Zgoda na badania genetyczne w celu ustalenia ojcostwa

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zgoda na badania genetyczne w celu ustalenia ojcostwa"

Transkrypt

1 ARCH. MED. SĄD. KRYMINOL., 2010, LX, PRACE POGLĄDOWE Arkadiusz Lach 1, Katarzyna Linkowska 2, Tomasz Grzybowski 2 Zgoda na badania genetyczne w celu ustalenia ojcostwa Consent to genetic paternity testing 1 Z Katedry Postępowania Karnego Wydziału Prawa i Administracji UMK w Toruniu p.o. Kierownik: prof. dr hab. A.Marek 2 Z Zakładu Genetyki Molekularnej i Sądowej Katedry Medycyny Sądowej UMK w Toruniu, Collegium Medicum im. Ludwika Rydygiera w Bydgoszczy Kierownik Katedry i Zakładu: dr hab. n. med. Tomasz Grzybowski, prof. UMK Niniejszy artykuł jest próbą przeglądu ustawodawstwa Polski i innych krajów dotyczącego zgody na pobieranie próbek do badań DNA, ze szczególnym uwzględnieniem badań pokrewieństwa (w tym ojcostwa) na anonimowych próbkach materiału biologicznego. Polski ustawodawca nie uregulował wprost tego zagadnienia. Dlatego też w obliczu postępującej komercjalizacji genetycznych badań ojcostwa, koniecznym wydaje się podjęcie działań legislacyjnych zmierzających do jednoznacznego sprecyzowania kwestii dopuszczalności badań DNA, zarówno w postępowaniu cywilnym, jak i na zlecenie osób prywatnych. The present article aims at reviewing the legislation in Poland and other countries concerning the consent to DNA sample collection, with the special reference to genetic relatedness analyses (including paternity tests) in anonymous samples of biological materials. The Polish legislator has not regulated this issue in a direct manner. Therefore, in view of progressing commercialization of genetic paternity tests, it is necessary to undertake legislative actions towards regulation of DNA tests admissibility, both in civil proceedings and by commission of private individuals. WPROWADZENIE Dowód z badań DNA jest obecnie powszechnie akceptowany przez sądy w sprawach o ustalenie i zaprzeczenie ojcostwa. Standardowa procedura genetycznego badania ojcostwa obejmuje laboratoryjną analizę DNA matki, dziecka oraz pozwanego (domniemanego ojca). Dla każdej z tych osób sporządza się tzw. profil genetyczny, a następnie dokonuje się porównania profili oraz wnioskowania o ojcostwie na podstawie znanych reguł dziedziczenia. Wyniki badań DNA opatruje się odpowiednią kwalifikacją statystyczną, obejmującą wyznaczenie tzw. szansy ojcostwa (PI) oraz prawdopodobieństwa ojcostwa. Badanie pozwala na 100% wykluczenie ojcostwa oraz na potwierdzenie ojcostwa z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością, kiedy wartość PI , a prawdopodobieństwo ojcostwa wynosi przynajmniej 99,9999% [1]. Z technicznego punktu widzenia, ustalenie ojcostwa możliwe jest również bez udziału matki dziecka, tj. z wykorzystaniem materiału biologicznego pobranego wyłącznie od dziecka i badanego mężczyzny. Analizy ojcostwa wykonywane są zarówno w instytucjach naukowych, takich jak zakłady medycyny sądowej pozostające w strukturach szkół wyższych, jak i przez prywatne laboratoria

2 178 Arkadiusz Lach Nr 2-3 genetyczne. Wyróżnia się dwa typy tego rodzaju analiz, tzw. testy sądowe oraz anonimowe. W przypadku genetycznych badań ojcostwa wykonywanych dla potrzeb postępowania sądowego, należy wypełnić szereg wymogów formalnych dotyczących m.in. sposobu pobrania materiału biologicznego. Strony poddawane takiemu badaniu osobiście stawiają się w laboratorium wykonującym ekspertyzę w wyznaczonym czasie w celu pobrania materiału biologicznego w postaci krwi lub wymazu ze śluzówki policzków. Weryfikowana jest tożsamość obu stron. Pobranie dokonywane jest przez personel laboratorium od matki, dziecka i badanego mężczyzny, a strony podpisują tzw. protokół pobrania materiału do badań i stwierdzenia tożsamości, który jest standardowo dołączany do ekspertyzy. Każda ze stron deklaruje w nim, że wyraża zgodę na pobranie, a także że pobranie materiału do badań od strony przeciwnej odbyło się w jej obecności. Materiał biologiczny pobierany jest dwukrotnie od każdej osoby w celu wykonania odpowiednich badań kontrolnych. Po wykonaniu badań, ekspertyza wraz z protokołem pobrania wysyłana jest na adres organu zlecającego. W taki sposób wykonywane są genetyczne badania ojcostwa na zlecenie sądów i prokuratur w większości placówek naukowych zajmujących się genetyką sądową, głównie w uniwersyteckich zakładach medycyny sądowej. Genetyczne badania ojcostwa wykonywane są również na zlecenie osób prywatnych. Można wśród nich wyróżnić takie, w których zachowane są wszystkie wymogi formalne towarzyszące badaniom sądowym (pobranie materiału od matki, dziecka i badanego mężczyzny, zgoda wszystkich stron, sformalizowany sposób pobrania w obecności obu stron). Coraz częściej spotkać się można jednak z ofertami badań przeprowadzanych bez zgody matki na pobranie materiału biologicznego od jej dziecka. Badaniom poddaje się w takiej sytuacji jedynie materiał od dziecka i domniemanego ojca. Często ojciec dostarcza materiał pobrany od dziecka bez wiedzy i zgody matki mogą to być włosy dziecka, wymaz zawierający próbkę śliny itd. W takich przypadkach najczęściej ojciec samodzielnie pobiera i dostarcza materiał do laboratorium, a po wykonaniu badania sam otrzymuje wynik ekspertyzy. Badania tego rodzaju przeprowadza szereg laboratoriów prywatnych, oferujących swe usługi m.in. w Internecie, ale także niektóre placówki uniwersyteckie, które dla potrzeb takich spraw wprowadziły kategorię tzw. badań anonimowych, ustalając pokrewieństwo bez znajomości danych personalnych badanych osób, np. pomiędzy próbkami A i B. W ostatnim czasie widoczna jest duża komercjalizacja genetycznych badań ojcostwa. Prowadzi ona do kolizji kilku interesów: męża matki, biologicznego ojca, matki i dziecka. Jak podkreśla Europejski Trybunał Praw Człowieka, poznanie swojego pochodzenia i ustalenie więzi biologicznych wchodzi w skład życia prywatnego w rozumieniu art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Nie ulega więc wątpliwości, że informacja o pochodzeniu dziecka jest objęta prawem do prywatności, które jest chronione także poprzez art. 47 Konstytucji oraz art. 23 k.c. Oprócz zabezpieczenia obywateli przed arbitralną ingerencją organów państwa, na stronach konwencji ciąży także pozytywny obowiązek zapewnienia odpowiednich środków prawnych kształtujących relacje w sferze życia prywatnego pomiędzy jednostkami [2]. Charakterystyczne w badaniach genetycznych jest to, że dochodzi tu do przetwarzania informacji o profilu genetycznym wyodrębnionym z określonej próbki biologicznej. W myśl art. 27 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 roku o ochronie danych osobowych [3], informacja o profilu genetycznym stanowi wrażliwe dane osobowe. Zmusza to do zagwarantowania zasad przetwarzania sformułowanych w tej ustawie. Ponieważ jednym z podstawowych problemów związanych z ustaleniem ojcostwa jest zgoda zainteresowanych osób na badania, warto przyjrzeć się bliżej temu zagadnieniu. BADANIA PRZEPROWADZANE NA POLECENIE SĄDU Kodeks postępowania cywilnego nie zawiera przepisów stanowiących expressis verbis o przeprowadzaniu badań genetycznych. W doktrynie [4] wskazuje się na art. 305 k.p.c., dopuszczający przeprowadzenie dowodu z grupowego badania krwi, który może być odpowiednio stosowany poprzez art. 309 k.p.c., zgodnie z którym Sposób przeprowadzenia dowodu innymi środkami dowodowymi niż wymienione w artykułach poprzedzających określi sąd zgodnie z ich charakterem, stosując odpowiednio przepisy o dowodach. W myśl art. 306 k.p.c. pobranie krwi w celu jej badania może nastąpić tylko za zgodą osoby, której krew ma być pobrana, a jeżeli osoba ta nie ukończyła trzynastu lat lub jest ubezwłasnowolniona całkowicie za zgodą jej przedstawiciela

3 Nr 2-3 ZGODA NA BADANIA GENETYCZNE W CELU USTALENIA OJCOSTWA 179 ustawowego. Nie przewidziano zatem obowiązku poddania się pobraniu, tak jak zrobił to np. ustawodawca niemiecki w art. 372a niemieckiego kodeksu postępowania cywilnego (ZPO) [5]. SN przyjął w 2008 roku [6], że Nie sposób przyjąć, aby do pobrania jakiegokolwiek materiału indywidualizującego genotyp mogło dojść bez zgody osoby, której badanie takie dotyczy, tylko dlatego, że pobranie próbek materiału jest mniej inwazyjne, niż w wypadku pobrania krwi. Art. 309 k.p.c. nakazuje określać sposób przeprowadzenia dowodu innymi środkami dowodowymi niż wymienione w artykułach poprzedzających zgodnie z ich charakterem, przy odpowiednim zastosowaniu przepisów o dowodach. Charakter badań kodu genetycznego, dokonywanych na potrzeby postępowania cywilnego, uzasadnia odpowiednie zastosowanie art. 306 k.p.c. przy określaniu trybu pozyskiwania materiału do takich badań. Stanowisko to, choć mające uzasadnienie, może jednak budzić wątpliwości. Pojawia się bowiem zasadnicze pytanie, co chroni art. 306 k.p.c. Przepis ten dotyczy pobrania krwi, a więc zabiegu na ciele człowieka powodującego przerwanie ciągłości tkanki, wiążącego się z bólem i innymi negatywnymi odczuciami osoby, od której krew jest pobierana. W tym ujęciu chroniona jest integralność cielesna jako jeden ze składników prawa do prywatności. Przepis ten może być odpowiednio stosowany do każdego pobrania krwi w celu przeprowadzenia badań, niezależnie czy będzie to badanie genetyczne, czy inne (np. na obecność wirusów). Dana osoba może rozporządzać swoim ciałem i podjąć decyzję co do znoszenia dolegliwości. W przypadku badań genetycznych prywatność jest wszakże chroniona przede wszystkim z punktu widzenia autonomii informacyjnej, dostępu do informacji o danej osobie. K.p.c. nie uzależnia jednak ustalania grupy krwi od zgody badanego, lecz zgodę taką rezerwuje tylko dla pobrania krwi do badania. Należy przyjąć, że art. 306 k.p.c. może być stosowany także do pobierania materiału biologicznego w sposób mniej inwazyjny niż pobranie krwi, np. przez pobranie wymazu śluzówki policzków. Można tu bowiem mówić o sytuacji analogicznej do pobrania krwi. Co jednak w sytuacji, kiedy strona dysponuje, np. chusteczką z materiałem biologicznym wyrzuconą przez dziecko, smoczkiem, gumą do żucia czy też szklanką, na której dziecko pozostawiło materiał biologiczny? Nie ma tu żadnej ingerencji w integralność cielesną, można mówić jedynie o ochronie autonomii informacyjnej. Jest to zatem przypadek wyraźnie inny niż ten opisany w art. 306 k.p.c. Czy można zatem stosować odpowiednio art. 306 do takiej sytuacji? Podstawy stosowania tego przepisu są bardzo wątłe. Nie ulega wszakże wątpliwości, że problem jest istotny i dlatego należy postulować podjęcie odpowiednich działań legislacyjnych. W 2000 roku [7] SN wskazał na zastosowanie art. 109 k.r.o. do pobrania krwi dziecka stwierdzając: Jeżeli w sprawie o zaprzeczenie pochodzenia dziecka wszczętej przez prokuratora na podstawie art. 86 k.r.o., to z rodziców, które jest uprawnione do wyrażenia zgody na pobranie krwi od dziecka liczącego poniżej 13 lat, zgody tej odmawia, sąd opiekuńczy może na podstawie art. 109 k.r.o. zarządzić pobranie krwi, gdy wymaga tego dobro dziecka. Przesłanką jest tutaj zatem dobro dziecka, a nie interes rodzica. SN uznał, że O nienależytym wykonywaniu władzy rodzicielskiej przez matkę dziecka, która w procesie o zaprzeczenie ojcostwa nie wyraża zgody na pobranie krwi dziecka, i o zagrożeniu wskutek tego interesów dziecka, można by mówić jedynie w szczególnych wypadkach, gdyby okoliczności niedwuznacznie wykazywały, że biologicznym ojcem dziecka jest inny mężczyzna, pragnący uznać dziecko, czemu stałby na przeszkodzie nieuzasadniony upór matki, sprzeciwiającej się przeprowadzeniu dowodów w kierunku obalenia domniemania pochodzenia dziecka z małżeństwa [8]. Stanowisko SN budzi wątpliwości. Pojawia się pytanie, czy ze względu na charakter tego przepisu, może być on stosowany do postępowania dowodowego. Czynności przykładowo wymienione w art k.r.o. różnią się bowiem od czynności dowodowych przeprowadzanych w postępowaniu cywilnym. Poza tym nic nie wskazuje na to, aby ustawodawca wprowadzając art. 306 k.p.c. przewidział od niego wyjątek. Jak się wydaje, zgoda osoby, od której krew ma być pobrana albo jej przedstawiciela ustawowego ma charakter bezwzględny. Ingerencja organów państwa w prywatność jednostki powinna być wyraźnie uregulowana ustawowo. Jeżeli ustawodawca decyduje się na dokonanie czynności w przypadku braku zgody, powinien to wyraźnie wskazać. Tymczasem art. 306 nie zawiera nawet odwołania do art. 109 k.r.o. ani zwrotu chyba, że ustawa stanowi inaczej. W tej sytuacji podkreślenie w art. 306, że pobranie może odbyć się tylko za zgodą, wskazuje jednoznacznie na zamiar ustawodawcy.

4 180 Arkadiusz Lach Nr 2-3 Dla porównania można podać, że w prawie angielskim, w przypadku zarządzenia badań przez sąd, badania przeprowadza się za zgodą osoby sprawującej władzę rodzicielską. Jeśli ta osoba sprzeciwia się przeprowadzeniu badań, sąd może ominąć wymóg zgody, jeśli jest to w najlepszym interesie dziecka [9]. Podkreślić należy, że postępowanie cywilne nie zawiera regulacji podobnej do art pkt 2 k.p.k., zgodnie z którym oskarżony jest zobowiązany poddać się badaniom krwi, czy też do art. 126 ust. 3 ustawy z 20 czerwca 1997 roku. Prawo o ruchu drogowym [10], w myśl którego badanie w celu ustalenia zawartości w organizmie alkoholu może być przeprowadzone również w razie braku zgody kierującego, o czym należy go uprzedzić. Zatem również wykładnia systemowa przemawia przeciwko dopuszczalności przeprowadzenia pobrania krwi dziecka bez zgody osoby uprawnionej. W piśmiennictwie i orzecznictwie [11] wskazuje się, że w razie odmowy zgody na pobranie materiału biologicznego sąd może natomiast zastosować art k.p.c., a więc ocenić, jakie znaczenie nadać odmowie przedstawienia przez stronę dowodu lub przeszkodom stawianym przez nią w jego przeprowadzeniu wbrew postanowieniu sądu. Takie rozwiązanie jest niewątpliwie atrakcyjne, acz należy zauważyć, że może ono budzić wątpliwości. Skoro bowiem ustawodawca dał osobie, od której krew ma być pobrana, prawo do odmowy jej dostarczenia, to czy można wyciągać niekorzystne konsekwencje z tego względu, że osoba uprawniona skorzystała z tego prawa? Zauważmy, że w przypadku pobrania krwi mamy do czynienia z sytuacją odmienną niż w przypadku dokumentu, gdzie k.p.c. zobowiązuje do przedstawienia dokumentu każdego (art ) oraz podkreśla, że strona nie może odmówić przedstawienia dokumentu, jeżeli szkoda, na którą byłaby przez to narażona, polega na przegraniu procesu. To samo dotyczy dowodów rzeczowych, do których stosuje się odpowiednio przepisy o obowiązku przedstawienia dokumentu (art. 293). Jeżeli zatem strona nie przedstawia dokumentu lub dowodu rzeczowego będącego w jej posiadaniu, nie wywiązuje się ze swojego obowiązku procesowego, w związku z czym można z takiej odmowy wyciągać niekorzystne konsekwencje. Inaczej jest w przypadku badania krwi, do której dostarczenia osoba badana nie jest zobowiązana. Można tu wskazać także na art k.r.o., zgodnie z którym o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy. Jeśli zatem uznamy, że przeprowadzenie badań biologicznych prowadzące do ustaleń w zakresie pochodzenia dziecka, jest istotną sprawą dziecka, a jedno z rodziców akceptuje pobranie krwi, natomiast drugie się temu sprzeciwia, sąd opiekuńczy może rozstrzygnąć ten konflikt [12]. BADANIA PRZEPROWADZANE NA POD- STAWIE ZLECEŃ OSóB PRYWATNYCH Często się zdarza, że osoba zainteresowana ustaleniem pochodzenia dziecka chciałaby przeprowadzić badania przed wszczęciem postępowania cywilnego, a matka dziecka, dziecko lub inne uprawnione osoby nie wyrażają zgody na takie badania. Pojawia się wtedy problem czy badanie może zostać przeprowadzone. W uchwale z 20 marca 1987 roku SN [13] stwierdził, że Nie jest dopuszczalne zobowiązanie przez sąd opiekuńczy matki oraz małoletniego dziecka do poddania się grupowemu badaniu krwi w związku z ubieganiem się ojca dziecka o wytoczenie przez prokuratora powództwa o zaprzeczenie ojcostwa. W uchwale tej SN podkreślił też, że poza wypadkami zabezpieczenia dowodów (art k.p.c.) ich przeprowadzenie następuje w ramach wszczętego postępowania cywilnego. Nie ma podstaw w przepisach obowiązującego prawa umożliwienia zainteresowanemu podmiotowi przed wszczęciem procesu, ale właśnie w celu jego skutecznego wszczęcia przeprowadzania określonego dowodu przez sąd. Podobną wykładnię przedstawił Departament Sądów Powszechnych Ministerstwa Sprawiedliwości (w pismach z dni 30 grudnia 2002 roku oraz 17 sierpnia 2010 roku) stwierdzając, że w świetle aktualnie obowiązujących przepisów nie jest możliwe przeprowadzanie prywatnej ekspertyzy w celu ustalenia ojcostwa, wyłącznie na wniosek mężczyzny, a bez wiedzy i zgody matki dziecka [14]. Jak widać osoba zainteresowana przeprowadzeniem badania nie ma środków prawnych pozwalających zobowiązać dziecko lub matkę do poddania się badaniom. Osoba taka może zatem podjąć działania tylko na własną rękę. Czy jednak podjęcie takich działań nie narusza prawa? Należy przyjąć, że polskie prawo karne co do zasady nie penalizuje uzyskiwania materiału biologicznego lub przeprowadzania badań mających na celu ustalenie ojcostwa bez zgody

5 Nr 2-3 ZGODA NA BADANIA GENETYCZNE W CELU USTALENIA OJCOSTWA 181 zainteresowanego. Na kryminalizację taką zdecydowało się jednak kilka państw, przyjmując, że analiza pochodzenia dziecka bez jego zgody cechuje się dużym stopniem społecznej szkodliwości. Przede wszystkim należy tu wskazać na regulację zawartą w art. 45 angielskiej ustawy Human Tissue Act 2004 [15]. Zgodnie z tą ustawą przestępstwo popełnia osoba posiadająca jakikolwiek materiał z ciała ludzkiego z zamiarem przeprowadzenia testu DNA bez zgody w celu, który nie jest objęty jednym z wyjątków sformułowanych w ustawie, a materiał taki również nie jest objęty wyjątkiem ustawowym, o czym taka osoba może w sposób uzasadniony przypuszczać [15]. Zgody może udzielić osoba w wieku co najmniej 16 lat lub w przypadku dzieci poniżej 16 roku życia osoba posiadająca nad nimi władzę rodzicielską. Ustawa ta nie obejmuje materiału biologicznego: a) który pochodzi od osoby zmarłej przed dniem wejścia w życie ustawy i od śmierci tej osoby upłynęło co najmniej 100 lat, b) uzyskanego przed wejściem w życie ustawy, i jego posiadacz nie ma informacji od jakiej osoby pochodzi ten materiał i nie jest w stanie uzyskać takiej informacji, c) będącego embrionem poza ciałem ludzkim. Złamanie tego zakazu jest karane grzywną lub karą pozbawienia wolności do 3 lat. W 2009 roku również Niemcy wprowadziły ustawę zakazującą anonimowych testów ojcostwa. Przeprowadzenie takich badań jest zasadniczo możliwe tylko za zgodą obojga domniemanych rodziców za wyjątkiem sytuacji, kiedy ciąża jest wynikiem przestępstwa przeciwko wolności seksualnej. Naruszenie zakazu jest karane grzywną do 5000 euro. Jako uzasadnienie podawano, że rocznie jest przeprowadzanych około anonimowych testów, które naruszają więzy rodzinne bez odpowiedniego środka prawnego [16]. W szczególności, pewne sposoby uzyskania materiału biologicznego mogą być uznane za bezprawne. Tak będzie, jeśli wiąże się to ze zmuszaniem (art k.k.) czy naruszeniem nietykalności cielesnej (art k.k.). Otwarta pozostaje także kwestia cywilnoprawnej ochrony dóbr osobistych (art. 23 i 24 k.c.). Jako kolejne nasuwa się pytanie, jak ocenić dopuszczalność badania z punktu widzenia podmiotu, które je przeprowadza. Powszechnie stosowaną praktyką jest załączanie przez osoby zlecające badania oświadczenia, że dysponują one zgodą osoby badanej na przetwarzanie danych osobowych. W naszym przekonaniu zgoda taka nie ma znaczenia w kontekście wymogów ustawy o ochronie danych osobowych. Ustawa wymaga bowiem pisemnej zgody osoby, której dane są przetwarzane. Jedynym rozwiązaniem byłoby więc przyjęcie, w celu uniknięcia przetwarzania danych osobowych bez podstawy prawnej, że należy dopuścić przetwarzanie próbek zanonimizowanych, tj. nie powiązanych z konkretną osobą. Wtedy zlecający nie wskazuje, od kogo pochodzą próbki, lecz po prostu przekazuje dwie próbki biologiczne do porównania profili DNA. Należy tu zauważyć, że w rozumieniu ustawy o ochronie danych osobowych za dane osobowe uważa się wszelkie informacje dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej (art. 6 ust. 1). Osobą możliwą do zidentyfikowania jest osoba, której tożsamość można określić bezpośrednio lub pośrednio, w szczególności przez powołanie się na numer identyfikacyjny albo jeden lub kilka specyficznych czynników określających jej cechy fizyczne, fizjologiczne, umysłowe, ekonomiczne, kulturowe lub społeczne (art. 6 ust. 2). Profil genetyczny w zakresie kilkunastu układów DNA-STR umożliwia identyfikację osoby, jednakże wymaga to porównania tegoż profilu z genotypami uzyskanymi po przebadaniu ogromnej liczby próbek porównawczych. Niemniej znane są przykłady z postępowania dochodzeniowego, w którym identyfikacja sprawcy została wykonana na podstawie profilu genetycznego i populacyjnych badań porównawczych, np. wszystkich mieszkańców miasta. Ustawa o ochronie danych osobowych podkreśla zarazem w art. 6 ust. 3, że informacji nie uważa się za umożliwiającą określenie tożsamości osoby, jeżeli wymagałoby to nadmiernych kosztów, czasu lub działań. Jak się zatem wydaje, badanie anonimowe mieści się w wyjątku sformułowanym w art. 6 ust. 3 ustawy o ochronie danych osobowych. Oczywiście inną kwestią jest to, że z dowodowego punktu widzenia wyniki takiej analizy będą praktycznie bezużyteczne. Nie będzie bowiem pewności, od kogo został pobrany materiał biologiczny przekazany do badań. Ze względu na duże pole do nadużyć wynik takiego badania będzie mógł zostać bez trudu zakwestionowany przez drugą stronę. Mając to na uwadze, prokurator może odmówić wytoczenia powództwa o zaprzeczenie ojcostwa na podstawie art. 86 k.r.o. Poza tym taka opinia, ponieważ nie została wydana na polecenie organu procesowego, nie

6 182 Arkadiusz Lach Nr 2-3 będzie miała statusu opinii biegłego. Jedynym jej znaczeniem w praktyce będzie zweryfikowanie podejrzeń badającego. PODSUMOWANIE Zaprezentowana w niniejszym artykule problematyka zgody na badania DNA jest bardzo aktualna i ważna z punktu widzenia ochrony prawa do życia prywatnego. Jak wskazano, polski ustawodawca nie uregulował wprost tego zagadnienia, a dostępne w orzecznictwie wykładnie przepisów k.p.c. i praktyka przeprowadzania badań komercyjnych każe negatywnie ocenić istniejący stan rzeczy. Dlatego za celowe należy uznać zgłoszenie postulatu uregulowania w prawie polskim dopuszczalności badań DNA w postępowaniu cywilnym oraz na zlecenie osób prywatnych. Przemawia za tym ciążący na państwie pozytywny obowiązek ochrony prywatności jednostek, a wydaje się, że przepisy o ochronie danych osobowych nie zapewniają tu dostatecznej ochrony. Niezależnie od kierunku ewentualnych przyszłych uregulowań prawnych w tym zakresie, sam fakt ich wprowadzenia z pewnością stanowiłby czytelny sygnał dla środowiska genetyków sądowych, w którym od jakiegoś czasu prowadzona jest dyskusja dotycząca, m.in. dopuszczalności wykonywania anonimowych badań ojcostwa. PIśMIENNICTWO 1. Zasady atestacji laboratoriów genetycznych przy Polskim Towarzystwie Medycyny Sądowej i Kryminologii na lata Arch. Med. Sąd. Kryminol. 2009, 59, dodatek CD. 2. Wyrok w sprawie Tavli przeciwko Turcji z 9 listopada 2006 roku, skarga nr 11449/ Dz.U. Nr 133, poz. 883 ze zm. 4. Ereciński T., Gudowski J., Jędrzejewska M.: Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego. Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze. tom I, Warszawa 2002, Frank R.: Compulsory physical examinations for establishing parentage. Int. J. Law Policy Family, 1996, 10(2), V CSK 432/ II CKN 869/ II CR 569/ Art. 21 ustawy Family Law Reform Act Tekst jednolity Dz.U. z 2005 roku, Nr 108, poz. 908 ze zm. 11. Bieliński A. K.: Niektóre aspekty dowodu z badania krwi dziecka, Przegląd Sądowy, 2002, 4, 78 i powołane tam orzecznictwo. 12. Szerzej Bieliński A. K.: Niektóre aspekty dowodu z badania krwi dziecka, Przegląd Sądowy, 2002, 4, III CZP 11/87, OSNCP 1988, nr 6, poz Dobosz T., Kowalczyk E., Jonkisz A., Petri D., świątek B.: Możliwość wydania błędnej opinii w ustalaniu ojcostwa po badaniu DNA tylko u pozwanego i dziecka, bez matki. XV Naukowy Zjazd Polskiego Towarzystwa Medycyny Sądowej i Kryminologii. Gdańsk , streszczenia, Human Tissue Act 2004, 16. Roberts M.: Germany passes genetic tests laws, Adres do korespondencji: Tomasz Grzybowski Katedra Medycyny Sądowej CM UMK w Bydgoszczy ul. M. Curie-Skłodowskiej Bydgoszcz Tel.:

TYTUŁ II POKREWIEŃSTWO I POWINOWACTWO

TYTUŁ II POKREWIEŃSTWO I POWINOWACTWO TYTUŁ II POKREWIEŃSTWO I POWINOWACTWO 2. Protokół podpisuje osoba, która przyjęła oświadczenie, oraz osoba, która je złożyła, chyba że nie może ona go podpisać. Przyczynę braku podpisu należy podać w protokole.

Bardziej szczegółowo

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2014 r. III CZP 128/13

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2014 r. III CZP 128/13 Id: 20382 [S]posób doręczenia określony w art. 1160 k.p.c., należy stosować także do wyroków sądów polubownych. ( ) [B]rak dostatecznych podstaw, aby przez pisemne zawiadomienie, o którym mowa w art. 1160

Bardziej szczegółowo

W toku analizy przepisów prawa dotyczących autonomii pacjentów w zakresie leczenia

W toku analizy przepisów prawa dotyczących autonomii pacjentów w zakresie leczenia RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-634333-X-09/ST 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Pani Ewa Kopacz Minister Zdrowia W toku analizy przepisów

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05

Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05 Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05 Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz Sędzia SN Jan Górowski Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jadwigi

Bardziej szczegółowo

Irena Lipowicz IV.7020.4.2014.MK. Pan Marek Biernacki Minister Sprawiedliwości

Irena Lipowicz IV.7020.4.2014.MK. Pan Marek Biernacki Minister Sprawiedliwości RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH Irena Lipowicz Warszawa, IV.7020.4.2014.MK Pan Marek Biernacki Minister Sprawiedliwości Do Rzecznika Praw Obywatelskich wpływają skargi obywateli, którzy żywią - mniej lub bardziej

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Maria Szulc (sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski. Protokolant Katarzyna Bartczak

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Maria Szulc (sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski. Protokolant Katarzyna Bartczak Sygn. akt III CZP 19/15 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 maja 2015 r. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Maria Szulc (sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski Protokolant Katarzyna Bartczak

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Antoni Górski SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca) Protokolant Iwona Budzik

POSTANOWIENIE. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Antoni Górski SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca) Protokolant Iwona Budzik Sygn. akt III CZP 109/08 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 20 listopada 2008 r. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Antoni Górski SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca) Protokolant Iwona

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 25 października 2006 r., III CZP 67/06

Uchwała z dnia 25 października 2006 r., III CZP 67/06 Uchwała z dnia 25 października 2006 r., III CZP 67/06 Sędzia SN Gerard Bieniek (przewodniczący) Sędzia SN Iwona Koper Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca) Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Spółdzielczej

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 17 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o Policji oraz ustawy Kodeks postępowania karnego

USTAWA z dnia 17 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o Policji oraz ustawy Kodeks postępowania karnego Kancelaria Sejmu s. 1/5 USTAWA z dnia 17 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o Policji oraz ustawy Kodeks postępowania karnego Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2005 r. Nr 10, poz. 70. Art. 1. W ustawie z

Bardziej szczegółowo

W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt II CKN 739/2000 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 maja 2000 r. Sąd Najwyższy Izba Cywilna w składzie następującym: Przewodniczący: SSN Zdzisław Świeboda Sędziowie: SN Zbigniew

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt IV CNP 99/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 23 kwietnia 2009 r. SSN Iwona Koper (przewodniczący) SSN Zbigniew Kwaśniewski SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw.

- o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ IV kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-44-03 Druk nr 1566-A Warszawa, 3 lipca 2003 r. Pan Marek Borowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Uprzejmie przedstawiam

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CSK 287/07. Dnia 27 listopada 2007 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CSK 287/07. Dnia 27 listopada 2007 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt IV CSK 287/07 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 27 listopada 2007 r. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca) SSN Krzysztof Strzelczyk

Bardziej szczegółowo

Założenia projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw, w związku z pozyskiwaniem i wykorzystywaniem danych telekomunikacyjnych. Warszawa, maj 2012 r.

Założenia projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw, w związku z pozyskiwaniem i wykorzystywaniem danych telekomunikacyjnych. Warszawa, maj 2012 r. Projekt z dnia 28 maja 2012 r. Założenia projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw, w związku z pozyskiwaniem i wykorzystywaniem danych telekomunikacyjnych. Warszawa, maj 2012 r. 1. Cel projektowanej

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna sporządzona dla Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu w Warszawie

Opinia prawna sporządzona dla Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu w Warszawie Warszawa dn. 8 stycznia 2016 r. Dr hab. prof. nadzw. Mirosław Karpiuk Opinia prawna sporządzona dla Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu w Warszawie Bezpośrednie stosowanie Konstytucji RP przez Trybunał

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział I. Pochodzenie dziecka.wstępna charakterystyka 1. Ustalenie pokrewieństwa i statusu rodzinnego 2.

Spis treści Rozdział I. Pochodzenie dziecka.wstępna charakterystyka 1. Ustalenie pokrewieństwa i statusu rodzinnego 2. str. Przedmowa..................................................... V Wykaz skrótów.................................................. XIII Rozdział I. Pochodzenie dziecka.wstępna charakterystyka.............

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak SSN Maria Szulc (sprawozdawca) Sygn. akt II CSK 84/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 30 października 2014 r. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna w sprawie wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich do Trybunału Konstytucyjnego ( sygn. akt 18/02)

Opinia prawna w sprawie wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich do Trybunału Konstytucyjnego ( sygn. akt 18/02) Warszawa, 2002-05-20 Opinia prawna w sprawie wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich do Trybunału Konstytucyjnego ( sygn. akt 18/02) RPO wnosi o stwierdzenie niezgodności art. 77 w zw. z art. 84 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

Przegląd orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (listopad 2013 styczeń 2014) Prawo małżeńskie w orzecznictwie TK

Przegląd orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (listopad 2013 styczeń 2014) Prawo małżeńskie w orzecznictwie TK Przegląd orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (listopad 2013 styczeń 2014) Prawo małżeńskie w orzecznictwie TK 1. Na przełomie listopada i grudnia 2013 r. Trybunał Konstytucyjny wydał dwa istotne wyroki,

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) SSN Irena Gromska-Szuster

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) SSN Irena Gromska-Szuster Sygn. akt V CSK 151/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 lutego 2014 r. SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) SSN Irena Gromska-Szuster

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt IV CK 169/05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 października 2005 r. SSN Marek Sychowicz (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN

Bardziej szczegółowo

BioTe21, Pracownia Kryminalistyki i Badań Ojcostwa.

BioTe21, Pracownia Kryminalistyki i Badań Ojcostwa. Bio Kraków, dnia... EKSPERTYZA Z BADAŃ GENETYCZNYCH POKREWIEŃSTWA Nr ekspertyzy:... Badania wykonano w: Bio, Ojcostwa. Na zlecenie:... Typ wybranego testu: TIG3-16 Zlecenie z dnia:... Data otrzymania mat.

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Katarzyna Gonera

POSTANOWIENIE. SSN Katarzyna Gonera Sygn. akt I PZ 4/06 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 28 marca 2006 r. SSN Katarzyna Gonera w sprawie z powództwa J. W. przeciwko M. Polska Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością o przywrócenie

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek

POSTANOWIENIE. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek Sygn. akt III CSK 17/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 18 listopada 2015 r. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH dr Wojciech R. Wiewiórowski

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH dr Wojciech R. Wiewiórowski GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH dr Wojciech R. Wiewiórowski Warszawa, dnia 15 kwietnia 2011 r. DOLiS/DEC-304/11 dot. [ ] DECYZJA Na podstawie art. 104 l ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 25 czerwca 2008 r., III CZP 53/08

Uchwała z dnia 25 czerwca 2008 r., III CZP 53/08 Uchwała z dnia 25 czerwca 2008 r., III CZP 53/08 Sędzia SN Gerard Bieniek (przewodniczący) Sędzia SN Marian Kocon (sprawozdawca) Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Romualda Spyt

POSTANOWIENIE. SSN Romualda Spyt Sygn. akt III UK 95/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 21 września 2010 r. SSN Romualda Spyt w sprawie z odwołania P. W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odszkodowanie z tytułu

Bardziej szczegółowo

Postępowanie karne. Cje. Postępowanie przygotowawcze II

Postępowanie karne. Cje. Postępowanie przygotowawcze II Postępowanie karne Cje I Dr Wojciech Jasiński Katedra Postępowania Karnego Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytet Wrocławski Uprawnienia stron postępowania przygotowawczego 1) uprawnienia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I. Władza rodzicielska. Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury...

Spis treści. Rozdział I. Władza rodzicielska. Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Przedmowa................................................ Wykaz skrótów............................................. Wykaz literatury............................................ XIII XV XIX Rozdział I.

Bardziej szczegółowo

AP I A 060/79/12. Komunikat prasowy

AP I A 060/79/12. Komunikat prasowy PROKURATURA APELACYJNA W GDAŃSKU WYDZIAŁ I ORGANIZACJI PRACY PROKURATUR ul. Wały Jagiellońskie 38 80 853 Gdańsk Gdańsk, dnia 31 grudnia 2012r. AP I A 060/79/12 Komunikat prasowy Wydział V do Spraw Przestępczości

Bardziej szczegółowo

TYTUŁ II POKREWIEŃSTWO I POWINOWACTWO DZIAŁ I PRZEPISY OGÓLNE

TYTUŁ II POKREWIEŃSTWO I POWINOWACTWO DZIAŁ I PRZEPISY OGÓLNE TYTUŁ II POKREWIEŃSTWO I POWINOWACTWO TYTUŁ II POKREWIEŃSTWO I POWINOWACTWO DZIAŁ I PRZEPISY OGÓLNE Art. 61 7. [Pokrewieństwo] 1. Krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej.

Bardziej szczegółowo

Zabezpieczanie próbek biologicznych i rejestracja profili w Bazie Danych DNA

Zabezpieczanie próbek biologicznych i rejestracja profili w Bazie Danych DNA Zabezpieczanie próbek biologicznych i rejestracja profili w Bazie Danych DNA w przypadku: PROWADZENIA POSZUKIWAŃ OSOBY ZAGINIONEJ I. PRZEPISY OKREŚLAJĄCE OBOWIĄZKI POLICJANTÓW ORAZ ZASADY POSTĘPOWANIA

Bardziej szczegółowo

Podstawy do wniesienia skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym

Podstawy do wniesienia skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym Podstawy do wniesienia skargi kasacyjnej 105 JAKUB MICHALSKI Podstawy do wniesienia skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1.

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 30 listopada 2011 r., III CZP 74/11

Uchwała z dnia 30 listopada 2011 r., III CZP 74/11 Uchwała z dnia 30 listopada 2011 r., III CZP 74/11 Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący) Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote Sędzia SA Roman Dziczek (sprawozdawca) Sąd Najwyższy w sprawie egzekucyjnej

Bardziej szczegółowo

Przedmowa Wykaz skrótów

Przedmowa Wykaz skrótów Spis treści Przedmowa Wykaz skrótów V XIII Rodzice - dzieci Rozdział I. Pochodzenie dziecka. Wstępna charakterystyka l 1. Ustalenie pokrewieństwa i statusu rodzinnego 2 I. Uwagi wstępne 2 II. Ustalenie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, marca 2014 roku. RZECZPOSPOLITA POLSKA / Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak

Warszawa, marca 2014 roku. RZECZPOSPOLITA POLSKA / Rzecznik Praw Dziecka. Marek Michalak Pan ZSRI5 OO/4/20 14/MM Marek Michalak Kwestię uregulowania treści wokandy sądowej określa zarządzenie Ministra Sprawiedliwości z 12 grudnia 2003 roku w sprawie organizacji i zakresu działania salą, w

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE Z DNIA 7 CZERWCA 2002 R. I KZP 17/02

POSTANOWIENIE Z DNIA 7 CZERWCA 2002 R. I KZP 17/02 POSTANOWIENIE Z DNIA 7 CZERWCA 2002 R. I KZP 17/02 Kwestia konstytucyjności ustawy nie może być przedmiotem zagadnienia prawnego przekazanego przez sąd odwoławczy do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu

Bardziej szczegółowo

- 1 - Uchwała z dnia 12 kwietnia 1994 r. I PZP 13/94

- 1 - Uchwała z dnia 12 kwietnia 1994 r. I PZP 13/94 - 1 - Uchwała z dnia 12 kwietnia 1994 r. I PZP 13/94 Przewodniczący SSN: Maria Mańkowska, Sędzia SN: Jadwiga Skibińska- -Adamowicz, Sędzia SA: Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca), Sąd Najwyższy, przy udziale

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99

POSTANOWIENIE. z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99 20 POSTANOWIENIE z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Lech Garlicki przewodniczący Wiesław Johann sprawozdawca Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska po rozpoznaniu na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

Spis treści Tytuł I Małżeństwo Tytuł II Pokrewieństwo i powinowactwo

Spis treści Tytuł I Małżeństwo Tytuł II Pokrewieństwo i powinowactwo Spis treści Tytuł I Małżeństwo...5 Dział I Zawarcie małżeństwa...5 Dział II Prawa i obowiązki małżonków...15 Dział III Małżeńskie ustroje majątkowe...18 Rozdział I Ustawowy ustrój majątkowy...18 Rozdział

Bardziej szczegółowo

Postanowienie z dnia 29 czerwca 2010 r., III CZP 46/10

Postanowienie z dnia 29 czerwca 2010 r., III CZP 46/10 Postanowienie z dnia 29 czerwca 2010 r., III CZP 46/10 Statut spółki wodnej nie może ograniczać uprawnienia członka do wystąpienia ze spółki również wtedy, gdy jego członkostwo powstało ex lege na podstawie

Bardziej szczegółowo

Spis treści Tytuł I Małżeństwo Tytuł II Pokrewieństwo i powinowactwo

Spis treści Tytuł I Małżeństwo Tytuł II Pokrewieństwo i powinowactwo Spis treści Tytuł I Małżeństwo...5 Dział I Zawarcie małżeństwa...5 Dział II Prawa i obowiązki małżonków...15 Dział III Małżeńskie ustroje majątkowe...18 Rozdział I Ustawowy ustrój majątkowy...18 Rozdział

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Rozdział I. Władza rodzicielska

Spis treści. Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Rozdział I. Władza rodzicielska Przedmowa... Wykaz skrótów... Wykaz literatury... XIII XV XIX Rozdział I. Władza rodzicielska A. Komentarz tezowy... 3 Kodeks rodzinny i opiekuńczy.... 3 Tytuł II. Pokrewieństwo i powinowactwo... 3 Dział

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 16 marca 2007 r., III CZP 9/07

Uchwała z dnia 16 marca 2007 r., III CZP 9/07 Uchwała z dnia 16 marca 2007 r., III CZP 9/07 Sędzia SN Dariusz Zawistowski (przewodniczący) Sędzia SN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) Sędzia SN Irena Gromska-Szuster Sąd Najwyższy w sprawie wszczętej

Bardziej szczegółowo

O stosowaniu uchwały KNF w kwestii oceny rękojmi kandydatów na członków organów podmiotów nadzo. Wpisany przez Mariusz Maciejewski, Elżbieta Sienicka

O stosowaniu uchwały KNF w kwestii oceny rękojmi kandydatów na członków organów podmiotów nadzo. Wpisany przez Mariusz Maciejewski, Elżbieta Sienicka W praktyce stosowania przedmiotowych regulacji przez KNF przyjmuje się, że na przesłankę rękojmi składa się wiele czynników, które są oceniane przez KNF łącznie. Mając na względzie prawidłowy rozwój rynku

Bardziej szczegółowo

W Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich zostały przeanalizowane obowiązujące. przepisy normujące zasady porozumiewania się podejrzanego i oskarżonego

W Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich zostały przeanalizowane obowiązujące. przepisy normujące zasady porozumiewania się podejrzanego i oskarżonego RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ RPO-662364-II-10/ST 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Krzysztof Kwiatkowski Minister Sprawiedliwości

Bardziej szczegółowo

nałożone na podstawie art. 96 ust. 7 pkt

nałożone na podstawie art. 96 ust. 7 pkt Granice obowiązków, które mogą zostać nałożone na podstawie art. 96 ust. 7 pkt 3Ustawy Prawo ochrony środowiska Prof. dr hab. Krzysztof Płeszka Dr Michał Araszkiewicz Katedra Teorii Prawa WPiA UJ Źródła

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 24 lipca 2001 r. I PKN 535/00. Adwokat nie jest pracownikiem zespołu adwokackiego, którego jest

Wyrok z dnia 24 lipca 2001 r. I PKN 535/00. Adwokat nie jest pracownikiem zespołu adwokackiego, którego jest Wyrok z dnia 24 lipca 2001 r. I PKN 535/00 członkiem. Adwokat nie jest pracownikiem zespołu adwokackiego, którego jest Przewodniczący SSN Jerzy Kwaśniewski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jadwiga Skibińska-Adamowicz,

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02

UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02 UCHWAŁA Z DNIA 26 WRZEŚNIA 2002 R. I KZP 20/02 Dopuszczalne jest orzeczenie na podstawie art. 42 1 k.k. zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, kierowanie którymi nie wymaga posiadania uprawnień

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Protokolant Bożena Nowicka

UCHWAŁA. Protokolant Bożena Nowicka Sygn. akt III CZP 48/07 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 19 czerwca 2007 r. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Marian Kocon Protokolant Bożena

Bardziej szczegółowo

Osoby fizyczne i ich zdolność do czynności prawnych konspekt wykładu

Osoby fizyczne i ich zdolność do czynności prawnych konspekt wykładu dr Grzegorz Gorczyński Katedra Prawa Cywilnego i Prawa Prywatnego Międzynarodowego WPiA UŚ Osoby fizyczne i ich zdolność do czynności konspekt wykładu Bibliografia: Z. Radwański, A. Olejniczak, Prawo cywilne

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt III SK 56/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 21 czerwca 2013 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa Cyfrowy Polsat Spółki Akcyjnej w W. przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji

Bardziej szczegółowo

Kiedy umowa zlecenie jest umową o pracę? - na przykładzie orzecznictwa.

Kiedy umowa zlecenie jest umową o pracę? - na przykładzie orzecznictwa. VII EDYCJA Konwent Prawa Pracy Joanna Kaleta Kiedy umowa zlecenie jest umową o pracę? - na przykładzie orzecznictwa. 1 1 Treść stosunku pracy art. 22 k.p. Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt IV CSK 258/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 30 stycznia 2014 r. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jan Górowski SSN Anna Owczarek

Bardziej szczegółowo

ZAŻALENIE. na postanowienie o umorzeniu dochodzenia z dnia ( )

ZAŻALENIE. na postanowienie o umorzeniu dochodzenia z dnia ( ) Katowice, dnia ( ) r. L.Dz.W../2015 Sygn. RO-12/UPR4/2014/AF Sąd Rejonowy Zamiejscowy z siedzibą w P. za pośrednictwem: Prokuratura Rejonowa w T. Ośrodek Zamiejscowy w P. sygn. akt. 5 Ds 234/15 ZAŻALENIE

Bardziej szczegółowo

Zgoda pacjenta na udzielenie świadczenia zdrowotnego

Zgoda pacjenta na udzielenie świadczenia zdrowotnego Zgoda pacjenta na udzielenie świadczenia zdrowotnego (stan prawny: 3 października 2016) Zbigniew Gąszczyk-Ożarowski Zakład Prawa Medycznego Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu PEŁNOLETNOŚĆ Art. 10 k.c. 1.

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 17 grudnia 1996 r. III ZP 8/96. Przewodniczący SSN: Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Maria Mańkowska, Stefania Szymańska (sprawozdawca).

Uchwała z dnia 17 grudnia 1996 r. III ZP 8/96. Przewodniczący SSN: Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Maria Mańkowska, Stefania Szymańska (sprawozdawca). Uchwała z dnia 17 grudnia 1996 r. III ZP 8/96 Przewodniczący SSN: Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Maria Mańkowska, Stefania Szymańska (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 23 lipca 2008 r., III CZP 68/08

Uchwała z dnia 23 lipca 2008 r., III CZP 68/08 Uchwała z dnia 23 lipca 2008 r., III CZP 68/08 Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący) Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian (sprawozdawca) Sędzia SN Jan Górowski Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Urszuli

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Z DNIA 23 KWIETNIA 2002 R. I KZP 12/2002

UCHWAŁA Z DNIA 23 KWIETNIA 2002 R. I KZP 12/2002 UCHWAŁA Z DNIA 23 KWIETNIA 2002 R. I KZP 12/2002 Względna przyczyna odwoławcza w postaci zarzutu rażącej niewspółmierności kary przewidziana w art. 438 pkt 4 zd. 1 k.p.k. może stanowić podstawę wniesienia

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca) Sygn. akt III CZP 46/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 18 lipca 2012 r. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca) w sprawie z wniosku A.

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 21 stycznia 1998 r. III RN 102/97

Wyrok z dnia 21 stycznia 1998 r. III RN 102/97 Wyrok z dnia 21 stycznia 1998 r. III RN 102/97 Organ celny może żądać aby dla uzyskania zwolnienia od cła próbki towaru były pozbawione wartości użytkowej (art. II 2 Konwencji międzynarodowej dla ułatwienia

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 246/XXXVI/2016. Rady Miasta Ostrołęki. z dnia 19 grudnia 2016 r.

Uchwała Nr 246/XXXVI/2016. Rady Miasta Ostrołęki. z dnia 19 grudnia 2016 r. Uchwała Nr 246/XXXVI/2016 Rady Miasta Ostrołęki z dnia 19 grudnia 2016 r. w sprawie udzielenia odpowiedzi na skargę wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Na podstawie art.18 ust.1

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III SK 57/14. Dnia 16 kwietnia 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dawid Miąsik

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III SK 57/14. Dnia 16 kwietnia 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Dawid Miąsik Sygn. akt III SK 57/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 16 kwietnia 2015 r. SSN Dawid Miąsik w sprawie z powództwa Zakładu Wodociągów i Kanalizacji Gminy i Miasta W. Sp. z o.o. w W. przeciwko

Bardziej szczegółowo

Postanowienie z dnia 6 czerwca 2000 r., I CKN 786/98

Postanowienie z dnia 6 czerwca 2000 r., I CKN 786/98 Postanowienie z dnia 6 czerwca 2000 r., I CKN 786/98 Rozstrzygnięcie sądu opiekuńczego w sprawie zmiany nazwiska dziecka w postępowaniu administracyjnym zastępujące zgodną wolę rodziców (art. 97 2 k.r.o.),

Bardziej szczegółowo

Co dziś? Dokumenty wewnętrzne i opinie - jawność uznaniowa

Co dziś? Dokumenty wewnętrzne i opinie - jawność uznaniowa Co dziś? Dokumenty wewnętrzne i opinie - jawność uznaniowa??? Prawo - orzecznictwo Irena Kamińska: W tym zakresie orzecznictwo na razie sobie radzi, stosując pojęcie dokumentu wewnętrznego. Taki dokument

Bardziej szczegółowo

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu w składzie: Przewodniczący: Krzysztof Sobociński spr. Członkowie: Agata Wawrzyniak Tomasz Ziółkowski

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu w składzie: Przewodniczący: Krzysztof Sobociński spr. Członkowie: Agata Wawrzyniak Tomasz Ziółkowski Kalisz, dnia 5 marca 2012r. SKO- 4123/9/12 Za dowodem doręczenia DECYZJA Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu w składzie: Przewodniczący: Krzysztof Sobociński

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca) Protokolant Bożena Kowalska

UCHWAŁA. SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca) Protokolant Bożena Kowalska Sygn. akt III CZP 107/05 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 29 listopada 2005 r. SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca) Protokolant

Bardziej szczegółowo

Uchwała Sądu NajwyŜszego z dnia 23 września 2010 r. III CZP 57/10

Uchwała Sądu NajwyŜszego z dnia 23 września 2010 r. III CZP 57/10 id: 20332 1. Spór o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy z powodu jej niewaŝności moŝe być poddany przez strony pod rozstrzygnięcie sądu polubownego (art. 1157 k.p.c.). 2. [Z]datność

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 19 stycznia 2005 r., V CK 364/04

Wyrok z dnia 19 stycznia 2005 r., V CK 364/04 Wyrok z dnia 19 stycznia 2005 r., V CK 364/04 W razie wniesienia apelacji od wyroku orzekającego rozwód w części dotyczącej winy rozkładu pożycia małżeńskiego tylko przez jednego małżonka, sąd drugiej

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE Z DNIA 13 LIPCA 2006 R. WK 6/06

POSTANOWIENIE Z DNIA 13 LIPCA 2006 R. WK 6/06 POSTANOWIENIE Z DNIA 13 LIPCA 2006 R. WK 6/06 Nie zachodzi wypadek rażącego naruszenia prawa, mogącego mieć istotny wpływ na treść orzeczenia (art. 523 1 k.p.k.), jeżeli w sytuacji, w której brak podstaw

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 21 lipca 2010 r., III CZP 23/10

Uchwała z dnia 21 lipca 2010 r., III CZP 23/10 Uchwała z dnia 21 lipca 2010 r., III CZP 23/10 Sędzia SN Antoni Górski (przewodniczący) Sędzia SN Barbara Myszka (sprawozdawca) Sędzia SN Marek Sychowicz Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "H.D.I.", sp.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

UCHWAŁA składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego Sygn. akt III CZP 72/11 UCHWAŁA składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 5 czerwca 2012 r. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Wojciech Katner SSN Anna Owczarek SSN Henryk

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 21 grudnia 2010 r., III CZP 107/10

Uchwała z dnia 21 grudnia 2010 r., III CZP 107/10 Uchwała z dnia 21 grudnia 2010 r., III CZP 107/10 Sędzia SN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) Sędzia SN Dariusz Zawistowski Sędzia SA Maria Szulc (sprawozdawca) Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Sławomira

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Jan Górowski (sprawozdawca) Sygn. akt V CSK 35/08 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 11 czerwca 2008 r. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Jan Górowski (sprawozdawca) w sprawie z urzędu J.

Bardziej szczegółowo

BL TK/15 Warszawa, 7 lipca 2016 r.

BL TK/15 Warszawa, 7 lipca 2016 r. BL-112-265-TK/15 Warszawa, 7 lipca 2016 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z 22 WRZEŚNIA 2015 R. (SYGN. AKT P 37/14) DOTYCZĄCYM USTAWY Z DNIA 6 CZERWCA 1997 R. - KODEKS KARNY I. METRYKA

Bardziej szczegółowo

Mediacja w sprawach karnych

Mediacja w sprawach karnych Mediacja w sprawach karnych Etapy mediacji selekcja spraw i skierowanie sprawy do mediacji spotkanie mediatora osobno ze stronami wspólne spotkanie sprawcy i pokrzywdzonego w obecności mediatora kontrola

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III CSK 259/10. Dnia 3 czerwca 2011 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III CSK 259/10. Dnia 3 czerwca 2011 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt III CSK 259/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 3 czerwca 2011 r. SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jan Górowski SSN Krzysztof Pietrzykowski w sprawie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Wojciech Katner SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Wojciech Katner SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) Sygn. akt III CZP 25/13 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 22 maja 2013 r. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Wojciech Katner SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) w sprawie z wniosku R. C. przy uczestnictwie

Bardziej szczegółowo

Czy sąd może z urzędu stwierdzić nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie na rzecz osoby, która o to nie wnosiła?

Czy sąd może z urzędu stwierdzić nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie na rzecz osoby, która o to nie wnosiła? PIERWSZY PREZES SĄDU NAJWYŻSZEGO RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 17 grudnia 2014 r. BSA I-4110-8/14 Sąd Najwyższy Izba Cywilna Działając na podstawie art. 60 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz

UCHWAŁA. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz Sygn. akt III CZP 100/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 17 stycznia 2013 r. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz w sprawie z powództwa Gminy

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 10 czerwca 2010 r.

Warszawa, dnia 10 czerwca 2010 r. BAS-WAL-923/10 Warszawa, dnia 10 czerwca 2010 r. Opinia prawna w sprawie konsekwencji braku przepisów prawnych w Prawie budowlanym, regulujących lokalizację i budowę farm wiatrowych I. Teza opinii Brak

Bardziej szczegółowo

Prawnokarne konsekwencje naruszenia prawa do informacji oraz obowiązku zachowania tajemnicy

Prawnokarne konsekwencje naruszenia prawa do informacji oraz obowiązku zachowania tajemnicy Prawnokarne konsekwencje naruszenia prawa do informacji oraz obowiązku zachowania tajemnicy dr inż. Agnieszka Gryszczyńska Katedra Prawa Informatycznego Wydział Prawa i Administracji UKSW Konferencja naukowa

Bardziej szczegółowo

Zasady atestacji laboratoriów genetycznych przy Polskim Towarzystwie Medycyny Sądowej i Kryminologii na lata

Zasady atestacji laboratoriów genetycznych przy Polskim Towarzystwie Medycyny Sądowej i Kryminologii na lata ARCH. MED. SĄD. KRYM., 2007, LVII, 368-379 różne Komisja Genetyki Sądowej Polskiego Towarzystwa Medycyny Sądowej i Kryminologii Przewodnicząca: prof. dr hab. n. med. Zofia Szczerkowska (Gdańsk) członkowie:

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Katarzyna Tyczka-Rote SSA Roman Dziczek (sprawozdawca)

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Katarzyna Tyczka-Rote SSA Roman Dziczek (sprawozdawca) Sygn. akt III CZP 74/11 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 30 listopada 2011 r. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Katarzyna Tyczka-Rote SSA Roman Dziczek (sprawozdawca) w sprawie egzekucyjnej

Bardziej szczegółowo

Druk nr 580 Warszawa, 12 maja 2006 r.

Druk nr 580 Warszawa, 12 maja 2006 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Druk nr 580 Warszawa, 12 maja 2006 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 235 ust.

Bardziej szczegółowo

Pozycja procesowa sprawcy wykroczenia na etapie czynności wyjaśniających i postępowania sądowego

Pozycja procesowa sprawcy wykroczenia na etapie czynności wyjaśniających i postępowania sądowego SZKOŁA POLICJI W KATOWICACH Pozycja procesowa sprawcy wykroczenia na etapie czynności wyjaśniających i postępowania sądowego Opracowanie: podkom. Jacek Copik podkom. Arkadiusz Kaczyński ZAKŁAD SŁUŻBY KRYMINALNEJ

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Maria Szulc SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Bartczak

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Maria Szulc SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Bartczak Sygn. akt III CZP 14/15 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 maja 2015 r. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Maria Szulc SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Bartczak

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 27 czerwca 2008 r., III CZP 51/08

Uchwała z dnia 27 czerwca 2008 r., III CZP 51/08 Uchwała z dnia 27 czerwca 2008 r., III CZP 51/08 Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący) Sędzia SN Zbigniew Strus (sprawozdawca) Sędzia SN Dariusz Zawistowski Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "O.P."

Bardziej szczegółowo

Postanowienie z dnia 7 listopada 2000 r., I CKN 1115/00

Postanowienie z dnia 7 listopada 2000 r., I CKN 1115/00 Postanowienie z dnia 7 listopada 2000 r., I CKN 1115/00 Zakazanie rodzicom osobistej styczności z dzieckiem może być orzeczone wyjątkowo, np. gdy utrzymywanie osobistych kontaktów rodziców z dzieckiem

Bardziej szczegółowo

Postanowienie z dnia 14 października 2011 r., III CZP 50/11

Postanowienie z dnia 14 października 2011 r., III CZP 50/11 Postanowienie z dnia 14 października 2011 r., III CZP 50/11 Do odpowiedzialności komisanta będącego przedsiębiorcą za wady prawne rzeczy sprzedanej konsumentowi stosuje się przepisy ustawy z dnia 27 lipca

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III CZP 67/09. Dnia 22 października 2009 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III CZP 67/09. Dnia 22 października 2009 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt III CZP 67/09 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 22 października 2009 r. SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący) SSN Iwona Koper (sprawozdawca) SSN Zbigniew Kwaśniewski w sprawie

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE U Z A S A D N I E N I E

ZAGADNIENIE PRAWNE U Z A S A D N I E N I E Sygn. akt: II Cz 77/12 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie z powództwa Tomasza M. przeciwko pozwanym Janowi Ś. przy udziale interwenienta ubocznego Haliny T. o zapłatę na skutek zażalenia pozwanego od postanowienia

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz

POSTANOWIENIE. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz Sygn. akt V CZ 21/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 13 czerwca 2013 r. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN POZASĄDOWEGO ROZWIĄZYWANIA SPORÓW (ADR) PRZYJAZNEGO LATANIA. z dnia 2 listopada 2015 roku. Postanowienia ogólne

REGULAMIN POZASĄDOWEGO ROZWIĄZYWANIA SPORÓW (ADR) PRZYJAZNEGO LATANIA. z dnia 2 listopada 2015 roku. Postanowienia ogólne REGULAMIN POZASĄDOWEGO ROZWIĄZYWANIA SPORÓW (ADR) PRZYJAZNEGO LATANIA z dnia 2 listopada 2015 roku Postanowienia ogólne 1 1. Regulamin ADR określa zasady prowadzenia postępowania przez Stowarzyszenie Praw

Bardziej szczegółowo

Protokół. 1. Romuald Tomczyk - prezes Stowarzyszenia Rzeczoznawców Ekonomicznych - przewodniczący Komisji konkursowej

Protokół. 1. Romuald Tomczyk - prezes Stowarzyszenia Rzeczoznawców Ekonomicznych - przewodniczący Komisji konkursowej Protokół Z posiedzenia Komisji konkursowej przyznawania nagród dla autorów najlepszych prac magisterskich i doktorskich dotyczących funkcjonowania biegłych sądowych w polskim wymiarze sprawiedliwości w

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 10 lipca 2002 r. III RN 135/01

Wyrok z dnia 10 lipca 2002 r. III RN 135/01 Wyrok z dnia 10 lipca 2002 r. III RN 135/01 Urząd skarbowy nie może umorzyć, a także odroczyć, płatności podatku przypadającego samorządowi terytorialnemu bez wniosku lub zgody przewodniczącego zarządu

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt III SK 23/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 grudnia 2014 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa Elektrociepłowni Z. S.A. z siedzibą w Z. przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Katarzyna Gonera

POSTANOWIENIE. SSN Katarzyna Gonera Sygn. akt I PZ 1/06 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 28 marca 2006 r. SSN Katarzyna Gonera w sprawie z wniosku J. G. o ustanowienie adwokata z urzędu celem złożenia skargi o stwierdzenie niezgodności

Bardziej szczegółowo

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 Wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, ze zm.) oraz art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy

Bardziej szczegółowo

Wyrok z 16 lipca 2007 r., SK 61/06 BRAK MOŻLIWOŚCI UZNANIA DZIECKA PO JEGO ŚMIERCI

Wyrok z 16 lipca 2007 r., SK 61/06 BRAK MOŻLIWOŚCI UZNANIA DZIECKA PO JEGO ŚMIERCI Wyrok z 16 lipca 2007 r., SK 61/06 BRAK MOŻLIWOŚCI UZNANIA DZIECKA PO JEGO ŚMIERCI Rodzaj postępowania: skarga konstytucyjna Inicjator: osoba fizyczna Skład orzekający: 5 sędziów Zdania odrębne: 0 Przedmiot

Bardziej szczegółowo