Historia i kultura Kraju Basków

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Historia i kultura Kraju Basków"

Transkrypt

1 Monika A. Murzyn Historia i kultura Kraju Basków Kamienne domy rozsiane wśród pól widoczne poprzez mgłę, soczysta zieleń wskazująca na znaczne opady, górzysty krajobraz. Czy takie jest nasze wyobrażenie o Hiszpanii? Kraj Basków Euskadi Euskal Herria, jest obszarem, który od wieków do niej przynależał. Jednocześnie jest to kraina odrębna kulturowo, różna od właściwej Hiszpanii, z którą często pozostawała w konflikcie. Jak każde pogranicze i miejsce mieszania się kultur to niezwykle ciekawy region pełen niespodzianek, kontrastów oraz różnorodności. Baskijska Wspólnota Autonomiczna (Communidad Autonoma del País Vasco), jedna z 16 części składowych Hiszpanii, zajmuje powierzchnię 7,2 tys. km². Podzielona jest na trzy części: prowincję Bizkaia ze stolicą w Bilbao (baskijskie Bilbo), prowincję Gipuzcoa ze stolicą w San Sebastián (Donostia) oraz Alava ze stolicą w Vitoria (Gasteiz). Region ten zamieszkuje 2 mln 100 tys. osób. 1 Obszar metropolitalny największego miasta, Bilbao jest miejscem zamieszkania dla ponad połowy mieszkańców regionu. Większość z nich deklaruje 1 Dla porównania jest to około połowy powierzchni województwa Małopolskiego w obecnych granicach. 185

2 podwójną tożsamość. Za wyłącznie Basków uważa się tylko 1/5 populacji, za jedynie Hiszpanów tylko 15%. Oficjalnie jest to obszar dwujęzyczny, co widoczne jest m.in. w podwójnych nazwach własnych wszystkich miejscowości, placów i ulic. Baskijski (Euskara Euskera) to preindoeuropejski język o nieznanym pochodzeniu, którego wersja pisana pojawiła się w wieku XVI, natomiast unifikacja wielu dialektów nastąpiła dopiero w 1968 r. Nie jest on obecnie zbyt dobrze znany przez mieszkańców krainy. Tylko jeden na trzech z nich zna baskijski, a jedynie 1% posługuje się codziennie wyłącznie tym językiem. Jest to swoisty paradoks, ponieważ w języku baskijskim określenie Bask (Euskaldun) w dosłownym tłumaczeniu oznacza ten, kto posiada Euskera. Częściowym wytłumaczeniem takiego stanu rzeczy może być zakaz nauki i posługiwania się językiem baskijskim w czasach dyktatury generała Franco. Baskowie są najstarszą grupą etniczną Półwyspu Iberyjskiego, najdłużej zasiedlającą nieprzerwanie ten sam region w Europie. Pierwsze ślady człowieka na tych terenach, odkryte w jaskiniowych namuliskach, pochodzą z około lat p.n.e lat liczą sobie malowidła jaskiniowe w jaskini Santimamiñe w pobliżu miejscowości Kortezubi. 2 Dwa wytwory natury, morze oraz góry, w decydujący sposób wpłynęły na charakter i ducha baskijskiego. Wybrzeże baskijskie, którego najwyższym punktem jest malowniczy przylądek Ogoño, charakteryzuje się poszarpaną, nierówną linią brzegową. 90% to skaliste wybrzeże, jedynie 10% stanowią piaszczyste plaże. Na terenie Euskadi znajduje się 9 parków narodowych. Najbardziej znanym z nich jest nadmorski Rezerwat Biosfery Urdabai, znajdujący się u ujścia rzeki Oka do zatoki biskajskiej. W 1984 r. został on wpisany na listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego UNESCO. Dużą część powierzchni kraju zajmują góry, naturalna skalista bariera, w większości o przebiegu równoleżnikowym. Wiele pięknych masywów górskich posiada iście alpejski pejzaż np. masyw Duranguesado na terenie parku Urkiola, Macizo del Gorbea, Sierra de Entzia, Sierra de Aralar. Z górami i morzem związane były również najwcześniejsze wierzenia i mity Basków. Najwyższe, w okresie zimowym pokryte śniegiem szczyty, takie jak Gorbea (1482 m n.p.m.) czy Anboto (1331 m n.p.m.) były siedzibami 2 Okolice Kortezubi znane są również z nietypowego dzieła sztuki współczesnej pędzla baskijskiego artysty Augustino Ibarolla. Zamienił on naturalnie rosnące drzewa w magiczny malowany las. 186

3 bóstwa Mari, pięknej jasnowłosej kobiety. Pioruny zwiastowały przenoszenie się bogini ze szczytu na szczyt, mgły przebywanie w danej siedzibie. Odpowiednikiem greckiego Zeusa czy skandynawskiego Thora w mitologii baskijskiej był Ortzi, bóg sklepienia niebieskiego i ziemi, innym ważnym bóstwem była Illagria, bogini księżyca, świata zmarłych i ciemności. W I wieku p.n.e. w pobliże kraju Basków przybyli Rzymianie, w V wieku n.e. Wizygoci, którym Baskowie stawili zacięty opór. W 581 r. Leovigild, wódz Wizygotów założył Victoriaco, stanicę do obrony przed Baskami w pobliżu baskijskiej wioski Gasteiz (obecnie stolica całego Regionu Autonomicznego). Baskowie zachowali odrębność, przyjęli jednak chrześcijaństwo. W czasach ekspansji arabskiej, będąc oddzielonym górami od reszty półwyspu Iberyjskiego, Kraj Basków stał się przedmurzem chrześcijaństwa w tej części Europy. Od IX do XIII wieku przez ziemie baskijskie wiódł szlak pielgrzymkowy do grobu Św. Jakuba w Santiago de Compostella. 3 W średniowieczu Kraj Basków znalazł się pomiędzy dwiema potęgami Asturią i Nawarrą. W 1200 r. nastąpiło przyłączenie dwóch prowincji Alava oraz Gipuzcoa do królestwa Kastylii. Mit o niezależności Basków wywodzi się z faktu, iż trzecia prowincja baskijska, Bizkaia (od której pochodzi też nazwa Zatoka Biskajska) pozostała niezależną i została włączona do Kastylii na innych prawach, drogą dziedziczenia dopiero w końcu XIV w. Stając się częścią królestwa Kastylii, prowincja ta utrzymała swoje odwieczne prawa, tzw. fueros, na które musiał przysięgać każdy następca tronu. Ceremonia potwierdzenia fueros odbywała się pod świętym dębem Basków Gernikako Arbol w miejscowości Gernika, gdzie miały także miejsce obrady parlamentu biskajskiego. Fueros oznaczały m.in., iż na terenie Bizkai nie było poddaństwa, a każdy Bask jako szlachcic był wolny i niezależny. Średniowiecze to również okres lokacji miast i potwierdzania praw już istniejących ośrodków miejskich, przykładem Vitoria - Gasteiz lokowana w 1181 r. W panoramie miasta do dzisiaj dominują wysmukłe sylwetki i spiczaste wieże gotyckich kościołów, w tym katedry Najświętszej Marii Panny. Wtedy też miało miejsce nadanie praw 3 Inna jego odnoga prowadziła przez przełęcz Puerto de Ibañeta w pobliżu wioski Roncesvalles - Orreaga na terenie sąsiedniej Navarry regionu, gdzie drugim po hiszpańskim (castellano) językiem urzędowym jest również język baskijski. Przełęcz Ibañeta znana jest z literatury pięknej jako miejsce, w którym po wspaniałej walce do ostatniej kropli krwi zginął rycerz Roland, według Pieśni o Rolandzie walczący z niewiernymi Saracenami, natomiast według kronikarza Karola Wielkiego z Baskami. 187

4 miejskich San Sebastián (1150 r.), a nieco później Bilbao (1300 r.). Założyciel Bilbao, Diego Lopez de Haro ulokował miasto w wąskiej dolinie w pobliżu ujścia rzeki Nervión do Zatoki Biskajskiej. Do dzisiaj sercem miasta jest średniowieczna dzielnica Casco Viejo popularnie zwana siete calles lub botxo, w której znajduje się gotycka katedra San Tiago. W dobie tzw. periodo foral (XIV i XV w.) nastąpił wydatny rozwój handlu morskiego. Poprzez port w Bilbao produkty kastylijskie, m.in. świetnej jakości wełnę, eksportowano na północ Europy, szczególnie do Niderlandów. Istniało np. baskijskie przedstawicielstwo handlowe w Brugii we Flandrii. Na miejscu wytapiano żelazo i pozyskiwano drewno do budowy żaglowców. Baskowie byli też znani jako dobrzy i dzielni żeglarze. Najsławniejszym z nich stał się Juan Sebastián Elcano pochodzący z miejscowości Getaria w prowincji Gipuzkoa. Jako oficer F. Magellana w latach opłynął on kulę ziemską, a po śmierci Magellana przejął dowództwo wyprawy i powrócił do Europy. Wśród konkwistadorów w Ameryce Południowej znaleźli się również Baskowie (np. Lope de Aguirre), wielu z nich osiedliło się tam na stałe. Przykładowo, baskijskie korzenie posiadał Simón Bolivar, którego przodkowie emigrowali do Ameryki Południowej z małej baskijskiej wioski (Pueblo de Bolivar) w XVI wieku. W tym samym wieku w Oñati, małym, istniejącym od średniowiecza miasteczku, biskup Rodrigo de Mercado, humanista i mecenas sztuki założył prestiżowy uniwersytet. Budynki uniwersyteckie stanowią wspaniałe dzieło w stylu plateresco, jak określa się wczesny renesans hiszpański odzwierciedlający przenikające się pierwiastki mauretańskie (mudejar), późnego gotyku oraz renesansu. W XVI w. Baskowie uczestniczyli w wojnach hiszpańsko-francuskich pomiędzy Karolem V a Franciszkiem I. Po odniesieniu ran podczas jednej z wypraw, baskijski żołnierz pochodzący z miejsowości Loiola w prowincji Gipuzkoa postanowił zmienić strój rycerski na habit zakonny. Iñigo de Loiola, znany jako Św. Ignacy Loyola stał się założycielem najważniejszego zakonu kontrreformacyjnego - Towarzystwa Jezusowego, działającego od 1534 r. W miejscu, gdzie niegdyś stał dom rodzinny Św. Ignacego Loyoli znajduje się monumentalna bazylika, barokowe dzieło Carlo Fonte, ucznia wielkiego rzymskiego architekta G. L. Berniniego, z kopułą o wysokości 65 metrów. O konieczności obrony granicy francusko-hiszpańskiej przypomina natomiast ufortyfikowane miasto Hondarribia (Fuenterrabia), na brzegu rzeki Bidasoa, posiadające zamek Karola V oraz zachowany średniowieczny układ urbanistyczny. Baskijski charakter miasteczka widać szczególnie 9 września podczas 188

5 dorocznego święta upamiętniającego jedno ze zwycięstw militarnych. Na Plaza de las Armas przed zamkiem odbywa się wtedy zgromadzenie Basków noszących na głowach typowe berety. Na co dzień są one w kolorze czarnym, na specjalne, takie jak ta okazje - w czerwonym. W restauracjach i tawernach malowniczej rybackiej dzielnicy miasteczka - Marina łatwo usłyszeć język baskijski. Od końca XVIII wieku Kraj Basków znowu stał się polem bitewnym. W 1793 r. miała miejsce wojna Hiszpanii przeciwko rewolucji francuskiej, w 1808 r. inwazja Napoleona. Klęskę cesarza w Hiszpanii przypieczętowała bitwa pod Vitorią. Po okresie panowania Ferdynanda VII ( ) rozpoczęły się wojny o sukcesję na tronie (tzw. karlistowskie) pomiędzy Carlosem oraz Izabelą II. W I wojnie karlistowskiej ( ) Kraj Basków stanowił bastion karlizmu, stąd też korzystny dla Izabeli układ w Bergarze zawarty w 1839 r. był dużym ciosem dla Basków. Zniesiono fueros, odwieczne prawa i swobody, co ostateczne zostało potwierdzone w 1876 r. Z drugiej strony, druga połowa wieku XIX stała się okresem gwałtownego rozwoju ekonomicznego tej części Hiszpanii. W obrębie Półwyspu Iberyjskiego rewolucja przemysłowa miała miejsce początkowo jedynie w Katalonii i Kraju Basków, gdzie najbardziej dynamicznie rozwijającym się miastem pozostało Bilbao. 4 Powstało wtedy wiele ważnych instytucji np. Banco de Bilbao oraz dużych przedsiębiorstw, takich jak Altos Hornos de Biskaia, Papelera Espaniola, Atillerios de Nervión, rozwinął się przemysł tekstylny, stoczniowy, metalowy, hutniczy oraz papierniczy. W XIX w. Bilbao powiększyło się i rozbudowało. Powstała nowa, reprezentacyjna dzielnica Ensanche z szerokimi arteriami komunikacyjnymi i Gran Vía - główną osią dziewiętnastowiecznego miasta. W 1886 r. założony został jezuicki uniwersytet w Deusto, obecnie jedna z najlepszych hiszpańskich prywatnych uczelni wyższych, specjalizująca się w naukach ekonomicznych oraz prawniczych. O świetności miasta na przełomie XIX i XX wieku przypomina także wiszący most żelazny, tzw. Puente Colgante de Biskaia, otwarty w 1893 r., a łączący dwie dzielnice Las Arenas i Portugalete. W XIX wieku wybrzeże baskijskie stało się też znanym miejscem letniego wypoczynku. Medyk królowej Izabelli II zalecił jej częste kąpiele 4 Również obecnie te dwa autonomiczne regiony są najlepiej rozwiniętymi pod względem ekonomicznym prowincjami Hiszpanii. 189

6 morskie. Od 1845 r. monarchini ta przyjeżdżała każdego roku do San Sebastián przyczyniając się do rozwoju tego miasta, jako najważniejszego baskijskiego kurortu, zwanego La Perla del Oceano (Perła Oceanu). U stóp dawnej warowni na wzgórzu Monte Urgull usytuowane jest stare miasto. Wokół malowniczej zatoki Concha oraz na południe od starego miasta znajdują się reprezentacyjne dziewiętnastowieczne dzielnice. Tradycje eleganckiego kurortu są kontynuowane do dziś w tym liczącym 180 tys. mieszkańców, pełnym życia ośrodku miejskim słynnym m.in. z corocznego festiwalu filmowego. Odwiedzający San Sebastián ma też okazję zetknąć się ze znaną i cenioną w całej Hiszpanii kuchnią baskijską (San Sebastián znane jest z największej ilość barów i restauracji w stosunku do powierzchni miasta). Typowe potrawy baskijskie to m.in. dania z ryb (dorsz - bakalaio w sosach np. pil pil, merluza - wątłusz, kałamarnica w sosie własnym), grzybów (np. jajecznica z grzybami), kaiku mamia, deser z zsiadłego mleka przygotowywany w drewnianych konwiach. W okolicach San Sebastián znajduje się też wiele typowych baskijskich tawern serwujących obok dań baskijskich produkowane tu wino z jabłek (cider). W Kraju Basków istnieje także unikalny zwyczaj tzw. Towarzystw Gastronomicznych (txokos), zamkniętych klubów skupiających mężczyzn, gotujących wymyślne potrawy. Wiek XIX był również, podobnie jak w innych częściach Europy, okresem budzenia się nacjonalizmu baskijskiego. W 1894 r. Sabino Arana Goiri, ojciec baskijskiego odrodzenia narodowego, założył Baskijską Partię Nacjonalistyczną, zaprojektował ikurriña, tj. baskijską flagę (o trzech kolorach: biały, zielony, czerwony), spisywał i propagował również tradycje baskijskie. Wśród najbardziej znanych znajduje się zwyczaj Bertsolari. Bertsolariak to poeta ludowy wykonujący improwizowane pieśni. Znana jest melodia i rytm piosenki, śpiewak musi jednak błyskawicznie stworzyć słowa na zadany przez widownię temat. Typowym baskijskim instrumentem muzycznym jest alboka rodzaj rogu muzycznego. Sporty, takie jak harrijasotza podnoszenie kamieni (zaadaptowane przez Japończyków), aizkolartiza - rąbanie drewna, estropadak - regaty łodzi rybackich, podkreślają siłę i tężyznę fizyczną. Najbardziej znanym baskijskim sportem jest pelota. Fronton (ściana) do peloty znajduje się w prawie każdej wiosce. Baskowie są też wielkimi miłośnikami piłki nożnej. Najstarszym baskijskim klubem piłkarskim, w którym do dzisiaj mogą grać jedynie zawodnicy pochodzenia baskijskiego, jest Atletico de Bilbao założony w 1898 r. Każdy mecz tej drużyny na istniejącym od 1913 r. stadionie San Mamés w Bilbao traktowany jest jak święto narodowe. 190

7 Początek wieku XX rozbudził nadzieje na większą autonomię dla Kraju Basków. Ze względu na obietnicę znacznej niezależności dla ziem baskijskich otrzymaną od Republikanów, w wojnie domowej, która wybuchła w 1936 r., Baskowie poparli ich przeciwko nacjonalistom (Frankistom). 26 kwietnia 1937 r. miało miejsce pierwsze przeprowadzone na dużą skalę, bombardowanie celów cywilnych z powietrza. Na rozkaz generała Franco, niemiecki oddział Condor zniszczył miasto Gernika - symbol niezależności Basków. To niezwykle tragiczne wydarzenie zostało w ekspresyjny sposób uwiecznione przez Pablo Picasso. Jego obraz pt. Gernika był jedynym eksponatem w pawilonie hiszpańskim podczas Wystawy Światowej w 1937 r. 5 W czasach dyktatury generała Franco, próbując stworzyć z Hiszpanii jednorodne państwo narodowe, ograniczano swobody wszelkich mniejszości, również Basków, zakazywano m.in. używania i nauczania języka baskijskiego. W 1959 r., w reakcji na te represje powstała ETA - Euskadi eta Askatasuna (Kraj Basków i Wolność), która z czasem przekształciła się w jedną z najbardziej znanych organizacji terrorystycznych. W okresie powojennym w dalszym ciągu intensywnie rozwijano przemysł ciężki, szczególnie w okolicach Bilbao. Pokojowe zakończenie dyktatury generała Franco przyniosło krajowi Basków znaczną autonomię, ale jednocześnie od połowy lat 70. XX w., podobnie jak inne regiony, których istnienie i funkcjonowanie oparte było o tradycyjny przemysł, Kraj Basków stał się w dużej mierze obszarem problemowym, przechodzącym silny kryzys strukturalny. W latach 80. w Hiszpanii przeprowadzono szeroki program restrukturyzacji przestarzałych i nierentownych gałęzi przemysłu. Do obszarów najbardziej dotkniętych reformami należał kraj Basków (wysoka stopa bezrobocia, stagnacja ekonomiczna), co potęgowało jeszcze napięcia w regionie. W największym mieście regionu, Bilbao, przemysł i port pozostawiły po sobie wiele zaniedbanych terenów w samym sercu miasta, zdegradowane środowisko naturalne i krajobraz kulturowy. Chęć wyjścia z zapaści ekonomicznej stała się przyczyną podjęcia działań w kierunku stworzenia długofalowego planu rozwoju miasta. Począwszy od 1989 r. Bilbao stało się znane ze spektakularnej i z dużym sukcesem wdrażanej strategii rewitalizacji miasta, związanej m.in. z zagospodarowaniem 5 Do dziś trwa dyskusja czy dzieło to powinno być pokazywane w Muzeum Sztuki Nowoczesnej Reina Sofia w Madrycie, czy też w Bilbao. 191

8 terenów poprzemysłowych i poportowych. 6 Obiektem, który przyniósł miastu rozgłos i nowym symbolem Bilbao jest ekspresyjny, rzeźbiarski w formie, monumentalny budynek Muzeum Guggenheima, autorstwa amerykańskiego architekta Franka O. Gehry. Zmianie wizerunku miasta towarzyszyła także transformacja jego struktury funkcjonalnej. Najważniejszymi sektorami stały się usługi wyższego rzędu, przemysł wysokich technologii, R&D oraz kultura i turystyka. Jednocześnie działaniom rewitalizacyjnym sprzyja utrzymująca się w Kraju Basków od połowy lat 90. bardzo dobra koniunktura gospodarcza, odzwierciedlona m.in. w niezwykle korzystnym bilansie zagranicznych obrotów handlowych. 7 Współczesny Kraj Basków to zasobny region, łączący przywiązanie do tradycji z nowoczesnością, naturę z wytworami cywilizacji, kulturę hiszpańską z lokalną, endogeniczną kulturą baskijską. Można jedynie mieć nadzieję, że jeśli nie zwycięży agresywny nacjonalizm propagowany przez nieliczną mniejszość, ten piękny region będzie nadal pomyślnie się rozwijał. LITERATURA Bilbao a guide, Bilbao Iniciativas Turisticas, Bilbao Metropoli-30, Bilbao Europa. Regiony i państwa historyczne, Kamler M. (red.), PWN Warszawa 2000, s Miłkowski T., Machcewicz P., Historia Hiszpanii, Ossolineum, Wrocław Murzyn M. A., Miasto postindustrialne - rola kultury w strategii rozwoju miasta na przykładzie Bilbao, [w:] Jażdżewska I. (red.), Współczesne formy osadnictwa miejskiego i ich przemiany, Uniwersytet Łódzki, Łódź 2002, s Zariategi A., Doria I., Historia y Arte, Departamiento de Comercio, Consumo y Turismo del Gobierno Vasco, Vitoria Koszt całości przeprowadzanych inwestycji rewitalizacyjnych szacowany jest na około 557 mln euro. 7 Przykładowo w 2001 r. PKB na osobę wynosił dla kraju Basków euro, eksport osiągnął wartość 1,6 bln peset, import jedynie 0,6 bln peset, stopa bezrobocia wynosząca 9,9 % była najniższa od 1985 r. (dane Instituto Vasco de Estadistica 2002, 192

W rejonie tym do najważniejszych centrów turystycznych należą: Benidorm, Altea, Calpe, Teulada Moraira, Jávea oraz Denia.

W rejonie tym do najważniejszych centrów turystycznych należą: Benidorm, Altea, Calpe, Teulada Moraira, Jávea oraz Denia. Północne wybrzeże Costa Blanca rozciąga się od Denii do Benidormu w południowowschodniej części Hiszpanii, czyli jednego z najbardziej atrakcyjnych turystycznie miejsc, gdzie Morze Śródziemne i góry niemalże

Bardziej szczegółowo

Pieczęć Olsztyna IV WIEK

Pieczęć Olsztyna IV WIEK Pieczęć Olsztyna IV WIEK Pierwowzorem herbu Olsztyna była sekretna pieczęć, którą jeszcze w 1526 roku pieczętowano dokumenty. W drugiej połowie XVI w. na pieczęci pojawiła się postać wędrowca trzymającego

Bardziej szczegółowo

Warszawa Poczdam Kilonia Skagen Odense - Kopenhaga Ystad Świnoujście Warszawa: 10 do 12 dni 2800 km WYPRAWA DO DANII - SKAGEN

Warszawa Poczdam Kilonia Skagen Odense - Kopenhaga Ystad Świnoujście Warszawa: 10 do 12 dni 2800 km WYPRAWA DO DANII - SKAGEN Warszawa Poczdam Kilonia Skagen Odense - Kopenhaga Ystad Świnoujście Warszawa: 10 do 12 dni 2800 km WYPRAWA DO DANII - SKAGEN Niemcy - Poczdam Budynek z 1685 r, początkowo jako oranżeria a następnie stajnie

Bardziej szczegółowo

Językoznawcy katalońscy wyróżniają 5 dialektów głównych współczesnego katalońskiego, łącząc je jednocześnie w dwie grupy:

Językoznawcy katalońscy wyróżniają 5 dialektów głównych współczesnego katalońskiego, łącząc je jednocześnie w dwie grupy: Język kataloński (llengua catalana [ˈʎεn.gwə kə.təˈɫa.nə], el català [əɫ.kə.təˈɫa]) to język romański z grupy zachodniej, mający status języka urzędowego w Andorze i hiszpańskich wspólnotach autonomicznych:

Bardziej szczegółowo

Najludniejsza - Andaluzja (Andalucía) 2015-06-11 13:07:40

Najludniejsza - Andaluzja (Andalucía) 2015-06-11 13:07:40 Najludniejsza - Andaluzja (Andalucía) 2015-06-11 13:07:40 2 Położona w południowej Hiszpanii Andaluzja jest najludniejszą i drugą pod względem wielkości wspólnotą autonomiczną. Region przez ponad tysiąc

Bardziej szczegółowo

Wieczorem nasi hiszpańscy koledzy i koleżanki z niecierpliwością czekali, aby nas zabrać do swoich domów.

Wieczorem nasi hiszpańscy koledzy i koleżanki z niecierpliwością czekali, aby nas zabrać do swoich domów. W dniach 9-13 lutego grupa naszych uczennic i nauczycieli uczestniczyła w spotkaniu w ramach programu edukacyjnego Comenius Europe-Different Houses- One Community. Tym razem udaliśmy się do przepięknego

Bardziej szczegółowo

Barcelona - poznaj uroki Katalonii!

Barcelona - poznaj uroki Katalonii! Barcelona - poznaj uroki Katalonii! Opis Cena od: 2800 PLN Liczba dni: 4 dni Kraj: Hiszpania Barcelona - stolica Katalonii i drugie co do wielkości po Madrycie miasto Hiszpanii. Miasto zamieszkuje prawie

Bardziej szczegółowo

Oferta PROMOCYJNA na organizację Zielonych Szkół oraz imprez integracyjnych i sportowych dla dzieci i młodzieży. 50 zł za dobę ZAPRASZAMY NAD MORZE

Oferta PROMOCYJNA na organizację Zielonych Szkół oraz imprez integracyjnych i sportowych dla dzieci i młodzieży. 50 zł za dobę ZAPRASZAMY NAD MORZE Oferta PROMOCYJNA na organizację Zielonych Szkół oraz imprez integracyjnych i sportowych dla dzieci i młodzieży 50 zł za dobę ZAPRASZAMY NAD MORZE OPIEKUNOWIE OTRZYMAJĄ ZAKWATEROWANIE W APARTAMENTACH DE

Bardziej szczegółowo

IZRAEL. Wykład 1. Dlaczego Izrael?

IZRAEL. Wykład 1. Dlaczego Izrael? IZRAEL Wykład 1 Dlaczego Izrael? Zanim rozpoczniemy wykład na temat Izraela, należy się zastanowić co wpłynęło na fakt, że ten niewielki skrawek lądu budzi zainteresowanie całego świata. Spójrzmy przede

Bardziej szczegółowo

Materiały z zajęć artystycznych dla klas II Klasowy quiz wiedzy o sztuce etap I test wyboru

Materiały z zajęć artystycznych dla klas II Klasowy quiz wiedzy o sztuce etap I test wyboru Materiały z zajęć artystycznych dla klas II Klasowy quiz wiedzy o sztuce etap I test wyboru 1.Jakiego koloru szatę miał na sobie Stefan Batory w obrazie Marcina Kobera pt.,,portret Stefana Batorego? a)

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE TRADYCJI KULTUROWYCH W AGROTURYSTYCE

WYKORZYSTANIE TRADYCJI KULTUROWYCH W AGROTURYSTYCE KONFERENCJA WOJEWÓDZKA nt. Wykorzystanie lokalnych wartości w rozwoju społeczno gospodarczym obszarów w wiejskich prof. nadzw. dr hab. Mirosław Boruszczak WYKORZYSTANIE TRADYCJI KULTUROWYCH W AGROTURYSTYCE

Bardziej szczegółowo

LCOI Region Lubelski - prezentacja ofert inwestycyjnych

LCOI Region Lubelski - prezentacja ofert inwestycyjnych LCOI Region Lubelski - prezentacja ofert inwestycyjnych Pracownicy Biura LCOI Region Lubelski: Marcin Orzeł Inspektor LCOI Region Michał Nizioł Specjalista ds. Marketingu i Rozwoju LCOI - Region Kategoria:

Bardziej szczegółowo

Żydzi Dlaczego warto o nich mówić?

Żydzi Dlaczego warto o nich mówić? Żydzi Dlaczego warto o nich mówić? Mamy wspólną wielowiekową historię Mają bogatą kulturę, tradycję i sztukę. Warto je poznać! Jan Paweł II nazwał ich starszymi braćmi w wierze. Czas zapomnieć o nieporozumieniach

Bardziej szczegółowo

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Nasze zajęcia w ramach Szkoły Dialogu odbyły się 27 i 28 kwietnia oraz 26 i 27 maja. Nauczyły nas one sporo

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Rekordy klimatyczne Rekordy wysokościowe Rekordy wodne Rekordy szaty roślinnej

SPIS TREŚCI. Rekordy klimatyczne Rekordy wysokościowe Rekordy wodne Rekordy szaty roślinnej Adam Grzesiak Mateusz Przybyła kl. IIgc kl. IIgc SPIS TREŚCI Rekordy klimatyczne Rekordy wysokościowe Rekordy wodne Rekordy szaty roślinnej Rekordy Klimatyczne Najwyższa temperatura powietrza na Ziemi

Bardziej szczegółowo

1. Roland rycerz średniowieczny

1. Roland rycerz średniowieczny 1. Roland rycerz średniowieczny Uczeń: Uczeń: a. 1. Cele lekcji i. a) Wiadomości zna fragmenty tekstu Pieśni o Rolandzie, zna podstawowe wiadomości o zwyczajach i tradycjach rycerzy średniowiecznych, rozumie

Bardziej szczegółowo

Tematyka prac licencjackich proponowana przez promotorów Katedry Turystyki i Promocji Zdrowia

Tematyka prac licencjackich proponowana przez promotorów Katedry Turystyki i Promocji Zdrowia Katedra Turystyki i Promocji Zdrowia Główne tematy naukowo-badawcze podejmowane w katedrze: Turystyka kulturowa w Polsce i na świecie. Wpływ walorów turystycznych, historycznych i kulturowych miast na

Bardziej szczegółowo

Częstochowa - Kraków - Jurajski Szlak Rowerowy Orlich Gniazd

Częstochowa - Kraków - Jurajski Szlak Rowerowy Orlich Gniazd Strona 1 / 5 Częstochowa - Kraków - Jurajski Szlak Rowerowy Orlich Gniazd Opis autor: Admin Pierwszym ważniejszym obiektem na śląskim odcinku rowerowego szlaku Szlaku Orlich Gniazd jest miejscowość Smoleń,

Bardziej szczegółowo

Od wielu lat w ścisłej światowej czołówce w rankingach turystyki się na 2, 3 miejscu. Doskonały klimat, ponad 310 słonecznych dni w roku!

Od wielu lat w ścisłej światowej czołówce w rankingach turystyki się na 2, 3 miejscu. Doskonały klimat, ponad 310 słonecznych dni w roku! Od wielu lat w ścisłej światowej czołówce w rankingach turystyki plasuje się na 2, 3 miejscu Doskonały klimat, ponad 310 słonecznych dni w roku! 27% osób kupujących drugi dom za granicą wybiera Hiszpanię

Bardziej szczegółowo

BUDUJEMY PRZYSZŁOŚĆ. 26.10.2010 godz. 17:00

BUDUJEMY PRZYSZŁOŚĆ. 26.10.2010 godz. 17:00 BUDUJEMY PRZYSZŁOŚĆ 26.10.2010 godz. 17:00 HARMONOGRAM 1. Wstęp Miasta Darłowo Burmistrz Arkadiusz! Klimowicz 2. POC Partners Doświadczenie belgijskie Dyrektor Generalny: Pan Taffeiren Peter 3. Arcas Projektowanie

Bardziej szczegółowo

W szlaku handlowym Via Regia. Konrad Fiebrich Daniel Litwin

W szlaku handlowym Via Regia. Konrad Fiebrich Daniel Litwin Nysa W szlaku handlowym Via Regia Konrad Fiebrich Daniel Litwin NYSA Nysa - miasto w woj. opolskim, w powiecie nyskim, siedziba gminy miejskowiejskiej Nysa. Historycznie leży na Śląsku. Od 1950 miasto

Bardziej szczegółowo

Śladami Benedykta XVI w Austrii i Bawarii

Śladami Benedykta XVI w Austrii i Bawarii Śladami Benedykta XVI w Austrii i Bawarii Österreich Werbung/ Popp & Hackner Pielgrzymki 2013 Pielgrzymka dla grup wyjeżdżających z Poznania Wiedeń Mariazell Marktl - Altötting Austrian National Tourist

Bardziej szczegółowo

PRZECZYTAJ także o IX Pielgrzymce Archidiecezjalnej do Grecji w kwietniu 2012 roku - zostało jeszcze kilka miejsc wolnych.

PRZECZYTAJ także o IX Pielgrzymce Archidiecezjalnej do Grecji w kwietniu 2012 roku - zostało jeszcze kilka miejsc wolnych. Archidiecezja Poznańska z okazji Roku Wiary organizuje kolejną, X Archidiecezjalną Pielgrzymkę, tym razem do Fatimy, w dniach od 18 do 27 października 2012 roku. Zapraszamy do udziału w pielgrzymce zarówno

Bardziej szczegółowo

Ciekawie o Somalii Somalia w Pigułce państwo w północno-wschodniej części Afryki położone na Półwyspie Somalijskim (zwanym Rogiem Afryki ). Przylega do Oceanu Indyjskiego i Zatoki Adeńskiej. Na północnym

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum

Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum Kryteria oceniania historia kl. I Ocena dopuszczająca. Poziom wymagań konieczny. - zna pojęcia źródło historyczne, era, zlokalizuje na

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 2 Hiszpania pod koniec XX wieku była jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw Europy, kres rozwojowi położył światowy kryzys z końca

Bardziej szczegółowo

Najciekawsze i największe mosty w Polsce i w Niemczech

Najciekawsze i największe mosty w Polsce i w Niemczech Najciekawsze i największe mosty w Polsce i w Niemczech MOST RĘDZIŃSKI Most Rędziński drogowy most wantowy nad Odrą, będący częścią autostrady A8. Przeprawa nad Odrą oraz nad całą Wyspą Rędzińską, przy

Bardziej szczegółowo

Zasób kulturowy wsi zagrożone dziedzictwo

Zasób kulturowy wsi zagrożone dziedzictwo Zasób kulturowy wsi zagrożone dziedzictwo Irena Niedźwiecka-Filipiak UNIWERSYTET PRZYRODNICZY WE WROCŁAWIU Instytut Architektury Krajobrazu Forum Debaty Publicznej Sieć Najciekawszych Wsi sposób na zachowanie

Bardziej szczegółowo

Warunki życia i pracy w krajach Europejskiego Obszaru Gospodarczego Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Departament Rynku Pracy

Warunki życia i pracy w krajach Europejskiego Obszaru Gospodarczego Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Departament Rynku Pracy HISZPANIA SPIS TREŚCI 1. Informacje ogólne o Hiszpanii... 1 1.1. Informacje geograficzne... 1 1.2. Cechy charakterystyczne Hiszpanii... 1 1.3. Powszechne święta narodowe i dni wolne od pracy... 2 1.4.

Bardziej szczegółowo

FUNDACJA BIŁGORAJ GORAJ - XXI KRESOWYCH. www.bilgoraj21.pl

FUNDACJA BIŁGORAJ GORAJ - XXI KRESOWYCH. www.bilgoraj21.pl FUNDACJA BIŁGORAJ GORAJ - XXI www.bilgoraj21.pl MIASTO NA SZLAKU KULTUR KRESOWYCH KRESOWYCH 2 KIM JESTEŚMY? lipca 2005 roku ustanowiona została aktem notarialnym Fundacja Obywatelska Przedsiębiorczość

Bardziej szczegółowo

Geografia - KLASA III. Dział I

Geografia - KLASA III. Dział I Geografia - KLASA III Dział I Dział II 1. Rodzaje i rozwój usług w Polsce - klasyfikuję usługi - określam rolę usług jako III sektora gospodarki - opisuję znaczenie usług we współczesnej gospodarce - wykazuję

Bardziej szczegółowo

Dzień czwarty - 2 lipca 2015r. - Historia Portugalii - dynastie portugalskie, kontakty z Europą i światem

Dzień czwarty - 2 lipca 2015r. - Historia Portugalii - dynastie portugalskie, kontakty z Europą i światem Dzień czwarty - 2 lipca 2015r. - Historia Portugalii - dynastie portugalskie, kontakty z Europą i światem Kolejnego dnia powitało nas gorące, portugalskie słońce. W tym dniu poznać mamy związki z Europą

Bardziej szczegółowo

Od połowy XVI wieku bogaci patrycjusze gdańscy i dyplomaci obcych państw zaczęli budować w Sopocie swoje letnie rezydencje. W też czasie pojawiły się

Od połowy XVI wieku bogaci patrycjusze gdańscy i dyplomaci obcych państw zaczęli budować w Sopocie swoje letnie rezydencje. W też czasie pojawiły się Sopot Krótko o Sopocie Sopot miasto na prawach powiatu w północnej Polsce nad Zatoką Gdańską (Morze Bałtyckie), położone na Pobrzeżu Gdańskim, pomiędzy Gdańskiem i Gdynią, z którymi tworzy Trójmiasto.

Bardziej szczegółowo

AMAZING CITY ŁÓDŹ OSTATNIE NIEODKRYTE MIASTO RYS HISTORYCZNY, NAJWAŻNIEJSZE ELEMENTY STRUKTURY MIASTA

AMAZING CITY ŁÓDŹ OSTATNIE NIEODKRYTE MIASTO RYS HISTORYCZNY, NAJWAŻNIEJSZE ELEMENTY STRUKTURY MIASTA AMAZING CITY ŁÓDŹ OSTATNIE NIEODKRYTE MIASTO RYS HISTORYCZNY, NAJWAŻNIEJSZE ELEMENTY STRUKTURY Łódź posiada jedyny w swoim rodzaju, autentyczny zespół historyzujących, eklektycznych i secesyjnych kamienic

Bardziej szczegółowo

Promocja - Volvo Ocean Race 2011. Volvo Construction Equipment Spotkanie Handlowe

Promocja - Volvo Ocean Race 2011. Volvo Construction Equipment Spotkanie Handlowe Promocja - Volvo Ocean Race 2011 Kilka faktów o Volvo Ocean Race Regaty Volvo Ocean Race dawniej Whitbread Round The World Race są załogowymi etapowymi regatami Ŝeglarskimi dookoła Ziemi. Regaty Volvo

Bardziej szczegółowo

Lubisz historię? Znasz Włochy i Rzym? Tak? To spróbuj rozwiązać quiz. Możesz korzystać z pomocy całej rodziny, oraz wujka Google i ciotki Wikipedii,

Lubisz historię? Znasz Włochy i Rzym? Tak? To spróbuj rozwiązać quiz. Możesz korzystać z pomocy całej rodziny, oraz wujka Google i ciotki Wikipedii, QUIZ ROMA AETERNA Lubisz historię? Znasz Włochy i Rzym? Tak? To spróbuj rozwiązać quiz. Możesz korzystać z pomocy całej rodziny, oraz wujka Google i ciotki Wikipedii, jeśli sądzisz, że Ci pomogą :-) Obejrzyj

Bardziej szczegółowo

Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013

Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013 Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013 W drugim tygodniu października 2013 roku razem z klasą IV TE wziąłem udział w wycieczce klasowej do Wrocławia - Stolicy Kultury 2016 roku. Pierwszego dnia naszego

Bardziej szczegółowo

UKRAINA - GRUZJA- ARMENIA Kaukaz dla Ambitnych

UKRAINA - GRUZJA- ARMENIA Kaukaz dla Ambitnych UKRAINA - GRUZJA- ARMENIA Kaukaz dla Ambitnych Cena 1400 zł plus 400 euro Data: 30.07-08.08.2014r. - 10 dni przejazd klimatyzowanym autokarem Toruń- Lwów- Toruń przelot Ukraina- Gruzja oraz z powrotem

Bardziej szczegółowo

WCZASY ZAGRANICZNE BUŁGARIA

WCZASY ZAGRANICZNE BUŁGARIA WCZASY ZAGRANICZNE BUŁGARIA SŁONECZNY BRZEG : Słoneczny Brzeg to najbardziej znana miejscowość wypoczynkowa wybrzeża Morza Czarnego. Najpiękniejsza część wybrzeża posiadająca przepiękną piaszczystą plażę,

Bardziej szczegółowo

ATRACKJE TURYSTYCZNE BUKOWINY :

ATRACKJE TURYSTYCZNE BUKOWINY : BUKOWINA TATRZAŃSKA Bukowina Tatrzańska to piękna podhalańska miejscowość w województwie małopolskim,leżąca na wschód od Zakopanego,blisko granicy ze Słowacją. Z Bukowiny położonej na wysokości 860 do

Bardziej szczegółowo

Wiedeń 2015-06-09 15:10:35

Wiedeń 2015-06-09 15:10:35 Wiedeń 2015-06-09 15:10:35 2 Wiedeń jest stolicą i największym miastem Austrii z 1,6 mln mieszkańców. Od lat to jedna z najzamożniejszych aglomeracji świata. Aglomeracja nad Dunajem leży we wschodniej

Bardziej szczegółowo

Wypoczynek możemy zaproponować w atrakcyjnych miejscowościach: Sveti Vlas, Elenite, Słonecznym Brzegu i Sozopolu.

Wypoczynek możemy zaproponować w atrakcyjnych miejscowościach: Sveti Vlas, Elenite, Słonecznym Brzegu i Sozopolu. Wczasy w Bułgarii 2014-02-02 22:40:13 Polski Klub Biznesu informuje, że w okresie wakacyjnym 2014 roku w porozumieniu ze stroną bułgarską może organizować pobyty wczasowe nad Morzem Czarnym w miesiącach

Bardziej szczegółowo

Wybrane problemy historii architektury

Wybrane problemy historii architektury Wybrane problemy historii architektury Rok akademicki 2008/2009 Uwagi ogólne. Szeroka literatura z historii sztuki predestynuje państwa do samodzielnego zapoznania się z tematem zajęć. Oprócz ogólnej wiedzy

Bardziej szczegółowo

Jedną z najciekawszych i najbardziej tajemniczych kultur kontynentu amerykańskiego jest właśnie kultura Majów. Prawdopodobnie była to też kultura

Jedną z najciekawszych i najbardziej tajemniczych kultur kontynentu amerykańskiego jest właśnie kultura Majów. Prawdopodobnie była to też kultura Jedną z najciekawszych i najbardziej tajemniczych kultur kontynentu amerykańskiego jest właśnie kultura Majów. Prawdopodobnie była to też kultura najsilniej rozwinięta na tym obszarze. Majowie to grupa

Bardziej szczegółowo

Budowa kanału żeglugowego szansą dla rozwoju Elbląga

Budowa kanału żeglugowego szansą dla rozwoju Elbląga Budowa kanału żeglugowego szansą dla rozwoju Elbląga Witold Wróblewski Prezydent Miasta Elbląg Konferencja Budowa kanału żeglugowego Nowy Świat przez Mierzeję Wiślaną Elbląg, 7 kwietnia 2016 r. Elbląg

Bardziej szczegółowo

RECReate - Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku Pomorski Szlak św. Jakuba

RECReate - Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku Pomorski Szlak św. Jakuba RECReate - Rewitalizacja Europejskiego Szlaku Kulturowego na obszarze Południowego Bałtyku Pomorski Szlak św. Jakuba Pomorska Droga św. Jakuba w sieci europejskiej Camino Krótko o projekcie Ø Ø Ø Projekt

Bardziej szczegółowo

Wizerunek Województwa Podkarpackiego. Jarosław Reczek, 15.11.2012

Wizerunek Województwa Podkarpackiego. Jarosław Reczek, 15.11.2012 Wizerunek Województwa Podkarpackiego Jarosław Reczek, 15.11.2012 Program badawczy OBOP. Atuty województwa (Top3) Zachodnio-Pomorskie: Blisko morza-51% Lasy-8% Miejsce urodzenia-7% Lubuskie: Położenie geogr.

Bardziej szczegółowo

REWITALIZACJA W LUBLINIE

REWITALIZACJA W LUBLINIE REWITALIZACJA W LUBLINIE Program Rewitalizacji dla Lublina: Uchwała nr 752/XXXIII/2009 Rady Miasta Lublin z dnia 18 czerwca 2009 roku: 1 ust. 2 Program Rewitalizacji dla Lublina pełni rolę lokalnego programu

Bardziej szczegółowo

Koncepcja zagospodarowania i rewitalizacji obszaru starej rzeźni miejskiej w Toruniu

Koncepcja zagospodarowania i rewitalizacji obszaru starej rzeźni miejskiej w Toruniu Ogólnopolski konkurs dla studentów i młodych pracowników nauki na prace naukowo-badawcze dotyczące rewitalizacji terenów zdegradowanych Koncepcja zagospodarowania i rewitalizacji obszaru starej rzeźni

Bardziej szczegółowo

KARTA STRATEGICZNA PROGRAMU

KARTA STRATEGICZNA PROGRAMU 151 KARTA STRATEGICZNA PROGRAMU Nazwa programu: Kulturalny Poznań nr programu: 7 Kontynuacja Planu Rozwoju Miasta Poznania Cele strategiczne: Zwiększenie znaczenia miasta jako ośrodka wiedzy, kultury,

Bardziej szczegółowo

Egzamin klasyfikacyjny z geografii Gimnazjum klasa III

Egzamin klasyfikacyjny z geografii Gimnazjum klasa III Egzamin klasyfikacyjny z geografii Gimnazjum klasa III część pisemna czas trwania części pisemnej egzaminu: 60 minut Zadanie 1 ( 0-2) Uzupełnij zdania podanymi terminami (jest ich więcej): Atlantycki,

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI WOJEWÓDZKIEGO PROGRAMU OPIEKI NAD ZABYTKAMI W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM NA LATA 2012 2015

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI WOJEWÓDZKIEGO PROGRAMU OPIEKI NAD ZABYTKAMI W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM NA LATA 2012 2015 CEL, ZAKRES I METODA OPRACOWANIA CEL, ZAKRES I METODA OPRACOWANIA Zarząd województwa artykułem 87 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z dnia 23 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 162 poz. 1568

Bardziej szczegółowo

2011-02-07. Obszar rewitalizacji 1. Łódź: Stare Miasto Nowa Jakość. Jan Piotrowski. Obszar rewitalizacji 2 Obszar rewitalizacji 3

2011-02-07. Obszar rewitalizacji 1. Łódź: Stare Miasto Nowa Jakość. Jan Piotrowski. Obszar rewitalizacji 2 Obszar rewitalizacji 3 Łódź: Stare Miasto Nowa Jakość Obszar rewitalizacji 1 Jan Piotrowski Obszar rewitalizacji 2 Obszar rewitalizacji 3 1 Część 1. Studium uwarunkowań Główne problemy Brak połączenia Piotrkowskiej z Manufakturą

Bardziej szczegółowo

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach)

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Ewa Wojtoń Instytut Dziedzictwa Europejskiego, Międzynarodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

DACHL Sehenswürdigkeiten

DACHL Sehenswürdigkeiten DACHL Sehenswürdigkeiten Na dobry początek zapraszamy na pierwszą obiecaną wycieczkę! 1 Popatrz na zdjęcia i przeczytaj podpisy. Następnie przyporządkuj im polskie tłumaczenia. Wpisz właściwy numer. A

Bardziej szczegółowo

W okresie programowym 2009-2013 zrealizowany został przez miasto Zduńska Wola największy w dotychczasowej historii samorządu terytorialnego projekt z

W okresie programowym 2009-2013 zrealizowany został przez miasto Zduńska Wola największy w dotychczasowej historii samorządu terytorialnego projekt z W okresie programowym 2009-2013 zrealizowany został przez miasto Zduńska Wola największy w dotychczasowej historii samorządu terytorialnego projekt z dofinansowaniem z funduszy unijnych. Dzięki umiejętnemu

Bardziej szczegółowo

Konkurs wiedzy o Francji

Konkurs wiedzy o Francji Konkurs wiedzy o Francji autor: Elżbieta Wit, nauczyciel bibliotekarz, Zespół Szkół Nr 1 w Kozienicach Pytania konkursowe mogą być wykorzystane w ramach pracy działającego w szkole Klubu Europejskiego.

Bardziej szczegółowo

Wycieczki fakultatywne z Majorki

Wycieczki fakultatywne z Majorki Wycieczki fakultatywne z Majorki CAVES DRACH I PORTO CRISTO (półdniowa) Wyjazd do Porto Cristo, gdzie zobaczymy słynne Jaskinie Drach, których całkowita długość wynosi dwa kilometry. Największą atrakcją

Bardziej szczegółowo

Coaching Way.Metrum kurs coachingu w drodze do Santiago de Compostela!

Coaching Way.Metrum kurs coachingu w drodze do Santiago de Compostela! TM Coaching Way. kurs coachingu w drodze do Santiago de Compostela! idea projektu W filozofii METRUM coaching to DROGA, jaką Klient pokonuje osiągając integralność osobistą. DROGA ta może mieć różne formy.

Bardziej szczegółowo

ul. Grochowska 306/308, 03-840 Warszawa

ul. Grochowska 306/308, 03-840 Warszawa ul. Grochowska 306/308, 03-840 Warszawa PRAGA - DOSKONAŁE MIEJSCE DLA TWOJEJ FIRMY - Praga jest zlokalizowana bardzo blisko centrum Warszawy. - Praga to historyczna Warszawa z zachowanym porządkiem architektonicznym,

Bardziej szczegółowo

Serdecznie zapraszamy do odwiedzenia pięknego hotelu Pałac Lucja w Zakrzowie (www.pałaclucja.pl).

Serdecznie zapraszamy do odwiedzenia pięknego hotelu Pałac Lucja w Zakrzowie (www.pałaclucja.pl). Serdecznie zapraszamy do odwiedzenia pięknego hotelu Pałac Lucja w Zakrzowie (www.pałaclucja.pl). Nasz hotel to idealne miejsce na organizację m.in.: spotkań biznesowych, konferencji, szkoleń oraz imprez

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Europejski Viadrina Magdalena Pietrzak Historia Dróg Jakubowych w Europie, ich znaczenie i rozwój 26.02.2013 Wronki Podziałprezentacji 1. Św. Jakub Apostoł 2. Dlaczego Santiago de Compostela?

Bardziej szczegółowo

Przewodnik turystyczny opracowany przez szkołę Základná škola Ivana Branislava Zocha w Revucy

Przewodnik turystyczny opracowany przez szkołę Základná škola Ivana Branislava Zocha w Revucy Przewodnik turystyczny opracowany przez szkołę Základná škola Ivana Branislava Zocha w Revucy Tłumaczenie tekstu przewodnika z języka angielskiego na język polski: Weronika Mielczarek Gimnazjum w Morawicy

Bardziej szczegółowo

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA Andrzej Jezierski Cecylia Leszczyńska HISTORIA Wydawnictwo Key Text Warszawa 2003 Spis treści Od autorów 13 Rozdział 1 Polska w średniowieczu 1.1. Państwo 15 1.2. Ludność 19 1.2.1. Zaludnienie 19 1.2.2.

Bardziej szczegółowo

2006 KULTURA I TURYSTYKA razem czy oddzielnie? 2008 KULTURA I TURYSTYKA razem ale jak? 2009 KULTURA I TURYSTYKA razem, ale jak na tym zarobić?

2006 KULTURA I TURYSTYKA razem czy oddzielnie? 2008 KULTURA I TURYSTYKA razem ale jak? 2009 KULTURA I TURYSTYKA razem, ale jak na tym zarobić? 2006 KULTURA I TURYSTYKA razem czy oddzielnie? 2008 KULTURA I TURYSTYKA razem ale jak? 2009 KULTURA I TURYSTYKA razem, ale jak na tym zarobić? 2010 KULTURA I TURYSTYKA razem, ku przyszłości 2011 KULTURA

Bardziej szczegółowo

Bieszczady Ustrzyki Górne Połonina Caryńska Kruhly Wierch (1297 m n.p.m.) Tarnica(1346 m n.p.m.) Wielką Rawkę (1307 m n.p.m.

Bieszczady Ustrzyki Górne Połonina Caryńska Kruhly Wierch (1297 m n.p.m.) Tarnica(1346 m n.p.m.) Wielką Rawkę (1307 m n.p.m. Bieszczady Gdzieś na krańcu Polski, na południowym wschodzie leży legendarna i trudno dostępna kraina górska, czyli słynne Bieszczady. Dostać się tutaj środkiem komunikacji publicznej jest niezwykle ciężko.

Bardziej szczegółowo

KĄCIK JĘZYKA ANGIELSKIEGO

KĄCIK JĘZYKA ANGIELSKIEGO KĄCIK JĘZYKA ANGIELSKIEGO Język angielski jest językiem międzynarodowym. Posługują się nim ludzie na całym świecie. Ty jesteś jedną z tych osób. Warto więc dowiedzieć się w jakich państwach mówi się po

Bardziej szczegółowo

JAROSŁAWIEC NAD MORZEM

JAROSŁAWIEC NAD MORZEM JAROSŁAWIEC NAD MORZEM JAROSŁAWIEC SŁOŃCE, MORZE I PRZYGODA! INFORMACJE OGÓLNE: Jarosławiec leży nad Morzem Bałtyckim, 11 km na północ od drogi łączącej Darłowo z Ustką. Położony jest w sosnowych lasach

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA Natalia Teda

PREZENTACJA Natalia Teda PREZENTACJA Natalia Teda Flaga Sycylii. Sycylia włoska wyspa z swoją siedzibą w Palermo. Powierzchnia jaką zajmuje to 25 710 km ². Liczba ludności na Sycylii to 5 036 666. Sycylie dzielimy na 9 prowincji

Bardziej szczegółowo

STUDIUM MAŁOPANEWSKIEGO KRAJOBRAZU POPRZEMYSŁOWEGO

STUDIUM MAŁOPANEWSKIEGO KRAJOBRAZU POPRZEMYSŁOWEGO Ogólnopolski konkurs dla studentów i młodych pracowników nauki na prace naukowo-badawcze dotyczące rewitalizacji terenów zdegradowanych STUDIUM MAŁOPANEWSKIEGO KRAJOBRAZU POPRZEMYSŁOWEGO Autorka: Anna

Bardziej szczegółowo

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!!

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! 1 1. Podaj imię i nazwisko burmistrza Gostynia i starosty Powiatu Gostyńskiego.

Bardziej szczegółowo

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Przemysły kreatywne stają cię coraz ważniejsze dla kształtowania rozwoju gospodarczego regionów i miast. Trudności definicyjne Działalność, która wywodzi

Bardziej szczegółowo

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI 2012-04-24 Jacek Woźniak Pełnomocnik Zarządu WM ds. planowania strategicznego WYZWANIA ORAZ SILNE STRONY MIAST KRAKÓW KATOWICE Źródło: Raport

Bardziej szczegółowo

Francja, Paryż - Wieża Montaparnasse, najbrzydszy budynek we Francji

Francja, Paryż - Wieża Montaparnasse, najbrzydszy budynek we Francji Wieża Montparnasse wieża i należące do niej centrum handlowe powstałe w latach 1969-1972, w centrum dzielnicy Montparnasse, na avenue du Maine 33 w Paryżu (dzisiejszy odpowiednik SkyTower we Wrocławiu.

Bardziej szczegółowo

Norwegia - w krainie fiordów

Norwegia - w krainie fiordów Norwegia - w krainie fiordów Opis Cena od: 5000 PLN Liczba dni: 8 dni Kraj: Norwegia Norwegia jest miejscem niezwykłym, w którym przyroda urzeka swoją nieskazitelnością i czystością. Wiele tam miejsc w

Bardziej szczegółowo

Ochrona krajobrazu w planowaniu regionalnym. Mgr inż.arch. Iwona Skomiał Podkarpackie Biuro Planowania Przestrzennego w Rzeszowie

Ochrona krajobrazu w planowaniu regionalnym. Mgr inż.arch. Iwona Skomiał Podkarpackie Biuro Planowania Przestrzennego w Rzeszowie Ochrona krajobrazu w planowaniu regionalnym Mgr inż.arch. Iwona Skomiał Podkarpackie Biuro Planowania Przestrzennego w Rzeszowie Przestrzeń powierzchni ziemi widziana z pewnego punktu ( widok okolicy )

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA DLA KANDYDATÓW NA PRZEWODNIKÓW MIEJSKICH organizowanego przez Zachodniopomorską Agencję Rozwoju Turystyki ZART Sp. z o.o.

PROGRAM SZKOLENIA DLA KANDYDATÓW NA PRZEWODNIKÓW MIEJSKICH organizowanego przez Zachodniopomorską Agencję Rozwoju Turystyki ZART Sp. z o.o. PROGRAM SZKOLENIA DLA KANDYDATÓW NA PRZEWODNIKÓW MIEJSKICH organizowanego przez Zachodniopomorską Agencję Rozwoju Turystyki ZART Sp. z o.o. CZĘŚĆ OGÓLNA SZKOLENIA Lp. Przedmiot Zakres tematyczny przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Doradztwo Prawne Nieruchomości Komercyjne Inwestycje. OFERTA SPRZEDAśY. Hotel SALAMANDRA. ZAKOPANE GUBAŁÓWKA, ul. Salamandry 30 (gm.

Doradztwo Prawne Nieruchomości Komercyjne Inwestycje. OFERTA SPRZEDAśY. Hotel SALAMANDRA. ZAKOPANE GUBAŁÓWKA, ul. Salamandry 30 (gm. Kancelaria Prawna EURO CONSULTING Doradztwo Prawne Nieruchomości Komercyjne Inwestycje dr Marek Wiszniewski ॐ OFERTA SPRZEDAśY Hotel SALAMANDRA ZAKOPANE GUBAŁÓWKA, ul. Salamandry 30 (gm. Kościelisko) Mamy

Bardziej szczegółowo

Zwiedzamy zamek w okolicy Sollentuna i szkoły partnerskiej

Zwiedzamy zamek w okolicy Sollentuna i szkoły partnerskiej WYJAZD DO SZWECJI - COMENIUS PARTNERSTWO SZKÓŁ W kwietniu 2013 zrealizowano wyjazd do szkoły partnerskiej w Sollentuna w Szwecji w okręgu Sztokholm. Dzięki otwartości nauczycieli i rodziców ze szkoły partnerskiej,

Bardziej szczegółowo

Andorra La Vella. Zima 2010 Wyjazd Snowboardowy 31.01 08.02.2010

Andorra La Vella. Zima 2010 Wyjazd Snowboardowy 31.01 08.02.2010 Zima 2010 Wyjazd Snowboardowy 31.01 08.02.2010 Andorra La Vella Andorra La Vella (po katalońsku dosłownie: "Stara Andora") - jest stolicą Księstwa Andory, położona w śródgórskiej kotlinie we wschodnich

Bardziej szczegółowo

CHORWACJA HOTEL DUBRAVKA *** nasza propozycja na Lato 2016

CHORWACJA HOTEL DUBRAVKA *** nasza propozycja na Lato 2016 CHORWACJA HOTEL DUBRAVKA *** nasza propozycja na Lato 2016 Hotel Dubravka *** Hotel Dubravka *** Atuty oferty Atrakcyjna oferta cenowa hotelu. Położony tuż przy złocistej plaży z długim wybrzeżem oraz

Bardziej szczegółowo

KONKURS LGPW: Wiedza o Unii Europejskiej 2013 r. Kod ucznia

KONKURS LGPW: Wiedza o Unii Europejskiej 2013 r. Kod ucznia KONKURS LGPW: Wiedza o Unii Europejskiej 2013 r. Kod ucznia Suma pkt.: Masz przed sobą 38 zadań, za które możesz zdobyć 50 pkt. Czytaj je uważnie. Swoje odpowiedzi wpisz w miejsce kropek lub zaznacz wybraną

Bardziej szczegółowo

Organizator projektu: Fundacja MK

Organizator projektu: Fundacja MK 3 BIEGUN Organizator projektu: Fundacja MK Fundacja Marka Kamińskiego od 1996 roku pomaga chorym dzieciom i młodzieży w pokonywaniu barier i realizacji ich marzeń. Fundacja prowadzi projekty charytatywne,

Bardziej szczegółowo

A to sztuka polska właśnie

A to sztuka polska właśnie Włodzimierz Nikonowicz nauczyciel w ZSnr 3 w Jastrzębiu Zdroju A to sztuka polska właśnie Program autorski A to sztuka polska właśnie oparty jest na podstawie programowej kształcenia ogólnego dla szkół

Bardziej szczegółowo

w którym pierwsze ślady osadnictwa pojawiły się już na początku drugiego tysiąclecia. Pułtusk położony jest w północnej części Mazowsza, w Dolinie

w którym pierwsze ślady osadnictwa pojawiły się już na początku drugiego tysiąclecia. Pułtusk położony jest w północnej części Mazowsza, w Dolinie PUŁTUSK Pięknekrajobrazy krajobrazy, czyste środowiskonaturalne naturalne, zabytki oraz ciekawa historia tym zachwyca i przyciąga do siebie Pułtusk, małe miasteczko na północnymmazowszu, w którym pierwsze

Bardziej szczegółowo

TRASA TURYSTYCZNA. Z plecakiem po Żaganiu

TRASA TURYSTYCZNA. Z plecakiem po Żaganiu POI 1 Liceum Ogólnokształcące im. S. Banacha 51 36'44.88"N 15 18'41.35"E Miejskie Gimnazjum i Liceum w Żaganiu powstało 10 września 1945 roku. Do dziś nad jednym z wejść widnieje płaskorzeźba byłego patrona

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu specjalizacyjnego Kuchnie różnych narodów dla klasy IV TŻ Technik żywienia i gospodarstwa domowego.

Wymagania edukacyjne z przedmiotu specjalizacyjnego Kuchnie różnych narodów dla klasy IV TŻ Technik żywienia i gospodarstwa domowego. Wymagania edukacyjne z przedmiotu specjalizacyjnego Kuchnie różnych narodów dla klasy IV TŻ Technik żywienia i gospodarstwa domowego. Opracowała : Jolanta Próchniewicz Dział programowy Dopuszczający Dostateczny

Bardziej szczegółowo

. Costa BRAVA. WYLOT GDAŃSK. **** 4-gwiazdkowy JESIEŃ 2014. Biuro Podróży Invitatio. Hotel MERCURY. Cena pakietu obejmuje:

. Costa BRAVA. WYLOT GDAŃSK. **** 4-gwiazdkowy JESIEŃ 2014. Biuro Podróży Invitatio. Hotel MERCURY. Cena pakietu obejmuje: Hotel MERCURY **** 4-gwiazdkowy położony w popularnej miejscowości Santa Susana (500 m od centrum, przy głównej promenadzie) 100 m od plaży w odległości 66 km od Barcelony. Dzięki dobrze rozwiniętej komunikacji

Bardziej szczegółowo

Szwedzki sposób wykorzystania funduszy unijnych z sektora rybackiego Sztokholmska giełda rybna oraz sadzowa hodowla troci wędrownej

Szwedzki sposób wykorzystania funduszy unijnych z sektora rybackiego Sztokholmska giełda rybna oraz sadzowa hodowla troci wędrownej Szwedzki sposób wykorzystania funduszy unijnych z sektora rybackiego Sztokholmska giełda rybna oraz sadzowa hodowla troci wędrownej WYJAZD STUDYJNY - SZWECJA W dniach od 2 do 5 grudnia 2012 roku Nadnotecka

Bardziej szczegółowo

free mini przewodnik ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy

free mini przewodnik ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy mini przewodnik free ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy 2 Na mapie: A Swoboda: Przydrożny krzyż We wsi Swoboda niedaleko Zgierza, na skraju lasu stoi stalowy krzyż. Z opowiadań

Bardziej szczegółowo

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy klasyfikacyjne: I5, 30, 45, 60godzin) W 1983 roku ukończyła

Bardziej szczegółowo

OCEANY STELLA CHOCHOWSKA KL.1TH

OCEANY STELLA CHOCHOWSKA KL.1TH OCEANY STELLA CHOCHOWSKA KL.1TH Oceany światowe: Ocean Arktyczny Ocean Indyjski Ocean Atlantycki Ocean Spokojny Ocean Arktyczny Ocean Arktyczny jest bardzo ściśle monitorować na skutki zmian klimatycznych.

Bardziej szczegółowo

Apartamenty w Sozopolu

Apartamenty w Sozopolu WWW.BULGARIASTREET.RU 1 Apartamenty w Sozopolu Cena 24900.00 EUR Numer: 408 Cena za m2: EUR Typ transakcji: Sprzedaż nieruchomości Typ: Od dewelopera Typ: Jednopokojowe Typ: Dwupokojowe Region: Sozopol

Bardziej szczegółowo

ORIGAMI Z opornym papierem zmierz się i TY!

ORIGAMI Z opornym papierem zmierz się i TY! Najłatwiej przemawia do nas to co możemy zobaczyć, dotknąć, spróbować samodzielnie wykonać. Każdy sukces cieszy bardziej jak można się nim pochwalić. ORIGAMI Z opornym papierem zmierz się i TY! 1 Co to

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3

Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 Przedmiotowy system oceniania Bliżej geografii Gimnazjum część 3 1. Stary Kontynent Europa 2. Jedna Europa wiele narodów 3. Zgoda i waśnie w Europie 4. Gdzie można spotkać renifera? 5. Zimna wyspa na morzu

Bardziej szczegółowo

Lokalny Program Rewitalizacji Miasta Wolbrom na lata 2008-2020

Lokalny Program Rewitalizacji Miasta Wolbrom na lata 2008-2020 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007-2013 (MRPO) zakłada, że Lokalne Programy Rewitalizacji (LPR) powinny dotyczyć wyselekcjonowanych obszarów miejskich, za wyjątkiem miast o liczbie mieszkańców

Bardziej szczegółowo

LOKALE W CENIE OD 259 500.00 379 145.00 zł *

LOKALE W CENIE OD 259 500.00 379 145.00 zł * 1 LOKALE W CENIE OD 259 500.00 379 145.00 zł * Marina to inwestycja deweloperska usytuowana w niezwykle pięknej i malowniczej miejscowości położonej nad Morzem Bałtyckim i Zalewem Wiślanym. Kąty Rybackie

Bardziej szczegółowo

Versailles. Tomasz Majcherek staż 06.05 28.05.2013

Versailles. Tomasz Majcherek staż 06.05 28.05.2013 Versailles Tomasz Majcherek staż 06.05 28.05.2013 Rys historyczny Początkowo niewielki pałac myśliwski wybudowany przez Ludwika XIII. Z czasem rozbudowany przez Ludwika XIV, od 1682 roku stał się siedzibą

Bardziej szczegółowo

Program rewitalizacji obszarów miejskich Rabki Zdrój

Program rewitalizacji obszarów miejskich Rabki Zdrój Program rewitalizacji obszarów miejskich Rabki Zdrój Ewa Sołek-Kowalska, Grzegorz Godziek Definicja rewitalizacji Rewitalizacja - proces przemian przestrzennych, społecznych i ekonomicznych, mający na

Bardziej szczegółowo