Egzemplarz bezpłatny Nr 3/51 (Rok XIII) lipiec-wrzesień 2012 r.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Egzemplarz bezpłatny Nr 3/51 (Rok XIII) lipiec-wrzesień 2012 r."

Transkrypt

1 Egzemplarz bezpłatny Nr 3/51 (Rok XIII) lipiec-wrzesień 2012 r.

2 Cocktail historyczny Spis treści Gmina Kwidzyn Maciek 4 Listy do przyjaciółki 8 Wspomnienie o Jerzym Rudniku 9 Życie i działalność bojowo-lotnicza generała brygady pilota Stanisława Skalskiego 11 Tajemnica tkana jedwabiem Reprint Turystyki 15 Epizody polskiego wywiadu w hitlerowskich Niemczech 18 Trochę poezji 22 Na okładce: Budynek mieszkalny przy ul. Braterstwa Narodów 32. W tym budynku, 17 maja 1947 roku urodził się Maciej Lech Aksler, pilot doświadczalny, który zginął śmiercią lotnika 29 lipca 2006 r. w trakcie wykonywania lotów próbnych nowym samolotem. W 2012 roku, w kolejną rocznicę urodzin, na budynku odsłonięta została pamiątkowa tablica. Jan Kulpiński, Grafika (55) Wspierają nas: Czy wiesz, że Starostwo Powiatowe w Kwidzynie Wydawca: Kwidzyńskie Towarzystwo Kulturalne ul. Katedralna 18, Kwidzyn Zespół redakcyjny: Justyna Liguz Andrzej Rezulak Anna Biskupska Kolportaż pisma: Robert Biskupski Schody Kawowe można otrzymać w kilku stałych punktach kolportażowych: w Kwidzyńskim Centrum Kultury przy ul. 11 Listopada 13, pracowni regionalnej przy Kwidzyńskim Centrum Kultury Czarna Sala ul. Słowiańska 13, sklepie Tabularium przy ul. Brat. Narodów 33, Oddziale PTTK przy ul. Warszawskiej 19, w salonie Empik Galeria Kopernik, w siedzibie Kwidzyńskiego Towarzystwa Kulturalnego. Osoby, które chciałyby otrzymywać Schody Kawowe drogą pocztową, powinny wpłacić kwotę 10 zł (słownie: dziesięć złotych 00/100) na konto bankowe KTK: Kwidzyńskie Towarzystwo Kulturalne, ul. Katedralna 18; Powiślański Bank Spółdzielczy w Kwidzynie z dopiskiem: Schody Kawowe wysyłka. Wydawnictwo zostało wydrukowane na papierze offsetowym Speed-E 80 g/m2 i tekturze Arktika 250 g/m2 przekazanym przez Schody Kawowe ukazują się dzięki wsparciu: Gminy Miejskiej Kwidzyn, Powiślańskiego Banku Spółdzielczego w Kwidzynie oraz Gminy Kwidzyn Skład: Agencja Wydawniczo Reklamowa Aliem, tel , (055) Druk: Drukarnia W&P Malbork tel. (055) Kwartalnik wysyłać będziemy na adres nadawcy wpłaty. W przypadku innego adresu korespondencyjnego można przesłać informację o chęci otrzymywania Schodów Kawowych pocztą, listownie, na adres KTK wraz z dowodem wpłaty. 10 zł to jedynie koszty przesyłki pisma cztery razy w roku, ale równocześnie gwarantuje otrzymanie periodyku w ciągu kilku dni od daty ukazania się kolejnego numeru bez potrzeby szukania Schodów Kawowych w różnych punktach czy przez znajomych. Ze względu na sporą ilość pytań dotyczących publikacji w Schodach Kawowych informujemy, iż każdy ma możliwość opublikowania własnego tekstu na łamach kwartalnika. Tekst należy przesłać na adres redakcji lub mailem Tekst powinien być napisany w wersji elektronicznej (dyskietka, płyta, etc.) i dotyczyć problematyki poruszanej na łamach pisma. Osoby zainteresowane zapraszamy do współpracy. Redakcja Redakcja zastrzega sobie prawo skracania artykułów oraz zmiany tytułów. Nadesłanych tekstów NIE ZWRACAMY. Kopiowanie i rozpowszechnianie za pomocą jakiejkolwiek metody poligraficznej czy elektronicznej, w całości lub częściach, bez pisemnej zgody redakcji jest zabronione. Tygodnik Wprost którego jestem stałym czytelnikiem i prenumeratorem, w swoim pierwszym wakacyjnym numerze (nr 27/2012) zareklamował nasze miasto takim oto tekstem: Na przykład największa (najprawdopodobniej) i najbardziej reprezentacyjna (z pewnością) latryna świata znajduje się na zamku w Kwidzynie. Potężna wieża gdaniska połączona jest z zachodnim skrzydłem krużgankiem, który ma ponad 50 metrów długości i jest najdłuższą drogą do toalety na świecie. Przy okazji oglądania rekordowej latryny warto zwiedzić pozostałe części zamku. Nie negując długości dojściowego krużganka (dokładnie 54 metry wg literatury przedmiotu), pozwalam sobie zauważyć, że jeżeli chodzi o wielkość użytkową a zatem i reprezentacyjność to największy wychodek w państwie krzyżackim miał zamek w Radzyniu Chełmińskim. Posiadał dziewięć oczek, a kwidzyński tylko cztery. Jak wyglądał ten w Radzyniu Chełmińskim można zobaczyć na ilustracji na str. 266 książki M. Haftki Zamki Krzyżackie w Polsce. Szkice z dziejów. A jeżeli już jesteśmy przy tym gównianym temacie to trzeba wiedzieć, że łacińskie słowo latryna, użyte przez dziennikarza, ma podwójne znaczenie. Słownik łacińskopolski podaje, że latrina to: ustęp, kloaka. A zatem jest to zarówno budowla przestrzenna, służąca potrzebnemu odosobnieniu, jak i dół kloaczny lub szambo. W przypadku kwidzyńskiego zamku i jego wieży sanitarnej mamy do czynienia tylko z ustępem, bowiem rolę szamba spełniał nurt wody, przepływającej pod wieżą. Ale co o tym mogą wiedzieć dziennikarze? Po raz pierwszy spotykam się z tym, aby w literaturze przewodnikowej zalecano rozpoczynanie zwiedzania muzeum zamkowego od...wychodka. Janusz Zaremba

3 Zygmunt Mazan 4 Maciek Los jest myśliwym to tytuł kultowych opowiadań Ernesta Ganna o losach lotników. Powyższe powiedzenie szło również za pilotem doświadczalnym Maciejem Lechem Akslerem, który zginął śmiercią lotnika 29 lipca 2006 r. w trakcie wykonywania lotów próbnych nowym samolotem. M aciek urodził się 17 maja 1947 r. w Kwidzynie. Był moim wieloletnim przyjacielem. Spotkaliśmy się w 1972 r. na lotnisku Aeroklubu Warszawskiego na Gocławiu. On był studentem Wydziału Mechanicznego Energetyki i Lotnictwa Politechniki Warszawskiej i szkolił się na szybowcach, ja byłem absolwentem tego wydziału i instruktorem pilotem szybowcowym i samolotowym. Pracowałem wówczas w Oddziale Prób w Locie Wydziału Badań i Prób Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego na Okęciu w Warszawie jako pilot i inżynier. Początek lat siedemdziesiątych był okresem intensywnego rozwoju produkcji lotniczej w Polsce (po okresie stagnacji czasów gomułkowskich ). W WSK prowadziliśmy intensywne próby samolotów PZL- 104 Wilga, urządzeń agro na samolotach PZL-101 i An-2 oraz rozpoczynaliśmy przygotowania do dużego programu prób samolotu rolniczego nowej generacji PZL-106. Do pełnej kompletacji ekipy inżynierskiej realizującej te próby, brakowało nam specjalisty od osprzętu. Kierując się taką potrzebą, uważnie obserwowałem studentów i absolwentów MEiL-u latających w Aeroklubie w celu wyłonienia odpowiedniego człowieka. Zależało nam, aby ten inżynier był również pilotem, gdyż będzie Pilot doświadczalny mgr inż. Maciej Aksler brał udział w lotach próbnych jako personel pokładowy i powinien już być oswojony z powietrzem, i aby takie loty (czasem trudne i stresujące) nie były dla niego nowością i przykrym obowiązkiem. Maciek pasował mi do tego obrazu. Wprawdzie miał nieco inne plany, ponieważ zgodnie ze swoją specjalizacją miał ofertę pracy w innej WSK na Grochowie producentem osprzętu do statków powietrznych. Jednak udało mi się przekonać go, że oferuję mu dużo ciekawszą pracę, nie tylko za biurkiem, ale również w powietrzu, łączącą umiejętności inżyniera z przygodą lotniczą. Nie dał się długo namawiać i od kwietnia 1973 r., bezpośrednio po obronie pracy magisterskiej (marzec 1973), podjął pracę w Dziale Badań w Locie Wydziału Badań i Prób WSK-Okęcie jako konstruktor obserwator prób w locie (taka nazwa widniała w klasyfikatorze zawodów w przemyśle). W rzeczywistości było to stanowisko inżyniera prób w locie. Bardzo odpowiedzialne, którego zadaniem było przygotowanie programu prób, udział w pomiarach w powietrzu wraz z opracowaniem wyników i przygotowanie sprawozdania wraz z wnioskami i zaleceniami. Maciek miał wyjątkowe predyspozycje do wykonywania tego zawodu. Posiadał solidne przygotowanie merytoryczne po, bardzo wówczas trudnych i wymagających, studiach na elitarnym Wydziale Politechniki Warszawskiej, silne motywacje do latania (jak każdy początkujący pilot), analityczny umysł, niemiecką dokładność i konsekwencję w dążeniu do celu. Jeśli coś dla niego nie było jasne, to dotąd analizował sytuację, przepytywał nas jako bardziej doświadczonych kolegów lub szukał w literaturze, aż miał w pełni zabezpieczoną jasność w tym temacie, jak żartobliwie nazywaliśmy taką wiedzę. Jednocześnie podnosił swoje kwalifikacje lotnicze, nie tylko jako pilot szybowcowy, ale od roku 1974 (kiedy rozpoczął szkolenie) jako pilot samolotowy. Bardzo konsekwentnie dążył do uzyskania w przyszłości uprawnień pilota doświadczalnego. Rasowy pilot doświadczalny powinien nie tylko umieć latać, ale również programować takie loty, wykonywać pomiary w locie i interpretować wyniki takich pomiarów. Potrafi sporządzić sprawozdanie z logicznymi wnioskami i w sposób asertywny bronić swojego stanowiska, często wbrew opinii biura konstrukcyjnego, które uważa wszystkie swoje wynalazki za genialne, a nie zawsze tak jest. Głównym zadaniem pilota doświadczalnego jest określenie, czy samolot spełnia formalne wymogi bezpieczeństwa zawarte w przepisach, a niezbędne do wydania Certyfikatu Typu, umożliwiającego produkcję seryjną oraz czy rzeczywiście jest samolotem bezpiecznym, co nie zawsze idzie ze sobą w parze. Jeśli coś jest nie tak, to pilot doświadczalny ma określić co trzeba poprawić, aby zwykły pi- 5

4 6 Maciej Aksler za sterami I prototypu samolotu PZL-126 Mrówka, podczas pierwszego oblotu 20 kwietnia 1990 roku lot z licencją turystyczną, który wsiada do tego samolotu, nie był narażony na żadne niespodzianki, a samolot dawał właściwy poziom bezpieczeństwa i komfort lotu. Próby w locie realizowane są według specjalnych programów uzgadnianych i zatwierdzanych przez niezależną od dyrekcji firmy władzę lotniczą (Urząd Lotnictwa Cywilnego), które mają za zadanie zmniejszyć do minimum ryzyko katastrofy, ale go w pełni nie eliminują. Większość lotów doświadczalnych są to loty pomiarowe, niezwykle żmudne, wymagające niezwykłej precyzji w pilotażu. I tu rzadko zdarzają się wypadki. Natomiast jest grupa lotów mających na celu udowodnienie właściwej wytrzymałości lub odporności na zjawiska niszczące (flatter, buffeting itp.), charakteryzujące się dużym stopniem ryzyka. Programy tych prób przewidują przekraczanie maksymalnych prędkości czy współczynników obciążeń powyżej wartości, które będą później podane w dokumentacji seryjnej. Również niebezpieczną grupą lotów są próby korkociągowe, które z kolei mają za zadanie sprawdzenie zachowania się samolotu na prędkościach poniżej prędkości minimalnej. Jeśli w którymś z takich lotów coś pójdzie nie tak, pozostaje skok ratowniczy na spadochronie (jeśli oczywiście wysokość jest wystarczająca). Ale to ryzyko zawodowe, o którym wiedzą załogi wykonujące loty próbne i które jest przez nie akceptowane. To efekt połączenia romantyki latania z dociekliwością badacza (znane są przypadki z medycyny, gdy lekarz testował nowe leki na sobie). Z tym trzeba się urodzić i to trzeba mieć we krwi. Maciek to miał. Wiele razy o tym rozmawialiśmy (m.in. po moim wypadku, gdy leżałem w szpitalu) jak przechytrzyć los, który jak myśliwy próbuje nas dopaść. Maciek w roku 1978 uzyskał licencję pilota samolotowego zawodowego i rozszerzenie angażu o pilota fabrycznego. Był to angaż umożliwiający mu wykonywanie lotów na samolotach zakładowych w lotach dyspozycyjnych i resursowych, czyli już po próbach doświadczalnych. To umożliwiło mu przyspieszenie procesu szkolenia do uprawnień doświadczalnych. Cztery lata później uzyskał uprawnienia pilota doświadczalnego (po zdaniu trudnych egzaminów państwowych) i odpowiedni angaż w miejscu pracy. Rozpoczął tym samym trudną drogę inżyniera pilota doświadczalnego wykonując loty doświadczalne na różnych typach nowych samolotów. Szybko stał się znany z tego, że bardzo dokładnie przygotowywał się do prób, solidnie je wykonywał i wyciągał właściwe wnioski, zapewniające wysoki poziom bezpieczeństwa pilotom. Restrukturyzacja przemysłu po 1989 r. spowodowała ograniczenie produkcji lotniczej i projektowania nowych konstrukcji, i jednocześnie rozpoczął się burzliwy rozwój konstrukcji amatorskich. Potrzebni byli piloci doświadczalni do realizacji prób w locie. Maciek pozostając ciągle pracownikiem WSK-PZL Okęcie zaczął udzielać się na polu tych amatorskich konstrukcji i szybko stał się cenionym specjalistą w tej dziedzinie. Konstrukcje amatorskie są to konstrukcje projektowane i budowane według uproszczonych wymagań i przepisów. Programy prób w locie również są uproszczone. Mają one wiele ograniczeń i ostrzeżeń w dokumentacji, że ten statek powietrzny budowany w kategorii ultralekki lub specjalny może być niebezpieczny. Wykonywanie lotów próbnych na tego typu konstrukcjach wymaga od pilotów szczególnych umiejętności i doświadczenia. Z tego też powodu tylko kilku pilotów doświadczalnych zaangażowało się w ten rodzaj działalności. Niestety, pomimo wzmocnionego nadzoru ze strony inspektorów Urzędu Lotnictwa Cywilnego, nadzorujących budowę jak i poziom czujności samych pilotów doświadczalnych, dał się zauważyć wzrost wypadków i katastrof w tym rodzaju lotnictwa i niestety objęło to również pilotów doświadczalnych. Los jest myśliwym. Rozpoczął również polowanie na Maćka. Jeszcze za czasów studenckich, kiedy ocalał w wypadku samochodowym ze złamaną ręką (jeden z jego kolegów wówczas zginął). W roku 1984 w trakcie lotu pokazowego na samolocie PZL-106 B Kruk dostał nieoczekiwanie gwałtowny podmuch wiatru z boku i uderzył w budynek magazynu stojący tuż przy granicy lotniska. Wszyscy wstrzymali oddech, bo widok był makabryczny. Ale wyszedł z tego praktycznie bez obrażeń. I tym razem miał szczęście. Samolot PZL -106B był samolotem rolniczym z kabiną pilota zaprojektowaną na przetrwanie pilota przy uderzeniu w przeszkodę lub o ziemię. Również budynek zamortyzował siłę uderzenia. Pokazy lotnicze, to osobna dziedzina działalności pilotów doświadczalnych i obszar zwiększonych zagrożeń. Otóż pilot doświadczalny wykonuje pokazy na nowym typie samolotu nie zawsze do końca zbadanym. Kierownictwo zakładu oczekuje, że pilot pokaże więcej niż potrafi samolot, publiczność oczekuje więcej emocji, wiedząc, że za sterami siedzi oblatywacz, czyli superpilot. Pilot wie o tych oczekiwaniach i, mimo że nie chce się zabić, to instynktownie zmniejsza sobie margines bezpieczeństwa. Jak da się zwariować, widzimy efekty tego w telewizjach świata. Na około miesiąc przed katastrofą, rozmawiałem z Maćkiem na corocznym spotkaniu Klubu Pilotów Doświadczalnych w Bezmiechowej. Był w trakcie realizacji prób na samolocie ultralekkim Sky Cruiser B. To proste próby funkcjonalne instalacji paliwowej, ale przy okazji miał ocenić efektywność usterzenia płytowego, które wzbudzało jego niepokój. Ponieważ miałem w przeszłości złe doświadczenia z takim typem usterzenia na samolocie PZL-104, pytał mnie o co w tym wszystkim chodzi i na co ma zwrócić uwagę. Wówczas zapytałem go żartem: Maciek, nie boisz się latać na tych wynalazkach scyzorykiem dłubanych za stodołą przez pomocnika stolarza? A on mi z całą powagą odpowiedział: Zygmunt, przecież mnie znasz, mam odpowiednie kwalifikacje, mam duże doświadczenie, jestem ostrożny, za każdym razem staram się przygotować do lotu najlepiej jak mogę. Twoi inspektorzy (podlegający mi inspektorzy ULC nadzorujący prace przy budowie samolotu) wykonują solidnie swoją pracę, a wreszcie samolot jest wyposażony w system ratowniczy, dlatego uważam, że zostały spełnione wszystkie warunki, aby zapewnić właściwy poziom bezpieczeństwa. Maciek, los jest myśliwym. A jak coś pójdzie nie tak? Wtedy wszystko jest w rękach Boga odpowiedział. Taki był Maciek. 29 lipca 2006 r. coś poszło nie tak, choć nie powinno. Na wysokości około 300 m samolot eksplodował rozerwany flatterem, system ratowniczy odpalony przez Maćka zadziałał, ale nie miał już czego ratować, bo samolot był w kawałkach. Od chwili rozerwania samolotu do chwili uderzenia w ziemię pilot miał wystarczająco dużo czasu, żeby zdać sobie sprawę, że zginie, ale chyba do końca nie wiedział dlaczego. Los myśliwy zrobił swoje, tym razem skutecznie. Jak w każdym takim przypadku była to niepotrzebna śmierć. Czytelnikom należy się wyjaśnienie co poszło nie tak Otóż 85 proc. wypadków lotniczych spowodowanych jest przez tzw. czynnik ludzki. Tak było i w tym przypadku. Tym czynnikiem była przerażająca wręcz głupota i niefrasobliwość. Ten samolot miał mieć przeniesione zbiorniki paliwa ze skrzydeł do kadłuba za pilotem. Zbiorniki miały pozostać w skrzydłach aż do zakończenia prób z wynikiem pozytywnym i dopiero wtedy miała być wykonana modyfikacja pod nadzorem inspektorów ULC. Maciek realizował proste próby funkcjonalne instalacji paliwowej zasilanej ze zbiornika w kadłubie. Tymczasem przed feralnym lotem firma budująca samolot bez uzgodnienia i wiedzy inspektorów ULC rozcięła skrzydła, wyjęła zbiorniki paliwa i skleiła rozcięcie spowrotem (samolot zbudowany był z kompozytów, stąd klejenie). Tylko że zrobiła to niefachowo, niedokładnie, z zastosowaniem złej technologii i bez nadzoru. Główny winowajca tej operacji, był tak nieświadomy tego co zrobił, że wsiadł do tego samolotu za zgodą nic nie podejrzewającego pilota, podpisując również na siebie wyrok śmierci. Po wznoszeniu i przejściu samolotu do lotu poziomego i wzroście prędkości, źle sklejone i niesztywne skrzydła wywołały flatter samolotu. Flatter są to bardzo gwałtowne drgania samowzbudne (odpowiednik rezonansu), które dosłownie rozszarpują samolot na kawałki. W takim stanie nawet uruchomiony przez pilota system ratowniczy w niczym już nie mógł pomóc. Zginęło niepotrzebnie dwóch ludzi w tym pilot, który zrobił wszystko co w jego mocy, aby przeżyć, ale tym razem nie miał szczęścia. Maciej Lech Aksler spędził w powietrzu 5400 godzin na 56 typach i odmianach samolotów, z tego 3500 godzin w lotach próbnych. Wykonywał trudne próby na samolotach: PZL-104 Wilga 2000 na pływakach, PZL-130 TC-II Orlik z silnikiem Pratt and Whitney, w tym próby korkociągowe i loty na wysokości 9000 m. Brał udział w lotach akwizycyjnych w wielu krajach: Węgry, Turcja, Egipt, ZSRR, Hiszpania, oraz w próbach samolotów w klimacie tropikalnym w Sudanie i Egipcie. Odznaczony w 2000 r. wyróżnieniem honorowym Błękitne Skrzydła. Zginął jako pilot doświadczalny I klasy po to, aby mogli żyć inni. Pozostanie po nim wspomnienie kolegów i rodziny oraz ta tablica pamiątkowa na domu, w którym się urodził. P.S. W latach w katastrofach lotniczych przy realizacji prób w locie zginęło pięciu pilotów doświadczalnych I klasy, z czego czterech na konstrukcjach amatorskich. 7

5 Listy do przyjaciółki Wspomnienie o Jerzym Rudniku 8 Czy miał rację ten wielki aktor i genialny reżyser? Otóż sądzę, że nie to tylko dochodzenie do mądrości i doświadczenia trwa dłużej niż życie jednego pokolenia. Dla przeciwstawienia się tak pesymistycznym opiniom starego człowieka, ten list do Ciebie ilustruję naklejką, jaka wpadła mi w ręce gdzieś na początku tego lata. Jej wypowiedź jest i musi być dla każdego optymistyczna to, jest dla mnie jako odbiorcy oczywiste. Również graficznie. Nabyłem onegdaj nowo wydaną książkę Daniela Passenta, jest świetna, szalenie ciekawa, ale ma jedną wadę: można ją czytać tylko każdy rozdział z osobna. Kłopot polega na tym, że pojedyncze rozdziały nie są podobnej objętości. Jednak najciekawsze, przynajmniej w wyrazie artystycznym, są nogi Agnieszki Osieckiej, na jednym ze zdjęć (str ), zamieszczonych na końcu książki. Znalazłem tam taki fragment listu: Wydaje mi się, że to nie jest zawód dla mnie. Pisanie przychodzi mi bardzo trudno, piszę nieładnie... Ale ciągnie mnie do tej pracy. Motto:... to jest Polska. Zmieniają się ustroje, zmieniają się partie. A barany te same. /Adam Hanuszkiewicz, niedługo przed śmiercią,/ Taka nieodwzajemniona miłość do dziennikarki. (str. 148). I pomyśleć, że pisał to człowiek, który dziś jest uważany za mistrza, wirtuoza, torreadora felietonu! Więc czytaj Listy... może coś w nich znajdziesz? Passent daje jeszcze dobrą radę:...jednak felieton powinien być aktualny i zaczepny (str. 394). Będę się starał. Zawsze kiedy dzwonisz, pytasz mnie co nowego w Kwidzynie? Widać, że po starym przyzwyczajeniu interesuje Cię to co się dzieje w mieście. Otóż zmiany widać w dwóch kierunkach: jeden budownictwo. Kto tylko może buduje, rozbudowuje, dobudowuje, nadbudowuje, przybudowuje, modernizuje i powiększa, ulepsza, utwardza, ogradza. Słowem dowartościowuje swoją nieruchomość. Druga widoczna zmiana jest w dziedzinie usług. Kiedy 22 lata temu przeprowadzałem się z ul. Spółdzielczej na Zatorze, musiałem sposobem i po znajomości szukać transportu, aby przewieść dwa graty. Dziś po Kwidzynie jeżdżą samochody z napisem na budzie Przeprowadzki, transport mebli i numer telefonu. O takich usługach jak reklama, wydawnictwa, druk to już nawet nie mówię. Ostatnio wpadły mi w oko takie firmy: Dekorator projektowanie aranżacja wykonanie wnętrz. Albo Ogród projektowanie, zakładanie, urządzanie. Inna nowa specjalność to Obsługa imprez plenerowych, no i katering. Nie knajpa, nie restauracja, nie pizzeria z dowozem do domu, ale kuchnia z transportem do miejsca konsumpcji. Powoli przestajemy być nudnym powiatowym miasteczkiem. No i ostatnia nowość z gatunku usług edukacyjnych: Szkoła baletu, której ulotkę reklamową załączam jako dowód rzeczowy. Były już w Kwidzynie chóry, szkoła muzyczna, zespoły plastyczne, nawet teatr ZNP teraz będzie szkoła baletowa. W Kwidzynie otwarto onegdaj przy deptaku (ul. Piłsudskiego) mały, skromny sklep firmy H&M. Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie to, że firma ta jest znana z tego, że rozdaje przy zakupie darmowe torby ze swoim logo H&M. A ponieważ sprzedaje wyłącznie towary luksusowe i markowe, pokazanie się na ulicy z taką reklamą stanowi twardy powód do dumy. Co trzeba zrobić, aby zwabić polskie gwiazdy w jedno miejsce? Dać torbę. Tak zrobił popularny sklep dla średnio zamożnej młodzieży zwany H&M. Tym samym zgromadził między regałami takie nazwiska jak Monika Olejnik, Agnieszka Dygant, Karolina Korwin Piotrowska czy siostry Przybysz pisała polska prasa. I nie trzeba było długo czekać, aby reklamówki firmowe H&M pojawiły się także na moim osiedlu. Polki mają swoje zachcianki. Więc leć szybko i kup sobie coś w sklepie H&M. A skoro już jesteśmy przy Polkach, to muszę Ci donieść, że w barze u Joli znowu pojawiła się nowość! Zawiązał się ostatnio Klub Starszych Pań. Trzy panie w wieku powiedzmy emerytalnym, nie piją piwa tylko kawę mrożoną, która jest im specjalnie dostarczana. Nie wiem o czym mówią, bo rozmawiają cicho, a ja nie podsłuchuję. Bywali różni bywalcy, głośni i cisi, wulgarni i prostaccy jak to w pubie, ale tego jeszcze nie było. Kwidzyn, Twoje miasto urodzenia, Ci się kłania, a z nim i ja. Janusz Jerzy Rudnik był jednym z najbardziej znanych działaczy społecznych w popularyzacji ruchu turystycznego w Kwidzynie. Pochodził z Grudziądza, gdzie urodził się 24 listopada 1929 roku. Jego ojciec Paweł był pracownikiem Okręgowego Sądu Wojskowego w Grudziądzu. Przed wybuchem wojny Jerzy zdążył ukończyć 3 klasy Szkoły Powszechnej im. T. Kościuszki. Naukę kontynuował w czasie okupacji. W 1943 roku jako młodociany z nakazu pracy został zatrudniony w Fabryce Maszyn rolniczych Unia w Grudziądzu. We wrześniu 1945 roku przybył do Kwidzyna. W latach uczęszczał do Liceum Ogólnokształcącego, gdzie uzyskał małą maturę. W sierpniu 1947 roku ukończył kurs szybowcowy i uzyskał kategorię C pilota szybowcowego. Roman Mechliński, Mariusz Wesołowski W kwietniu 1947 roku podjął pracę jako uczeń w Banku Ludowym w Kwidzynie, i tam pracował przez kolejne cztery lata. Później, od połowy 1951 roku do stycznia 1953 pełnił służbę wojskową, gdzie później ukończył Szkołę Podoficerską Łączności w Bydgoszczy. Od lutego 1953 pracuje w Banku Rolnym jako kierownik działu, a po likwidacji tegoż banku jako starszy inspektor ekonomiczny w Narodowym Banku Polskim w Kwidzynie. 20 października 1947 roku wstępuje do Związków Zawodowych i tam pełni funkcję Przewodniczącego Związków Zawodowych Pracowników Spółdzielczości RP i wchodzi w skład Prezydium Zarządu Wojewódzkiego tego związku w Gdańsku. W 1955 wstąpił do struktur PTTK, początkowo jako uczestnik, a później również jako organizator, pełniący liczne funkcje: sekretarza Oddziału, prezesa Oddziału, członka Zarządu Wojewódzkiego w Gdańsku, członka Zarządu Wojewódzkiego w Elblągu. Władze centralne PTTK zauważyły jego osobowość i doceniły pracę nagrodami m.in. Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotą Odznaką Honorową 9

6 PTTK i Srebrną Odznaką Zasłużony Działacz Turystyki. Ważnym wydarzeniem za jego kadencji był zakup autokaru ze środków własnych stowarzyszenia. Dzięki jego staraniom zarząd oddziału PTTK w Kwidzynie otrzymał własną siedzibę. Od początku września 1969 do końca lipca 1973 jest kierownikiem kontroli w ZEM Polmo w Kwidzynie. Przez dwie kadencje w latach jest sekretarzem POP PZPR, bierze czynny udział w organizacji obchodów 25-lecia ZEM-u. W 1970 ukończył Wyższą Szkołę Ekonomiczną w Sopocie. Od 1 sierpnia 1973 do listopada 1981 pełnił obowiązki Prezesa Zarządu Spółdzielni Pracy Powiśle, znacznie zwiększając w tym czasie wielkość produkcji. Z jego inicjatywy w październiku 1974 roku spółdzielnia obchodziła uroczyście 25-lecie swojego istnienia. Ważnym faktem było objęcie przez SP Powiśle honorowego patronatu nad statkiem m/s Kwidzyn w 1972 roku. W dniu 20 czerwca 1974 matką chrzestną nowo wodowanego statku handlowego m/s Kwidzyn została wytypowana przez Jerzego Rudnika pracownica Powiśla Janina Szymaszek. Od 20 grudnia 1973 był Przewodnikiem Turystyki Pieszej, w tym samym roku uzyskał uprawnienia pilota wycieczek krajowych. Dzięki osobie pana Jerzego Kwidzynowi powierzono organizację wielu ogólnopolskich imprez turystycznych tj. Wysokokwalifikowany Rajd Pieszy w 1985 roku, Rajd Szlakami Rodła Dolne Powiśle w 1989, czy Ogólnopolski Zlot Przewodników Turystyki Pieszej w Życie i działalność bojowo-lotnicza generała brygady pilota Stanisława Skalskiego Jerzy Rudnik Gdy po roku 1989 pupadały ościenne oddziały PTTK, kwidzyński ostał się dzięki jego sile i determinacji. Zawsze stawiał na dzieci, młodzież, doceniał pracę nauczycieli krajoznawców, dopingował w działaniu. Dzielił się chętnie wiedzą i doświadczeniem. Dzięki fotografice, która również była jego pasją, wzbogacone zostały wydawnictwa turystyczno-krajoznawcze stowarzyszenia. Jego kontynuatorzy członkowie PTTK pożegnali swojego przyjaciela 4 maja 2012, wciąż mając w pamięci Jego słowa: Turystyka wymaga poświęceń i trzeba mieć po prostu trochę bzika, żeby się w to wszystko zaangażować. Pasja i działanie na rzecz innych to credo mojego działania. Wierzę, że ruch turystyczny obroni się sam. Jest w nim bowiem wszystko, co wartościowe, co może nadać życiu piękny sens i użyteczny cel. Wywiad z Romanem Mechlińskim o życiu i działalności generała brygady pilota Stanisława Skalskiego przeprowadziła prezes Kwidzyńskiego Towarzystwa Kulturalnego Justyna Liguz. Justyna Liguz Jak zaczęła się lotnicza kariera Stanisława Skalskiego? Roman Mechliński Urodził się 27 listopada 1915 roku w Kodymie (ZSRR) nad rzeką Ikwą (południowy wschód od Łucka). Uczęszczał do gimnazjum w Dubnie i maturę uzyskał w 1933 roku. Po maturze naukę kontynuował w Szkole Nauk Politycznych w Warszawie, ale po krótkim czasie wstąpił do zambrowskiej szkoły podchorążych piechoty. Będąc w Warszawie codziennością był widok lecących samolotów, dlatego zaczął się udzielać się w Aeroklubie Warszawskim i tam kończy w 1934 roku teoretyczny kurs szybowcowy, a praktyczny z kategorią C w Polichnie koło Kielc. Następnego roku ukończył Lotnicze Przysposobienie Wojskowe w Łucku w lotach na samolotach Bartel B-4. Jako późniejszy pilot wojskowy wstąpił do słynnej szkoły orląt w Dęblinie, gdzie został podchorążym zorganizowanego Centrum Wyszkolenia Lotniczego nr 1. Kadr z otwarcia wystawy fotografii ulic Kwidzyna autorstwa Jerzego Rudnika, w siedzibie LOT Liwa, 2008 r. J.L. Czy kończąc dęblińską szkołę jako absolwent 11 promocji miał związki ze słynną grudziądzką szkołą pilotażu? R.M. Najlepsi absolwenci kierowani byli do Grudziądza, do słynnej polskiej szkoły myśliwskiej na 10 kurs strzelania i walk powietrznych. Należał do nich także S. Skalski. Takie przeszkolenie przeszedł u instruktora porucznika pilota Władysława Nowaka od maja do sierpnia 1938 roku i w listopadzie tego roku był promowany na podporucznika pilota w korpusie oficerów lotnictwa. J. L. Gdzie rozpoczął służbę po promocji? R.M. Jako podporucznik otrzymał przydział do słynnego pomorskiego IV Pułku Lotniczego w Toruniu. W następnym roku został dowódcą klucza. Tu muszę dodać, że dowódcą pułku był były komendant grudziądzkich szkół lotniczych pułkownik pilot Bolesław Stachoń (w chwili wybuchu wojny dowódca lotnictwa armii Pomorze ). J.L. Jak wyglądały bojowe loty Stanisława Skalskiego we wrześniu 1939 roku? R. M. W pierwszych dniach września 1939 roku na północy trwały walki między innymi w rejonie Grudziądza i Gardei. Polski broniło w powietrzu tylko 159 samolotów myśliwskich górnopłatów starszego typu. Z lotniska polowego Markowo S. Skalski jest jednym z ośmiu pilotów, który skutecznie na samolocie P-11c z numerem rozpoznawczym 66 atakuje samoloty wroga. 11

7 Krzyże nad Polską. Wydanie pierwsze ukazało się w kwietniu 1957 roku. J. L. Kiedy ponownie wrócił do służby w lotnictwie? R. M. Najwyższy Sąd Wojskowy dnia 11 kwietnia 1956 roku uchylił wyrok i 20 kwietnia 1956 roku został zwolniony z więzienia w pełni zrehabilitowany, i przez wiele lat służył w wojskach lotniczych. Latał na samolotach śmigłowych jakach i odrzutowych migach do 1972 roku. Następnie przez cztery lata pracował w Zarządzie Głównym Aeroklubu Polskiego. Jest współautorem filmu o tematyce lotniczej pt. Historia jednego myśliwca. Na stopień generała awansowany został w 1988 roku razem z kosmonautą Miłosławem Hermaszewskim. Dowódca 2 Skrzydła Myśliwskiego mjr pil. S.Skalski oraz dowódca dywizjonu kpt. pil. Eugeniusz Horbaczewski (po prawej) po wręczeniu Krzyża Lotniczego DFC w 1944 roku 12 Drugiego września 1939 roku około godziny czternastej w rejonie Chełmża Unisław zobaczył jedenaście samolotów bombowych Do-17. Odłączył się od klucza samolotów i w odległości m zaatakował. Nieprzyjacielski samolot poszedł w dół i uderzył w ziemię. Po nabraniu wysokości zaatakował z tyłu drugi samolot, do chwili aż buchnął ogień z lewego skrzydła. Pozostałe samoloty wroga nabrały szybkości i odleciały w kierunku Bydgoszczy. Natomiast S. Skalski odleciał w kierunku Grudziądza. Następnego dnia przeprowadzono patrolowanie zaczepne dwoma kluczami 142 eskadry myśliwskiej pod dowództwem podporucznika pilota S. Skalskiego w rejonie Chełmży, Chełmna, Grudziądza i Łasina. W czasie patrolowania zestrzelono trzy samoloty: 2 Hs-126 (Skalski, Zieliński) i Ju-87 (Rolski), inne uszkodzono. Tak zakończyły się bojowe loty bitwy granicznej armii Pomorze, ponieważ z 2 na 3 września 1939 roku wojska niemieckie zajęły Grudziądz. Latając w 142 eskadrze strącił do 7 września 1939 roku aż sześć samolotów, trzy uszkodził. Ogółem wykonał trzydzieści lotów bojowych w ciągu dwudziestu sześciu godzin. Ostatni lot bojowy nad ojczystą ziemią w Brygadzie Pościgowej odbył 16 września, a po południu odjechał w kierunku granicy rumuńskiej, którą przekroczył 17 września. W następnych latach bojowe loty rozpoczął w Anglii w 302 dywizjonie myśliwskim Poznańskim i angielskim 501 dywizjonie myśliwskim RAF-u. Uczestnicząc w słynnej bitwie o Anglię zestrzelił siedem samolotów wroga, ale także sam był dwukrotnie zestrzelony, poparzony i ranny. Był w tym czasie jednym ze stu czterdziestu pięciu pilotów polskich, którzy bronili Wielkiej Brytanii z powie- J. L. Wiem, że Stanisław Skalski związany jest także z Kwidzynem. R. M. Tak. Po zakończeniu wojny spotkał się z matką w Kwidzynie, która mieszkała przy ulicy Ślepej. Ciekawy artykuł na ten temat napisał Andrzej Chmielewski w Dzienniku Bałtyckim. Generał brygady pilot Stanisław Skalski zmarł 12 listopada 2004 roku. Uroczystość pogrzebowa odbyła się na Cmentarzu Wojskowym 19 listopada 2004 roku, poprzedzona mszą w katedrze garnizonowej Wojska Polskiego w Warszawie. Generał Skalski został uhonorowany wieloma odznaczeniami: był Kawalerem Złotego Srebrnego Krzyża Virtuti Militari, został czterokrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych, otrzymał także brytyjskie DSO i trzykrotnie DFC (oprócz niego to odznaczenie otrzymało tylko dziewięciu lotników) oraz wiele innych. W sumie otrzymał czterdzieści odznaczeń. Jest także twórcą Piętnastu przykazań pilota myśliwskiego, aby zwyciężać w powietrznej walce i nie zostać zestrzelonym (tym sposobem piloci uzyskiwali lepsze wyniki pod Mjr Skalski i oznaczone na jego samolocie zestrzelone samoloty niemieckie trza. Zestrzelił dwadzieścia dwa wrogie samoloty. Wykonał trzysta trzydzieści sześć lotów bojowych w czasie pięciuset trzydziestu sześciu godzin. J. L. Proszę opowiedzieć także o powojennych losach majora Skalskiego? R. M. Pod koniec wojny dowodził 131 Skrzydłem, w skład którego wchodziły polskie trzy dywizjony myśliwskie latające na słynnych samolotach spitfire a następnie mustangach. Przez swoje wyczyny i doświadczenie w końcu 1944 roku skierowany został do USA, do wyższej szkoły wojennej. Po powrocie z USA w angielskim stopniu podpułkownika był oficerem operacyjnym w sztabie 11 grupy myśliwskiej pod Londynem. Sam dzień zakończenia wojny uczcił z kolegami w barze słowami: Wracamy do Polski. Bohaterska postawa majora Skalskiego została na trwałe uhonorowana. Jego zdjęcie w kabinie mustanga wykonane w 1944 roku znajduje się w Brytyjskim Królewskim Muzeum Wojskowym (Imperial War Museum). Do Polski przybywa 8 czerwca 1947 roku i zgłasza się do wojsk lotniczych. Tam pełni służbę od lipca 1947 roku do 4 czerwca 1948 roku jako inspektor techniki pilotażu w Dowództwie Wojsk Lotniczych. Służba trwała tylko przez rok. Czwartego czerwca 1948 roku został aresztowany w wyniku fałszywych oskarżeń i osadzony w więzieniu na osiem lat. Tam napisał książkę o swoich bojowych lotach we wrześniu 1939 roku pt. Czarne Okładka książki S. Skalskiego względem zestrzelonych maszyn wroga). Działalność tego zasłużonego bohaterskiego lotnika upamiętniono także poprzez nadanie szkołom i ulicom nazw jego imienia m.in. ronda przy obecnym Osiedlu Lotnisko w Grudziądzu. Uhonorowaniem są także pamiątkowe tablice. Uważam, że w naszym mieście również powinna zostać odsłonięta pamiątkowa tablica, bowiem po powrocie do Ojczyzny pierwsze kroki skierował właśnie do Kwidzyna, do swojej matki. Na ewentualnej przyszłej tablicy przy ulicy Ślepej winien być jego wizerunek w kabinie samolotu typu Mustang wraz okolicznościowym napisem, podobnie jak w londyńskim Muzeum Wojny. Rok Pożegnanie dowódcy dywizjonu 317, mra Stanisława Skalskiego, przed odejściem z jednostki. Został przeniesiony do Afryki 13

8 Tajemnica tkana jedwabiem, czyli najdroższy produkt świata w średniowiecznej krypcie Wśród książek Reprint turystyki Ukazał się Ilustrowany przewodnik turystyczny po Mazurach Pruskich i Warmii Mieczysława Orłowicza w ujęciu współczesnym. Reprint i nowe opisy wybranych miejscowości. Nie zachęcam moich czytelników do jego zakupu, bo jest nie do nabycia, ponieważ jako: Projekt dofinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Warmia i Mazury na lata nie może być przedmiotem handlu. Jedwab naturalny w Europie był materiałem bardzo poszukiwanym i kosztownym. Na jedwabne szaty mogli sobie pozwolić jedynie przedstawiciele najbogatszych rodów europejskich. W pewnym okresie jedwab był nawet cenniejszy niż złoto. W trakcie badań archeologicznych w krypcie północnej kwidzyńskiej katedry wydobyto wiele fragmentów tej tkaniny. Materiał był mocno zabrudzony, oklejony szczątkami drewna, produktami rdzy różnych metali, piasku, wapna. Jednakowy, żółtoherbaciany kolor (barwnik roślinny, którym były farbowane, uległ rozkładowi) nie przeszkadzał w stwierdzeniu, że jest go kilka gatunków. Były to z pozoru małe pęczki włókien, rozchodzące się w rękach. Natomiast dla badaczy okazały się kopalnią wiedzy. Janusz Zaremba Z achęcam natomiast, aby starać się uzyskać egzemplarz z dwóch źródeł: Starostwo Powiatowe w Braniewie , pl. Piłsudskiego 2, oraz u wydawcy: Stowarzyszenie Dom Warmiński Lidzbark Warmiński ul. Wyszyńskiego 37. Publikacja, ponieważ jest to reprint, jest artystycznie wręcz wydana w formacie 16,5 x 11,5 cm, w twardej oprawie, oddaje fotograficznie styl i ducha polskich wydawnictw z dwudziestolecia międzywojennego. Bibliofilskie wydanie! Małgorzata Grupa K 14 ompleks katedry kwidzyńskiej połączonej z Zamkiem Kapituły Pomezańskiej jest jednym z najbardziej specyficznych i imponujących zabytków gotyckiej architektury. Piękno tej budowli opisywane było już w dawnych kronikach i sprawozdaniach. Wizytatorzy kościelni, w roku 1586, o Katedrze Kwidzyńskiej pisali, iż jest niemalże najwspanialszą budowlą całych Prus Książęcych. Katedra nie jest jednak tylko znakomitym dziełem czternastowiecznej architektury ceglanej, ale zaskakuje zwiedzających również szeroką gamą godnych uwagi elementów wyposażenia z okresu od średniowiecza po wiek XIX. Najważniejszym jednak odkryciem ostatnich lat jest odkopanie szczątków pochówku trzech wielkich mistrzów zakonu krzyżackiego: Wernera von Orseln, Ludolfa Königa i Henryka von Plauena. Kwidzyn w XIV XV wieku należał do biskupów pomezańskich, a kościół św. Jana Ewangelisty pełnił funkcję sepulkralną - prezbiterium było wydzielonym miejscem wiecznego spoczynku zarówno właścicieli katedry, jak i dostojników zakonnych. Ponad 30 gatunków różnych jedwabi z krypty, które w średniowieczu musiały być bardzo drogie, bez wątpienia świadczy o wyjątkowo wysokim statusie społecznym pochowanych tam mężczyzn. Wszystkich zaskoczył wygląd zrekonstruowanych szat, nigdzie wcześniej niespotykanych. Znane nam wszystkim przedstawienia ikonograficzne wielkich mistrzów to mężczyźni w zbrojach z narzuconym białym płaszczem z czarnym krzyżem. A jednak wyniki badań archeologicznych, analizy technologiczne i kostiumologiczne tkanin* stworzyły nieco inny obraz z życia władców Zakonu odzianych w niespotykanie barwne, kosztowne szaty. Można zatem pokusić się o stwierdzenie, że w przedstawieniach ikonograficznych widzimy mistrzów w strojach oficjalnych, jednak na spotkanie z Bogiem udawali się w jedwabnych szatach, które za życia nosili w okolicznościach niewymagających umundurowania. Osobny akapit należy poświęcić autorowi przewodnika, który sam tak się przedstawia czytelnikowi: dr Mieczysław Orłowicz st. referent dla spraw turystyki w Min. Robót Publicznych. Ilustrowany Przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii z 85 ilustracjami w tekście. Jakże archaicznie brzmi taka prezentacja dzisiaj, po 90 latach. Sam Orłowicz nie był jednak archaiczny, przeciwnie, przez całe życie był czynny zawodowo i społecznie. Do ostatnich chwil życia czynnie uprawiał turystykę, szczególnie pieszą. Pokonał w czasie swego 15

9 16 życia pieszo 140 tysięcy kilometrów. Zorganizował i poprowadził niezliczoną liczbę wycieczek, wędrówek, zlotów, rajdów i innych imprez turystyczno-krajoznawczych. Był członkiem rzeczywistym i honorowym PTTK, w którego władzach naczelnych zasiadał. Piszący te słowa miał okazję uczestniczyć i rozmawiać z Mieczysławem Orłowiczem podczas Walnego Zjazdu PTTK w roku 1958 w Warszawie, któremu przewodniczył jako przewodniczący honorowy Mieczysław Orłowicz. Uzyskałem także wtedy dedykację Orłowicza na drugiej stronie okładki wydanego właśnie wtedy Pamiętnika jubileuszowego w 50 rocznicę założenia Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, której fotokopię oraz stronę tytułową publikacji pokazuję w ilustracji. Bardzo ciekawa jest historia tej publikacji. Została napisana podczas podróży autora po Warmii i Mazurach w roku 1913, a więc w czasach, kiedy nie było jeszcze Polski na mapie Europy. Wydana została po raz pierwszy we Lwowie w roku 1923, a więc już w Niepodległej Polsce. Autor musiał odczekać okres I wojny światowej i zarządzony po niej plebiscyt na Warmii i Mazurach. Przewodnik ukazywał społeczeństwu dwudziestolecia międzywojennego obszar zupełnie mu nieznany, leżący poza granicami państwa, a zamieszkały przez ludność narodowościowo i językowo zbliżoną. Sam Mieczysław Orłowicz w Słowie od autora tak nakreśla zasięg przewodnika: Terytorialnie obszar objęty tym przewodnikiem jest znacznie większy niż obszar plebiscytowy. Sięga on po linię Reszel Rastembork Węgobork Gołdap, obejmując okolice niegdyś mazurskie, dziś już zgermanizowane i plebiscytem nieobjęte, których wciągnięcie w ramy przewodnika było jednak wskazane ze względów uzupełnienia geograficznej i historycznej jedności. Warmię objąłem w całości, aż po morze ze względu na liczne polskie pamiątki historyczne i artystyczne.(...). Wobec braku w języku polskim monografii Mazur i Warmii, książka ta częściowo uzupełnia tą lukę, dając w części ogólnej wiadomości geograficzne, statystyczne, etnograficzne i historyczne dotyczące tych ziem, oraz zarys rozwoju ich zabytków artystycznych. Właściwym przewodnikiem jest część szczegółowa. Publikacja (...) o Mazurach Pruskich i Warmii jest jak każdy reprint, edytorsko skomplikowana i składa się z kilku świadomie wyodrębnionych części. Jest więc tytuł podwójny: staroświecki, z roku 1923 i współczesny. Jest wstęp od wydawcy i Słowo od autora. Część stanowiąca reprint zawiera Część ogólną (stron 34) i część szczegółową (stron 235). To uzupełnia alfabetyczny indeks miejscowości i geograficzny. Ta część zawiera również oryginalne fotografie, a wśród nich obiekty i widoki już dziś nieistniejące. Część II zatytułowana Warmia i Mazury współcześnie (stron 78) rozpoczyna krótka przedmowa Starosty Braniewskiego p. Krzysztofa Kowalskiego, który nazywa doktora Orłowicza człowiekiem dalekowzrocznej wizji i przywołuje innego autora: T. Kowalik, Życie dla turystyki, krajoznawstwa i sportu. W tej części mamy (szkoda, że nie w kolejności alfabetycznej) współczesne i aktualne opisy następujących miejscowości (oraz barwne fotogramy): Frombork, Braniewo, Nowa Pasłęka, Płoskinia, Pieniężno, Łajsy, Lelkowo, Orneta, Wilczęta, Lidzbark Warmiński, Głotowo, Jonkowo, Ostróda, Olsztynek, Mikołajki, Mrągowo, Giżycko, Gołdap. Na koniec należy podkreślić, że jest to już druga reedycja tej książki, pierwszej dokonało wydawnictwo REMIX z Gdańska w 1991 roku. Najnowsza edycja wydana została w 2011 roku przez Powiat Braniewski. Zawiera ona reprint przewodnika z roku 1923 dokonany na podstawie oryginału z biblioteki Uniwersytetu Gdańskiego oraz część drugą współczesne opisy wybranych miejscowości Warmii i Mazur. Autor Mieczysław Orłowicz ( ) przez wiele lat życia związany był z Polskim Towarzystwem Krajoznawczym, od r z Polskim Towarzystwem Turystyczno Krajoznawczym, a w roku przyszłym przypada 100 rocznica podróży autora na Warmię i Mazury oraz 90 rocznica wydania tego przewodnika. Dedykacja Mieczysława Orłowicza dla autora artykułu na odwrocie okładki, datowana 23 III 1958 r. Okładka publikacji, wydanej na 50-lecie Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, Warszawa 1958 Źródła biograficzne dot. autora 1. T. Oracki, Słownik biograficzny Warmii, Mazur i Powiśla XIX i XX wieku (do 1945 roku), Warszawa T. Kowalik, Wycieczki sierpniowe Mieczysława Orłowicza, wyd,. PTTK, Warszawa T. Kowalik, Życie dla turystyki, krajoznawstwa i sportu, Mieczysław Orłowicz ( ), Warszawa Wielka Encyklopedia Polski, tom 3, pr. zbior. Kraków 2004, str W. Krygowski, Dzieje Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, Wydawn. PTTK Kraj, Warszawa Kraków 1988, wg indeksu. 6. J. Kołodziejczyk, A. B. Słomczyński, K. Staszewski, Pamiętnik Jubileuszowy w 50 rocznicę założenia Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, wyd. PTTK, Warszawa K. R. Mazurski, Historia turystyki sudeckiej, Oficyna Wydawnicza Wierchy, Kraków 2012, wg indeksu. 8. Słownik biograficzny prekursorów turystyki oraz działaczy PTT, PTK i PTTK, pr. zbior. wyd. PTTK, Warszawa 1988, str

10 Epizody polskiego wywiadu w hitlerowskich Niemczech Andrzej Wiłun D la nowo odradzającej się po I wojnie światowej Polski Japonia była naturalnym sprzymierzeńcem, wobec ciągle odradzających się konfliktów rosyjsko-japońskich na Dalekim Wschodzie. Jeszcze w 1905 r. zarówno Piłsudski, jak i Dmowski, nawiązywali pierwsze kontakty, oferując współpracę wywiadowczą w zamian za możliwość tworzenia legionów polskich, mających zasilać szeregi armii japońskiej, tworzonych z dezerterujących z carskiej armii Polaków. Rozmowy skończyły się fiaskiem, wobec prezentowania przez Piłsudskiego i Dmowskiego niejednolitego stanowiska w rozmowach z przedstawicielem rządu Japonii. Odzyskanie przez Polskę niepodległości zbiegło się z pewnym otwarciem Japonii, dla której powstały warunki sprzyjające dla dominacji na obszarach Dalekiego Wschodu. W różnych krajach Europy w tym i w niepodległej Polsce pojawili się wojskowi przedstawiciele tego kraju, by odbywając staże wojskowe, nabywać nowych doświadczeń w tym kierunku. Polska były cennym partnerem po temu, wobec jej niedawnych sukcesów podczas tzw. wojny polsko-bolszewickiej Jeden z takich japońskich wojskowych, major Mizuno, znalazł się na stażu w 5. pułku piechoty I dywizji Legionów w Wilnie. Miał małego pecha, bo w tej samej jednostce służył, po ukończeniu szkoły podchorążych w 1929 r., wspomniany wcześniej, wówczas jeszcze podporucznik Alfons Jakubianiec. Tutaj się zaprzyjaźnili. Ten ostatni nie odbiegał w standardach kawalerskiego stylu życia korpusu pod- i oficerskiego i szybko zaczął wpajać te nawyki w nowo poznanego przyjaciela. Major Mizuno przy każdym pierwszym kieliszku miał kio został przez nich zawarty dopiero 27 września 1940) pragnęli mieć o nich informacje z niezależnego źródła. Zresztą Polacy nie byli z pewnością ich jedynym źródłem na tym polu. Również Rybikowski w pierwszej fazie wojny znalazł się wśród uciekinierów przez Rumunię we Francji. Tam nie za bardzo postrzegał dla siebie miejsce w odradzających się polskich siłach zbrojnych. Dostrzegał już wtedy brak atmosfery bojowej w społeczności francuskiej i bardzo sceptycznie oceniał miejsce rewitalizującego się polskiego wojska przy takim partnerze. Na terenie Niemiec istniała sieć agentów polskich, którzy trwali w tzw. uśpieniu, których należało uaktywnić. Rybikowski powziął decyzję podróży na Litwę*, by stamtąd podjąć realizację swych zamiarów, w celu zorganizowania, a właściwie nawiązania kontaktu z powstającą tam grupą wywiadowczą, której zawiązaniem zajęli się już w międzyczasie kpt. Jakubianiec i por. Daszkiewicz. Podróż odbywał przez Holandię i Danię do Sztokholmu. Tam, w stolicy Szwecji, w ambasadzie japońskiej, dzięki pomocy otoczonego pracownikami polskiego wywiadu ataché wojskowego płk. Toshio Nishimura, otrzymuje wizę litewską, pod przykrywką delegata Czerwonego Krzyża. Teraz już tylko skok do Kowna i nawiązanie bezpośredniego kontaktu z Jakubiańcem i Daszkiewiczem. Okazuje się, że ci dwaj nawiązali bardzo owocny kontakt w Kownie z kolejnym Japończykiem, szefem japońskiego konsulatu Chiune Sugihara. Wszyscy znaleźli się pod jego opieką. Tutaj należy nadmienić, że stosunki dyplomatyczne pomiędzy Litwą i Polską w okresie międzywojennym były bardzo napięte i nieprzyjazne. Nie ułatwiało to załatwiania formalności wizowych, niezbędnych dla intensywnych podróży. Dlatego konsul Sugihara wystawił Jakubiańcowi i Daszkiewiczowi paszporty japońskie, które na razie stanowiły bezpieczną przykrywkę dla ich działalności. Nawet wkroczenie Armii Czerwonej w czerwcu 1940 na Litwę, nie spowodowało przerwania ich działalności. Tylko Rybikowski wolał wtedy opuścić Kowno. Początkowo zamierzał udać się do Londynu, ale utknął w Sztokholmie, gdzie w międzyczasie atachat wojskowy japońskiej placówki dyplomatycznej przejął płk Makato Ondera. Nowy ataché zaproponował Rybikowskiemu posadę tłumacza. W porozumieniu z centralą w Londynie Rybikowski pozostał w Sztokholmie. Z jednej strony umożliwiało mu to umiejscowienie się w bezpiecznym centralnym miejscu przepływu informacji, którą mógł on odpowiednio sterować i mieć nad nią nadzór. Z drugiej strony Ondera zabierał go ze sobą w swe podróże po Niemczech, podczas których Rybikowski u jego boku mógł czerpać wiele informacji dla polskiego wywiadu. Ta współpraca polsko-japońska mogła trwać dzięki obopólnym interesom. W poczcie pomiędzy placówkami japońskimi mogły swobodnie być przemycane materiały polskiego wywiadu. Z kolei Polacy dzielili się zawartością tych materiałów z Japończykami. Japończycy otrzymywali od Polaków wieści z takich rejonów jak: Smoleńsk, Königsberg, Ryga, Wiedeń, Ural, Kaukaz, Moskwa. Za to Polacy mogli do Londynu przekazać informacje o przemyśle wojennym Niemiec, ruchach wojsk niemieckich, zapasach strategicznych. Wrócę do Jakubiańca. Otóż, zanim doszło do odtworzenia siatki wywiadowczej, Jakubianiec z konsulem Sugihara podjęli akcję, której celem miałoby być przerzucenie Polaków-ochotników, znajdujących się na Litwie. Mieliby być to zarówno Polacy tam mieszkający, jak i uchodźcy z terenów Polski, zajętych przez Niemców. Plan taki stanowił pewnego rodzaju mrzonkę, bo zakładał transport tych Polaków koleją do Władywostoku, a dalej drogą morską do Japonii i dalej na zachód Europy. Jednak Sugihara podjął się tej akcji. Uchodźcom wystawiano tranzytowe wizy japońskie przy współudziale konsula holenderskiego, który klepał wizy wjazdowe do posiadłości holenderskich Surinam i Curaca. Z opisu tej działalności wynika, że do akcji takiej należało włożyć sporo wysiłku natury biurokratycznej. Na tyle dużo, że Sugihara zamówił drugą pieczęć, żeby usprawnić pracę. Z bibliografii, w której posiadaniu jestem, wynika, że wystawiono oficjalnie 2139 wiz. Przypuszcza się jednak, że osób było więcej, bo nie wystawiano oddzielnych wiz dla dzieci, jako że te były dopisywane do rodziców. Poza tym ten proceder trwał jeszcze nadal, po opuszczeniu Kowna przez Sugiharę, bo druga pieczęć znalazła się w posiadaniu siatki wywiadu polskiego. Ocenia się, że Litwę w tym czasie mogło opuścić nawet ok. 6 tys. uchodźców. Jak się okazało, cała akcja minęła się nieco z jej celem, bo zdecydowana większość uchodźców okazała się Polakami żydowskiego pochodzenia, dla których 15. czerwca 1940 r. dokonali aneksji całego terytorium. Napad Niemiec na ZSRR 22. czerwca 1941 r. to kolejna, niemiecka mawiać, że jego ojciec w korespondencji z kraju go część II W tej dalszej części mojego opracowania zamierzam opisać wydarzenia o pewnym zabarwieniu egzotycznym, w którym polska siatka wywiadowcza współpracuje (bardzo owocnie i z wzajemną korzyścią) z wywiadem japońskim, przecież opozycyjnym w relacji do zawiązującej się koalicji alianckiej. Szefem tej siatki był major Michał Rybikowski, ale jego w mej opowieści chciałbym ustawić niejako w tle. Natomiast zamierzam skoncentrować się na działalności innego z jej uczestników, kapitana Alfonsa Jakubiańca. Zanim jednak do tego się zbliżę, kilka słów wprowadzenia o źródle współpracy polsko-japońskiej podczas II wojny światowej. ostrzega: Synu mój, uważaj, bo w kraju gdzie jesteś, wódka jest podobno bardzo tania. Ma niezwykły wywiad, prawda? Jakubianiec miał na to, z napełnioną szklanką, reagować: No, to na zdrowie twojego ojca! Wygląda na to, że ten osobisty kontakt stał się zalążkiem dalszej działalności. Alfons Jerzy Jakubianiec urodził się w 1905 r. w Święcianach na Wileńszczyźnie. Wraz z rodzicami w 1920 r. przeprowadził się do Torunia, gdzie uczęszczał do szkoły. Potem znalazł się na powrót w Wilnie i tam kontynuował naukę w gimnazjum im. Zygmunta Augusta, by znaleźć się ostatecznie znowu w Święcianach i tam ukończyć Liceum im. J. Piłsudskiego. Znalazłszy się z kolei w Szkole Podchorążych w Ostrowie-Komorowie zetknął się ze wspomnianym wcześniej, wtedy jeszcze w stopniu porucznika, Michałem Rybikowskim, będącym tamtejszym instruktorem. Wspólne kresowe pochodzenie zadecydowało o dalszych ich losach i późniejszej współpracy. Na razie od 1929 r. służba we wspomnianym pułku legionowym w Wilnie i przyjaźń z majorem Mizuno, po czym w 1935 r. przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza, awansowany do stopnia kapitana, kieruje placówką w Grodnie. W takiej sytuacji zastaje go wybuch wojny we wrześniu 1939 r. Jeden z wiodących oficerów II Oddziału Generalnego Sztabu Wojska Polskiego niedługo jego szef pułkownik Stanisław Gano, znalazłszy się we wrześniu 1939 r. podczas ewakuacji w Bukareszcie, spotkał się z ataché japońskiej ambasady w Warszawie, Masao Ueda. Japończycy, tradycyjnie skonfliktowani z Rosją, z pewną nieufnością potraktowali traktat Ribbentrop-Mołotow i mimo pewnego współdziałania z hitlerowskimi Niemcami (układ w ramach tzw. osi: Rzym-Berlin-To- * Litwa do września 1939 r. stanowiła dwa organizmy: Litwa, jako niezależne państwo ze stolicą w Kownie oraz tzw. Litwa Środkowa ze stolicą w Wilnie, jako terytorium polskie, potocznie zwane Wileńszczyzną. W efekcie zagarnięcia terytorium wschodniej Polski przez ZSRR (układ Ribbentrop-Mołotow), Rosjanie najpierw przekazali Wileńszczyznę Litwie, po czym okupacja Litwy, po czym znowu w 1944 r. wyzwolenie pod sztandarami Armii Czerwonej.

11 20 priorytetem była ucieczka przed spodziewanym pogromem. Byli oni na tyle słabo związani z tym regionem, że o wiele łatwiej było im podjąć decyzję o emigracji. Samo umiejscowienie placówki w Kownie również nie sprzyjało przyjętemu przez Jakubiańca i Daszkiewicza zamierzeniu, bowiem ten obszar Litwy był tylko w niewielkim stopniu zamieszkały przez Polaków. Ta, w poprzednim akapicie opisana akcja, rozwścieczyła Rosjan i zażądali oni likwidacji placówki japońskiej w Kownie. To groziło dekonspiracją polskich agentów. Wtedy Sugihara opuścił Kowno, a obydwóch polskich agentów z japońskimi paszportami zabrał ni mniej, ni więcej, do Berlina. Uczynił to na prośbę Ondery ze Sztokholmu. Żeby oddać niesamowitość tego przedsięwzięcia, do Berlina przybywa ze Sztokholmu sam Rybikowski. Tak więc niemal kwiat polskiego wywiadu znalazł się w samym centrum gniazda os. Co było celem tego spotkania, że obrano sobie Berlin za jego miejsce, nie udało mi się ustalić. Natomiast pewne jest, że do bagażu konsula jeszcze w Kownie udało się wrzucić pewien pakunek, o czym poniżej. Jeszcze podczas istnienia konsulatu w Kownie, ale już pod sowiecką okupacją, miała miejsce spektakularna, chociaż nieco lekkomyślna akcja. Otóż powstał komitet, który zebrał fundusze dla utkania sztandaru dla polskich lotników w Anglii. W dodatku odnaleziono jeszcze oryginalny sztandar 1. Pułku Piechoty Armii Prusy. Z obydwóch sztandarów wykonano sporych rozmiarów pakunek i wręczono to konsulowi Sugiharze, wybierającemu się w podróż do Berlina z Jakubiańcem i Daszkiewiczem. Taka przesyłka mogła sprawiać sporo kłopotu. Gdy Sugihara zapytał, dlaczego paczka jest taka duża, ci mieli mu odpowiedzieć: Toż w każdym razie pochwalić nas możecie, że my chociaż drzewce zostawiwszy u siebie! Sugihara z Berlina udał się do Königsbergu, zabierając tam Daszkiewicza, by od marca 1941 r. objąć tam kolejną placówkę. Jakubianiec został w Berlinie. Jaki był cel jego tam pobytu, trudno mi zgadywać, bo bibligrafia o tym milczy, wypowiadając się bardzo oględnie. Niewykluczone, że chodziło tutaj o realizację wspomnianego planu Rybikowskiego: reaktywacji siatki polskiego wywiadu. Wiadomo mi tylko, że Jakubianiec podobno doskonale posługiwał się niemieckim oraz rosyjskim, co w połączeniu z japońskim paszportem mogło otwierać mu spore możliwości. Poprzez japońską ambasadę w Berlinie Jakubianiec związał się z ambasadą marionetkowego państwa Mandżukuo, zależnego od Japonii. Trudno mi tutaj także doszukać się źródeł tego związku, ale to stało się pewną przyczyną jego zguby. Prawdopodobnie chodziło o to, by nie drażnić Niemców współpracą japońsko-polską. Przypisanie Polaków do placówki dyplomatycznej tego marionetkowego państwa mogło stanowić formalną podstawę do wykrętu wobec niemieckich zarzutów. W międzyczasie Sugihara, już rezydując w Königsbergu, wybiera się z Daszkiewiczem na przejażdżkę w kierunku Kłajpedy. Nie umykają ich uwadze duże ruchy wojsk niemieckich na tym obszarze. To już im pozwala podejrzewać to, w co Stalin nie chciał wierzyć. Oceniają oni, że uderzenie niemieckie na ZSRR może nastąpić ok. 15. czerwca 1941 r. i taki meldunek przekazują do swych central. Pomylili się o tydzień. By wprowadzić nieco Czytelnika w ostatnią fazę mojej gawędy, muszę nieco cofnąć się jeszcze do młodzieńczego okresu kapitana Jakubiańca. Cieszył się on opinią przystojnego młodzieńca, potrafiącego i wypić i zatańczyć. Mundur dodawał mu splendoru. W tym wszystkim sprawiał wrażenie beztroskiego. To wszystko zjednywało mu kobiety. Z kolei ten sposób bycia nie zawsze wydawał się właściwy jego zwierzchnikom, wymagającym stosowania się do regulaminów wojskowych. W każdym razie ten nieco luzacki styl zachowań przenosi Jakubianiec do swego pobytu w Berlinie. W ambasadzie Mandżukuo pracuje pewna Polka, związana nieformalnie z jednym z oficerów japońskich, pracownikiem tej placówki. Okazuje się ona wpleciona również w sieć polskiego wywiadu, o czym Jakubianiec dowiaduje się podejmując z nią kontakt. W tej ambasadzie pracuje z kolei też urocza Japonka - Martinciene Ono, w której Jakubianiec się zakochuje i to z wzajemnością. Niestety - Ono nie jest osobą wolnego stanu. Mąż, również pracownik tej ambasady, wiele widząc, a jeszcze więcej się domyślając, składa donos do Gestapo. 19. lipca 1941 r. Jakubianiec zostaje aresztowany i odesłany do obozu Sachsenhausen pod Berlinem. Sama Ono nie zdawała sobie chyba sprawy, że ma do czynienia z polskim wojskowym, który przedstawiał się jej za Litwina. Dopiero, gdy Gestapo pokazało jej zdjęcie Jakubiańca w mundurze polskiego oficera, zdała sobie sprawę z groźby sytuacji. Dalszy los Jakubiańca już nie bardzo daje się jednoznacznie odtworzyć, bo różne źródła podają inne daty i okoliczności jego zamordowania. Za najbardziej miarodajne należy uznać te, które podają, że gdy do obozu w Sachsenhausen trafia zdradzony i aresztowany w czerwcu 1943 r. gen. Stefan Grot-Rowecki, komendant AK, Jakubianiec jeszcze żyje. Prawdopodobnie podejmują kontakt grypsowy między sobą, obaj przetrzymywani w pewnym odosobnieniu od innych więźniów w specjalnie wydzielonym budynku dla szczególnie prominentnych aresztantów. W budynku tym są osadzeni również inni aresztanci, uważani przez hitlerowców za przydatnych do ewentualnego wykorzystania. Jakubianiec nawiązał kontakty z więzionymi w tym samym bloku ukraińskimi nacjonalistami, skupionynymi wokół Stefana Bandery. Byli oni traktowani na warunkach zmniejszonego rygoru więziennego i mieli nieco więcej swobody, w odróżnieniu od innych osadzonych. To z nimi Jakubianiec próbował zorganizować uwolnienie komendanta AK. Podobno jeden z planów zakładał jego wykupienie. Okazał się jednak nierealny. Wtedy próbowano wykorzystać okoliczność transportu generała do lekarza w centrum Berlina. Rowecki miał kłopoty żołądkowe i wtedy, będąc traktowany jeszcze na prawach szczególnego więźnia, był wożony na wizyty lekarskie w Berlinie. Trasa przejazdu przebiegała w niedalekiej odległości od ambasady Japonii. Plan zakładał przekupienie strażników tak, by ci umożliwili generałowi ucieczkę z karetki więziennej i przedostanie się jego na teren pobliskiej ambasady japońskiej. Jakubianiec miał twierdzić, że wiadomość o takim planie dotarła do ambasady, bo takie zapewnienie otrzymał od Ukraińców. Grot-Rowecki jednak nie podjął ucieczki, stwierdziwszy, że jest mocno pilnowany i nie wierząc w zapewnienia ukraińskich więźniów. W każdym razie komendant AK został zgładzony w sierpniu 1944 r. i do tego czasu Jakubianiec prawdopodobnie jeszcze żył. Bardzo możliwe, że został zlikwidowany w grupie więzionych tam innych Polaków, wraz ze Stefanem Grot-Roweckim, w tymże sierpniu 1944 r., na rozkaz Himmlera, rozwścieczonego wybuchem Powstania w Warszawie. Całą tą historię przytoczyłem, bo pomijając pewną nierealność pomysłu Jakubiańca, dowodzi ona o jego niezwykłej sile charakteru, pozwalającej mu wierzyć w przetrwanie, nawet w sytuacjach najbardziej beznadziejnych. Gdy czytam wspomnienia o nim, nieodparcie ciśnie mi się na usta metafora, iż nigdy nie jest tak źle, by nie mogło być gorzej. By zakończyć moją opowieść nieco bardziej optymistycznymi akcentami, podam, że Sugihara znalazł się z Daszkiewiczem na kolejnej placówce w Pradze. Tam Daszkiewicz dalej oddawał się swej roli wywiadowczej. Gdy Sugihara dowiedział się o aresztowaniu Jakubiańca, ukrył Daszkiewicza w swej praskiej placówce, a sam przybył do Berlina, próbując poprzez swe kontakty wybawić z opresji swego przyjaciela. Gdy ocenił, że to ponad jego siły, wrócił do Pragi, zapakował Daszkiewicza do samochodu i zawiózł do Stambułu, gdzie osobiście dopilnował, by ten odpłynął statkiem do Palestyny. Sam Rybikowski, po zdekonspirowaniu jego siatki, przedostał się do Londynu, gdzie został awansowany do stopnia pułkownika, potem bodajże dołączył do armii gen. Andersa, biorąc udział w Bitwie o Monte Cassino. Po wojnie osiadł w Kanadzie, gdzie dożywał swych lat, pracując jako robotnik i wiodąc skromny tryb życia. Spotkał się tam z Daszkiewiczem, który również ten kraj obrał sobie za docelowy. Podobno nawiązywał stamtąd jeszcze korespondencyjne kontakty z gen. Makato Onderą. Sam Sugihura został internowany przez Armię Czerwoną w Bukareszcie, bo tam w końcu wylądował na kolejnej placówce. Po wojnie w 1946 r. został zwolniony, powrócił do kraju i w nowym jego krajobrazie politycznym zajmował skromne pozycje zawodowe komiwojażera. Był podobno przedstawicielem firmy japońskiej, produkującej maszyny do szycia, na rynku sowieckim. W końcu, na rok przed śmiercią, w 1985 r. został uhonorowany przez Instytut Yad Vashem Medalem Sprawiedliwych, za jego działalność w Kownie. Stan jego zdrowia nie pozwolił mu osobiście przybyć na uroczystość wręczenia tego odznaczenia. Musiała to w jego imieniu uczynić jego żona. Pewna refleksja ogarnęła mnie na końcu tej opowieści. Upłynęło już tak wiele lat, że bohaterowie tego opracowania zasługują na wydobycie ich z czeluści zapomnienia. Może ich postawy nie zawsze w ocenie będą jednoznaczne, ale w łatwych czasach nie żyli, a podejmowali się zadań, które narażały ich osobowości niejednokrotnie na ową wieloznaczność. Chyba zasługują już dzisiaj na pewną taryfę ulgową i ich trwalsze upamiętnienie. Opracowane na podstawie: 1. POLITYKA 42/2002, artykuł Michała Komara p.t. Trzy życia agenta 2. Witold Kurpis Berlińska misja, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1967 r. 3. Stanisław Strumpf Wojtkiewicz Tiergarten, wyd. Książka i Wiedza 1978 r. 4. Biuletyn Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych 6/2007, artykuł Ewy Pałasz- Rutkowskiej p.t. Wizy życia 5. Tomasz Szarota Stefan Rowecki Grot, wyd: Państwowe Wydawnictwo Naukowe Irena Rowecka-Mielczarska Ojciec, wyd. Czytelnik Newsweek.pl, z dn ,2011, Andrzej Krajewski, Ulubiony wróg 8. Opracowania w publikacji internetowej Spojrzenia nr 148 z dn autorstwa: Jurka Krzystka p.t. Konsul Sugihara i Tadeusza K. Gierymskiego p.t. Sugihara i Żydzi 9. Ryszard Mackiewicz, Stanisław Mackiewicz, Z dziejów wywiadu na Litwie w czasie II wojny światowej 21

12 Trochę poezji Warto marzyć Widziałam ten domek, o którym mówiłeś. Mały, biały domek, bezpieczny i miły. W dzień pełen radości, śmiechu i słońca, w nocy zaś, tańczyła w nim miłość bez końca. Był też kot cały czarny, co lizał swe łapki, stary kredens, adapter, duży fotel w kwiatki, mnóstwo książek na półkach, kominek z kamienia, a na nim nasze zdjęcie - z Paryża wspomnienia. Byłeś Ty, pogrążony w ciekawej lekturze, i ja, z filiżanką w herbaciane róże. Widziałam też ogród w nim malwy różowe, błyszczące od rosy, strzeliste i zdrowe, a wiatr, co je muskał, pachniał ciepłym latem, roztaczając dobro nad naszym małym światem. Sylwia Bartosiak Podarunek Zamknij zmęczone oczy, szeptem Ci opowiem, jakie skarby bezcenne mogłabym dać Tobie. Jan Kulpiński, Grafika (55) Dałabym Ci szczęście jasno szmaragdowe, spływające po szybach w szare dni deszczowe. Dałabym też przyjaźń niebanalną wcale, rzadko spotykaną, w złotym futerale. Dałabym wytchnienie, ciepło, dobre słowo, zaparzone w imbryku z nutą malinową. To i owo także mogłabym Ci dać. Mam jedno pytanie. Czy Ty zechcesz brać? Sylwia Bartosiak 22

13 Wędrówki fotograficzne kwidzyniaków Lato, fot. Karolina Jaworska

MARIAN BEŁC MIESZKANIEC WSI PAPLIN BOHATER BITWY O ANGLIĘ

MARIAN BEŁC MIESZKANIEC WSI PAPLIN BOHATER BITWY O ANGLIĘ MARIAN BEŁC MIESZKANIEC WSI PAPLIN BOHATER BITWY O ANGLIĘ BIOGRAFIA MARIANA BEŁCA Marian Bełc urodził się 27 stycznia 1914 r. w Paplinie, zginął 27 sierpnia 1942 r., miał 28 lat. Rodzicami jego byli Jan

Bardziej szczegółowo

Ulica majora pilota Jana Michałowskiego

Ulica majora pilota Jana Michałowskiego Ulica majora pilota Jana Michałowskiego Uchwałą Rady Miejskiej w Białymstoku z dnia 26 listopada 2001 r. nadano imieniem majora pilota Jana Michałowskiego nazwę ulicy w Białymstoku. Jest to odcinek drogi

Bardziej szczegółowo

POCHOWANI NA CMENTARZU STARE POWĄZKI ALFONS KÜHN ( 1878-1944)

POCHOWANI NA CMENTARZU STARE POWĄZKI ALFONS KÜHN ( 1878-1944) POCHOWANI NA CMENTARZU STARE POWĄZKI ALFONS KÜHN ( 1878-1944) Prezes Zarządu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża ( 26.05.1936 11.05.1937 ) Inżynier, działacz państwowy II Rzeczypospolitej, poseł na Sejm

Bardziej szczegółowo

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Antoni Guzik Antoni Guzik Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Docent Antoni Guzik urodził się 7 kwietnia 1925 r. w Izydorówce, w dawnym województwie stanisławowskim. Szkołę

Bardziej szczegółowo

Alwernia. Moja Mała Ojczyzna. Opracowała: Karolina Hojowska

Alwernia. Moja Mała Ojczyzna. Opracowała: Karolina Hojowska Alwernia Moja Mała Ojczyzna Opracowała: Karolina Hojowska Nazywam się Karolina Hojowska, mam trzynaście lat i mieszkam w Alwerni. Tutaj też chodzę do Szkoły Podstawowej, jestem uczennicą klasy szóstej.

Bardziej szczegółowo

Szanowni Zgromadzeni!

Szanowni Zgromadzeni! Szanowni Zgromadzeni! Witam serdecznie gości oraz seniorów lotnictwa przybyłych na dzisiejsze spotkanie z okazji 40- lecia naszego Klubu w dniu Święta Lotnictwa Polskiego. Tu przy Aeroklubie Białostockim

Bardziej szczegółowo

Wspomnienie, w setną rocznicę urodzin, Boczkowski Feliks (1909-1942), mgr praw i ekonomii

Wspomnienie, w setną rocznicę urodzin, Boczkowski Feliks (1909-1942), mgr praw i ekonomii Historia Grabowca, Feliks Boczkowski 1 Wspomnienie, w setną rocznicę urodzin, Boczkowski Feliks (1909-1942), mgr praw i ekonomii Chłopak ze wsi, radca z Warszawy, więzień z Oświęcimia w pamięci naszej

Bardziej szczegółowo

Biuletyn informacyjny nr 2 21.03.2011 Festyn Lotniczy Lotnisko bliżej miasta

Biuletyn informacyjny nr 2 21.03.2011 Festyn Lotniczy Lotnisko bliżej miasta Biuletyn informacyjny nr 2 21.03.2011 Festyn Lotniczy Lotnisko bliżej miasta Aeroklub Ostrowski wraz ze Starostą Ostrowskim oraz Prezydentem Miasta Ostrowa Wielkopolskiego zapraszają na Festyn Lotniczy

Bardziej szczegółowo

2. Powitanie gości i okolicznościowe przemówienia.

2. Powitanie gości i okolicznościowe przemówienia. . Dane INSTYTUCJI/PODMIOTU/PLACÓWKI zarejestrowanej w Programie Pełna nazwa. Szkoła Podstawowa nr im. Lotników INSTYTUCJI/PODMIOTU/PLACÓWKI. Skrzydło Lotnictwa Szkolnego w Dębnie Adres INSTYTUCJI/PODMIOTU/PLACÓWKI

Bardziej szczegółowo

dr inż. Zygmunt Rozewicz 1927-2005

dr inż. Zygmunt Rozewicz 1927-2005 dr inż. Zygmunt Rozewicz 1927-2005 Dr inż. Zygmunt Rozewicz Urodził się 17 marca 1927 r. w Wieliczce. Tu ukończył szkołę powszechną w 1939 r i zdał do gimnazjum. Po wybuchu wojny wyjechał z rodziną do

Bardziej szczegółowo

LATAJĄCE REPLIKI SAMOLOTÓW HISTORYCZNYCH. Ryszard Kędzia (Polskie Stowarzyszenie Motoszybowcowe) Tomasz Łodygowski (Politechnika Poznańska)

LATAJĄCE REPLIKI SAMOLOTÓW HISTORYCZNYCH. Ryszard Kędzia (Polskie Stowarzyszenie Motoszybowcowe) Tomasz Łodygowski (Politechnika Poznańska) Ryszard Kędzia (Polskie Stowarzyszenie Motoszybowcowe) Tomasz Łodygowski (Politechnika Poznańska) 1. Zapomniana historia, nieznane fakty 2. Przywrócenie pamięci Czynu Wielkopolan 3. Latające repliki samolotów

Bardziej szczegółowo

Skwer przed kinem Muranów - startujemy

Skwer przed kinem Muranów - startujemy 27 IX 2014 RAJD OCHOTY ŚLADAMI POWSTANIA WARSZAWSKIEGO W 75. ROCZNICĘ UTWORZENIA POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO W sobotę, 27 września 2014 roku na terenie Śródmieścia odbył się Rajd Ochoty Śladami Powstania

Bardziej szczegółowo

W imieniu absolwentów organizatorzy Zjazdu Promocji 1963 roku. Kpt pil. Michał Jasiński Mjr pil. inż. Jerzy Kaźmierczyk

W imieniu absolwentów organizatorzy Zjazdu Promocji 1963 roku. Kpt pil. Michał Jasiński Mjr pil. inż. Jerzy Kaźmierczyk W dniach 27 29 maja 2013 roku odbył się jubileuszowy zjazd promocyjny absolwentów Szkoły Orląt w Dęblinie oraz Radomiu promocji 1963 roku. Dzięki wielkiemu zaangażowaniu Pana Majora Magistra Wiesława Świerkowskiego

Bardziej szczegółowo

MICHAIŁ DARAGAN. Życzliwy gubernator i jego dokonania

MICHAIŁ DARAGAN. Życzliwy gubernator i jego dokonania MICHAIŁ DARAGAN Życzliwy gubernator i jego dokonania RODZINA Szlachecka rodzina Daraganów bierze swój początek z dwóch ziem ukraińskich. Najstarszym znanym przodkiem gubernatora był jego pradziadek Iwan

Bardziej szczegółowo

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!!

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! 1 1. Podaj imię i nazwisko burmistrza Gostynia i starosty Powiatu Gostyńskiego.

Bardziej szczegółowo

Andrzej Rossa Profesor Tadeusz Kmiecik - żołnierz, uczony, wychowawca, przyjaciel. Słupskie Studia Historyczne 13, 11-14

Andrzej Rossa Profesor Tadeusz Kmiecik - żołnierz, uczony, wychowawca, przyjaciel. Słupskie Studia Historyczne 13, 11-14 Profesor Tadeusz Kmiecik - żołnierz, uczony, wychowawca, przyjaciel Słupskie Studia Historyczne 13, 11-14 2007 Profesor Tadeusz Kmiecik... 11 AP SŁUPSK PROFESOR TADEUSZ KMIECIK ŻOŁNIERZ, UCZONY, WYCHOWAWCA,

Bardziej szczegółowo

www.stowarzyszenieuk.pl

www.stowarzyszenieuk.pl Emil Stefan MENTEL - ur. 26 października 1916 r. w m. Czaniec. Syn Emanuela i Franciszki z domu Szczotka. Jego ojciec był leśniczym w lasach Habsburgów. Po śmierci ojca zamieszkał w Żywcu u siostry, pracownicy

Bardziej szczegółowo

Spotkanie Klubu poświęcone Józefowi Piłsudskiemu

Spotkanie Klubu poświęcone Józefowi Piłsudskiemu Spotkanie Klubu poświęcone Józefowi Piłsudskiemu Dnia 18 listopada 2008 r. w poznańskim Oddziale Instytutu Pamięci Narodowej przy ul. Rolnej 45a, w ramach prac Klubu Historycznego, przypomniano osobę i

Bardziej szczegółowo

Pismo Organizacyjne 33 Ogólnopolskich Zawodów Samolotowych im. Zdzisława Dudzika

Pismo Organizacyjne 33 Ogólnopolskich Zawodów Samolotowych im. Zdzisława Dudzika ul. Sielska 34, 10 802 Olsztyn Lotnisko Olsztyn Dajtki (EPOD) tel./fax +48 89 5275240 www.aeroklub.olsztyn.pl Olsztyn, dnia 15.05.2013 r. Informacje ogólne Pismo Organizacyjne 33 Ogólnopolskich Zawodów

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 149/XXXIV/2014 RADY DZIELNICY URSUS M.ST. WARSZAWY z dnia 27 marca 2014 r.

UCHWAŁA Nr 149/XXXIV/2014 RADY DZIELNICY URSUS M.ST. WARSZAWY z dnia 27 marca 2014 r. UCHWAŁA Nr 149/XXXIV/2014 RADY DZIELNICY URSUS M.ST. WARSZAWY w sprawie wystąpienia do Rady m.st. Warszawy o nadanie nazwy ulicy w Dzielnicy Ursus m.st. Warszawa Na podstawie art. 13 ust. 2 Statutu Dzielnicy

Bardziej szczegółowo

Płk L. Okulicki z Bronisławą Wysłouchową na tarasie budynku Dowództwa Armii Polskiej w ZSRR (wrzesień 1941 r.)

Płk L. Okulicki z Bronisławą Wysłouchową na tarasie budynku Dowództwa Armii Polskiej w ZSRR (wrzesień 1941 r.) Rozkaz gen. W. Andersa do wstępowania w szeregi Armii Polskiej Wyżsi oficerowie Armii Polskiej w ZSRR. W pierwszym rzędzie siedzą gen.m. Tokarzewski-Karaszewicz (pierwszy z lewej), gen. W. Anders, gen.m.

Bardziej szczegółowo

Młode Opalenie PROJEKTU. Kraków opanowany... Wilhelm Weldman

Młode Opalenie PROJEKTU. Kraków opanowany... Wilhelm Weldman Zespół Szkół w Opaleniu ulkslwarneckiego 10 83136, Opalenie Numer 10 02/15 WWWJUNIORMEDIAPL ORGANIZATOR PROJEKTU PARTNER Kraków opanowany Gimnazjum w Opaleniu w Krakowie Kto chce poznać duszę Polski niech

Bardziej szczegółowo

I./2. Dokumenty ( sensu stricto) dotyczące relatora ----- "I./3. Inne materiały dokumentacyjne dotyczące relatora

I./2. Dokumenty ( sensu stricto) dotyczące relatora ----- I./3. Inne materiały dokumentacyjne dotyczące relatora 1 I./l. Relacja ^ /I I./2. Dokumenty ( sensu stricto) dotyczące relatora ----- "I./3. Inne materiały dokumentacyjne dotyczące relatora "II. Materiały uzupełniające relację III./l. Materiały dotyczące rodziny

Bardziej szczegółowo

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Polska Szkoła Sobotnia im. Jana Pawla II w Worcester Opracował: Maciej Liegmann 30/03hj8988765 03/03/2012r. Wspólna decyzja? Anglia i co dalej? Ja i Anglia. Wielka

Bardziej szczegółowo

Chcesz pracować w wojsku?

Chcesz pracować w wojsku? Praca w wojsku Chcesz pracować w wojsku? Marzysz o pracy w służbie mundurowej, ale nie wiesz, jak się do niej dostać? Przeczytaj nasz poradnik! str. 1 Charakterystyka Sił Zbrojnych RP Siły Zbrojne Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

Pomniki i tablice. Toruń. Zbigniew Kręcicki

Pomniki i tablice. Toruń. Zbigniew Kręcicki Zbigniew Kręcicki Pomniki i tablice Toruń Po lewej. Plac Rapackiego. Uroczyste odsłonięcie pomnika Marszałka nastąpiło 15 sierpnia 2000 r. w 80. rocznicę bitwy warszawskiej. Po prawej. Pierwszy, tymczasowy

Bardziej szczegółowo

Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice

Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice Data Miejsce obchodów Forma obchodów 4 kwietnia Szkoła Policji Posadzenie Dębów Pamięci i odsłonięcie

Bardziej szczegółowo

26 Pułk Artylerii Lekkiej im. Króla Władysława IV

26 Pułk Artylerii Lekkiej im. Króla Władysława IV 26 Pułk Artylerii Lekkiej im. Króla Władysława IV Początki 26. pułku artylerii lekkiej sięgają utworzenia tego pułku, jako 26. pułku artylerii polowej w którego składzie były trzy baterie artyleryjskie

Bardziej szczegółowo

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!!

W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W MOJEJ RODZINIE WYWIAD Z OPĄ!!! W dniu 30-04-2010 roku przeprowadziłem wywiad z moim opą -tak nazywam swojego holenderskiego dziadka, na bardzo polski temat-solidarność. Ten dzień jest może najlepszy

Bardziej szczegółowo

II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM

II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM Imię i nazwisko Szkoła.. 1. W którym roku uchwalono konstytucję kwietniową?... 2. Podaj lata, w jakich Piłsudski był Naczelnikiem Państwa?... 3. W jakiej tradycji

Bardziej szczegółowo

KAWALEROWIE ORDERU WOJENNEGO VIRTUTI MILITARI. NA STRAŻY WOLNOŚCI I HONORU

KAWALEROWIE ORDERU WOJENNEGO VIRTUTI MILITARI. NA STRAŻY WOLNOŚCI I HONORU ( ) ojczyzna bez bohaterów jest jak dom bez drzwi (Gabriel Garcia Marquez) DZIELNICOWY KONKURS MIĘDZYPRZEDMIOTOWY KAWALEROWIE ORDERU WOJENNEGO VIRTUTI MILITARI. HONOROWY PATRONAT Prezes Klubu KOWVM Burmistrz

Bardziej szczegółowo

JÓZEF PIŁSUDSKI (1867-1935)

JÓZEF PIŁSUDSKI (1867-1935) JÓZEF PIŁSUDSKI (1867-1935) 70 ROCZNICA ŚMIERCI (zbiory audiowizualne) Wideokasety 1. A JEDNAK Polska (1918-1921 ) / scen. Wincenty Ronisz. Warszawa : Studio Filmów Edukacyjnych Nauka, 1998. 1 kas. wiz.

Bardziej szczegółowo

MŁODZIEŻOWA ENCYKLOPEDIA INTERNETOWA BOHATERÓW KRAJNY POD REDAKCJĄ MICHAŁA KOKOWSKIEGO

MŁODZIEŻOWA ENCYKLOPEDIA INTERNETOWA BOHATERÓW KRAJNY POD REDAKCJĄ MICHAŁA KOKOWSKIEGO MŁODZIEŻOWA ENCYKLOPEDIA INTERNETOWA BOHATERÓW KRAJNY POD REDAKCJĄ MICHAŁA KOKOWSKIEGO WARSZAWA KRAKÓW: INSTYTUT HISTORII NAUKI PAN, 2015 ISBN 978-83-86062-23-2 Życiorys Bolesław Szymon Romanowski urodził

Bardziej szczegółowo

Protokół z posiedzenia Kaszubskiego Zespołu Parlamentarnego

Protokół z posiedzenia Kaszubskiego Zespołu Parlamentarnego Warszawa, dnia 24 września 2009 r. Protokół z posiedzenia Kaszubskiego Zespołu Parlamentarnego W dniu 23 września 2009 r. w sali nr 176, w Gmachu Senatu odbyło się posiedzenie Kaszubskiego Zespołu Parlamentarnego.

Bardziej szczegółowo

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1)

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) Turysta: Dzień dobry! Kobieta: Dzień dobry panu. Słucham? Turysta: Jestem pierwszy raz w Krakowie i nie mam noclegu. Czy mogłaby mi Pani polecić jakiś hotel?

Bardziej szczegółowo

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE "PRZED 75 LATY, 27 WRZEŚNIA 1939 R., ROZPOCZĘTO TWORZENIE STRUKTUR POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO. BYŁO ONO FENOMENEM NA SKALĘ ŚWIATOWĄ. TAJNE STRUKTURY PAŃSTWA POLSKIEGO, PODLEGŁE

Bardziej szczegółowo

W dniach 28 i 29 stycznia br. w Centrum Szkolenia Na Potrzeby Sił Pokojowych w Kielcach pożegnaliśmy 6 cio osobową grupę oficerów i podoficerów,

W dniach 28 i 29 stycznia br. w Centrum Szkolenia Na Potrzeby Sił Pokojowych w Kielcach pożegnaliśmy 6 cio osobową grupę oficerów i podoficerów, W dniach 28 i 29 stycznia br. w Centrum Szkolenia Na Potrzeby Sił Pokojowych w Kielcach pożegnaliśmy 6 cio osobową grupę oficerów i podoficerów, którzy służbę w kieleckim garnizonie, a potem w Centrum,

Bardziej szczegółowo

Historisch-technisches Informationszentrum.

Historisch-technisches Informationszentrum. 1 Historisch-technisches Informationszentrum. Wojskowy Ośrodek Badawczy w Peenemünde był w latach 1936-1945 jednym z najbardziej nowoczesnych ośrodków technologii na świecie. W październiku 1942 roku udało

Bardziej szczegółowo

A wolność szła przez Kielce

A wolność szła przez Kielce A wolność szła przez Kielce KIELCE - MIASTO LEGIONÓW Konkurs wiedzy w 100 rocznicę wkroczenia I Kompanii Kadrowej do Kielc 1914 2014 PATRONAT: Prezydent KIELC Wojciech Lubawski Instytut Historii Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Drodzy Czytelnicy! Szansa dla powiatu

Drodzy Czytelnicy! Szansa dla powiatu Redaktor wydania: Roman Sokal Dziennikarze: Roman Sokal, Joanna Wyrostek, Marta Wilkos Współpraca: Andrzej Czacharowski, Piotr Flor, Albin Jaworski, Wiktoria Klechowa, Aneta Klimczak, Andrzej B. Miazga,

Bardziej szczegółowo

Punkt 12 W tym domu mieszkał i został aresztowany hm. Jan Bytnar ps. Rudy bohater Szarych Szeregów uwolniony z rąk Gestapo 26.III 1943 r.

Punkt 12 W tym domu mieszkał i został aresztowany hm. Jan Bytnar ps. Rudy bohater Szarych Szeregów uwolniony z rąk Gestapo 26.III 1943 r. Grupa I Punkt 23 Miejsce uświęcone krwią Polaków poległych za wolność Ojczyzny. W tym miejscu 2 sierpnia 1944 hitlerowcy rozstrzelali i spalili 40 Polaków. Tablica ta znajduje się na budynku parafii św.

Bardziej szczegółowo

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie?

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie? Pytania konkursowe 1. Podaj imię i nazwisko Jana Pawła II. 2. Podaj imię brata Karola Wojtyły. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo

Bardziej szczegółowo

Ziemowit Maślanka honorowy obywatel Miasta i Gminy Radzyń Chełmiński

Ziemowit Maślanka honorowy obywatel Miasta i Gminy Radzyń Chełmiński Ziemowit Maślanka honorowy obywatel Miasta i Gminy Radzyń Chełmiński Pan Ziemowit Maślanka urodził się w 1924r. w miejscowości Witosówka pow. Trembowla w woj. Tarnopolskim na terenach wschodnich II Rzeczypospolitej.

Bardziej szczegółowo

Regulamin Ogólnopolskiego Konkursu Krasomówczego Dzieci i Młodzieży Szkolnej

Regulamin Ogólnopolskiego Konkursu Krasomówczego Dzieci i Młodzieży Szkolnej Regulamin Ogólnopolskiego Konkursu Krasomówczego Dzieci i Młodzieży Szkolnej I Założenia ogólne konkursu Celem konkursów krasomówczych jest zwrócenie uwagi dzieci i młodzieży na potrzebę pielęgnacji języka

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Hieronim Bartel. Uroczystość jubileuszu 80-lecia urodzin

Prof. dr hab. Hieronim Bartel. Uroczystość jubileuszu 80-lecia urodzin jubileusze nauczycieli akademickich Prof. dr hab. Hieronim Bartel Uroczystość jubileuszu 80-lecia urodzin płk prof. dr. hab. n. med. Tadeusza Brzezińskiego Zgodnie z kontynuowanym od lat zwyczajem, na

Bardziej szczegółowo

Lud Podolski, Głos Podola, Ziemia Podolska

Lud Podolski, Głos Podola, Ziemia Podolska Lud Podolski, Głos Podola, Ziemia Podolska Terytorium współczesnej Ukrainy zamieszkały przez liczne grupy nieukraińców Radziecki spadek - to spadek niepodległej Ukrainy i niepodległej Polski Ludność polska

Bardziej szczegółowo

AEROKLUB KRAKOWSKI. Pismo Organizacyjne Treningu Samolotowej Kadry Narodowej

AEROKLUB KRAKOWSKI. Pismo Organizacyjne Treningu Samolotowej Kadry Narodowej AEROKLUB KRAKOWSKI Kraków, dnia 10.06.2014 r. Informacje ogólne Pismo Organizacyjne Treningu Samolotowej Kadry Narodowej 1. Zgodnie z kalendarzem imprez sportowych Aeroklubu Polskiego na rok 2014 w dniach

Bardziej szczegółowo

MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. Warszawa, dnia 10 czerwca 2002 r. DECYZJE:

MINISTRA OBRONY NARODOWEJ. Warszawa, dnia 10 czerwca 2002 r. DECYZJE: WD A W Dziennik Urzędowy DZIENNIK 1 URZĘDOWY Warszawa, dnia 10 czerwca 2002 r. Nr 9 TREŚĆ: Poz.: ZARZĄDZENIA: 82 Nr 17/MON w sprawie likwidacji Przedszkola Nr 161 w Białymstoku przy Jednostce Wojskowej

Bardziej szczegółowo

Jaki statek Karta dowodu katastrofie, znalezione na miejscu katastrofy elementy samolotowej aparatury tlenowej przeznaczonej dla ludzi; VII-14

Jaki statek Karta dowodu katastrofie, znalezione na miejscu katastrofy elementy samolotowej aparatury tlenowej przeznaczonej dla ludzi; VII-14 w okresie jesień 9 jesień 9 roku Problem powietrzny uległ Wniosek Dowody do wniosku wg wagi : Wątpliwości Zatwierdzam znalezione na miejscu elementy samolotowej aparatury tlenowej przeznaczonej dla ludzi;

Bardziej szczegółowo

Autor publikacji: Mirosław Nikiciuk. Fragmenty ilustracji.

Autor publikacji: Mirosław Nikiciuk. Fragmenty ilustracji. Autor publikacji: Mirosław Nikiciuk. Fragmenty ilustracji. Wydane książki. Okładka książki. Mirosław Nikiciuk KRYWLANY białostockie lotnisko Wydano na prawach rękopisu nakładem autora BIAŁYSTOK 2013 Projekt

Bardziej szczegółowo

2014-08-03 Harcerze ze Świnoujskiego ZHR na Zlocie Jutro Powstanie (31 lipca 3 sierpnia 2014 r.)

2014-08-03 Harcerze ze Świnoujskiego ZHR na Zlocie Jutro Powstanie (31 lipca 3 sierpnia 2014 r.) 2014-08-03 Harcerze ze Świnoujskiego ZHR na Zlocie Jutro Powstanie (31 lipca 3 sierpnia 2014 r.) W dniach 31 lipca - 3 sierpnia ponad 2000 harcerek i harcerzy zrzeszonych w Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

WETKI Wybrana literatura 179

WETKI Wybrana literatura 179 Piotr Hodyra JEDEN Z DZIESIĘCIU Na blisko 1200 lotników, których podczas II wojny światowej uhonorowano najwyższym polskim odznaczeniem wojskowym, Orderem Wojennym Virtuti Militari, zaledwie dziesięciu

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU WIEDZY O LECHU BĄDKOWSKIM DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH

REGULAMIN KONKURSU WIEDZY O LECHU BĄDKOWSKIM DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Załącznik nr 3 REGULAMIN KONKURSU WIEDZY O LECHU BĄDKOWSKIM DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH I. TEMATYKA KONKURSU: Wiedza o życiu i twórczości Lecha Bądkowskiego. Przygotowanie w oparciu o załączone

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN GRY MIEJSKIEJ Śladem bohaterów 1863 24 maja 2013 r. 1. Organizatorzy

REGULAMIN GRY MIEJSKIEJ Śladem bohaterów 1863 24 maja 2013 r. 1. Organizatorzy REGULAMIN GRY MIEJSKIEJ Śladem bohaterów 1863 24 maja 2013 r. 1. Organizatorzy Organizatorem gry miejskiej Śladem bohaterów 1863, zwanej dalej Grą, która odbędzie się 24 maja 2013 r., jest Książnica Cieszyńska,

Bardziej szczegółowo

st. chor. sztab. Jacek SCHMIDT "Podoficera Roku" 12 Dywizji Zmechanizowanej

st. chor. sztab. Jacek SCHMIDT Podoficera Roku 12 Dywizji Zmechanizowanej st. chor. sztab. Jacek SCHMIDT "Podoficera Roku" 12 Dywizji Zmechanizowanej Kilka słów o naszym kandydacie st. chor. sztab. Jacek SCHMIDT urodził się 22 sierpnia 1968 roku w Golczewie. Służbę wojskową

Bardziej szczegółowo

Krystyna Siedlecka. z domu. Cichocka

Krystyna Siedlecka. z domu. Cichocka Krystyna Siedlecka z domu Cichocka Krystyna Cichocka Jedyna córka Marianny i Bolesława Cichockich, urodziła się 25 X 1933 r. w Warszawie. 5-letnia Krysia 3 4-letnia Krysia 4 Dzieciństwo Do września 1944

Bardziej szczegółowo

NA INDEKSIE -sytuacja białoruskich studentów

NA INDEKSIE -sytuacja białoruskich studentów NA INDEKSIE -sytuacja białoruskich studentów Centrum im. Ludwika Zamenhofa 18 kwietnia 2011r. 2 S t r o n a Na indeksie, czyli sytuacja białoruskich studentów to konferencja, której głównym założeniem

Bardziej szczegółowo

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Nasze zajęcia w ramach Szkoły Dialogu odbyły się 27 i 28 kwietnia oraz 26 i 27 maja. Nauczyły nas one sporo

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN. Stowarzyszenie dla Rozwoju Ubezpieczeń Komunikacyjnych i Rynku Motoryzacyjnego

REGULAMIN. Stowarzyszenie dla Rozwoju Ubezpieczeń Komunikacyjnych i Rynku Motoryzacyjnego Stowarzyszenie dla Rozwoju Ubezpieczeń Komunikacyjnych i Rynku Motoryzacyjnego REGULAMIN I EDYCJI KONKURSU STOWARZYSZENIA DLA ROZWOJU UBEZPIECZEŃ KOMUNIKACYJNYCH I RYNKU MOTORYZACYJNEGO PRO-MOTOR NA NAJLEPSZĄ

Bardziej szczegółowo

Andrzej Olaszek. Piastowski Słownik Biograficzny

Andrzej Olaszek. Piastowski Słownik Biograficzny Andrzej Olaszek Piastowski Słownik Biograficzny Mieszkaniec Piastowa od urodzenia. Aktywny działacz harcerstwa w Piastowie. Działacz Koła Seniorów przy Harcerskiej Izbie Pamięci. Współtwórca Harcerskiej

Bardziej szczegółowo

lekarz, pedagog, pisarz, publicysta, działacz społeczny pochodzenia żydowskiego.

lekarz, pedagog, pisarz, publicysta, działacz społeczny pochodzenia żydowskiego. JANUSZ KORCZAK Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, znany też jako: Stary Doktor lub Pan doktor padoktor (ur. 22 lipca 1878 lub 1879 w Warszawie, zm. 5 sierpnia lub 6 sierpnia 1942 w Treblince)

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIA SAPERÓW POLSKICH

STOWARZYSZENIA SAPERÓW POLSKICH STOWARZYSZENIE SAPERÓW POLSKICH WARSZAWA STOWARZYSZENIE SAPERÓW POLSKICH Zarząd Główny 03-435 WARSZAWA ul. 11 Listopada 17/19 STOWARZYSZENIE SAPERÓW POLSKICH WARSZAWA PROGRAM DZIAŁANIA ZARZĄDU GŁÓWNEGO

Bardziej szczegółowo

Po wybuchu I wojny światowej na krótko zmobilizowany do armii austriackiej. Przeniesiony następnie do powstającego we Lwowie Legionu Wschodniego, stał się jednym z jego organizatorów. Po likwidacji Legionu

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU. Kontrasty. Konkurs fotograficzny o Woli. organizowany przez Kurier Wolski i Wydział Kultury Urzędu Dzielnicy Wola m.st.

REGULAMIN KONKURSU. Kontrasty. Konkurs fotograficzny o Woli. organizowany przez Kurier Wolski i Wydział Kultury Urzędu Dzielnicy Wola m.st. REGULAMIN KONKURSU Kontrasty. Konkurs fotograficzny o Woli. organizowany przez Kurier Wolski i Wydział Kultury Urzędu Dzielnicy Wola m.st. Warszawy Cel i tematyka konkursu 1 Urząd Dzielnicy Wola m.st.

Bardziej szczegółowo

I rok turystyki wiejskiej w Warszawie

I rok turystyki wiejskiej w Warszawie I rok turystyki wiejskiej w Warszawie Listopad, niedziela, piękna słoneczna pogoda. Punktualnie o godzinie 9:00, 23 listopada, słuchacze pierwszego roku z kierunku technik turystyki wiejskiej Publicznej

Bardziej szczegółowo

KURPIOWSKIE PREZENTACJE ARTYSTYCZNE przy wsparciu Starosty Ostrołęckiego oraz Sponsorów. 130. rocznica urodzin Adama Chętnika

KURPIOWSKIE PREZENTACJE ARTYSTYCZNE przy wsparciu Starosty Ostrołęckiego oraz Sponsorów. 130. rocznica urodzin Adama Chętnika 32 KURPIOWSKIE PREZENTACJE ARTYSTYCZNE przy wsparciu Starosty Ostrołęckiego oraz Sponsorów 130. rocznica urodzin Adama Chętnika 12 kwietnia 2015, sala widowiskowa OCK, godz.10 CELE KONKURSU: * Kultywowanie

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE /FORMULARZ OFERTOWY

ZAPYTANIE OFERTOWE /FORMULARZ OFERTOWY WYŻSZA SZKOŁA OFICERSKA SIŁ POWIETRZNYCH www.wsosp.pl PION KANCLERZA Dział Organizacyjny 08-521 Dęblin, ul. 2 Pułku Kraków Nr 22 tel. (81) 551 74 55; fax (81) 551 74 52 Dęblin, 15 września 2014 r. ZAPYTANIE

Bardziej szczegółowo

Polszczyzna piękna i bogata wybór literatury

Polszczyzna piękna i bogata wybór literatury Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Kielcach Polszczyzna piękna i bogata wybór literatury Wybór i opracowanie Magdalena Mularczyk Kielce 2015 Korekta Małgorzata Pronobis Redakcja techniczna opracowanie

Bardziej szczegółowo

Wielkie Powroty. Wytrwać. Odnieść sukces. Być inspiracją dla innych.

Wielkie Powroty. Wytrwać. Odnieść sukces. Być inspiracją dla innych. Wielkie Powroty Wytrwać. Odnieść sukces. Być inspiracją dla innych. Wielkie Powroty Rolf Benirschke twórca programu Po operacji wyłonienia stomii, która odbyła się w 1979 r., Rolf wrócił do profesjonalnej

Bardziej szczegółowo

Lp. Wyszczególnienie Liczba wskazań

Lp. Wyszczególnienie Liczba wskazań Raport z badania stopnia zadowolenia z turystyki do Warszawy W pierwszej dekadzie września 2012 roku Stowarzyszenie Pomagam w Kleszczewie zorganizowało dla osób niepełnosprawnych z opiekunami /dzieci i

Bardziej szczegółowo

Szybowcowe Mistrzostw Świata Mistrzostwa Świata w Akrobacji Szybowcowej Mikrolotowe Mistrzostwa Świata

Szybowcowe Mistrzostw Świata Mistrzostwa Świata w Akrobacji Szybowcowej Mikrolotowe Mistrzostwa Świata Szybowcowe Mistrzostw Świata Mistrzostwa Świata w Akrobacji Szybowcowej Mikrolotowe Mistrzostwa Świata Mistrz Świata w sporcie szybowcowym w klasie 15 metrowej Aktualny mistrz świata w klasie 15m i w klasie

Bardziej szczegółowo

TERMIN SKŁADANIA DOKUMENTÓW PRZED MATURĄ USTNĄ:

TERMIN SKŁADANIA DOKUMENTÓW PRZED MATURĄ USTNĄ: MATURA USTNA TERMIN SKŁADANIA DOKUMENTÓW PRZED MATURĄ USTNĄ: - BIBLIOGRAFIA-MIESIĄC PRZED EGZAMINEM PISEMNYM - KONSPEKT 2 TYGODNIE PRZED EGZAMINEM PISEMNYM Konspekt- podstawa udanej prezentacji Konspekt,

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ:

AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ: AKADEMIA KOMPETENCJI KLUCZOWYCH PROGRAM ROZWOJU UCZNIÓW SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH POLSKI WSCHODNIEJ PROJEKT REALIZOWANY PRZEZ: Bezpłatne zajęcia dodatkowe w Twojej szkole dowiedz się więcej!!!! Projekt

Bardziej szczegółowo

Prezydent RP w Wyższej Szkole Oficerskiej Wojsk Lądowych we Wrocławiu

Prezydent RP w Wyższej Szkole Oficerskiej Wojsk Lądowych we Wrocławiu Strona znajduje się w archiwum. Prezydent RP w Wyższej Szkole Oficerskiej Wojsk Lądowych we Wrocławiu We wtorek, 24 lutego br., Prezydent RP, Zwierzchnik Sił Zbrojnych Lech Kaczyński złożył wizytę w Wyżej

Bardziej szczegółowo

Pismo Organizacyjne 57 Samolotowych Nawigacyjnych Mistrzostw Polski - Seniorów 43 Samolotowych Nawigacyjnych Mistrzostw Polski - Juniorów

Pismo Organizacyjne 57 Samolotowych Nawigacyjnych Mistrzostw Polski - Seniorów 43 Samolotowych Nawigacyjnych Mistrzostw Polski - Juniorów Warszawa, dnia 18.08.2014 r. Pismo Organizacyjne 57 Samolotowych Nawigacyjnych Mistrzostw Polski - Seniorów 43 Samolotowych Nawigacyjnych Mistrzostw Polski - Juniorów Informacje ogólne 1. Zgodnie z kalendarzem

Bardziej szczegółowo

RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE

RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE 2009 P A P I E R RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE 2009 P A P I E R Piotr Dobrołęcki współpraca: Tomasz Nowak, Daria Kaszyńska-Dobrołęcka BibliotekaAnaliz Warszawa 2009 Copyright by Piotr

Bardziej szczegółowo

Grudniowe spotkanie przedświąteczne integrujące środowiska żołnierskich pokoleń pn. Solidarni z Wojskiem Polskim

Grudniowe spotkanie przedświąteczne integrujące środowiska żołnierskich pokoleń pn. Solidarni z Wojskiem Polskim Wykaz ofert niespełniających kryteriów formalnych zawartych Otwartego Konkursu Ofert z dnia 24.04.2013 r., które nie będą podlegać dalszej ocenie merytorycznej Lp. Nazwa organizacji Nr ewidencyjny Nazwa

Bardziej szczegółowo

O D P I E R W S Z E G O E T A T U D O W Ł A S N E J F I R M Y

O D P I E R W S Z E G O E T A T U D O W Ł A S N E J F I R M Y Curriculum Vitae 1 Już czas na kolejny krok: curriculum vitae czyli życiorys W rzeczywistości jest to wyjątkowo ważny krok, ponieważ jest nieodłącznym elementem naszego wizerunku i ogromną szansą na zrobienie

Bardziej szczegółowo

HARCERSTWO W DZIEJACH POLSKI

HARCERSTWO W DZIEJACH POLSKI HARCERSTWO W DZIEJACH POLSKI Przed II wojną światową: Jak każdemu wiadomo ZHP miało początek w roku 1910 kiedy to Andrzej Małkowski wpadł na genialny pomysł założenia organizacji bliźniaczej do skautingu

Bardziej szczegółowo

Regulamin konkursu na najlepszą pracę dyplomową z dziedziny Małych Elektrowni Wiatrowych

Regulamin konkursu na najlepszą pracę dyplomową z dziedziny Małych Elektrowni Wiatrowych Regulamin konkursu na najlepszą pracę dyplomową z dziedziny Małych Elektrowni Wiatrowych 1 Organizator konkursu 1. Organizatorem konkursu jest firma POLBUD S.A. z siedzibą w Bielsku Podlaskim przy ul Żwirki

Bardziej szczegółowo

AEROKLUB KRAKOWSKI. Pismo Organizacyjne Treningu Samolotowej Kadry Narodowej

AEROKLUB KRAKOWSKI. Pismo Organizacyjne Treningu Samolotowej Kadry Narodowej AEROKLUB KRAKOWSKI Kraków, dnia 28.05.2015 r. Informacje ogólne Pismo Organizacyjne Treningu Samolotowej Kadry Narodowej 1. Zgodnie z kalendarzem imprez sportowych Aeroklubu Polskiego na rok 2015 w dniach

Bardziej szczegółowo

Mieczysław Hucał ODZNAKI WOJSKOWYCH OŚRODKÓW KSZTAŁCENIA ŁĄCZNOŚCIOWCÓW W OKRESIE POWOJENNYM

Mieczysław Hucał ODZNAKI WOJSKOWYCH OŚRODKÓW KSZTAŁCENIA ŁĄCZNOŚCIOWCÓW W OKRESIE POWOJENNYM Mieczysław Hucał ODZNAKI WOJSKOWYCH OŚRODKÓW KSZTAŁCENIA ŁĄCZNOŚCIOWCÓW W OKRESIE POWOJENNYM Artykuł ten jest kontynuacją tematyki rozpoczętej w poprzednim numerze Komunikatu. Jak już napisałem poprzednio,

Bardziej szczegółowo

M I N I S T E R S T W O I N F R A S T R U K T U R Y PAŃSTWOWA KOMISJA BADANIA WYPADKÓW LOTNICZYCH WYPADEK. zdarzenie nr: 470/08

M I N I S T E R S T W O I N F R A S T R U K T U R Y PAŃSTWOWA KOMISJA BADANIA WYPADKÓW LOTNICZYCH WYPADEK. zdarzenie nr: 470/08 M I N I S T E R S T W O I N F R A S T R U K T U R Y PAŃSTWOWA KOMISJA BADANIA WYPADKÓW LOTNICZYCH RAPORT KOŃCOWY WYPADEK zdarzenie nr: 470/08 statek powietrzny: spadochron Spectre 190 18 lipca 2008 r.

Bardziej szczegółowo

XI Zimę w Mieście 2015

XI Zimę w Mieście 2015 POLSKIE TOWARZYSTWO TURYSTYCZNO-KRAJOZNAWCZE Oddział PTTK w Radzyniu Podlaskim SKKT PTTK nr 21 przy I LO w Radzyniu Podlaskim zapraszają na XI Zimę w Mieście 2015 pod patronatem Wójta Gminy Radzyń Podlaski

Bardziej szczegółowo

Centrum Szkolenia Straży Granicznej w Kętrzynie

Centrum Szkolenia Straży Granicznej w Kętrzynie Centrum Szkolenia Straży Granicznej w Kętrzynie Źródło: http://www.cs.strazgraniczna.pl/cs/aktualnosci/2038,uroczyste-wreczenie-aktow-mianowania-na-stopien-kaprala- SG-w-Centrum-Szkolenia-S.html Wygenerowano:

Bardziej szczegółowo

4 0 / 15. Sikory Juskie, gm. Stare Juchy, pow. ełcki N 53 53 16 ; E 022 16 43

4 0 / 15. Sikory Juskie, gm. Stare Juchy, pow. ełcki N 53 53 16 ; E 022 16 43 RAPORT WSTĘPNY O WYPADKU LOTNICZYM (Zawiera jedynie wstępną informację o zdarzeniu lotniczym, przekazywaną nie później niż 30 dni od dnia otrzymania informacji o zdarzeniu; przesyłany Prezesowi ULC fax

Bardziej szczegółowo

nauczyciel naszej szkoły

nauczyciel naszej szkoły Pan Apolinary Nosalski - poeta, pisarz i nauczyciel naszej szkoły Praca zbiorowa Urodził się 22 czerwca 1930 roku we wsi Brudno koło Parczewa. Po ukończeniu w 1944 r. Szkoły Powszechnej w Koczergach kontynuował

Bardziej szczegółowo

Obrona lotniska. CAW, kol. 60/14

Obrona lotniska. CAW, kol. 60/14 Janusz Gzyl KOLEKCJA FOTOGRAFII PRZEWRÓT MAJOWY 1926 R. Jedną z kolekcji wyodrębnionych z zasobu ikonograficznego Pracowni Zbiorów Specjalnych Centralnego Archiwum Wojskowego, jest kolekcja Nr 60 Przewrót

Bardziej szczegółowo

Regulamin grup Społecznych Instruktorów Młodzieżowych PCK (zatwierdzony uchwałą nr 33/96 Krajowej Rady Reprezentantów PCK z dnia 14.12.1996 r.

Regulamin grup Społecznych Instruktorów Młodzieżowych PCK (zatwierdzony uchwałą nr 33/96 Krajowej Rady Reprezentantów PCK z dnia 14.12.1996 r. Regulamin grup Społecznych Instruktorów Młodzieżowych PCK (zatwierdzony uchwałą nr 33/96 Krajowej Rady Reprezentantów PCK z dnia 14.12.1996 r.) I. CZĘŚĆ OGÓLNA 1. Podstawowymi jednostkami organizacyjnymi

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE SENIORÓW LOTNICTWA WOJSKOWEGO RP PLAN DZIAŁANIA

STOWARZYSZENIE SENIORÓW LOTNICTWA WOJSKOWEGO RP PLAN DZIAŁANIA STOWARZYSZENIE SENIORÓW LOTNICTWA WOJSKOWEGO RP PLAN DZIAŁANIA ODDZIAŁU KRAKOWSKIEGO STOWARZYSZENIA SENIORÓW LOTNICTWA WOJSKOWEGO RP W 2015 ROKU Uchwała u Oddziału Krakowskiego SSLW RP Nr 1 z dnia 7.01

Bardziej szczegółowo

Lekcja przeznaczona dla uczniów klas szóstych szkół podstawowych. rozumieć pojęcia: Szare Szeregi, zawiszacy, Harcerska Poczta Polowa;

Lekcja przeznaczona dla uczniów klas szóstych szkół podstawowych. rozumieć pojęcia: Szare Szeregi, zawiszacy, Harcerska Poczta Polowa; Harcerska Poczta Polowa Autor: Anna Bosiacka/Muzeum Powstania Warszawskiego Lekcja przeznaczona dla uczniów klas szóstych szkół podstawowych Czas trwania lekcji - 45 minut Cele. Po lekcji uczeń powinien:

Bardziej szczegółowo

Regionalna Akademia Twórczej Przedsiębiorczości ul. Piłsudskiego 2, 96-100 Skierniewice tel. 46/ 833 70 93

Regionalna Akademia Twórczej Przedsiębiorczości ul. Piłsudskiego 2, 96-100 Skierniewice tel. 46/ 833 70 93 Regionalna Akademia Twórczej Przedsiębiorczości ul. Piłsudskiego 2, 96-100 Skierniewice tel. 46/ 833 70 93 akademia@mokskierniewice.pl Zabytkowa Willa Kozłowskich, w której mieści się Regionalna Akademia

Bardziej szczegółowo

UROCZYSTOŚĆ NADANIA IMIENIA ARMII KRAJOWEJ GIMNAZJUM NR1 Z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI W STRZELINIE.

UROCZYSTOŚĆ NADANIA IMIENIA ARMII KRAJOWEJ GIMNAZJUM NR1 Z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI W STRZELINIE. UROCZYSTOŚĆ NADANIA IMIENIA ARMII KRAJOWEJ GIMNAZJUM NR1 Z ODDZIAŁAMI DWUJĘZYCZNYMI W STRZELINIE. Dnia 2 października 2013r w Gimnazjum nr 1 z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Armii Krajowej w Strzelinie odbyła

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU JUBILEUSZOWEGO PT. "Jedno zdjęcie- jedna historia"

REGULAMIN KONKURSU JUBILEUSZOWEGO PT. Jedno zdjęcie- jedna historia REGULAMIN KONKURSU JUBILEUSZOWEGO PT. "Jedno zdjęcie- jedna historia" 1 Organizatorem konkursu jubileuszowego, ogłoszonego w związku obchodami 20-lecia Zespołu Katolickich Szkół w Skawinie, pt. "Jedno

Bardziej szczegółowo

Konwalie PRL KRUK i LIS znaczek 1964 pocztówka

Konwalie PRL KRUK i LIS znaczek 1964 pocztówka Konwalie PRL KRUK i LIS znaczek 1964 pocztówka Konwalie PRL KRUK i LIS znaczek 1964 pocztówka Datowanie przedmiotu: 1969 Autor: G. RUSS ( Gustaw? ) Wydawca: Wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Turystyczno

Bardziej szczegółowo

Organizacja informacji

Organizacja informacji Organizacja informacji 64 CZYTANIE ARTYKUŁU Z GAZETY To zadanie ma nauczyć jak: wybierać tematy i rozpoznawać słowa kluczowe; analizować tekst, aby go zrozumieć i pamiętać; przygotowywać sprawozdanie;

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR LXIV/451/2014 RADY MIASTA SULEJÓWEK z dnia 30 października 2014 r.

UCHWAŁA NR LXIV/451/2014 RADY MIASTA SULEJÓWEK z dnia 30 października 2014 r. UCHWAŁA NR LXIV/451/2014 RADY MIASTA SULEJÓWEK z dnia 30 października 2014 r. w sprawie upamiętnienia postaci gen. Kazimierza Sosnkowskiego poprzez wzniesienie poświęconego mu pomnika popiersia Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Na pierwszym spotkaniu w dniu 20 lipca 2012 r. spotkali się przedstawiciele organizacji pozarządowych, reprezentujących :

Na pierwszym spotkaniu w dniu 20 lipca 2012 r. spotkali się przedstawiciele organizacji pozarządowych, reprezentujących : Powstanie komitetu organizacyjnego kampanii społecznej "29 Maja Dzień Weterana - Szacunek i wsparcie - weterani.pl" oraz Centralnych Uroczystości Dnia Weterana Działań Poza Granicami Państwa we Wrocławiu

Bardziej szczegółowo

B Ó G H O N O R O J C Z Y Z N A

B Ó G H O N O R O J C Z Y Z N A B Ó G H O N O R O J C Z Y Z N A Z W I Ą Z E K O F I C E R Ó W R E Z E R W Y R Z E C Z Y P O S P O L I T E J P O L S K I E J Zarząd Główny Związku Oficerów Rezerwy RP w Warszawie KRS: 0000453353; NIP: 531

Bardziej szczegółowo