Zlektur I.2004

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zlektur 2004 30.I.2004"

Transkrypt

1 Zlektur I.2004 W przededniu naszego wstąpienia do Unii Europejskiej trzeba zdać sobie sprawę ze stanu naszej kultury. Dlatego w poprzednim numerze MGM zacytowałem fragment wykładu Marka Dyżewskiego, poprzedniego rektora Akademii Muzycznej we Wrocławiu, mówiący o stanie budżetu kultury w naszym kraju. Wynosi on obecnie ok. 0,2 % PKB (!), podczas gdy UNESCO ustaliło jako minimum przyzwoitości 3 %. Dla porównania budżet kultury na Litwie wynosi ok. 2%, a w Holandii ok. 20%. Innymi słowy Polska wspiera kulturę 10 razy słabiej niż Litwa i 100 razy (!) słabiej niż Holandia. Dzisiaj kolejny fragment tego wykładu, który przypomnijmy nosi znamienny tytuł Tyle Polski, ile kultury. W 1918 roku, kiedy pod tekstem Traktatu Wersalskiego składał podpis jako pierwszy premier rządu odrodzonej Rzeczpospolitej Ignacy Jan Paderewski, wielki polski artysta, nie można było sobie wymyślić bardziej wymownego symbolu, który wskazywał na wagę kultury w naszej ostatniej historii, szczególnie w okresie stu kilkudziesięciu lat, kiedy Polska, wykreślona z mapy Europy, nie funkcjonowała jako byt polityczny, a jednak zachowała swoje istnienie jako naród. Dzięki kulturze właśnie nie tylko zachowała to istnienie, ale duchowo spotężniała. Jakkolwiek od czternastu lat sami odpowiadamy za los ojczyzny, jest to czas wyjątkowo marny dla kultury. Na początek zajmę się stanem naszej kultury rozumianej szeroko, jako wychowanie człowieka poprzez piękno a także jego edukacja, wykształcenie. Truizmem jest, że w dzisiejszym świecie gwałtownej rewolucji technologicznej i informatycznej, największym bogactwem narodów nie są złoża mineralne czy energia, lecz wiedza, wykształcenie. Prof. Leszek Kuźnicki w raporcie Polityka naukowa państwa pisze: W XX w. nauka stała się decydującą siłą określającą rozwój gospodarczy, potęgę militarną i znaczenie polityczne państwa. Jak ważne jest to bogactwo świadczy fakt, iż 85% wydatków na oświatę w skali globalnej jest wydatkowane tylko przez trzy państwa: Niemcy, Japonia i Stany Zjednoczone. Jak ważne jest to bogactwo, niech za- 141

2 świadczy przykład Koreańczyków, którzy w momencie swojego zrywu, wybijania się na pomyślność gospodarczą, cywilizacyjną byli zgodni, że muszą sobie odjąć od ust wszystko i w okresie jednego pokolenia, tak zmienili dzięki kształceniu, dzięki inwestycji w kapitał ludzki poziom swojej gospodarki, że dochód narodowy Korei w ciągu jednego tylko pokolenia zwiększył się 60-ciokrotnie. Podobnie stwierdza się w tzw. Białej Księdze. Nauczać i kształcić w stronę społeczeństwa kognitywnego Unii Europejskiej, że najważniejszą inwestycją jest inwestycja w wiedzę i kompetencję. Również ostatni raport edukacyjny wydany przez UNESCO tytuł w wolnym przekładzie mówi wszystko: Edukacja jest ukrytym skarbem (i sama generuje powstawanie skarbów). Wcześniejszy raport Klubu Rzymskiego, w przekładzie polskim zatytułowany Jak zewrzeć lukę ludzką, niesie w sobie hasło: Ucz się, albo zgiń. To mógłby być tytuł tego raportu. W Białej Księdze Polska Unia Europejska. Nauka i technologia opracowanej przez Urząd Rady Ministrów w 1996 roku (był to rok kolejnego dramatycznego spadku finansowania edukacji szkolnictwa wyższego, badań i rozwoju), mamy następujące konstatacje: Polska może pełnić rolę peryferyjną, rolę marginalnego członka Unii. Polska nie będzie miała szans na zajęcie pełnowartościowej pozycji w Unii Europejskiej, jeśli nie zwiększy znacznie wysiłku edukacyjnego, jeśli nie przeznaczy zarówno w budżecie państwa jak i w wydatkach osobistych obywateli znacznie większych sum na naukę i kształcenie. Jak mało wydajemy na kształcenie niech pokażą roczne koszty ponoszone przez państwo na 1 studenta (stan z roku 1990, potem było jeszcze gorzej w Polsce): USA $ Japonia $ Holandia $ Portugalia $ Polska $ W czasie rozmów Okrągłego Stołu (1989), w ramach podstolika do spraw edukacji, wysunięto postulat całkiem realny (a był to okres biedy dogorywającej PRL) zwiększenia poziomu finansowania z obowiązującego wówczas 2,4% do 3% budżetu. Niestety już po roku 1990 nastąpił drastyczny spadek finansowania szkolnictwa wyższego o ponad 40%. Później w latach (a znam ten okres z własnego doświadczenia, ponieważ kierowałem jako rektor Akademią Muzyczną we Wrocławiu). W momencie, gdy mieliśmy wybić się na pomyślność cywilizacyjną, gospodarczą, nadrobić zapóźnienia okresu komunizmu, w tym momencie zamiast powiedzieć sobie najpierw edukacja, kultura, a potem gospodarka, dokonaliśmy wyboru szaleńczego, samobójczego Najpierw gospodarka, a jak starczy pieniędzy to damy to na edukację i kulturę. Zeszliśmy więc do poziomu finansowania szkolnictwa wyższego, który w Unii Europejskiej traktowany jest jak anomalia. (cdn.) 142

3 6.II.2004 Oto dalsze fragmenty wykładu Marka Dyżewskiego Tyle Polski, ile kultury, wygłoszonego we Wrocławiu 11 listopada ub. r.: Wydatki na kształcenie jednego studenta w obrębie krajów wchodzących do Unii Europejskiej, a wychodzących z biedy z takim samym jak my doświadczeniem: Węgry $ Czechy $ Polska $ Jeszcze niedawno w pedagogice hołdowano zasadzie określanej jako wyrównywanie szans, tzn. troską obejmowano średnich i niej radzących sobie z nauką. Poza horyzontem tej troski byli natomiast najlepsi. Strategia ta w Unii Europejskiej od mniej więcej 10 lat uległa radykalnej zmianie; w tej chwili w polu widzenia, przedmiotem szczególnej troski są najlepsi, ponieważ dbając o optymalny rozwój najzdolniejszych, najbardziej kreatywnych i najbardziej motywowanych, możemy tworzyć arystokrację kompetencji. Właśnie ta arystokracja kompetencji, merytokracja będzie siłą napędzającą rozwój cywilizacyjny całego kraju. Natomiast w Polsce, wbrew temu, stosujemy zupełnie inną taktykę. Nawet cytowana już Biała Księga, wydana przez Urząd Rady Ministrów, mówi o upokorzeniu elit, które nastąpiło w Trzeciej Rzeczpospolitej: Elity naukowe w Polsce są zbyt wąskie, finansowanie nauki zbyt szczupłe wobec potrzeby rozszerzenia elit, wpływ tych elit na społeczeństwo zbyt mały. Wraz ze zwiększeniem wysiłku edukacyjnego Polska musi znaleźć sposoby rozszerzenia elit naukowych, a zwłaszcza zwiększenia roli kulturotwórczej tych elit oraz rozumienia problemów nauki przez społeczeństwo. Zadam retoryczne pytanie: Jakie miejsce w dyskursie publicznym w naszych mediach ma ten fundamentalny dla naszego rozwoju problem? Nastąpiła nieznana dotąd, nawet w historii skromnych zasobów tego sektora w okresie PRL, pauperyzacja nauczycieli i profesorów. Pełną świadomość tej pauperyzacji, zapaści środowiska polskiej nauki, polskiej edukacji mają autorzy wspomnianej Białej Księgi: - Nie należy się spodziewać poprawy sytuacji w szkolnictwie wyższym bez radykalnej zmiany płac nauczycieli akademickich, a więc bez zasadniczego wzrostu finansowania szkolnictwa wyższego. Proszę zauważyć, że profesor uczelni wyższej ledwo dobija średniej płacy krajowej, podczas gdy jego kolega w krajach Unii Europejskiej osiąga 4-, 5- ciokrotność tej płacy. W przypadku liczb bezwzględnych nie wygląda to jeszcze tak tragicznie; natomiast jeśli odejmiemy od pensji profesora w Polsce i np. w Niemczech tę wartość, która służy zaspokojeniu jego potrzeb życiowych (mieszkanie, odzież itd.), wtedy ta suma, która powinna być jego kapitałem inwestowanym we własny rozwój (książki, warsztat pracy), staje się żałośnie mała i różnica między profesorem polskim a profesorem europejskim jest nie 4-krotna, ale 20-, 30-krotna (!) To jest wielki dramat. Dekapitalizacja kadry, kamuflowana poprzez wieloetatowość (nauczyciele akademiccy chcąc związać koniec z końcem pracują często na 2, 3, 4 etatach), powoduje, że czas poświęcany pracy nad własnym rozwojem jest kompromitująco mały. Rację miał prof. Ziejka, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, kiedy mówił, że źle opłacani w szkołach wyższych nauczyciele akademiccy podejmują zatrudnienie w innych szkołach wyższych publicznych i niepublicznych marnotrawiąc czas, który winni wykorzystać na prowadzenie badań naukowych. Zamiast w bibliotekach czy laboratoriach 143

4 spędzają czas w autobusach i pociągach jeżdżąc od jednego do drugiego miejsca zatrudnienia. 13.II.2004 Oto dalsze fragmenty wykładu Marka Dyżewskiego Tyle Polski, ile kultury, wygłoszonego we Wrocławiu 11 listopada ub. r.: Wynikiem rabunkowej gospodarki naszej arystokracji ducha jest nie tylko fakt nieuchronnego obniżenia poziomu nauczania (zmęczenie, brak czasu na przygotowanie zajęć), ale coś gorszego sprowadzenie kontaktu z audytorium studenckim do przekazywania wiedzy gotowej, rudymentarnej, wczorajszej. A tymczasem solą, istotą nauczania w uczelni wyższej jest dzielenie się wiedzą, która się rodzi, dzielenie się warsztatem. Nauczyciel ma wciągać do roboty naukowej swoich studentów. Kształcenie nie polega na zapamiętywaniu samych informacji; kształcenie polega na stawianiu pytań, szukaniu rozwiązań, na uczestniczeniu też w doświadczeniach, błędach, pomyłkach samego profesora. Wyższa uczelnia niezależnie od tego, z jakim kapitałem umiejętności i wiedzy wypuszcza swojego absolwenta w świat musi mu dać jedną rzecz najcenniejszą i najistotniejszą: musi go umotywować, aby chciał i umiał kształcić się przez całe życie. W istocie celem uczelni jest kształcić do kształcenia (samokształcenia). Jaki przykład daje studentowi przepracowany, schałturzony profesor, który jest niedzielnym pracownikiem nauki, który w nielicznych wolnych chwilach udaje, że uprawia naukę. I to jest największy skandal wynikający z pauperyzacji szkolnictwa wyższego i niemoralna sytuacja, w której postawieni zostali nauczyciele akademiccy przez politykę państwa. A może tak było zawsze? Otóż nie, nie zawsze tak było. Andrzej Frycz- Modrzewski w starych dobrych czasach renesansu, w przedmowie do Księgi o szkole chce wykazać, jak ważne jest dla Rzeczypospolitej, aby broniła stanu nauczycielskiego wszelkimi sposobami i aby chroniła go. Inwestycja w kapitał ludzki, gdy idzie o osobę nauczyciela akademickiego, jest inwestycją najbardziej rentowną, ponieważ ten zainwestowany kapitał zostaje szybko pomnożony i transferowany. Wokół jednego mądrego profesora w ciągu dwóch, trzech lat wyrasta grono jego uczniów również mądrych, również kreatywnych, wysoko motywowanych. Kilka lat temu Gazeta Wyborcza opublikowała wstrząsający tekst o stanie pauperyzacji nauczycieli szkolnictwa średniego i podstawowego; artykuł nosił tytuł Siłaczka i ukazywał stan intelektualnego zabiedzenia, zdegenerowania tych nauczycieli, dla których często jedyną lekturą jest podręcznik, z którego uczą. (cdn.) 20.II.2004 Oto dalsze fragmenty wykładu Marka Dyżewskiego Tyle Polski, ile kultury, wygłoszonego we Wrocławiu 11 listopada 2003r.: 144

5 Dotychczas mówiliśmy o kształceniu, o toku dydaktycznym, teraz przejdźmy do nauki. W dziedzinie nauki a jest ona kluczowym sektorem, który definiuje szanse rozwoju państwa, nie tylko gospodarczego wydatki w Polsce w 1990 roku (względnie jeszcze dla nauki pomyślnym) były 14 razy niższe niż w Wielkiej Brytanii, 23 razy mniejsze niż we Francji i 40 razy mniejsze niż w Niemczech. Przez kilkanaście lat ulegamy złudzeniu, a media mają w tym zasługę, że doganiamy Europę wydając 40-krotnie mniej od Niemiec na badania naukowe. W Polsce wydajemy na naukę 8,4 % średnich wydatków na ten cel w krajach EWG. Nasz dramat jeszcze się pogłębił po 1991 roku. Spadek wydatków na naukę w Polsce w ostatnich latach kształtuje się następująco: ,1 % PKB, ,5 % PKB, ,45 % PKB, ,34 % PKB. Gremium około tysiąca uczonych skupionych w Academia Europea wydało ostatnio raport pt. Kształcenie w nowoczesnych społeczeństwach europejskich, w którym przewija się konstatacja, że sukces kraju zależy od jakości i dostępności kapitału ludzkiego, nieustannie trzeba kształcić i aktualizować wiedzę. Poziom inwestowania w badania i rozwój można też mierzyć ilością pomysłów zgłaszanych do urzędów patentowych. Jak wyglądamy na tle świata? Japonia pomysłów rocznie, USA ponad , Niemcy , Polska (w 1990 r., ale już w 2000 r. tylko 2.400). Na liczbę mieszkańców ten wskaźnik przekłada się następująco: Japonia 1 wynalazek na 375 osób, USA na 2.519, Polska 1 patent na Polaków. Gazeta Wyborcza z 9 października 2003 r. w trzystronicowym artykule Unia tnie biednym ujawniła zamiary Komisji Europejskiej, która w największej tajemnicy szykowała przesunięcie 10 miliardów euro funduszy strukturalnych (pierwotnie przeznaczonych na niwelowanie różnic między krajami wstępującymi do Unii a krajami unijnymi) na badania i rozwój, ale prowadzonych w krajach o najwyższym poziomie osiągnięć naukowych. W efekcie biedna i zacofana Polska będzie finansowała rozwój nauki i badań, np. we Francji i Niemczech. Moje najwyższe zdumienie budzi fakt, że problem ten wyparował z naszych mediów po 9 października. A jest to problem niezwykłej wagi. Jak podchodzą do problemu inwestowania w badania inne kraje, nie te najbogatsze i największe, ale takie małe, jak na przykład Jordania. Otóż założono tam szkołę kształcącą ok bardzo wyselekcjonowanych uczniów. Król Jordanii tłumaczy to koniecznością dbania o przyszła elitę kierowniczą i gospodarczą. Z kolei w Finlandii w roku 1995 rząd wydał raport pt. Edukacja, kształcenie, badania w społeczeństwie informatycznym strategia narodowa (a Finlandia jest przecież krajem wiodącym w świecie wysokich technologii). W raporcie tym rząd fiński mówi: Edukacja i badania są głównym czynnikiem rozwoju naszego kraju jako społeczeństwa informatycznego. Droga do pomyślności gospodarczej jest jedna: wiedza ogólna naszych obywateli, coraz większe umiejętności w rozwiązywaniu problemów. W rezultacie podjętych działań 50% dorosłych obywateli Finlandii poddało się kształceniu dorosłych, podobnie w Japonii i w Szwecji. Przykładem skutków tzw. głodzenia nauki jest Argentyna, która w połowie XX wieku była krajem bardzo dbającym o stan nauki, kształcenia i badań. W pierwszych dekadach II poł. XX wieku nastąpiło tam głodzenie nauki, w wyniku czego część najbardziej kompetentnej kadry oczywiście wyemigrowała. Rezultat kompletna zapaść, kompromitacja, upadek państwa. 145

6 We wspomnianej wcześniej Białej Księdze polskiego rządu czytamy: Jeśli Polska nie chce być krajem marginalnym Unii, to powinna się porównywać co najmniej do Hiszpanii i Finlandii. Niestety ten postulat sformułowany przed siedmiu laty pozostaje tylko na papierze, a naszemu szkolnictwu wyższemu i pracom badawczym jeszcze bardziej przykręcono śrubę.... Inwestycja w naukę, badania jest najbardziej rentowna; wymaga ona co prawda inwestowania w długich okresach, ale też przynosi niewątpliwe profity tak, jak to stało się w sposób najbardziej spektakularny w Korei. Stan obecnej świadomości, ignorancji, jakiejś buty polskich polityków musi przywoływać skojarzenie ze stanem upadku Polski w XVIII wieku. Trzeba jednak zauważyć, że wielka sprawa, wielka misja uratowanie ojczyzny poprzez podniesienie kultury umysłowej Polaków i kultury ogólnej, przyświecała wszystkim ówczesnym posłom, a Komisja Edukacji Narodowej stała się pierwszym forum zgody narodowej. Elita wykształcona w szkołach zreformowanych w okresie działania Komisji Edukacji Narodowej dała tych Polaków, którzy walczyli w Powstaniu Kościuszkowskim. Ich synowie świetnie wykształceni przez ojców prowadzili Polskę w Powstaniu Listopadowym, a wnuki w Powstaniu Styczniowym. Komisja Edukacji Narodowej i to całe trzęsienie ziemi, która ona generowała, dało Polsce zastrzyk na co najmniej trzy pokolenia. Oświecenie i romantyzm to było pokłosie Komisji Edukacji Narodowej. Ale znacznie wcześniej (1551) Andrzej Frycz Modrzewski pisze w swym najważniejszym dziele O poprawie Rzeczypospolitej: Nie tyle świetność rodu będzie miała znaczenie co wytworne obyczaje, nie tyle bogactwa co nauka, nie tyle powaga stanu co waga wypowiadanego zdania. A kanclerz Jan Zamoyski w akcie fundacyjnym Akademii Zamojskiej (1595) powiada: Ze wzrostem nauk rosła także pomyślność państw, a z ich upadkiem i one swej godności utrzymać nie mogły. Dwa stulecia wcześniej w XIV stuleciu humanista Mateusz z Krakowa (ok ), profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego powiada tak: Potworna to rzecz, gdy splatają się razem stanowisko wysokie z umysłem miernym, godność najwyższa z życiem najpodlejszym, autorytet władzy z całkowitą beztroską postępowania. Te słowa płynące ze głębokiego średniowiecza odczytujemy jako wciąż aktualne, jakby adresowane do nas. 27.II.2004 Oto dalsze fragmenty wykładu Marka Dyżewskiego Tyle Polski, ile kultury, wygłoszonego we Wrocławiu 11 listopada ub. r.: Współcześnie załamuje się misja państwa jako struktury scalającej życie społeczeństwa; państwo coraz mniej może, za coraz mniej odpowiada, coraz więcej prerogatyw samo się zrzeka pod naciskiem międzynarodowych korporacji gospodarczych, procesów globalizacyjnych. Co zatem w tej sytuacji jest fundamentem jedności, bliskości i więzi, co nas łączy? Co sprawia, że 38 milionów Polaków może mówić wspólnym zaimkiem MY? Co sprawia, że używamy tego zaimka w odniesieniu do tych, którzy już byli, do naszych ojców, dziadów, że używamy go również do tych, którzy przyjdą po nas? Wielki polski filozof i antropolog Stefan Czarnowski mówił, że kultura jest to rozmowa tych, którzy są z tymi, którzy byli. Co sprawia, że jesteśmy zdolni do prowadzenia takich rozmów z Polakami chociażby z 1918 r., romantyzmu, 146

7 czy z epoki Frycza-Modrzewskiego, czy wreszcie Mateusza z Krakowa? Czy zrozumiemy, co oni do nas mówią? To właśnie kultura sprawia, że cytowane słowa Andrzeja Frycza-Modrzewskiego czy Mateusza z Krakowa do nas współczesnych Polaków trafiają. Rolę kultury najtrafniej określił Kazimierz Brandys: Społeczeństwo bez kultury jest zbiegowiskiem. Nie inaczej myśleli autorzy raportu Polska w XXI wieku (wyd. Komitet Prognoz przy Polskiej Akademii Nauk), gdy pisali: W warunkach postępującej uniwersalizacji cywilizacji światowej, jedynie kultura w sensie tradycji, obyczajów i odziedziczonego systemu wartości może zapewnić zachowanie tożsamości narodowej. Stąd wejście do EWG (pisano to w 1991 r. stąd ten jeszcze termin) zwiększa rolę kultury i uzasadnia jeszcze szerzej niż poprzednio wyjątkowe traktowanie kultury oraz aktywne wspieranie i finansowanie przez państwo jej rozwoju. Znowu postulat sprzed 12 lat wyłącznie na papierze, przy pełnej świadomości znaczenia wagi misji kultury w stosunku do narodu. Czytamy dalej: Najpilniejszą sprawą jest generalna reforma systemu edukacji narodowej. Towarzyszyć temu powinna intensyfikacja działań w zakresie szeroko rozumianej sfery kultury oraz promocji polskiej kultury w Europie. Pod tymi warunkami twórczość kulturalna i edukacja ma szanse w większym niż dotychczas stopniu określić naszą pozycję w Europie. O tym, że Polska może jakoś funkcjonować w świadomości obywateli świata, decydowały przede wszystkim nasze osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej. To takie nazwiska, chociażby z XX wieku, jak Gombrowicz, Kantor, Lutosławski, Górecki, Penderecki, Zanussi, Wajda, Artur Rubinstein, Krystian Zimerman mówią ludziom na świecie, co to jest POLSKA. Wydawałoby się, że skoro to jest ta nasza karta atutowa, to należy na to chuchać i dmuchać, chronić, inwestować w to, nie pozwolić temu zmarnieć. Niestety, jest inaczej. UNESCO zdefiniowało minimum przyzwoitości wydatków państwa na kulturę jak około 3 % budżetu; jeżeli jest mniej, to kultura (w wymiarze instytucjonalnym) w danym państwie ginie. Jednak Holandia, w której jest połączone ministerstwo edukacji i kultury, wydaje na to ministerstwo blisko 20%. Litwa wydaje aktualnie 2 %, nie jest zatem zbyt oddalona od UNESCOwskiego parametru. Polska na tym tle jest obrazem nędzy i rozpaczy jeszcze bardziej niż w zakresie edukacji. Kiedy w 1997 r. (kolejnym roku cięć w budżecie kultury) AWS wyszedł z szumnym programem 1 % na kulturę", to już po roku spadliśmy poniżej 0.5 %. W roku 2002 nastąpił spadek o dalsze 30 % tej wielkości i kiedy AWS oddawała władzę, finansowaliśmy kulturę na poziomie 0,33 %. Kiedy przejął władzę SLD, nastąpił spadek o 50% w stosunku do tego i zaczęliśmy zbliżać się do 0,2 %. Obliczmy, jaka była korzyść państwa z kwot wydartych z gardła kulturze. Jak łatwo obliczyć (0,33% - 0,22%) państwo zaoszczędziło 0,1%, czyli jedną tysięczną swego rocznego budżetu. Patrząc ze strony kultury ta nikła korzyść państwa oznaczała dla kultury spadek finansowania blisko o 50 % o połowę zmniejszono wydatki na instytucje kultury (!). Gdyby jeszcze taki zabieg uczyniono tylko raz, byłby może jakoś do wytrzymania, ale powtarzano go permanentnie od 1990 roku. W wyniku tego instytucje finansowane przez państwo, czy organy władz regionalnych, zeszły na poziom wegetacji. Jakiej skali był to spadek, pokażą dane z lat : 147

8 DZIEDZINA ROK 2001 ROK 2002 Produkcja i opracowanie filmów 13,7 mln 3,1 mln Teatry dramatyczne i lalkowe 71 mln 28 mln Teatry muzyczne, opery i operetki 101 mln 40 mln Filharmonie, orkiestry i chóry 52,5 mln 35 mln Nie chcę Państwa dalej zasmucać, powiem tylko ogólnie, że spadki w finansowaniu placówek kultury, są mniej więcej na poziomie 50 %. Jak to przekłada się na konkrety? W gazecie Nowe Państwo ukazał się artykuł opisujący sytuację muzyków w Orkiestrze Kaliskiej: Skrzypaczka sprzedaje frytki i hot-dogi w budce przy dworcu. Fagocista dorabia na pół etatu jako taksówkarz. Inny muzyk skrzypek jest nocnym stróżem w Urzędzie Miasta. Wiolonczelista sprzedaje papierosy na bazarze. Tak wyglądał los terenowej Orkiestry Symfonicznej w Polsce roku (cdn.) 5.III.2004 Oto dalsze fragmenty wykładu Marka Dyżewskiego Tyle Polski, ile kultury, wygłoszonego we Wrocławiu 11 listopada ub.r.: Legnicka Orkiestra Symfoniczna pracuje bez pensji, muzycy otrzymują 40 zł za próbę (ok. 10 zł za godzinę). Jeżeli ktoś przypuszcza, że ta bieda dotyczy tylko terenowych instytucji kultury, a kondycja centralnych placówek jest lepsza, niestety myli się, Jako przykład niech posłuży najważniejsza orkiestra w Polsce Filharmonia Narodowa. Żeby jednak dobrze zrozumieć, to co powiem, muszę odnieść się do jej powstania. Filharmonia Warszawska powstała z pragnienia społeczności warszawskiej w latach wybicia się na pozycję europejską w kulturze muzycznej, mimo że nie istniało wówczas ani ministerstwo kultury, ani państwo polskie. Grupa światłych mecenasów, jak książę Stefan Lubomirski, hrabia Władysław Tyszkiewicz, hrabia Maurycy Zamoyski, baron Leopold Kronenberg, stworzyła fundację, która postanowiła zbudować w Warszawie filharmonię. Baron Kronenberg jest założycielem słynnego Banku Handlowego (1870) i Wyższej Szkoły Handlowej (1975), finansował też kilka szkół w tym Instytut Politechniczny, przyczyniając się w ten sposób do powstania Politechniki Warszawskiej. Był miłośnikiem literatury, przyjacielem Kraszewskiego (przechowywał w swoim domu rękopis Starej baśni), miłośnikiem muzyki, sam też komponował, prowadził wspaniały salon w Warszawie. Jego żona z domu: Reszke była słynną śpiewaczką). Takie było to środowisko, które zamarzyło sobie wybudować w swoim mieście filharmonię. Bardzo ciekawe były ówczesne realia kultury w Polsce, która przecież nie istniała na mapie. 20 maja 1900 roku położono kamień węgielny. 17 miesięcy później 5 listopada 1901 roku nastąpiła inauguracja. Odliczając czas potrzebny na opracowanie projektu, w kilkanaście miesięcy zbudowano jedną z najwspanialszych filharmonii w ówczesnej Europie (z salą koncertową na 148

9 2000 miejsc i salą kameralną na 500 miejsc) dającą się porównać z Musikverein w Wiedniu, czy Concertgebouw w Amsterdamie. Przez te kilkanaście miesięcy zaprojektowano, zbudowano i wyposażono filharmonię, stworzono orkiestrę symfoniczną, zbudowano organy (ufundowane również przez Kronenberga) i tydzień po inauguracji przy organach tych zasiadł największy organista tamtych czasów Charles Maria Widor. Filharmonię Warszawską stworzono po to, jak pisał dwa lata wcześniej Wędrowiec, żeby stworzyć atmosferę artystyczną, w której by mógł dojrzewać zarówno ogół, jak i rodzinne talenty. Zdzisław Jachimecki, nasz wielki muzykolog, o roku 1901 pisał, że to jest data graniczna polskiej kultury muzycznej, która oznacza moment gwałtownego przyspieszenia procesu dojrzewania polskiego społeczeństwa do kultury zachodu. Pierwsze lata Filharmonii kierowanej przez dyrektora Aleksandra Reichmana należały do najświetniejszych, występowały największe światowe sławy, wykonywano największe dzieła. Siedmioletni okres Reichmana sprawił, że zapóźnienie polskiego środowiska muzycznego w stosunku do Zachodu, liczone na pół wieku, zostało zniwelowane. Gdyby nie ten zryw, nie byłoby pokolenia Lutosławskiego. A co się działo w setną rocznicę erygowania Filharmonii Warszawskiej? Wspaniały jubileuszowy program w sezonie 2001/2002, starannie ustalany przez kilka lat przez dyrektora Kazimierza Korda, padł, ponieważ ze względu na brak środków odwołano od września do grudnia 2001 r. aż osiemnaście (!) koncertów. Odwołano w najważniejszej polskiej placówce filharmonicznej, pozostającej pod specjalną opieką Ministerstwa Kultury, w roku TAKIEGO jubileuszu i to w roku, w którym kultura była narodowym priorytetem. Taka jest kondycja kultury polskiej na tle tej rocznicy. [Jak to przekłada się na prywatne, jednostkowe losy polskich artystów w następnym odcinku.] (cdn.) 12.III.2004 Oto dalsze fragmenty wykładu Marka Dyżewskiego Tyle Polski, ile kultury, wygłoszonego we Wrocławiu 11 listopada ub.r.: Wiemy już, że Legnicka Orkiestra Symfoniczna pracuje bez pensji, muzycy otrzymują 40 zł za próbę (ok. 10 zł za godzinę). Cytowałem również fragment artykułu gazety Nowe Państwo opisującego sytuację muzyków w Orkiestrze Kaliskiej: Skrzypaczka sprzedaje frytki i hotdogi w budce przy dworcu. Fagocista dorabia na pół etatu jako taksówkarz. Inny muzyk skrzypek jest nocnym stróżem w Urzędzie Miasta. Wiolonczelista sprzedaje papierosy na bazarze. Dzisiaj nie odosobnione są przypadki, kiedy artyści pracują za darmo. Na ubiegłorocznym festiwalu wrocławskim Musica Polonica Nova bardzo obiecująca orkiestra kameralna prowadzona przez Roberta Kurdybachę, która przygotował świetny program, została dopuszczona do festiwalu, ale pod warunkiem, że zagra za darmo i również za darmo pozwoli się nagrać Polskiemu Radiu. Jest taki chór Absolwent dwukrotny laureat wysokich nagród na festiwalu Legnica Cantat. Prowadzi go Halina Goniewicz-Urbaś, która za swą pracę nie bierze ani grosza. 149

10 Olga Rusina, znakomity wrocławski pedagog, ale też niedoceniana pianistka, nagrała już trzy płyty bardzo wysoko ocenione przez komentatorów Programu II Polskiego Radia szczególnie płyta z Lisztem była wydarzeniem w polskim wykonawstwie. Pianistka nagrała wszystkie te płyty za darmo (!). Piotr Słopecki młody bardzo utalentowany pianista po egzaminie dyplomowym nagrał Wariacje Goldbergowskie Bacha z tak wielkim sukcesem, że DUX musiał wydać tę płytę po raz drugi, a na rynku jest około dwudziestu płyt z Wariacjami Goldbergowskimi. Jest to polski Glenn Gould. Komentowałem jego koncert, na którym pianista grał w Gdańsku Kunst der Fuge. Napisałem list do firmy DUX, że byłby to skandal, gdyby Kunst der Fuge w jego wykonaniu, nie zostało utrwalone i prosiłem, aby to nagrali. Niedawno spotkałem tego pianistę, który pytał mnie, gdzie by mógł znaleźć sponsora, gdyż chcąc nagrać tę płytę (za darmo), musi wpłacić firmie zł. W takich realiach pracuje polska kultura; ludzie najwyższego talentu, największej pracy, najdłuższych bo kilkunastoletnich studiów są karani za to, co ośmielają się wnosić do życia społecznego jako artyści. Ale jak to jest, że o tym jakoś nie słyszymy; słyszymy o strajkach kolejarzy, górników, pielęgniarek, o protestach lekarzy itd. Nie słyszymy natomiast o strajkach pianistów, aktorów teatralnych itd. Ja mam na to bardzo prostą odpowiedź: jest zasadnicza różnica między pielęgniarką (przy całym szacunku dla tego zawodu) a artystą. Pielęgniarka pracuje (jak najlepiej świadcząc swoją posługę samarytańską w szpitalu), żeby mieć pieniądze na chleb. Natomiast artysta pracuje przede wszystkim po to, żeby być artystą. Jego praca ma wymiar autoteliczny. W związku z tym nawet kiedy będzie mu się płaciło 800 zł pensji (1/3 średniej krajowej), dalej będzie artystą, ponieważ ta praca jest mu potrzebna jak chleb, jak powietrze, bo stanowi o sensie jego życia. Praca artysty jest najbardziej wymownym i spektakularnym świadectwem jego radykalnego wyboru: BYĆ ponad MIEĆ. Dzięki temu to wszystko jakoś jeszcze się toczy i się nie rozsypało. Wojciech Misiąg w Rzeczpospolitej (29 III 2000) pisał: Skutki tego, co działo się w kulturze przez ostatnich 10 lat, jeśli nie będziemy im przeciwdziałać, będą straszne kultura zostanie wycięta w pień. (cdn.) 19.III.2004 Oto dalsze fragmenty wykładu Marka Dyżewskiego Tyle Polski, ile kultury, wygłoszonego we Wrocławiu 11 listopada ubiegłego roku: Powiedziałem już, że w roku 1989, kiedy powstał pierwszy gabinet w III Rzeczypospolitej, władze polskie stanęły przed wyborem: czy najpierw inwestować w kulturę, czy w gospodarkę? Wybrano fatalnie: najpierw gospodarka, a potem, kiedyś kultura. Chcę teraz przekonać Państwa na kilku przykładach ze świata, że jedynie racjonalny jest wybór odwrotny: najpierw kultura, a potem gospodarka. Trzeba było nam tak inwestować w kulturę, jak to robiła Korea, jak inwestowała Irlandia, jak inwestuje Finlandia. 150

11 Dlaczego to właśnie tak ma być: najpierw kultura, a potem gospodarka? Dlatego, że to właśnie wiedza, badania, rozwój wysokich technologii, stanowią o tym, że gospodarka kraju wreszcie osiąga poziom zdolności konkurowania na rynkach zagranicznych. To właśnie poziom wykształcenia społeczeństwa decyduje o sukcesie gospodarczym. Po drugie, jeśli mówimy: najpierw kultura, a potem gospodarka, to również mówimy o tym, że kultura, wychowanie społeczeństwa według wartości, tworzy kapitał społeczny. Francis Fukuyama w książce Wielki wstrząs mówi tak: Mamy cztery kapitały: fizyczny (np. bogactwa naturalne), ekonomiczny, kapitał ludzki (umiejętności i wiedza) i kapitał społeczny (zdolność ludzi do współpracy opartej na podstawowych wartościach, normach moralnych podzielanych przez członków grupy i organizacji)... Społeczeństwo rynkowe wymaga pewnej kultury moralnej, siatki moralnych norm, jakich nie zbudują polityczne czy ekonomiczne instytucje. Mechanizmy rynkowe nie zapewnią pełnego sukcesu żadnemu społeczeństwu; potrzebujemy wartości. Fukuyama w swojej książce mówi o kryzysie wartości w społeczeństwach postindustrialnych nawet tak zaawansowanych jak Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, czy Niemcy. Ten wielki wstrząs objawia się przede wszystkim we wzroście przestępczości, w kryzysie rodziny, w braku społecznego zaufania. A właśnie społeczne zaufanie jest podstawą do budowania nie tylko gospodarki wolnorynkowej, ale i liberalnego i obywatelskiego społeczeństwa. Jeremy Rifkin, znakomity współczesny myśliciel, w książce Age of Access (Wiek dostępu, 2000) wypowiedział się również na temat specyfiki polskiej gospodarki: co jest naszą szansą, jakich wyborów powinniśmy dokonywać. W wywiadzie opublikowanym przez Jacka Żakowskiego w książce Trwoga i nadzieja Rifkin powiedział, że Polska szukała swojej szansy w taniej pracy. Ale to już dzisiaj jest passé, dzisiaj nie opłaca się korzystać z taniej pracy i lokalizować firmę, powiedzmy, daleko gdzieś od Stanów Zjednoczonych i płacić za transport, bo od kilku lat radykalnie spada poziom płac również w USA, wobec czego tania praca jest na miejscu. Z czterech sektorów rozróżnianych przez Jeremy Rifkina gospodarka i budżetówka, szeroko rozumiana kultura oraz szara strefa, mafia itd. najważniejszy zdaniem autora będzie w XXI wieku sektor trzeci (kultura), a więc kościoły, organizacje sportowe, instytucje samopomocowe, kulturalne, samorządowe, sąsiedzkie, edukacyjne, samokształceniowe. One wszystkie tworzą cenne wartości społeczne. Wykonują pracę, której nie mogą wykonywać maszyny. Inteligentna maszyna może kopać doły, wytwarzać produkty, może nimi handlować, może nawet uczyć ludzi matematyki. Ale maszyna nie odprawi mszy, nie zaopiekuje się dziećmi, nie poprowadzi zawodów sportowych. Trzecia strefa tworzy kapitał społeczny, który, być może, będzie najważniejszym kapitałem XXI wieku. Sektor kultury może mieć wielkie znaczenie w walce z bezrobociem. Dzisiaj nawet w poważnych krajach sektor mafijny zasysa znaczny procent populacji, często młodzież, co grozi również i Polsce. Rifkin mówi: U was też tak jest albo niedługo się stanie, jeżeli będziecie utrzymywali dwucyfrowe bezrobocie. Ale ci młodzi ludzie, których nie potrafi wchłonąć ani gospodarka, ani budżetówka, nie muszą iść do mafii. Mogą mieć jeszcze jedno legalne źródło utrzymania w sferze szeroko rozumianej kultury. Z jednej zatem strony ta trzecia strefa wysysa ze sfery bezrobocia ludzi do godziwych zajęć, a z drugiej podnosi duchowo, moralnie społeczeństwo. 151

Instytucja kultury z misją edukacji. www.amuz.edu.pl

Instytucja kultury z misją edukacji. www.amuz.edu.pl Instytucja kultury z misją edukacji www.amuz.edu.pl AKADEMIA MUZYCZNA W POZNANIU MA 95 LAT Jesteśmy jedną z dziewięciu uczelni muzycznych w Polsce, a jedyną w kraju, która prowadzi studia z zakresu lutnictwa.

Bardziej szczegółowo

innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych

innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych innowacyjna przestrzeń edukacyjna: doświadczenie estetyczne jako narzędzie przekazywania wartości kulturowych Pan Tadeusz powstał w Paryżu w latach 1833-34, w czasie gdy Polska na ponad sto lat zniknęła

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Kwartet Czterech Kultur Łódź Berlin Tel Awiw Sankt Petersburg

Kwartet Czterech Kultur Łódź Berlin Tel Awiw Sankt Petersburg Kwartet Czterech Kultur Łódź Berlin Tel Awiw Sankt Petersburg ORGANIZATOR: Centrum Dialogu im. Marka Edelmana Filharmonia Łódzka im. Artura Rubinsteina Kwartet Czterech Kultur koncert premierowy ARTYŚCI

Bardziej szczegółowo

1 Maria Zduniak Ukończyła studia w zakresie teorii muzyki i gry na fortepianie w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej we Wrocławiu (1961), a także w zakresie historii sztuki na Uniwersytecie Wrocławskim

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

Klaudiusz Baran Urodził się w Przemyślu. W 1995 roku ukończył Akademię Muzyczną im. Fryderyka Chopina w Warszawie w klasie Prof. Jerzego Jurka. Jako stypendysta rządu francuskiego kontynuował studia w

Bardziej szczegółowo

WITOLD LUTOSŁAWSKI. kompozytor i dyrygent. Pragnę znaleźć tych, którzy czują tak samo, jak ja.. W. Lutosławski

WITOLD LUTOSŁAWSKI. kompozytor i dyrygent. Pragnę znaleźć tych, którzy czują tak samo, jak ja.. W. Lutosławski WITOLD LUTOSŁAWSKI kompozytor i dyrygent Pragnę znaleźć tych, którzy czują tak samo, jak ja.. W. Lutosławski Pierwsze lata Dnia 25.01.1913 r. nieopodal gmachu warszawskiej filharmonii przyszedł na świat

Bardziej szczegółowo

LUTOSŁAWSKI 2013 PROMESA PROGRAM MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO WPROWADZENIE DO PROGRAMU

LUTOSŁAWSKI 2013 PROMESA PROGRAM MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO WPROWADZENIE DO PROGRAMU LUTOSŁAWSKI 2013 PROMESA PROGRAM MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO WPROWADZENIE DO PROGRAMU Cele Programu Celem Programu Lutosławski 2013 Promesa jest: podkreślenie znaczenia i roli twórczości

Bardziej szczegółowo

ONZ dla młodzieży. Ośrodek Informacji ONZ w Warszawie. wrzesień 2012 r.

ONZ dla młodzieży. Ośrodek Informacji ONZ w Warszawie. wrzesień 2012 r. Ośrodek Informacji ONZ w Warszawie wrzesień 2012 r. W definicji ONZ młodzieżą nazywa się osoby między 15 a 24 rokiem życia. Obecnie na świecie żyje ponad 1 miliard młodych ludzi, a więc co siódma osoba

Bardziej szczegółowo

- uczęszcza na dodatkowe zajęcia muzyczne (np. chór, nauka gry na instrumencie, zespól wokalny itp.);

- uczęszcza na dodatkowe zajęcia muzyczne (np. chór, nauka gry na instrumencie, zespól wokalny itp.); 1 Przedmiotowy system oceniania z muzyki, kl IV-VI, gimnazjum Kryteria ocen - klasa IV Uczeń, który otrzymuje ocenę: celującą - opanował w stopniu bardzo dobrym materiał klasy IV; - ujawnia wyjątkowe zdolności

Bardziej szczegółowo

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek

Andragogika. 1. Wprowadzenie do andragogiki. Opr. Katarzyna Verbeek Andragogika Opr. Katarzyna Verbeek 1. Wprowadzenie do andragogiki Andragogika to dziedzina zajmująca się szeroko pojętym kształceniem dorosłych, ich edukowaniem, wychowaniem i rozwojem. Wywodzi się z pedagogiki,

Bardziej szczegółowo

PREFERENCJE MUZYCZNE UCZNIÓW III KLAS GIMNAZJUM

PREFERENCJE MUZYCZNE UCZNIÓW III KLAS GIMNAZJUM PREFERENCJE MUZYCZNE UCZNIÓW III KLAS GIMNAZJUM W wielu szkołach trwają obecnie dyskusje na temat muzyki słuchanej przez naszą młodzież. Częściej młodzi chodzą na koncerty zespołów, do dyskoteki, niż na

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia Profil kształcenia

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

Szkolny Konkurs Recytatorski. R e g u l a m i n

Szkolny Konkurs Recytatorski. R e g u l a m i n Szkolny Konkurs Recytatorski konkursy recytatorskie stały się dla ich uczestników impulsem, aby mówić o Polsce i sprawach narodu, a także o metafizycznych nastrojach człowieka, o prawdach odwiecznych,

Bardziej szczegółowo

Strategia EUROPA 2020 i wyzwania stojące przed edukacją. dr Violetta Florkiewicz

Strategia EUROPA 2020 i wyzwania stojące przed edukacją. dr Violetta Florkiewicz Strategia EUROPA 2020 i wyzwania stojące przed edukacją dr Violetta Florkiewicz Strategia Europa 2020 Jest to unijna strategia wzrostu do 2020 roku. Jej celem jest osiągnięcie wzrostu gospodarczego, który

Bardziej szczegółowo

Podczas każdego ze swoich występów spotyka się z niezwykłym uznaniem wśród publiczności i krytyków muzycznych.

Podczas każdego ze swoich występów spotyka się z niezwykłym uznaniem wśród publiczności i krytyków muzycznych. 2 OCTAVA ensemble szybko uzyskał wiodącą pozycję wśród polskich zespołów kameralnych, zostając uznanym przez krytyków muzycznych za jeden z najciekawszych polskich zespołów wokalnych młodego pokolenia.

Bardziej szczegółowo

Antonio Vivaldi. Wielki kompozytor baroku

Antonio Vivaldi. Wielki kompozytor baroku Antonio Vivaldi Wielki kompozytor baroku Antonio Lucio Vivaldi zwany Rudym Księdzem urodził się 1678 roku w Wenecji, a dokonałżywota podczas podróży w Wiedniu. Był to 1741r. W skrócie A kim on był? Kompozytorem

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

ELEKTRONIKA WOBEC WYZWAŃ XXI WIEKU

ELEKTRONIKA WOBEC WYZWAŃ XXI WIEKU Związek Kompozytorów Polskich - Polskie Centrum Informacji Muzycznej ELEKTRONIKA WOBEC WYZWAŃ XXI WIEKU Realizacja projektu Fot. Kuba Kossak Włodzimierz Kossak Październik 2009 - Grudzień 2010 SPIS TREŚCI

Bardziej szczegółowo

Program Kompozytor - rezydent 3. edycja

Program Kompozytor - rezydent 3. edycja PROGRAM NR 5(2)/M/2013 Program Kompozytor - rezydent 3. edycja Departament Muzyki IMIT 23 listopada 2012 Cel programu: Prezentacja twórczości polskich kompozytorów i animacja twórczości 1. Skrótowy opis:

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY MŁODZIEŻOWEGO DOMU KULTURY NR 2 W LUBLINIE NA LATA 2013-2019

PROGRAM WYCHOWAWCZY MŁODZIEŻOWEGO DOMU KULTURY NR 2 W LUBLINIE NA LATA 2013-2019 Młodzieżowy Dom Kultury nr 2 w Lublinie 20-950 Lublin ul. Bernardyńska 14a tel. 81/ 53 208 53, fax 81/53 177 79 www.mdk2.lublin.pl PROGRAM WYCHOWAWCZY MŁODZIEŻOWEGO DOMU KULTURY NR 2 W LUBLINIE NA LATA

Bardziej szczegółowo

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE Załącznik nr 5 Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Jednolite studia magisterskie trwają nie krócej niż 10 semestrów. Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom Profil Forma studiów Tytuł

Bardziej szczegółowo

Interdyscyplinarny projekt edukacyjny w PSM I st. w Prudniku - Rok Chopinowski

Interdyscyplinarny projekt edukacyjny w PSM I st. w Prudniku - Rok Chopinowski Interdyscyplinarny projekt edukacyjny w PSM I st. w Prudniku - Rok Chopinowski Nasza inicjatywa to przykład szerokiego myślenia o edukacji artystycznej i perspektywicznego myślenia o szkole, jako społeczności

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA

Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA Warszawa, styczeń 2011 BS/12/2011 O STANIE SZKOLNICTWA WYŻSZEGO I ŹRÓDŁACH JEGO FINANSOWANIA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Instrumentalistyka Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom Profil Forma studiów Tytuł

Bardziej szczegółowo

kandydata. Kandydat jest oceniamy w skali dwustopniowej: dst. lub

kandydata. Kandydat jest oceniamy w skali dwustopniowej: dst. lub Kierunek studiów: aktorstwo Załącznik nr 1 WYDZIAŁ AKTORSKI Jednolite studia magisterskie Trzyczęściowy egzamin konkursowy CZĘŚĆ PIERWSZA ELIMINACJE ETAP I Kandydat wybiera jeden utwór z 5 przygotowanych

Bardziej szczegółowo

Porównanie systemów edukacji w Polsce i Finlandii 18 września 2014 r.

Porównanie systemów edukacji w Polsce i Finlandii 18 września 2014 r. Porównanie systemów edukacji w Polsce i Finlandii 18 września 2014 r. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Dr hab. Jan Fazlagić, prof. nzw. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Jan.fazlagic@ue.poznan.pl 1

Bardziej szczegółowo

MAŁA AKADEMIA TEATRALNA

MAŁA AKADEMIA TEATRALNA program edukacji kulturalnej dla dzieci z klas IV - VI MAŁA AKADEMIA TEATRALNA Proszę wyobrazić sobie 70-tkę dzieci, które przez dwie godziny bawią się w teatr: słuchają opowieści o historii teatru, oglądają

Bardziej szczegółowo

INSPIRUJEMY DO WIELKOŚCI SZKOŁA TUTORÓW VII EDYCJA: KRAKÓW, WARSZAWA, ŁÓDŹ GDAŃSK, POZNAŃ, KALISZ

INSPIRUJEMY DO WIELKOŚCI SZKOŁA TUTORÓW VII EDYCJA: KRAKÓW, WARSZAWA, ŁÓDŹ GDAŃSK, POZNAŃ, KALISZ INSPIRUJEMY DO WIELKOŚCI SZKOŁA TUTORÓW VII EDYCJA: KRAKÓW, WARSZAWA, ŁÓDŹ GDAŃSK, POZNAŃ, KALISZ CO PROPONUJEMY? Szkoła Tutorów to nowatorski, 64-godzinny program dla nauczycieli, wykładowców akademickich,

Bardziej szczegółowo

OPINIE O PODSTAWIE PROGRAMOWEJ

OPINIE O PODSTAWIE PROGRAMOWEJ OPINIE O PODSTAWIE PROGRAMOWEJ Uchwała Nr 333/2008 Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego z dnia 16 października 2008 roku w sprawie projektu rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie podstawy programowej

Bardziej szczegółowo

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Antoni Guzik Antoni Guzik Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Docent Antoni Guzik urodził się 7 kwietnia 1925 r. w Izydorówce, w dawnym województwie stanisławowskim. Szkołę

Bardziej szczegółowo

Rodzina Gierlachów - koncert w rodzinnym mieście

Rodzina Gierlachów - koncert w rodzinnym mieście 1 Rodzina Gierlachów - koncert w rodzinnym mieście Chyba dobrze czuli się Państwo na sanockiej scenie. To było widać i słychać Tatiana Hempel-Gierlach: Tak, w Sanoku zgotowano nam wspaniałe przyjęcie,

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

Nauczanie przedsiębiorczości wyzwanie i możliwości dla Polski

Nauczanie przedsiębiorczości wyzwanie i możliwości dla Polski Nauczanie przedsiębiorczości wyzwanie i możliwości dla Polski Nauczanie w szkołach wartości związanych z przedsiębiorczością stanowi zarówno wyzwanie, jak i możliwości dla Polski. Jest to wyzwanie z trzech

Bardziej szczegółowo

Projekt standardów kształcenia dla specjalności dodatkowej FORMY I TECHNIKI TANECZNE

Projekt standardów kształcenia dla specjalności dodatkowej FORMY I TECHNIKI TANECZNE Projekt standardów kształcenia dla specjalności dodatkowej FORMY I TECHNIKI TANECZNE KIERUNEK: Wychowanie fizyczne SPECJALNOŚC: wychowanie fizyczne w szkole Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Raciborzu

Bardziej szczegółowo

Fundacja PZU. Obszary działania i zasady przyznawania dotacji

Fundacja PZU. Obszary działania i zasady przyznawania dotacji Fundacja PZU Obszary działania i zasady przyznawania dotacji Fundacja PZU realizuje cele spójne ze strategią Grupy PZU. Wspiera przedsięwzięcia w zakresie: pomocy społecznej, w tym osobom w trudnej sytuacji

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne oraz przedmiotowe ocenianie z muzyki dla klas IV- VI w roku szkolnym 2015/2016

Wymagania edukacyjne oraz przedmiotowe ocenianie z muzyki dla klas IV- VI w roku szkolnym 2015/2016 Wymagania edukacyjne oraz przedmiotowe ocenianie z muzyki dla klas IV- VI w roku szkolnym 2015/2016 Muzyka jako przedmiot artystyczny wymaga specyficznego podejścia do sposobów sprawdzania i oceniania

Bardziej szczegółowo

www.gospeljoy.pl ZAPROSZENIE

www.gospeljoy.pl ZAPROSZENIE ZAPROSZENIE Nowy Rok zawsze przynosi nowe możliwości. W Fundacji PRO NOVIS uważamy, że bardzo istotne jest wykorzystywać wspólny potencjał, który posiadamy jako Organizacje Pozarządowe. Oczywiście, aby

Bardziej szczegółowo

Wincenty Kućma. światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII

Wincenty Kućma. światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII Wincenty Kućma światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII Wincenty Kućma, urodzony 25 maja 1935 roku w Zbilutce (obecnie Zbelutka) na Kielecczyznie. W latach 1957-1962 studiował na Wydziale

Bardziej szczegółowo

INSPIRUJEMY DO WIELKOŚCI SZKOŁA TUTORÓW VI EDYCJA: KRAKÓW, WARSZAWA, WROCŁAW, SZCZECIN, GDAŃSK, POZNAŃ,

INSPIRUJEMY DO WIELKOŚCI SZKOŁA TUTORÓW VI EDYCJA: KRAKÓW, WARSZAWA, WROCŁAW, SZCZECIN, GDAŃSK, POZNAŃ, INSPIRUJEMY DO WIELKOŚCI SZKOŁA TUTORÓW VI EDYCJA: KRAKÓW, WARSZAWA, WROCŁAW, SZCZECIN, GDAŃSK, POZNAŃ, CO PROPONUJEMY? Szkoła Tutorów to nowatorski, 64-godzinny program dla nauczycieli, dyrektorów szkół,

Bardziej szczegółowo

Japońska tancerka tańcząca do słowiańskich dźwięków - niedługo w Polsce!

Japońska tancerka tańcząca do słowiańskich dźwięków - niedługo w Polsce! Japońska tancerka tańcząca do słowiańskich dźwięków - niedługo w Polsce! WROCŁAW, TARNOWSKIE GÓRY, KRAKÓW, GDAŃSK, KOBYLNICA (28 VI 2016) Tokijyo Hanasaki to japońska artystka tańca jiutamai, niezwykłej

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ AKADEMII Z OKAZJI ŚWIĘTA NIEPODLEGŁOŚCI 11 LISTOPADA

SCENARIUSZ AKADEMII Z OKAZJI ŚWIĘTA NIEPODLEGŁOŚCI 11 LISTOPADA SCENARIUSZ AKADEMII Z OKAZJI ŚWIĘTA NIEPODLEGŁOŚCI 11 LISTOPADA Scenariusz i prowadzenie - Elżbieta Bełz Dekoracje - Lidia Zasada, Justyna Goch Opracowanie muzyczne - Magdalena Witkowska Pokaz slajdów

Bardziej szczegółowo

WROCŁAWSKIE O.K. rok szkolny 2014/2015

WROCŁAWSKIE O.K. rok szkolny 2014/2015 WROCŁAWSKIE O.K. rok szkolny 2014/2015 OTWARTOŚĆ I KREATYWNOŚĆ WROCŁAWSKIEJ EDUKACJI Otwartość na: Kreatywność w: wiedzę doświadczenia kulturę ludzi świat myśleniu pracy nauce sztuce działaniu Cel: wysoka

Bardziej szczegółowo

FORMOWANIE POSTAW PRZEDSIĘBIORCZYCH W SYSTEMIE KSZTAŁCENIA

FORMOWANIE POSTAW PRZEDSIĘBIORCZYCH W SYSTEMIE KSZTAŁCENIA FORMOWANIE POSTAW PRZEDSIĘBIORCZYCH W SYSTEMIE KSZTAŁCENIA dr Krzysztof Pawłowski Wyższa Szkoła Biznesu-NLU w Nowym Sączu Katowice 19.06.2007 Jak zapewnić najwyższy poziom studentów kończących uczelnię?

Bardziej szczegółowo

Opublikowane scenariusze zajęć:

Opublikowane scenariusze zajęć: mgr Magdalena Tomczyk nauczyciel dyplomowany historii, wiedzy o społeczeństwie oraz wychowania do życia w rodzinie w Gimnazjum Nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Tarnowie. Naukowo zajmuje się historią XIX i

Bardziej szczegółowo

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych

Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych Umiejętności Polaków wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC - The Programme for the International Assessment of Adult Competencies) Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 93/2014

Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 93/2014 Warszawa, czerwiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 93/2014 POLSKA SZKOŁA AD 2014 Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I. Wprowadzenie... 13. Biblioteka miejsce prezentacji i realizacji tekstu artystycznego... 19

Spis treści. Rozdział I. Wprowadzenie... 13. Biblioteka miejsce prezentacji i realizacji tekstu artystycznego... 19 Spis treści Wprowadzenie... 13 Rozdział I Biblioteka miejsce prezentacji i realizacji tekstu artystycznego... 19 1.1. Biblioteka jako audytorium... 22 1.1.1. Biblioteka publiczna... 23 1.1.1.1. Typy czytelników...

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie,,( ) Wychowywać to nie znaczy kształcić tylko rozum, lecz kształtować harmonijnie całego człowieka, a więc także jego serce i charakter.

Bardziej szczegółowo

STYPENDIALNY PROGRAM WSPARCIA OTWARTA FILHARMONIA AGRAFKI MUZYCZNEJ

STYPENDIALNY PROGRAM WSPARCIA OTWARTA FILHARMONIA AGRAFKI MUZYCZNEJ STYPENDIALNY PROGRAM WSPARCIA OTWARTA FILHARMONIA AGRAFKI MUZYCZNEJ 1 OTWARTA FILHARMONIA AGRAFKI MUZYCZNEJ ORGANIZATOR I FUNDATOR PROGRAMU: FUNDACJA J&S PRO BONO POLONIAE DZIAŁALNOŚC PROGRAMOWA W CZTERECH

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ A 388068 Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe Redakcja i opracowanie: Andrzej Ciupiński Kazimierz Malak WARSZAWA 2004 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 CZĘŚĆ I. NOWE PODEJŚCIE DO POLITYKI

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych

Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych Zwięzły opis Studia są odpowiedzią na zapotrzebowanie istniejące na rynku pracowników sektora administracyjnego na poszerzanie

Bardziej szczegółowo

Twoje prawa obywatelskie

Twoje prawa obywatelskie Twoje prawa obywatelskie Osoba niepełnosprawna w obliczu prawa Inclusion Europe Raport Austria Anglia Belgia Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Islandia

Bardziej szczegółowo

Danuta Pecyna Urszula Chachulska-Tomaszczak Małgorzata Drabik RAZEM W EUROPIE

Danuta Pecyna Urszula Chachulska-Tomaszczak Małgorzata Drabik RAZEM W EUROPIE wstep:gimnazjum 2009-11-16 00:15 Page 1 Danuta Pecyna Urszula Chachulska-Tomaszczak Małgorzata Drabik RAZEM W EUROPIE 10 lat edukacji europejskiej w Gimnazjum nr 1 im. J. Kochanowskiego w Koluszkach 1999-2009

Bardziej szczegółowo

I Międzynarodowy Konkurs Muzyki Kameralnej im. Ludwiga van Beethovena

I Międzynarodowy Konkurs Muzyki Kameralnej im. Ludwiga van Beethovena 07. - 13. Września 2015 Europejskie Centrum Muzyki Krzysztofa Pendereckiego Lusławice Organizatorzy: Internationale Beethoven Gesellschaft z Berlina oraz Europejskie Centrum Muzyki Krzysztofa Pendereckiego

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE

PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE PATRIOTYZM WE WSPÓŁCZESNEJ SZKOLE Co to jest patriotyzm? Zgodnie z definicją podaną w słowniku Władysława Kopalińskiego patriotyzm oznacza: miłość ojczyzny, własnego narodu, połączoną z gotowością do ofiar

Bardziej szczegółowo

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014

Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014 Warsztaty Programu Edukacji Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski dla szkół podstawowych na rok szkolny 2013/2014 Działania warsztatowe w CSW są nie tylko pretekstem do poznawania różnych dyscyplin

Bardziej szczegółowo

Polski sukces 1989-2014. Tytuł prezentacji Dokonania i perspektywy

Polski sukces 1989-2014. Tytuł prezentacji Dokonania i perspektywy Polski sukces 1989-2014. Tytuł prezentacji Dokonania i perspektywy Wyniki badania ankietowego Dr Jarosław Górski Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Europejski Instytutu Marketingu Miejsc

Bardziej szczegółowo

OBCHODY JUBILEUSZU 200-LECIA UW* *stan na dzień 23.09.2015 r.

OBCHODY JUBILEUSZU 200-LECIA UW* *stan na dzień 23.09.2015 r. OBCHODY JUBILEUSZU 200-LECIA UW* *stan na dzień 23.09.2015 r. DWA STULECIA. DOBRY POCZĄTEK 1 października 2015 19 listopada 2016 Założenia Jubileuszu Celem Jubileuszu jest podkreślenie wyjątkowego znaczenia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej PROGRAM WYCHOWAWCZY Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej,,W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej człowiekiem Jan Paweł II PROGRAM

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NR 5 (9)/M/2015. Program Dyrygent - rezydent. III edycja. Departament Muzyki IMIT 13 listopada 2014

PROGRAM NR 5 (9)/M/2015. Program Dyrygent - rezydent. III edycja. Departament Muzyki IMIT 13 listopada 2014 PROGRAM NR 5 (9)/M/2015 Program Dyrygent - rezydent III edycja Departament Muzyki IMIT 13 listopada 2014 1. Cel programu Prezentacja i promocja młodych polskich dyrygentów. Umożliwienie młodym dyrygentom

Bardziej szczegółowo

Maria Lorek główną autorką darmowego podręcznika dla pierwszoklasistów

Maria Lorek główną autorką darmowego podręcznika dla pierwszoklasistów Warszawa, 18 marca 2014 r. Maria Lorek główną autorką darmowego podręcznika dla pierwszoklasistów Maria Lorek (ur. 1959 r.), twórca kilkudziesięciu publikacji i podręczników dla dzieci i nauczycieli jest

Bardziej szczegółowo

DOBRA PRAKTYKA. Pogłębianie wśród dzieci wiedzy o życiu, działalności i osobowości Ojca Świętego Jana Pawła II.

DOBRA PRAKTYKA. Pogłębianie wśród dzieci wiedzy o życiu, działalności i osobowości Ojca Świętego Jana Pawła II. DOBRA PRAKTYKA Nazwa szkoły: Imię i nazwisko dyrektora: Dobra praktyka(nazwa programu, działań): Ilość uczniów objętych programem/działaniami: Odpowiedzialni, organizatorzy i partnerzy: Okres czasowy realizacji:

Bardziej szczegółowo

S Y L A B U S. MODUŁU KSZTAŁCENIA rok akademicki 2012/2013. Dramaturgia / Dramaturgy. Dramaturg teatru. Reżyseria teatru muzycznego

S Y L A B U S. MODUŁU KSZTAŁCENIA rok akademicki 2012/2013. Dramaturgia / Dramaturgy. Dramaturg teatru. Reżyseria teatru muzycznego S Y L A B U S MODUŁU KSZTAŁCENIA rok akademicki 2012/2013 1. NAZWA PRZEDMIOTU polska/angielska 2. KOD PRZEDMIOTU Dramaturgia / Dramaturgy 3. KIERUNEK Reżyseria dramatu WYDZIAŁ 4. SPECJALNOŚĆ Reżyseria

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

Listy z okazji inauguracji roku akademickiego

Listy z okazji inauguracji roku akademickiego Listy z okazji inauguracji roku akademickiego MINISTER EDUKACJI NARODOWEJ I SPORTU Krystyna ŁYBACKA Magnificencjo Rektorze, Wysoki Senacie, Szanowna Społeczności Akademicka! Każdego roku z początkiem października

Bardziej szczegółowo

FUNDACJA BIŁGORAJ GORAJ - XXI KRESOWYCH. www.bilgoraj21.pl

FUNDACJA BIŁGORAJ GORAJ - XXI KRESOWYCH. www.bilgoraj21.pl FUNDACJA BIŁGORAJ GORAJ - XXI www.bilgoraj21.pl MIASTO NA SZLAKU KULTUR KRESOWYCH KRESOWYCH 2 KIM JESTEŚMY? lipca 2005 roku ustanowiona została aktem notarialnym Fundacja Obywatelska Przedsiębiorczość

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Jana Amosa Komeńskiego w Lesznie

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Jana Amosa Komeńskiego w Lesznie Studia Dualne Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Jana Amosa Komeńskiego w Lesznie PWSZ im. Jana Amosa Komeńskiego w Lesznie jest filarem edukacji w regionie Leszczyńskim. Uczelnię powołała do życia Rada

Bardziej szczegółowo

Dolnośląski Festiwal Nauki

Dolnośląski Festiwal Nauki Barbara Cader-Sroka Pełnomocnik Środowiskowego Koordynatora DFN ds. Współpracy Międzynarodowej Wrocław Stolica Dolnego Śląska mająca prawie 600 000 mieszkańców; Naukowe, przemysłowe i kulturalne centrum

Bardziej szczegółowo

KURPIOWSKIE PREZENTACJE ARTYSTYCZNE przy wsparciu Starosty Ostrołęckiego oraz Sponsorów. 130. rocznica urodzin Adama Chętnika

KURPIOWSKIE PREZENTACJE ARTYSTYCZNE przy wsparciu Starosty Ostrołęckiego oraz Sponsorów. 130. rocznica urodzin Adama Chętnika 32 KURPIOWSKIE PREZENTACJE ARTYSTYCZNE przy wsparciu Starosty Ostrołęckiego oraz Sponsorów 130. rocznica urodzin Adama Chętnika 12 kwietnia 2015, sala widowiskowa OCK, godz.10 CELE KONKURSU: * Kultywowanie

Bardziej szczegółowo

Droga Czytelniczko! Drogi Czytelniku!

Droga Czytelniczko! Drogi Czytelniku! Droga Czytelniczko! Drogi Czytelniku! Wraz z podręcznikiem oddajemy do twoich rąk zeszyt ćwiczeń. Zawarte są w nim różne polecenia i zadania. Powinny one pomóc ci zrozumieć zagadnienia omawiane w podręczniku

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie)

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Program rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 jest strategicznym dokumentem opisującym cele i sposoby rozwoju warszawskiej

Bardziej szczegółowo

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of

Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i. wielu poświęceniom otrzymujecie dziś dyplom Master of Przemówienie Ambasadora Stephena D. Mulla Ceremonia wręczenia dyplomów WIEMBA Uniwersytet Warszawski 29 czerwca 2013r. Gratuluję wszystkim absolwentom! Dzięki wytężonej pracy i wielu poświęceniom otrzymujecie

Bardziej szczegółowo

IX Festiwal Muzyki Oratoryjnej. MUSICA SACROMONTANA Gostyń - Święta Góra 27.09. - 5.10.2014

IX Festiwal Muzyki Oratoryjnej. MUSICA SACROMONTANA Gostyń - Święta Góra 27.09. - 5.10.2014 2 0 1 5 IX Festiwal Muzyki Oratoryjnej IX Festiwal Muzyki Oratoryjnej Koncert dedykowany Wielkopolskiej SKOK z okazji 20-lecia MACIEJ PABICH FORTEPIAN, ANNA JADACH PIANOFORTE /HAMMERKLAVIER/ 1780 Polonezy

Bardziej szczegółowo

2006 KULTURA I TURYSTYKA razem czy oddzielnie? 2008 KULTURA I TURYSTYKA razem ale jak? 2009 KULTURA I TURYSTYKA razem, ale jak na tym zarobić?

2006 KULTURA I TURYSTYKA razem czy oddzielnie? 2008 KULTURA I TURYSTYKA razem ale jak? 2009 KULTURA I TURYSTYKA razem, ale jak na tym zarobić? 2006 KULTURA I TURYSTYKA razem czy oddzielnie? 2008 KULTURA I TURYSTYKA razem ale jak? 2009 KULTURA I TURYSTYKA razem, ale jak na tym zarobić? 2010 KULTURA I TURYSTYKA razem, ku przyszłości 2011 KULTURA

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne Rzeszów, 1 październik 2014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Kod przedmiotu Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Marketing polityczny Wydział Socjologiczno-Historyczny

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka studiów Podyplomowe studia skierowane są do:

Charakterystyka studiów Podyplomowe studia skierowane są do: Akademia Sztuki w Szczecinie ogłasza nabór na drugą edycję dwusemestralnych studiów podyplomowych: Zarządzanie kulturą z wybranymi aspektami zarządzania szkolnictwem artystycznym 219 godzin zajęć zostanie

Bardziej szczegółowo

Słowniki i inne przydatne adresy. oprac. dr Aneta Drabek

Słowniki i inne przydatne adresy. oprac. dr Aneta Drabek Słowniki i inne przydatne adresy oprac. dr Aneta Drabek Encyklopedia PWN Internetowa encyklopedia PWN zawiera wybór 80 tysięcy haseł i 5tysięcy ilustracji ze stale aktualizowanej bazy encyklopedycznej

Bardziej szczegółowo

Stanowisko MKIDN. Treść uwagi. zgłaszający. 1. Minister Finansów

Stanowisko MKIDN. Treść uwagi. zgłaszający. 1. Minister Finansów Tabela rozbieżności do projektu założeń do projektu ustawy o zmianie ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej oraz o zmianie niektórych innych ustaw Lp. Resort zgłaszający Treść uwagi

Bardziej szczegółowo

Największa w Polsce szkoła języka chińskiego i sieć tłumaczy polsko-chińskich

Największa w Polsce szkoła języka chińskiego i sieć tłumaczy polsko-chińskich Największa w Polsce szkoła języka chińskiego i sieć tłumaczy polsko-chińskich 2 Dlaczego język chiński Shanghai 1990 r. Biorąc pod uwagę nieprawdopodobną, oszałamiającą różnicę pomiędzy obydwoma zdjęciami,

Bardziej szczegółowo

WOJSKOWE LICEUM MUZYCZNE

WOJSKOWE LICEUM MUZYCZNE WOJSKOWE LICEUM MUZYCZNE W 1960 roku decyzją Ministra Obrony Narodowej utworzono w Elblągu Kompanię Muzyczną mającą status szkoły podoficerskiej. Szkoła ta została przemianowana w 1972 roku na Wojskową

Bardziej szczegółowo

Chopinowskie inspiracje w muzyce, plastyce i teatrze

Chopinowskie inspiracje w muzyce, plastyce i teatrze Wojewódzki Dom Kultury im. J. Piłsudskiego w Kielcach Zrealizowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Chopinowskie inspiracje w muzyce, plastyce i teatrze Wojewódzki Dom Kultury im.

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ ELIEZER MIZRACHI ETHNO JEWISH ORIENTAL MYSTIC MUSIC

ZESPÓŁ ELIEZER MIZRACHI ETHNO JEWISH ORIENTAL MYSTIC MUSIC Dwaj panowie w czarnych kapeluszach przeprowadzili zebranych słuchaczy przez multum niemal mistycznych dla duszy dźwięków.(...) Od początku koncertu ze sceny ku publiczności zaczęły płynąć pieśni pełne

Bardziej szczegółowo

Projekt edukacyjny dla przedszkoli Przedszkole z kulturą Raport 2012

Projekt edukacyjny dla przedszkoli Przedszkole z kulturą Raport 2012 Projekt edukacyjny dla przedszkoli Przedszkole z kulturą Raport 2012 Cele projektu: edukacja artystyczna, włączająca do prac placówek przedszkolnych instytucje kultury z Bydgoszczy zachęcenie przedszkoli

Bardziej szczegółowo

Polska szkoła liderem w walce z bezrobociem kształtowanie innowacyjnych postaw dzieci i młodzieży

Polska szkoła liderem w walce z bezrobociem kształtowanie innowacyjnych postaw dzieci i młodzieży Ogólnopolska Konferencja Samorządu i Oświaty EDUKACJA PRZYSZŁOŚCI Polska szkoła liderem w walce z bezrobociem kształtowanie innowacyjnych postaw dzieci i młodzieży mgr inż. Kazimierz Okraszewski Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Kompetencje obywatelskie uczniów w Polsce i Unii Europejskiej. Warszawa-Poznań, marzec 2011 r.

Kompetencje obywatelskie uczniów w Polsce i Unii Europejskiej. Warszawa-Poznań, marzec 2011 r. Kompetencje obywatelskie uczniów w Polsce i Unii Europejskiej Warszawa-Poznań, marzec 2011 r. Porządek prezentacji I. Co wiemy w badań? I. Co wiemy z doświadczeń? I. Co robić? II. Co proponuje UE? 2 Kompetencje

Bardziej szczegółowo

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE "PRZED 75 LATY, 27 WRZEŚNIA 1939 R., ROZPOCZĘTO TWORZENIE STRUKTUR POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO. BYŁO ONO FENOMENEM NA SKALĘ ŚWIATOWĄ. TAJNE STRUKTURY PAŃSTWA POLSKIEGO, PODLEGŁE

Bardziej szczegółowo

o łącznej wartości 53 mln zł

o łącznej wartości 53 mln zł INWESTUJEMY W OPOLE W Opolu zrealizowaliśmy dwa projekty współfinansowane z XI Priorytetu Kultura i Dziedzictwo Kulturowe POIiŚ o łącznej wartości 53 mln zł Rozbudowa Filharmonii Opolskiej Remont Amfiteatru

Bardziej szczegółowo

Prospects in Dolnośląskie. Dariusz Ostrowski

Prospects in Dolnośląskie. Dariusz Ostrowski Wrocław, 13 maja 2010 Prospects in Dolnośląskie Inwestycje infrastrukturalne aglomeracji jako impuls do dalszego rozwoju gospodarczego nowe kierunki na regionalnym rynku Dariusz Ostrowski Czy inwestycje

Bardziej szczegółowo

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa Międzynarodowe badanie ING na temat wiedzy finansowej konsumentów w Polsce i na świecie Wybrane wyniki badania przeprowadzonego dla Grupy ING przez TNS NIPO Maj

Bardziej szczegółowo