawy...19 Art. 1. [Zakres normowania]...

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ, ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00-513 Warszawa. MPiPS-03

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ, ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00-513 Warszawa. MPiPS-03 MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ, ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00-513 Warszawa Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej: Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej ul. Kolejowa 2 62-200 Gniezno Tel. 061 4262582

Bardziej szczegółowo

MPiPS-03 Sprawozdanie półroczne i roczne z udzielonych świadczeń pomocy społecznej - pieniężnych w naturze i usługach

MPiPS-03 Sprawozdanie półroczne i roczne z udzielonych świadczeń pomocy społecznej - pieniężnych w naturze i usługach Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej: PCPR Powiat miejski Grudziądz Tel. 56 46 269 9 Fax 56 46 286 9 86-3 GRUDZIĄDZ ul. HALLERA 1 MPiPS-3-P MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ, ul. Nowogrodzka 1/3/5,

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji

USTAWA z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji Dz.U. z 2000 r. Nr 106, poz. 1118 USTAWA z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji Uznając, że powinnością Państwa Polskiego jest umożliwienie repatriacji Polakom, którzy pozostali na Wschodzie, a zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

Panel: Polska i hiszpańska polityka migracyjna cechy wspólne i różnice Tworzenie całościowej europejskiej polityki migracyjnej szanse i wyzwania

Panel: Polska i hiszpańska polityka migracyjna cechy wspólne i różnice Tworzenie całościowej europejskiej polityki migracyjnej szanse i wyzwania Panel: Polska i hiszpańska polityka migracyjna cechy wspólne i różnice Tworzenie całościowej europejskiej polityki migracyjnej szanse i wyzwania Paweł Kaczmarczyk Ośrodek Badań nad Migracjami Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Dane rodzica/opiekuna: Rodzic samotnie wychowujący. Dane dziecka: Część I. Władze lokalne

Wstęp. Dane rodzica/opiekuna: Rodzic samotnie wychowujący. Dane dziecka: Część I. Władze lokalne Badanie polityki na rzecz osób niepełnosprawnych w społecznościach lokalnych 1 (na podstawie: Agenda 22 Standardowych Zasad Wyrównywania Szans Osób Niepełnosprawnych ONZ) Wstęp Decyzje władz lokalnych

Bardziej szczegółowo

STATUT STOWARZYSZENIA RADIA PUBLICZNEGO W POLSCE

STATUT STOWARZYSZENIA RADIA PUBLICZNEGO W POLSCE STATUT STOWARZYSZENIA RADIA PUBLICZNEGO W POLSCE I. Postanowienia ogólne 1 1. Stowarzyszenie Radia Publicznego w Polsce zwane dalej "Stowarzyszeniem", działa na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 1: Terminologia badań statystycznych dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka (1) Statystyka to nauka zajmująca się zbieraniem, badaniem

Bardziej szczegółowo