ks. Rajmund Pietkiewicz Przek³ad Biblii Tysi¹clecia i jego zastosowanie w Lekcjonarzu mszalnym

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ks. Rajmund Pietkiewicz Przek³ad Biblii Tysi¹clecia i jego zastosowanie w Lekcjonarzu mszalnym"

Transkrypt

1 10 ks. Rajmund Pietkiewicz Przek³ad Biblii Tysi¹clecia i jego zastosowanie w Lekcjonarzu mszalnym

2

3 Już w XIX w. coraz bardziej był odczuwalny brak nowego tłumaczenia całej Biblii na język polski. Używany powszechnie przekład Jakuba Wujka, który ukazał się w 1599 r., starzał się i piękniał, ale ludzie odchodzili od niego. Coraz mniej rozumieli ze świetnej szesnastowiecznej polszczyzny. Dla czytelnika XIX wieku Biblia Wujka była już czcigodnym i wspaniałym zabytkiem, a przestała być książką do czytania 1. Kolejną przyczyną podjęcia prac nad nowym przekładem Pisma Świętego był nieustanny rozwój studiów biblijnych oraz zmiana w podejściu Magisterium Kościoła do sprawy tłumaczeń biblijnych, korzystania z Pisma Świętego przez wiernych oraz jego stosowania w liturgii był to owoc rozwijającego się od XIX w. tzw. ruchu biblijno-liturgicznego 2. Na gruncie polskim pierwszą udaną próbą sporządzenia nowoczesnego, naukowego przekładu Biblii z języków oryginalnych na współczesną polszczyznę była Biblia Tysiąclecia (BT) 3. Niebawem po ukazaniu się pierwszego wydania BT przekład ten trafił również do użytku liturgicznego. 1 M. Wolniewicz, Refleksje nad Biblią Tysiąclecia, Przewodnik Katolicki (1965) nr 47, s Por. J. Frankowski, Dlaczego trzeba było dokonać nowego przekładu Biblii, Znak (1974) nr 1, s , 80-81; M. Wolniewicz, Refleksje, art. cyt., s Historia Biblii Tysiąclecia [dalej: BT] doczekała się monograficznego opracowania; zob. R. Pietkiewicz, Biblia Tysiąclecia w tradycji polskiego edytorstwa biblijnego, Wrocław 2004 (mpis rozprawy doktorskiej napisanej na PWT we Wrocławiu, dostępny też on-line: Autor rozprawy zgromadził ponad 2 tys. dokumentów archiwalnych pochodzących z kilku archiwów polskich i zagranicznych (głównie Wydawnictwa Pallottinum z Poznania oraz prywatnych archiwów A. Jankowskiego i K. Romaniuka). Materiały archiwalne zostały zeskanowane, opracowane i są dostępne na płytach CD w Wydawnictwie Pallottinum w Poznaniu, Opactwie Tynieckim oraz u autora pracy. Pojawiające się w niniejszym artykule sygnatury dokumentów odsyłają czytelnika do komputerowego archiwum BT. 137

4 ks. Rajmund Pietkiewicz Jakie były prawne i doktrynalne podstawy wykorzystania polskiego przekładu Biblii z języków oryginalnych w obrzędach liturgicznych? Do dziś bowiem Kościół daje w liturgii pierwszeństwo Wulgacie i dokonanym na jej postawie przekładom. Dlaczego i w jaki sposób przekład BT trafił do polskich ksiąg liturgicznych? Jakie było w przeszłości i jest obecnie znaczenie tego faktu dla samej BT oraz kultury biblijnej w Polsce? Celem niniejszego artykułu jest odpowiedź na postawione wyżej pytania. 1. Nauczanie KoŒcio a na temat przek adów Pisma ŒwiÊtego i ich wykorzystania w liturgii (od Soboru Trydenckiego do wspó czesnoœci) Od czasów Soboru Trydenckiego ( ) w urzędowym nauczaniu Kościoła, w teologii i w liturgii zdecydowanie dominowała Wulgata 4. Jednak stopniowo, począwszy od Encykliki Leona XIII Providentissimus Deus z 1893 r. (EB ) 5 coraz więcej miejsca zdobywały sobie wersje 4 Nie znaczy to, że Sobór Trydencki negatywnie odniósł się do wersji oryginalnych i przekładów. W liście napisanym przez legatów papieskich do kard. Farnese z 26 kwietnia 1546 r. postuluje się opracowanie i wydanie aż trzech wersji Biblii: Wulgaty, Septuaginty i Biblii Hebrajskiej. Po soborze papieże powoływali komisje, które miały się zająć poprawieniem i wydaniem krytycznym tych edycji. Spośród tych postulatów zrealizowano w okresie posoborowym tylko dwa, publikując tzw. Wulgatę syksto-klementyńską (Rzym 1592) i Septuagintę (Rzym 1586) (zob. G.M. Vosté, La Volgata al Concilio di Trento, Biblica 1946, s. 310). Jeśli chodzi o przekłady Biblii na języki narodowe, to podczas soboru nie było na ten temat jednomyślności. Również oficjalne dokumenty nie zawierają jednoznacznej wypowiedzi w tej kwestii (P.G. Duncker, La Chiesa e le versioni della S. Scrittura in lingua volgare, Angelicum (1947) t. 24, s ; La Bibbia nell epoca moderna e contemporanea, red. R. Fabris, Bologna 1992, s ; G.M. Vosté, La Volgata, art. cyt., s ). 5 Enchiridion biblicum. Documenti della Chiesa sulla Sacra Scrittura. Edizione bilingue, Bologna

5 Przekład Biblii Tysiąclecia i jego zastosowanie w Lekcjonarzu mszalnym oryginalne. Leon XIII zezwolił na korzystanie przy interpretacji Pisma Świętego z tekstów pierwotnych, których należy używać obok Wulgaty (EB 106). Pius XII w Encyklice Divino afflante Spiritu z 1943 r. (EB ) pierwszeństwo przyznał wersjom oryginalnym (EB 547) oraz otwarcie zaaprobował tłumaczenia wersji pierwotnych na języki narodowe (EB 549) 6. Sobór Watykański II w Konstytucji Dei verbum (KO) mówił w sposób jeszcze bardziej jednoznaczny o potrzebie przekładów narodowych z oryginału oraz zdecydowanie podkreślał ich wartość i priorytet (KO 22; EB 702). Chodziło tu jednak głównie o naukowe studium Biblii oraz posługiwanie się nią w teologii i w pobożności prywatnej. Proces dopuszczenia narodowych przekładów z oryginału do użytku liturgicznego był bardziej skomplikowany. W 1934 r. biskupi holenderscy zwrócili się do Stolicy Apostolskiej z zapytaniem, czy wolno używać perykop liturgicznych pochodzących z przekładów opartych na tekstach oryginalnych, a nie na Wulgacie. Papieska Komisja Biblijna (PKB) 30 kwietnia 1934 r. odpowiedziała na to pytanie negatywnie (EB 520). Dziewięć lat później ta sama komisja w dokumencie z 22 sierpnia 1943 r. potwierdziła pożytek tłumaczenia tekstów oryginalnych, które przy stosownej aprobacie kościelnej 7 mogą być używane przez wiernych do celów pobożności prywatnej. Natomiast perykopy wybrane do proklamowania podczas liturgii (chodzi o teksty w językach narodowych odczytywane po właściwych lekcjach wyjętych z Wulgaty) powinny być tłumaczone z łaciny, ale przy ich wyjaśnianiu można posługiwać się także wariantami z wersji pierwotnych (EB 537). W 1943 r. Pius XII w Encyklice Divino afflante Spiritu zezwolił na stosowanie w liturgii tłumaczeń z oryginału, tam, gdzie prawa liturgiczne na to pozwalają (EB 566). 6 Owocem tego dokumentu były takie przekłady z oryginału jak francuska Bible de Jérusalem oraz polska BT. 7 Zgodną z kan Codex Iuris Canonici Pii X z 1917 r. 139

6 ks. Rajmund Pietkiewicz W 1945 r. ukazało się nowe tłumaczenie łacińskiego Psałterza, dokonane na podstawie wersji hebrajskiej (tzw. Psałterz Piusa XII). Papież w Motu proprio In cotidianis precibus z 24 marca 1945 r. zalecił ten przekład do stosowania w modlitwach codziennych i godzinach kanonicznych (EB ). PKB 22 października 1947 r. rozciągnęła to zalecenie na wszelkie modlitwy liturgiczne i pozaliturgiczne (EB 576). W ten sposób zalecono do użytku liturgicznego łaciński przekład Psałterza dokonany z języka hebrajskiego. Sobór Watykański II w Konstytucji Sacrosanctum Concilium (KL) z 4 grudnia 1963 r. poszedł jeszcze dalej i zalecił stosowanie w liturgii języków narodowych, zwłaszcza w czytaniach i pouczeniach, co wiązało się z koniecznością wykorzystania współczesnych przekładów biblijnych (KL 36, 2). Jeszcze w dniach trwania Soboru Kongregacja Obrzędów ogłosiła 26 września 1964 r. Instrukcję Inter oecumenici (EL ) 8, formułującą przepisy szczegółowe związane z praktyczną realizacją Konstytucji Sacrosanctum Concilium. Znalazły się tam również przepisy dotyczące stosowania w liturgii tłumaczeń biblijnych. Instrukcja podaje, że przekłady te mają być dokonane na bazie wersji łacińskiej (Wulgaty), ale z możliwością, jeśli to będzie konieczne, korekty i porównania wersji łacińskiej z tekstami pierwotnymi (EL 184). Rada do wykonania Konstytucji o Świętej Liturgii opublikowała 25 stycznia 1969 r. instrukcję (EL ) podającą praktyczne normy dotyczące stosowania w liturgii przekładów narodowych: 1) w liturgii rzymskiej pierwszeństwo przyznano przekładom z łaciny (EL 3307); 2) instrukcja nie wyklucza w pewnych przypadkach możliwości posługiwania się w liturgii tłumaczeniami z języ Enchiridion liturgico. Tutti i testi sulla Liturgia tradotti, annotati e attualizzati con i riferimenti al Catechismo della Chiesa Cattolica, Roma

7 Przekład Biblii Tysiąclecia i jego zastosowanie w Lekcjonarzu mszalnym ków oryginalnych, a nawet przekładami ekumenicznymi, odwołując się w tym miejscu do KO 22 (EL 3308); 3) zaleca także, aby tłumaczenia zatwierdzone do użytku liturgicznego były możliwie najbliższe najlepszym wersjom istniejącym w danym języku (EL 3308); 4) ponadto, mówiąc ogólnie o przekładach tekstów liturgicznych, dokument kładzie nacisk na to, aby tłumaczeń dokonywano w języku współczesnym, zrozumiałym dla wszystkich, ale równocześnie godnym słowa Bożego (zob. np. EL 3291). Kolejnym dokumentem normującym liturgiczne wykorzystanie tekstów biblijnych był Dekret Kongregacji ds. Kultu Bożego Ordinem lectionum Missae z 25 maja 1969 r. (EB 711) ustalający datę wprowadzenia liturgii w językach narodowych na 30 listopada 1969 r. W Dekrecie kongregacja polecała poszczególnym Konferencjom Episkopatów przygotowanie kompletu perykop liturgicznych w językach narodowych z zachowaniem przepisów instrukcji z 25 stycznia 1969 r. Teksty te miały pochodzić albo z istniejących już i przyjętych wersji narodowych, albo miały być na nowo opracowane. Przygotowane w ten sposób Lekcjonarze należało przesłać do Kongregacji ds. Kultu Bożego w celu otrzymania zatwierdzenia. Jak wynika z przeprowadzonej tutaj analizy nauczania Kościoła na temat wykorzystania Biblii w liturgii, w drugiej połowie lat sześćdziesiątych XX w. obok wciąż zalecanej i mającej pierwszeństwo w liturgii Wulgaty i jej przekładów dopuszczono do użytku liturgicznego również tłumaczenia nowożytne z języków oryginalnych. 2. Geneza i krótka historia Biblii Tysi clecia Pomimo zapotrzebowania społecznego żadna z podjętych w pierwszej połowie XX w. prób stworzenia nowego polskiego tłumaczenia Biblii z oryginału (a nawet z Wulgaty) nie zakończyła się sukcesem w postaci edycji całego Pisma Świętego. Główną przeszkodą były zawieruchy dziejowe 141

8 ks. Rajmund Pietkiewicz (wojna uniemożliwiła realizację zbiorowego projektu z 1937 r.) 9 oraz brak fachowych sił, zdolnych do wykonania całego dzieła 10. Niemałą przeszkodą był też pewien lęk związany z wielkim przywiązaniem wiernych w Polsce do starego przekładu ks. Jakuba Wujka, dla którego nowe, bardziej zrozumiałe tłumaczenie stałoby się niewątpliwie konkurencją. Środowisko polskich biblistów dojrzało do podjęcia inicjatywy dokonania nowego tłumaczenia, i to z oryginału, na współczesną polszczyznę z uwzględnieniem nowych osiągnięć biblistyki katolickiej dopiero pod koniec lat pięćdziesiątych XX w. Pierwszym projektem zakończonym sukcesem w postaci opublikowanej edycji całego Pisma Świętego była BT. Myśl o wydaniu nowego tłumaczenia Pisma Świętego z języków oryginalnych na język polski zrodziła się w 1958 r. w tynieckim opactwie benedyktynów. Pomysł nowego przekładu Biblii na język polski z oryginału został zgłoszony niezależnie przez dwóch benedyktynów z Tyńca: o. Dominika Michałowskiego oraz o. Karola Meissnera 11, pod wpływem jednak tej samej przyczyny 12. Przyczyną tą było ukazanie się w Belgii między rokiem 1956 a 1958 kieszonkowego wydania tzw. La Bible de Jérusalem (BJ) 13. Projektodawcom tynieckim przyświecał cel, aby wydać polski tekst Biblii przetłumaczony z języków oryginalnych w formacie zbliżonym do BJ de poche 14. Pomysł został podjęty przez Seniorat Opactwa Tynieckiego, na czele 9 Por. J. Frankowski, Dlaczego trzeba było, art. cyt., s M. Wolniewicz, Refleksje, art. cyt., s Inne/Wywiad_J_ _s1 (pyt. 3 i 4). 12 A. Jankowski, Jak powstała Biblia Tysiąclecia?, Biuletyn Ekumeniczny (1972) nr 16, s Nie udało się odnaleźć wyd. 1 BJ édition de poche. Korzystam z wyd. z 1964 r.: La Sainte Bible traduite en français sous la direction de l École Biblique de Jérusalem, Desclée de Brouwer, édition de poche, Bruges Biblia ta liczy 2000 stron i ma wymiary mm. 14 Inne/Wywiad_J_ _s1 (pyt. 6-7). 142

9 Przekład Biblii Tysiąclecia i jego zastosowanie w Lekcjonarzu mszalnym którego stał przeor M. Skibniewski. Seniorat obowiązkiem zajęcia się tą sprawą obarczył A. Jankowskiego 15. K. Meissner w następujący sposób opowiada prehistorię BT: Pod koniec lat pięćdziesiątych w bibliotece naszego tynieckiego klasztoru znalazłem ciekawe wydanie łacińskiego tekstu Izajasza Proroka. Wydał je jakiś jezuita we Lwowie w końcu 18 w. Nie potrafię teraz podać szczegółów bibliograficznych. Wydanie to było o tyle interesujące, że po lewej stronie był tekst Wulgaty, a po prawej stronie tłumaczenie z hebrajskiego z uwzględnieniem tekstów tej księgi w innych językach wschodnich, m.in. o ile pamiętam syryjskiego. Zdumiała mnie zrozumiałość tekstu z oryginału, wobec pewnych niejasności Wulgaty. Ok. roku 1960 [w rzeczywistości wydarzenia te miały miejsce ok r. przyp. RP] po powrocie zza granicy, z naszego klasztoru macierzystego w Belgii, o. Piotr Rostworowski dał mi przywiezione kieszonkowe wydanie Bible de Jérusalem. Czytałem Pismo Święte w tym znakomitym tłumaczeniu z prawdziwym pożytkiem. Żałowałem, że nie ma takiego wydania w języku polskim. Podczas jakiejś przerwy wakacyjnej, szperając w bibliotece, znalazłem przedwojenne wydanie polskiego tłumaczenia któregoś z mniejszych proroków z oryginału hebrajskiego. Potem znalazłem jeszcze jakąś inną księgę. To były wydania naukowe, ponieważ nie wolno było wówczas wydawać dla użytku powszechnego innych tłumaczeń jak z Wulgaty. Przyszło mi na myśl, że na pewno wydawano w Polsce takie naukowe tłumaczenia ksiąg biblijnych z języków oryginalnych i wobec tego można by było pomyśleć o zebraniu tych gotowych przecież tekstów i wydaniu po polsku czegoś w rodzaju Bible de Jérusalem. W początku lat sześćdziesiątych wydanie w Polsce takiego tomu było niemożliwe. Przyszło mi na myśl, że można by wydrukować taki tom w Belgii, w wydawnictwie Desclée de Brouwer, które wydało posiadane przeze mnie kieszonkowe wydanie Bible de Jérusalem. Uważałem, że jeśliby ogłosić subskrypcję takiego wydania wśród Polaków za granicą, to z uzyskanych w ten sposób pieniędzy można by pokryć koszty wydania, z tym, że zapewne jakaś nadwyżka egzemplarzy mogłaby być przekazana do Polski jako dar. Gdy z kolei o. Dominik Michałowski wyjeżdżał do Belgii w sprawach naszego klasztoru, przedstawiłem mu sprawę i prosiłem, by dowiedział się w wydawnictwie Desclée de Brouwer, jakie by były koszty wydania np egzemplarzy takiej kieszonkowej Biblii 15 A. Jankowski, Jak powstała, art. cyt., s

10 ks. Rajmund Pietkiewicz po polsku. Okazało się, że dyrektor czy właściciel tego wydawnictwa był kolegą o. Dominika z lat szkolnych, spędzonych w szkole Opactwa św. Andrzeja. Podszedł entuzjastycznie do tego projektu, natychmiast kazał wykonać makietę takiego kieszonkowego tomu, o nieco innym, bardziej poręcznym formacie. Okazało się, że przy nakładzie egzemplarzy cena jednego egzemplarza wynosiłaby 1,75 dolara. O. Dominik wrócił z makietą książeczki i można było wykonać kalkulację. Gdyby Polaków mieszkających za granicą zakupiło w subskrypcji kieszonkowy tomik Biblii w tłumaczeniu z języków oryginalnych za 5 dolarów, to można by po zaspokojeniu tych potrzeb przysłać do Polski jako dar (co dopuszczały przepisy polskie) pozostałe egzemplarzy tego wydania. Wydawało się, że taka liczba Polaków odpowie na wezwanie do udzielenia tego rodzaju pomocy Kościołowi w kraju. Trzeba pamiętać, że w świeżej pamięci wszystkich był powrót z uwięzienia Prymasa Wyszyńskiego. Można było mieć nadzieję, że zechce on włączyć swój autorytet do tego dzieła apostolskiego. [ ] Oczywiście pozostawał problem tekstu tłumaczenia. Zwróciłem się z tym do o. Augustyna, który jako biblista mógł takie teksty znaleźć. Moja propozycja wyzyskania istniejących już naukowych tłumaczeń ksiąg biblijnych z języków oryginalnych została przez o. Augustyna uznana jako nierealna. Uważał, że istniejące tłumaczenia są językowo nieodpowiednie do tego celu, poza tym nie można by znaleźć takich tłumaczeń wszystkich ksiąg. Próbowałem wywrzeć nacisk na o. Augustyna przez naszego podprzeora, o. Dominika Michałowskiego, który po rozmowach w Belgii przychylał się do pomysłu. Pewnego dnia zatrzymał mnie o. Augustyn (zirytowany) i zapytał wprost: Czego właściwie Brat chce? Raz jeszcze przedstawiłem cały pomysł. Tym razem o. Augustyn ponowił swoje zastrzeżenia, dodając, że KUL przygotowuje całe nowe tłumaczenie Biblii, i wobec tego KUL powinien wyzyskać to tłumaczenie do takiego kieszonkowego wydania. O. Augustyn powiedział, że to, co może zrobić, to napisać w tej sprawie do chyba ks. prof. Łacha, głównego redaktora (?) KUL-owskiego wydania. Rzeczywiście napisał, ale nie otrzymał żadnej odpowiedzi. [ ] Po pewnym czasie napisał drugi raz i aby poruszyć ambicjonalne uczucia adresata, dodał, że jeśli KUL nie zdecyduje się włączyć w tę inicjatywę, to Tyniec będzie zmuszony przejąć tę inicjatywę w swoje ręce. Był przekonany, z tego, co mi mówił, że tym razem to zadziała. Wszakże i na ten list nie otrzymał odpowiedzi Inne/Wspomnienia_Meissner_ _s1-2. A. Jankowski nie potwierdza ostatnich informacji o wymianie korespondencji z S. Łachem (zob. K/ _J-Piet_s2). Relacja K. Meissnera może być w tym miejscu nieprecyzyjna.

11 Przekład Biblii Tysiąclecia i jego zastosowanie w Lekcjonarzu mszalnym 10 września 1958 r., podczas Zjazdu Biblistów Polskich w Lublinie, o. A. Jankowski wśród wniosków zgłosił projekt podjęcia się zbiorowym wysiłkiem wydania Pisma Świętego w przekładzie z języków oryginalnych w małym formacie. A. Jankowski sugerował, aby profesorowie KUL podjęli się redakcji tej pracy i obiecywał w imieniu Tyńca współpracę. Jego propozycja nie została jednak podjęta 17. Wobec braku reakcji KUL w styczniu 1959 r., podczas dorocznego Zjazdu Biblistów, który odbył się w gmachu ówczesnego Częstochowskiego (dziś Sosnowieckiego) Seminarium Duchownego w Krakowie, A. Jankowski ogłosił, że opactwo tynieckie rozpoczyna organizowanie prac translatorskich Biblii. Podczas tego zjazdu udało się A. Jankowskiemu zgromadzić spore grono biblistów zgłaszających swój udział w realizacji tego projektu 18. Podjęcie inicjatywy nowego przekładu Pisma Świętego wymagało również znalezienia dla niego oficyny wydawniczej. Na wydawcę nie trzeba było długo czekać. W Lublinie we wspomnianym już Zjeździe Biblistów Polskich brał udział P. Granatowicz, wtedy jeden z redaktorów Wydawnictwa Pallottinum z Poznania (później również jego dyrektor) 19. Podczas wspólnej podróży z Lublina do domu Jankowski rozmawiał z P. Granatowiczem o zgłoszonym na zjeździe projekcie. P. Granatowicz wstępnie zaproponował, że Pallottinum mogłoby się podjąć wydania nowego przekładu Biblii 20. Prace rozpoczęto, a pierwsze tłumaczenia zaczęły napływać do Tyńca już jesienią 1959 r. 21 Zgodnie z pierwotnymi 17 A. Jankowski, Jak powstała, art. cyt., s K/ _J-Piet_s1. 19 Od 1948 r. Wydawnictwem Pallottinum kierowało czterech dyrektorów: ks. Roman Len (do lipca 1960 r.), ks. Piotr Granatowicz (do 1970 r.), ks. Stefan Dusza ( ), ks. Leszek Woroniecki (od 2008 r.). 20 Inne/Wywiad_J_ _s4 (pyt ). 21 A. Jankowski, Jak powstała, art. cyt., s. 40. Zob. również: Drugie wydanie Biblii Tysiąclecia (Rozmowa z o. Augustynem Jankowskim OSB, redaktorem naukowym Biblii), rozmawiał A. Bardecki, Tygodnik Powszechny (1969) nr 28, s. 1: Rozesłałem 145

12 ks. Rajmund Pietkiewicz 146 założeniami BT miała być przekładem całego Pisma Świętego z języków oryginalnych na współczesny język polski 22. W tamtych czasach taka koncepcja przekładu biblijnego nie dla wszystkich była jednak oczywista. Wielu biblistów, którym przewodził E. Dąbrowski uważało, że Biblię wciąż należało tłumaczyć z łacińskiej Wulgaty 23. Od zasady oparcia pierwszego wydania Biblii Tysiąclecia (BT 1) na tekstach oryginalnych nieznacznie odstąpiono w przypadku Księgi Psalmów 24, które przełożono z tekstu hebrajskiego ustalonego dla łacińskiego tłumaczenia, dokonanego przez Papieski Instytut Biblijny (Liber Psalmorum z 1945 r., czyli tzw. Psałterza Piusa XII) 25. Ta nieco kombido szeregu polskich biblistów pisma z zapytaniem, czy zechcą wziąć udział w zbiorowym tłumaczeniu. Zaproszenie przyniosło nieoczekiwanie prędko rezultat. Bardzo niewielu z zaproszonych odmówiło, kilku wycofało się po zgłoszonym akcesie, reszta wytrwała do końca. Było ich w sumie ponad Ostatecznie w Uwagach wstępnych Kolegium Redakcyjnego do BT 1 (s. 12) A. Jankowski wymienił trzy krytyczne wydania tekstu biblijnego, które stanowiły podstawę przekładu: Dla tekstu hebrajskiego (i fragmentów aramejskich) ST: Biblia Hebraica, red. R. Kittel, P. Kahle, A. Alt, O. Eissfeldt, Stuttgart , t. 1 2, z uwzględnieniem odkryć w Qumran. Dla tekstu greckiego ST: Septuaginta, red. A. Rahlfs, Stuttgart 1943, t Dla tekstu greckiego NT: Novum Testamentum Graece et Latine, red. A. Merk, Romae Zob. E. Dąbrowski, Nowy polski przekład Pisma Świętego z języków oryginalnych. Krytyczna ocena tzw. Biblii Tysiąclecia, Londyn 1967, s. 20; Inne/Wywiad_J_ _s1.3 (pyt ); Wspomnienia_Meissner_ _s2. 24 W Uwagach wstępnych Kolegium Redakcyjnego czytamy: W Psałterzu bierzemy za podstawę tekst ustalony dla jego nowego przekładu łacińskiego, a w przypisie: Liber Psalmorum, Romae A. Jankowski w następujący sposób tłumaczył wyjątek uczyniony dla Psałterza: W Psałterzu Biblii Tysiąclecia wzięliśmy za podstawę tekst hebrajski psalmów ustalony dla przekładu łacińskiego, dokonanego przez Papieski Instytut Biblijny. Nasz przekład psalmów nie jest więc przekładem przekładu, co można na wielu poszczególnych słowach sprawdzić. A dlatego wybraliśmy do pomocy tekst łaciński Liber Psalmorum z 1945 r. ponieważ ten

13 Przekład Biblii Tysiąclecia i jego zastosowanie w Lekcjonarzu mszalnym nowana podstawa przekładu dla psalmów nie wpłynęła korzystnie na ich polską wersję umieszczoną w BT W następnych wydaniach BT również Psałterz był tłumaczony bezpośrednio z Biblia Hebraica Stuttgartensia. BT 1 ukazało się w 1965 r. W tym samym jednak roku przystąpiono do rewizji wydania pierwszego. BT 2 ukazało się w 1971 r., BT 3 w 1980 (przedrukowywane w różnych postaciach praktycznie do końca XX w. jako BT 3 lub BT 4 27 ), BT 5 w 2000 r. Jak widać w powyższej krótkiej prezentacji genezy BT, jej tekst nie miał pierwotnie liturgicznego przeznaczenia. W jaki więc sposób przekład BT trafił do polskich ksiąg liturgicznych? 3. W jaki sposób tekst Biblii Tysi clecia trafi do polskich ksi g liturgicznych? Posoborowa reforma liturgii wymagała nowych ksiąg liturgicznych, w których dużo miejsca zajmowały teksty biblijne, szeroko wykorzystywane w odnowionej liturgii słowa. Koniecznie należało przygotować Lekcjonarz mszalny, Ewangeliarz, rytuały związane z udzielaniem sakramentów i sakramentaliów oraz Liturgię godzin. Potrzebne były również tzw. mszaliki przeznaczone do użytku wiernych. tekst zamieszczony w nowym brewiarzu jest dobrze znany księżom z codziennego odmawiania (Drugie wydanie Biblii Tysiąclecia, art. cyt., s. 1). 26 Umowa na przekład Księgi Psalmów tzw. Psałterza Piusa XII, czyli z łaciny na język polski, została podpisana między Pallottinum a Opactwem Tynieckim jeszcze przed zaistnieniem projektu BT 1 (6 VI 1958). Być może owa kombinowana podstawa przekładu wiązała się również z pragnieniem wykorzystania tekstu, nad którym Tyniec pracował już od połowy 1958 r. Niekonsekwencję i odstępstwo od przyjętej zasady tłumaczenia bezpośrednio z oryginału wytknął redaktorom i tłumaczom BT również E. Dąbrowski, zob.: E. Dąbrowski, Nowy polski, dz. cyt., s BT 3 i BT 4 są identyczne. Wprowadzenie fikcyjnego wydania czwartego BT miało cel marketingowy. 147

14 148 ks. Rajmund Pietkiewicz a) Lekcjonarz mszalny i Ewangeliarz Dekret polecający wykonanie Lekcjonarza mszalnego Prymas S. Wyszyński podpisał 12 marca 1966 r. (a więc jeszcze przed instrukcją Rady do wykonania Konstytucji o Świętej Liturgii z 1969 r.). Według dekretu do księgi miały wejść teksty biblijne z przygotowywanego do druku drugiego wydania BT. Do przekładu należało wprowadzić ulepszenia i zmiany stylistyczne, odpowiadające dostojności i jasności tekstu liturgicznego, podzielić go na samoistne perykopy, wyposażając w odpowiednio przystosowane początki i zakończenia charakterystyczne dla czytań liturgicznych oraz opracować stronę fonetyczną przekładu. Do istotnych zmian w stosunku do BT 1 i BT 2 należało zastąpienie imienia Bożego Jahwe słowem Pan 28. Do prac nad Lekcjonarzem dekret powoływał odpowiednią Komisję w składzie: A. Jankowski, F. Małaczyński, P. Rostworowski, J. Twardowski. Ponadto zgodnie z dekretem każdy z tłumaczy był proszony o wyrażenie zgody na adaptację do celów liturgicznych dokonanego przez siebie przekładu. Gdyby któryś z tłumaczy nie wyraził na to zgody, komisja została zobowiązana do opracowania nowego tłumaczenia odpowiednich tekstów. Lekcjonarz miał być dziełem anonimowym i po wydrukowaniu miał się stać własnością Konferencji Episkopatu Polski (KEP), która posiadałaby tym samym pełne prawa autorskie i wydawnicze do liturgicznej wersji tekstów biblijnych (nie zaś do całego tekstu BT) 29. Wydanie Lekcjonarza powierzono Wydawnictwu Pallottinum, które przyjęło zleconą pracę z wielką radością i nieukrywaną satysfakcją, traktując ją jako sukces i zaszczyt: Otrzymaliśmy dziś prymasowski Dekret dotyczący Lekcjo- 28 W BT 3 odstąpiono od użycia (poza kilkoma wyjątkami) imienia Bożego Jahwe na polecenie kard. S. Wyszyńskiego (zob. K/ _P-J; K/ _Wyszyński-J). 29 Inne/Dekret_Wyszyński_ _odpis; Pro_memoria_ _s1.

15 Przekład Biblii Tysiąclecia i jego zastosowanie w Lekcjonarzu mszalnym narza. [ ] W każdym razie mamy już to, o co chodzi, i dzień ten obchodzimy u nas niemal jako święto, pisał W. Markowski do A. Jankowskiego 30. Decyzja Prymasa nie była zaskoczeniem, gdyż już od jakiegoś czasu zarówno pallotyni, jak i benedyktyni tynieccy zabiegali o zastosowanie tłumaczenia BT w liturgii 31. Świadczy o tym również fakt, że autorem dekretu z 12 marca 1966 r. nie był Prymas S. Wyszyński, ale benedyktyn F. Małaczyński, sekretarz Komisji Liturgicznej EP. Prymas podpisał więc tekst zaproponowany i zredagowany przez sekretarza komisji 32. Wybór BT 2 jako tekstu liturgicznego był jak najbardziej zrozumiały, gdyż w latach sześćdziesiątych XX w. tylko przekład milenijny zawierał całość ST i NT. Tłumaczenia z Wulgaty E. Dąbrowskiego obejmowały tylko NT. Wybór ten uzyskał pełne podstawy prawne w 1969 r. dzięki instrukcji Rady do wykonania Konstytucji o Świętej Liturgii. Wydawnictwo szybko rozesłało tłumaczom pisma z prośbą o zgodę na liturgiczne wykorzystanie ich przekładów oraz zrzeczenie się praw autorskich do tych fragmentów, które zostaną umieszczone w Lekcjonarzu mszalnym 33. Gdy nadeszły odpowiedzi tłumaczy, okazało się, że prawie wszyscy zaakceptowali wymagania dekretu, godząc się na adaptację przekładów i zrzeczenie się praw na rzecz KEP 34. Sprzeciw zgłosił tylko W. Prokulski, tłumacz Ewangelii synoptycznych, który nie wyraził zgody na jakiekolwiek ingerencje komisji w swoje tłumaczenie i nie zrzekł się praw autorskich. Dopiero po wielu rozmowach i po obfitej wymia- 30 K/ _P-J. Por. K/ _P-Tłumacze_BT_s1. 31 K/ _P-Skibniewski_s2; _P-J. 32 Przyznaje się do tego sam F. Małaczyński, zob.: K/ _ s1. 33 K/ _P-Tłumacze_BT. 34 Wszyscy tłumacze nadesłali w tej sprawie swoje pisemne odpowiedzi, zob. pełne archiwum BT korespondencja z 1966 r. (marzec lipiec). Podziękowanie Pallottinum dla tłumaczy, zob.: K/ _P-Tłumacze_BT. 149

16 ks. Rajmund Pietkiewicz nie korespondencji ustalono pewien kompromis i przetłumaczone przez W. Prokulskiego Ewangelie znalazły się w Lekcjonarzu 35. Osobny problem w pracach nad Lekcjonarzem mszalnym stanowił wybór tekstów dla śpiewów międzylekcyjnych, które muszą spełniać odpowiednie wymagania stylistyczne i rytmiczne. Nie każde przecież tłumaczenie psalmów i kantyków biblijnych, stanowiące część całego przekładu Pisma Świętego, nadaje się do tego celu. Przekład Księgi Psalmów przygotowany do BT 2 nie spełniał kryteriów umożliwiających jego zastosowanie w postaci śpiewów międzylekcyjnych. Sam A. Jankowski, znając opinię liturgistów (szczególnie F. Małaczyńskiego) na temat Obawy wydawców wzmogła jeszcze bardziej wiadomość, że W. Prokulski przygotowywał własny przekład całego NT, w którym chciał wykorzystać swoje tłumaczenie synoptyków (tłumaczenie Ewangelii i Dz ukazało się w 1973 r., po śmierci W. Prokulskiego, zm r.), co wiązało się z niebezpieczeństwem wycofania przez tłumacza z BT tekstów pierwszych trzech Ewangelii (K/ _P-J_s1). W związku z tym K. Dynarski i A. Jankowski bardzo poważnie zaczęli rozważać zlecenie nowego tłumaczenia synoptyków M. Wolniewiczowi lub L. Stachowiakowi (K/ _P-J_ s1; _J-P; _J-P). Po rozmowie P. Granatowicza z W. Prokulskim wątpliwości tego ostatniego zostały jednak rozwiane i do prac nad nowym tłumaczeniem Ewangelii nie doszło (K/ _P-J). Po przebadaniu korespondencji z W. Prokulskim wydaje się, że doszło tu do pewnego nieporozumienia, gdyż tłumacz błędnie zrozumiał, że adaptacja tekstów będzie wykonywana bez konsultacji z tłumaczami. Po wyjaśnieniu tej spornej kwestii W. Prokulski zgodził się na użycie swojego przekładu w liturgii, z tym jednak zastrzeżeniem, że będzie miał ostatnie słowo w sprawie tekstu perykop. Tłumacz zmarł w 1968 r., a więc przed ukazaniem się pierwszego tomu Lekcjonarza mszalnego. Zob. korespondencja na ten temat: K/ _Prokulski- P_1; _J-P; _Małaczyński-P; _J-P; _P-Małaczyński; _P-Prokulski; _P-J; _Prokulski-P; _J-P; _P-Prokulski; _P-J; _J-P; _P-J; _J-P; _J-P; _P-J; _J-P; _Prokulski-P; _P-Prokulski.

17 Przekład Biblii Tysiąclecia i jego zastosowanie w Lekcjonarzu mszalnym tego przekładu, spodziewał się, że nie wejdzie on do Lekcjonarza 36. Zresztą naczelny redaktor naukowy BT przypuszczał, że naukowo opracowany przekład, przeznaczony do innych celów, wykonywany w formie śpiewów, nie przypadanie do gustu duszpasterzom, którzy mogą mieć do niego słuszne zastrzeżenia praktyczne 37. Pod koniec 1970 r. pojawiła się inna propozycja rozwiązania trudności związanych z adaptacją tłumaczenia psalmów do użytku liturgicznego. Zrodził się pomysł osobnego wydania Psałterza przeznaczonego do BT 2 w tłumaczeniu A. Jankowskiego i L. Stachowiaka, ale z poetycką korektą M. Skwarnickiego, tak aby tekst spełniał kryteria umożliwiające śpiewanie go. Celem takiej edycji było zainteresowanie Episkopatu przygotowanym przekładem i w konsekwencji próba wprowadzenia go do ksiąg liturgicznych 38. Książka miała się ukazać pt.: Księga Psalmów. Przekładu z języka hebrajskiego dokonali A. Jankowski, L. Stachowiak. Opracował poetycko M. Skwarnicki 39. M. Skwarnicki rozpoczął prace adaptacyjne jeszcze przed końcem 1970 r. A. Jankowski przewidywał, że tekst zostanie przygotowany do druku w pierwszym kwartale 1972 r. 40 Sprawą liturgicznej wersji Psałterza interesował się również opat tyniecki P. Galiński, który prowadził na ten temat rozmowy z Komisją Liturgiczną EP 41. Gdy komisja uznała, że żaden z przekładów Psałterza z BT (tzn. z BT 1 i BT 2) nie spełnia kryteriów umożliwiających jego zastosowanie w liturgii ( ze względu na swoją nieudolność językową ), opat wyszedł z propozycją sporządzenia zupełnie nowego tłumaczenia. Sam też znalazł kandydata do wykonania tej pracy: wspomnianego wyżej poetę M. Skwarnickiego, który przyjął propozycję. Projekt znalazł uznanie Komisji Litur- 36 K/ _J-P; _P-J. 37 K/ _J-P. 38 K/ _P-Stachowiak; _Stachowiak-P. 39 K/ _J-P; _J-P_s1. 40 K/ _J-P; _J-P; _J-P_s K/ _J-P_s2; _J-P_s2. 151

18 ks. Rajmund Pietkiewicz gicznej 42. W tej sytuacji pomysł przystosowania do użytku liturgicznego Psałterza z BT 2 został zaniechany. Wraz z M. Skwarnickim nad tłumaczeniem Psałterza i kantyków biblijnych pracował także P. Galiński. Ich wspólna praca po wykorzystaniu w Lekcjonarzu mszalnym ukazała się także w osobnym wydaniu w 1976 r. 43 Tymczasem zanim ukazało się oficjalne wydanie Lekcjonarza mszalnego, w liturgii księża posługiwali się tekstem BT 1, czytanym wprost z księgi całego Pisma Świętego. Wiązało się to jednak ze sporą trudnością w tych miejscach, gdzie trzeba było opuszczać poszczególne wersety. Aby ułatwić kapłanom korzystanie z właściwego tekstu czytań, diecezje wydawały na powielaczu Lekcjonarze prowizoryczne 44. Polski Lekcjonarz mszalny (7 tomów) był drukowany w Pallottinum w latach , a jego dodruk w 1991 r. W 1983 r. pozycja ta została przedrukowana przez Wydawnictwo Kurii Biskupiej w Lublinie 45. W 1998 r. Pallottinum opublikowało także Lekcjonarz do Mszy o Najświętszej Maryi Pannie. W 2000 r. ukazał się Ewangeliarz wydany w koedycji Apostolicum Pallottinum. W roku 2004 wydrukowano nowe wydanie tomu szóstego Lekcjonarza mszalnego, zawierającego teksty czytań do Mszy o świętych według aktualnej wersji kalendarza liturgicznego dla diecezji polskich. Ponadto ukazał się także Lekcjonarz mszalny Zakonu Karmelitów Bosych 46, również wykorzystujący teksty BT L/ _Galiński-P. 43 Psalmy, kantyki. Układ według Liturgii godzin, tłum. M. Skwarnicki, P. Galiński, Kraków Na temat kolejnych wydań zob. P. Ostański, Bibliografia biblistyki polskiej , t. 1, Poznań 2002, s. 272, poz K/ _Danielski-J; L/ _Galiński-P. 45 Oto Słowo Boże. Czytania mszalne i śpiewy międzylekcyjne, t. 1 7, Wydawnictwo Kurii Biskupiej, Lublin Lekcjonarz mszalny Zakonu Karmelitów Bosych, Kuria Krakowskiej Prowincji Karmelitów Bosych, Kraków 2000.

19 Przekład Biblii Tysiąclecia i jego zastosowanie w Lekcjonarzu mszalnym W przygotowaniu jest także polska wersja wydania drugiego Lekcjonarza mszalnego, która uwzględniać będzie najnowszy tekst BT (wydanie piąte) 47. b) Liturgia godzin Decyzję o wydaniu polskiej wersji Liturgii godzin Konferencja Episkopatu Polski podjęła jesienią 1972 r., zlecając opracowanie tekstów opactwu tynieckiemu oraz Wydawnictwu Pallottinum 48. Do księgi miały wejść teksty biblijne czytań z BT 2 oraz przekład kantyków i psalmów M. Skwarnickiego i P. Galińskiego 49. Liturgia godzin w wersji polskiej ukazała się w czterech tomach w latach , w 1991 r. w jednym tomie wyszła edycja skrócona, a w 2002 r. tom dodatkowy na okres letni. c) Inne ksiêgi liturgiczne Tekst BT 2 przyjęty przez KEP do użytku liturgicznego znalazł się również w innych polskich księgach liturgicznych drukowanych przez Wydawnictwo św. Jacka w Katowicach. Do tej grupy należą przede wszystkim księgi obrzędowe poświęcone celebracji poszczególnych sakramentów. d) Mszaliki i inne edycje wyborów tekstów z Msza³u rzymskiego Poszukiwaną przez wiernych książką są tzw. mszaliki, które zawierają teksty liturgiczne i czytania biblijne wykorzystywane podczas Mszy św. Pomysł wydania takiego mszalika z tekstem czytań według BT pojawił się bardzo szybko. Inicjatywę opracowania takiej pozycji podjęli benedyktyni tynieccy. 47 Informacja uzyskana w Pallottinum. 48 LG/ _Wyszyński-P. 49 L/ _P-Galiński; LG/ _P-Skwarnicki. 153

20 154 ks. Rajmund Pietkiewicz Po raz pierwszy przygotowany przez mnichów z Tyńca mszalik z tekstami BT został wydany w 1965 r. w Krakowie, w Wydawnictwie Znak 50. W edycji użyto tekstu przygotowanego dla BT 1, a więc była to pierwsza publikacja nowego przekładu drukowana równolegle z pełnym wydaniem Biblii. Pozycja cieszyła się dużym powodzeniem do 1969 r. Znak drukował ją pięciokrotnie 51. Wydawaniem benedyktyńskiego mszalika zainteresowane było także Pallottinum, które w latach sześćdziesiątych dwukrotnie (1967 i 1968) drukowało tę pozycję, wykorzystując w niej tekst BT 52. To samo opracowanie benedyktyni postanowili wydrukować w 1993 r. we własnym wydawnictwie, w Krakowie Tyńcu 53. Kolejne lata przyniosły dalsze edycje tego typu. Dla przykładu można tu podać mszaliki w opracowaniu T. Loski (wyd. 1987, 1993) 54, W. Nowaka (1993) 55 czy drukowane przez Wydawnictwo W drodze Podręczne mszały z Lekcjonarzem na okres letni przeznaczone do użytku księży Mszalik rzymski na niedziele i święta, oprac. benedyktyni tynieccy, Znak, Kraków Przewodnik Bibliograficzny 2365/83 podaje, że druk zakończył się w 1965 r. 51 Nie udało się ustalić szczegółów na temat wyd. 2 4 Mszlika, nie notuje ich również Przewodnik Bibliograficzny. Udało się tylko ustalić dane wyd. 5: Mszalik na niedziele i święta, oprac. benedyktyni tynieccy, Znak, Kraków Mszalik rzymski na niedziele i święta, oprac. benedyktyni tynieccy, Pallottinum, Poznań , Mszalik rzymski na niedziele i święta dla wiernych, oprac. benedyktyni tynieccy, Wydawnictwo Benedyktynów, Kraków Mszał z czytaniami, oprac. T. Loska, Księgarnia św. Jacka, Katowice ; Mszał z czytaniami. Niedziele, uroczystości, święta, dni powszednie, oprac. T. Loska, Księgarnia św. Jacka, Katowice 1993, wydanie drugie poszerzone. 55 Mszalik niedzielny. Liturgia sakramentów. Modlitwa Kościoła, oprac. W. Nowak, Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, Olsztyn Np. Podręczny mszał z Lekcjonarzem na okres letni od 28 VI 26 IX 1992 roku, W drodze, Poznań 1992.

Gimnazjum kl. I, Temat 15

Gimnazjum kl. I, Temat 15 Po polsku: W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego. Amen. Po angielsku: In the name of the Father, and the Son, and the Holy Spirit. Amen. Po niemiecku: Im Namen des Vaters und des Sohnes und des Heiligen

Bardziej szczegółowo

Projekt okładki: Borys Kotowski OSB. Redakcja: Jakub Biel OSB

Projekt okładki: Borys Kotowski OSB. Redakcja: Jakub Biel OSB Projekt okładki: Borys Kotowski OSB Redakcja: Jakub Biel OSB Imprimi potest: Opactwo Benedyktynów L.dz. 17/2015, Tyniec, dnia 29.01.2015 o. Szymon Hiżycki OSB, opat tyniecki Wydanie pierwsze: Kraków 2015

Bardziej szczegółowo

NASZ SYNOD DIECEZJALNY

NASZ SYNOD DIECEZJALNY NASZ SYNOD DIECEZJALNY Słowo Biskupa Kaliskiego podczas Mszy świętej w Katedrze na rozpoczęcie drugiej sesji plenarnej Synodu, 18 października 2008 roku I Co to jest synod diecezjalny? Jakie jest jego

Bardziej szczegółowo

PORÓWNANIE ZAWARTOŚCI DWÓCH EDYCJI KALENDARZA LITURGICZNEGO NA ROK 2011

PORÓWNANIE ZAWARTOŚCI DWÓCH EDYCJI KALENDARZA LITURGICZNEGO NA ROK 2011 PORÓWNANIE ZAWARTOŚCI DWÓCH EDYCJI KALENDARZA LITURGICZNEGO NA ROK 2011 Zasób Wskazania i normy dotyczące poszczególnych okresów liturgicznych Obchody ogólnopolskie Numery stron w czterotomowym wydaniu

Bardziej szczegółowo

Renata Dulian Franciszkańskie Wydawnictwo Św. Antoniego prowincji Św. Jadwigi Braci Mniejszych : strona internetowa

Renata Dulian Franciszkańskie Wydawnictwo Św. Antoniego prowincji Św. Jadwigi Braci Mniejszych : strona internetowa Renata Dulian Franciszkańskie Wydawnictwo Św. Antoniego prowincji Św. Jadwigi Braci Mniejszych : strona internetowa Fides: Biuletyn Bibliotek Kościelnych 1-2 (32-33), 214-217 2011 FIDES Biuletyn Bibliotek

Bardziej szczegółowo

Tytuł IV. ŚRODKI SPOŁECZNEGO PRZEKAZU, W Szczególności KSIĄŻKI

Tytuł IV. ŚRODKI SPOŁECZNEGO PRZEKAZU, W Szczególności KSIĄŻKI Tytuł IV ŚRODKI SPOŁECZNEGO PRZEKAZU, W Szczególności KSIĄŻKI Kan. 822-1. W wypełnianiu swojej funkcji, pasterze Kościoła, korzystając z prawa przysługującego Kościołowi, powinni posługiwać się środkami

Bardziej szczegółowo

Liturgia Trydencka dzisiaj

Liturgia Trydencka dzisiaj CONVERSI AD D OMINUM! Zwróćmy się ku Panu! Liturgia Trydencka dzisiaj Ks. Mateusz Szewczyk Co to jest liturgia? SACROSANCTUM CONCILIUM "Słusznie zatem uważa się liturgię za wypełnianie kapłańskiej funkcji

Bardziej szczegółowo

Temat: Sakrament chrztu świętego

Temat: Sakrament chrztu świętego Temat: Sakrament chrztu świętego UWAGA! Do spotkania należy przygotować obrzędy chrztu świętego (powinny być dostępne w zakrystii) oraz w miarę możliwości drugą część spotkania przeprowadzić w kościele

Bardziej szczegółowo

O NAŚLADOWANIU CHRYSTUSA

O NAŚLADOWANIU CHRYSTUSA O NAŚLADOWANIU CHRYSTUSA Tomasz a Kempis Przekład Jan Ożóg SJ Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2014 Wprowadzenie Z książeczką Tomasza a Kempis O naśladowaniu Chrystusa po raz pierwszy spotkałem się

Bardziej szczegółowo

1 Zagadnienia wstępne

1 Zagadnienia wstępne 1 Zagadnienia wstępne 2 W ramach powtórki księgi protokanoniczne pisma, które od początku były uznawane przez wszystkie gminy chrześcijańskie za natchnione protokanoniczność nie oznacza, że księgi te mają

Bardziej szczegółowo

Jak czytać i rozumieć Pismo Święte? Podstawowe zasady. (YC 14-19)

Jak czytać i rozumieć Pismo Święte? Podstawowe zasady. (YC 14-19) Jak czytać i rozumieć Pismo Święte? Podstawowe zasady. (YC 14-19) Mój pierwszy nauczyciel języka hebrajskiego bił mnie linijką po dłoni, gdy ośmieliłem się dotknąć palcem świętych liter Pięcioksięgu. (R.

Bardziej szczegółowo

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie?

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie? Pytania konkursowe 1. Podaj imię i nazwisko Jana Pawła II. 2. Podaj imię brata Karola Wojtyły. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo

Bardziej szczegółowo

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY

Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Łk 1, 1-4 KRĄG BIBLIJNY Tomasz Kiesling Oborniki 2013 Być jak Teofil dziś Teofil konkretne imię adresata, chrześcijanina, do którego pisze św. Łukasz Ewangelię. Ewangelista przeprowadził wiele rozmów

Bardziej szczegółowo

Życie i nauczanie Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Życie i nauczanie Kardynała Stefana Wyszyńskiego Życie i nauczanie Kardynała Stefana Wyszyńskiego Młodość 3 sierpnia 1901; Zuzela- narodziny drugiego dziecka Stanisława i Julianny Wyszyńskich. 1910- rodzina przenosi się do Andrzejewa, gdzie umiera mu

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK

TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK TRIDUUM PASCHALNE MĘKI, ŚMIERCI I ZMARTWYCHWSTANIA CHRYSUSA ŚPIEWNIK PARAFIA ŚWIĘTEGO STANISŁAWA BISKUPA I MĘCZENNIKA W ŁABOWEJ A.D. 2015 TRIDUUM PASCHALNE Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Pana Ogólne

Bardziej szczegółowo

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)?

Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Jak czytać ze zrozumieniem Pismo Święte (YC 14-19)? Mój pierwszy nauczyciel języka hebrajskiego bił mnie linijką po dłoni, gdy ośmieliłem się dotknąć palcem świętych liter Pięcioksięgu. (R. Brandstaetter,

Bardziej szczegółowo

Regulamin programu Monografie Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (przyjęty Uchwałą Zarządu nr 139/2015 z dnia 16 grudnia 2015 r.)

Regulamin programu Monografie Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (przyjęty Uchwałą Zarządu nr 139/2015 z dnia 16 grudnia 2015 r.) Regulamin programu Monografie Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (przyjęty Uchwałą Zarządu nr 139/2015 z dnia 16 grudnia 2015 r.) Fundacja na rzecz Nauki Polskiej, zwana dalej Fundacją, realizuje program

Bardziej szczegółowo

Temat: Różnorodność Modlitw Eucharystycznych w Mszale Rzymskim

Temat: Różnorodność Modlitw Eucharystycznych w Mszale Rzymskim Temat: Różnorodność Modlitw Eucharystycznych w Mszale Rzymskim Cel spotkania: Uświadomić uczestnikom spotkania, co to jest Modlitwa Eucharystyczna, jakie są Modlitwy Eucharystyczne w Mszale, ile ich jest

Bardziej szczegółowo

Polskie przekłady Pisma Świętego

Polskie przekłady Pisma Świętego Polskie przekłady Pisma Świętego Spośród zachowanych do dziś polskich przekładów biblijnych najstarszym jest trójjęzyczny (łacinskopolsko-niemiecki) Psałterz floriański z I poł. XIV w. Z przełomu XV i

Bardziej szczegółowo

BERNARD SESBOÜÉ SŁOWO ZBAWIENIA SPIS TREŚCI

BERNARD SESBOÜÉ SŁOWO ZBAWIENIA SPIS TREŚCI BERNARD SESBOÜÉ SŁOWO ZBAWIENIA SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Prezentacja (B. Sesboüé SJ) FAZA PIERWSZA. OD POCZĄTKÓW DO SOBORU TRYDENCKIEGO. APOLOGIA WIARY I METODA DYSKURSU DOGMATYCZNEGO (B. Sesboüé SJ)

Bardziej szczegółowo

PASTORALNA Tezy do licencjatu

PASTORALNA Tezy do licencjatu PASTORALNA Tezy do licencjatu 1. Relacja teologii pastoralnej do nauk teologicznych i pozateologicznych. 2. Główne koncepcje teologii pastoralnej. 3. Funkcje autorealizacji Kościoła w parafii. 4. Dobro

Bardziej szczegółowo

Nie dopuść, abyśmy ulegli pokusie od Pisma Świętego do codziennej liturgii i modlitwy

Nie dopuść, abyśmy ulegli pokusie od Pisma Świętego do codziennej liturgii i modlitwy RUCH BIBLIJNY I LITURGICZNY rok LXIII (2010) numer 1 ANTONI SALM Nie dopuść, abyśmy ulegli pokusie od Pisma Świętego do codziennej liturgii i modlitwy W wyniku odnowy biblijnej zmieniono polski tekst wezwania

Bardziej szczegółowo

POLSKIE PRZEKŁADY PISMA ŚWIĘTEGO

POLSKIE PRZEKŁADY PISMA ŚWIĘTEGO POLSKIE PRZEKŁADY PISMA ŚWIĘTEGO 1. PRZEKŁADY DAWNIEJSZE Spośród zachowanych do dziś polskich przekładów biblijnych najstarszym jest trójjęzyczny (łacińskopolsko-niemiecki) Psałterz Floriański z pierwszej

Bardziej szczegółowo

REFORMY LITURGII A POWRÓT DO ŹRÓDEŁ

REFORMY LITURGII A POWRÓT DO ŹRÓDEŁ Instytut Liturgiczny Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie Greckokatolicki Wydział Teologiczny Uniwersytetu Preszowskiego w Preszowie Ukraiński Uniwersytet Katolicki i Ukraińskie Centrum Liturgiczne

Bardziej szczegółowo

W s k a z ó w k i p r a k t y c z n e L E K T O R

W s k a z ó w k i p r a k t y c z n e L E K T O R W s k a z ó w k i p r a k t y c z n e L E K T O R O G Ó L N E Z A S A D Y Każdy posługujący w liturgii: pamięta, że uczestniczy w misterium i ma innych do niego prowadzić przygotowuje się do swoich zadań

Bardziej szczegółowo

Rok liturgiczny (kościelny)

Rok liturgiczny (kościelny) Rok liturgiczny (kościelny) Adwent Okres Narodzenia Pańskiego Okres zwykły cz. I Wielki Post Triduum Paschalne Okres Wielkanocny Okres zwykły cz. II Przeczytajcie fragment Składu apostolskiego. Jakie fakty

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI WYMAGANIA Z RELIGII DLA KLASY IV I. Znajomość modlitw: poznane w kl. I- III; Modlitwa różańcowa.

Bardziej szczegółowo

Manuskrypt. Łacińskie manu scriptus czyli dosłownie napisany ręcznie Dokument napisany odręcznie, w przeciwieństwie do drukowanego

Manuskrypt. Łacińskie manu scriptus czyli dosłownie napisany ręcznie Dokument napisany odręcznie, w przeciwieństwie do drukowanego MUZEUM MANUSKRYPTÓW Czym się zajmiemy? Manuskrypt co to takiego? Jak powstawały manuskrypty Manuskrypty Starego Testamentu Manuskrypty Nowego Testamentu Historia polskich przekładów Biblii Dlaczego manuskrypty

Bardziej szczegółowo

PIERWSZEGO, TRZECIEGO I CZWARTEGO PRZYKAZANIA KOŚCIELNEGO

PIERWSZEGO, TRZECIEGO I CZWARTEGO PRZYKAZANIA KOŚCIELNEGO PIĘĆ PRZYKAZAŃ KOŚCIELNYCH 1. 1. W niedziele i święta nakazane uczestniczyć we Mszy świętej i powstrzymać się od prac niekoniecznych. 2. 2. Przynajmniej raz w roku przystąpić do Sakramentu Pokuty. 3. 3.

Bardziej szczegółowo

K O M E N T A T O R L I T U R G I C Z N Y

K O M E N T A T O R L I T U R G I C Z N Y W s k a z ó w k i p r a k t y c z n e K O M E N T A T O R L I T U R G I C Z N Y K O M E N T A R Z L I T U R G I C Z N Y nie jest wprost potrzebny do przeżywania liturgii, stąd nie należy go stosować na

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

GRUDZIEŃ W ŻYCIORYSIE BŁ. JERZEGO MATULEWICZA

GRUDZIEŃ W ŻYCIORYSIE BŁ. JERZEGO MATULEWICZA Opracowanie s. Janina Samolewicz SJE GRUDZIEŃ W ŻYCIORYSIE BŁ. JERZEGO MATULEWICZA 29 grudnia 1902 Ks. dr Jerzy Matulewicz został mianowany profesorem Seminarium Duchownego w Kielcach z wykładami prawa

Bardziej szczegółowo

Praktyczny Kurs Modlitwy

Praktyczny Kurs Modlitwy ks. Zbigniew Paweł Maciejewski Praktyczny Kurs Modlitwy Czy chcesz wreszcie poznać prosty sposób modlitwy, który zmieni Twoje życie? Wydawnictwo NATAN Copyright by Wydawnictwo NATAN Copyright by ks. Zbigniew

Bardziej szczegółowo

Zapraszamy do Szkoły Modlitwy Jana Pawła II środa, 21 września :33

Zapraszamy do Szkoły Modlitwy Jana Pawła II środa, 21 września :33 Jan Paweł II nadal wskazuje nam kierunek duchowego wzrastania. Musimy z wielką troską starać się o wypłynięcie na głębię. Służy temu m.in. Szkoła Modlitwy Jana Pawła II, która powstała przy Centrum Nie

Bardziej szczegółowo

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA ZELATOR wrzesień2015 3 VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA Sobota, 3 października, 2015 Niniejszy numer Zelatora ukazuje się głównie ze względu na VI Diecezjalną pielgrzymkę Żywego Różańca do Łagiewnik.

Bardziej szczegółowo

Liturgia Godzin Brewiarz dla Świeckich - Modlitwa codzienna Kościoła domowego

Liturgia Godzin Brewiarz dla Świeckich - Modlitwa codzienna Kościoła domowego Model : - Producent : Wyd. Warmińskie Diecezjalne (...) Liturgia Godzin, tak często dziś sprawowana w różnych grupach modlitewnych, coraz bardziej będzie się stawała modlitwą osobistą dojrzałego chrześcijanina,

Bardziej szczegółowo

Prezentacja Kalendarza liturgicznego dla Polski na rok 2012

Prezentacja Kalendarza liturgicznego dla Polski na rok 2012 Prezentacja Kalendarza liturgicznego dla Polski na rok 2012 Rozwijany pasek zakładek po lewej stronie pozwala na sprawne poruszanie się po zawartości kalendarza. Często występujące w kalendarzu fragmenty

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii został opracowany na podstawie Programu nauczania religii rzymskokatolickiej w przedszkolach i

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Opracowanie: mgr Violetta Kujacińska mgr Małgorzata Lewandowska Zasady: IZ może być ustna lub pisemna, IZ pisemną przekazujemy

Bardziej szczegółowo

Ogólne kryteria oceniania z religii

Ogólne kryteria oceniania z religii Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy czwartej szkoły podstawowej Rok szkolny 2016/2017 Obszary aktywności ucznia podlegające ocenie 1.Pisemne prace klasowe-po zakończonym dziale, obejmujące

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2. Zasady wydawania publikacji obowiązujące w Wydawnictwie Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu

Załącznik nr 2. Zasady wydawania publikacji obowiązujące w Wydawnictwie Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu Zasady wydawania publikacji obowiązujące w Wydawnictwie Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu Załącznik nr 2 1 Podstawą procesu wydawniczego jest roczny plan wydawniczy, który powstaje w oparciu o zasady

Bardziej szczegółowo

Bibliotheca paleotyporum in lingua Polonica impressorum

Bibliotheca paleotyporum in lingua Polonica impressorum Libri librorum Bibliotheca paleotyporum in lingua Polonica impressorum [Mikołaj z Szadka?] [Naznamionowanie dzienne miesiącow nowych pełnych lata 1520?] [Kraków, Hieronim Wietor, 1519/1520]. pl o do druku

Bardziej szczegółowo

Rola Papieskiej Komisji Biblijnej.

Rola Papieskiej Komisji Biblijnej. 40-043 Katowice, ul. Jordana 18 Zakład Teologii Dogmatycznej Konferencja naukowa Gatunki literackie współczesnego Magisterium i ich konsekwencje dla metodologii teologii ks. Artur Malina, UŚ Katowice Rola

Bardziej szczegółowo

OSOBA RODZINA NARÓD. Fundacja Deo et Patriae im. Prof. Mieczysława Alberta Krąpca OP. Polskie Towarzystwo Filozofii Systematycznej

OSOBA RODZINA NARÓD. Fundacja Deo et Patriae im. Prof. Mieczysława Alberta Krąpca OP. Polskie Towarzystwo Filozofii Systematycznej ŚW VI OGÓLNOPOLSKI KONKURS EDUKACYJNY WIELCY POLACY XX W.. JAN PAWEŁ II, PRYMAS STEFAN WYSZY PROF. MIECZYSŁAW A. KRĄPIEC OP OSOBA RODZINA NARÓD YSZYŃSKI, Organizator Fundacja Deo et Patriae im. Prof. Mieczysława

Bardziej szczegółowo

Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty

Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty Prawda o Bogu w Trójcy Jedynym należy do największych tajemnic chrześcijaństwa, której nie da się zgłębić do końca. Można jedynie się do niej zbliżyć, czemu mają

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra WYMAGANIA Z RELIGII I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Niedostateczna Dopuszczająca Dostateczna Dobra bardzo dobra Celująca Wykazuje rażący brak wiadomości programowych klasy IV. Wykazuje zupełny brak

Bardziej szczegółowo

Wybór Patrona dla naszej szkoły to projekt, który rozpoczął się w roku szkolnym 2004/2005. Spośród kilku kandydatur zgłoszonych w szkolnym referendum

Wybór Patrona dla naszej szkoły to projekt, który rozpoczął się w roku szkolnym 2004/2005. Spośród kilku kandydatur zgłoszonych w szkolnym referendum Wybór Patrona dla naszej szkoły to projekt, który rozpoczął się w roku szkolnym 2004/2005. Spośród kilku kandydatur zgłoszonych w szkolnym referendum przeprowadzonym wśród nauczycieli, uczniów i rodziców,

Bardziej szczegółowo

LIPIEC/ 2013 NR 5 (103), ROK XIV

LIPIEC/ 2013 NR 5 (103), ROK XIV Koncerty organowe s. 6 w n u m e r z e : Wakacyjny kościoł s. 18 LIPIEC/ 2013 NR 5 (103), ROK XIV od redakcji Redakcja Przygotuj się do Liturgii XIV Niedziela Zwykła, 7 lipca: I czytanie: Iz 66,10-14c;

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Ad. 1. Cele oceniania Ad. 2. Zasady oceniania

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Ad. 1. Cele oceniania Ad. 2. Zasady oceniania Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii został opracowany na podstawie Programu nauczania religii rzymskokatolickiej w przedszkolach

Bardziej szczegółowo

Tydzień Modlitw o Jedność Chrześcijan 2014 GENEZA MATERIAŁY - PROGRAM

Tydzień Modlitw o Jedność Chrześcijan 2014 GENEZA MATERIAŁY - PROGRAM Tydzień Modlitw o Jedność Chrześcijan 2014 GENEZA MATERIAŁY - PROGRAM Tydzień Modlitw o Jedność Chrześcijan Mający już ponad stuletnią tradycję Tydzień Modlitw o Jedność Chrześcijan stał się cyklicznym

Bardziej szczegółowo

Kard. Stanisław Nagy SCI. Świadkowie wielkiego papieża

Kard. Stanisław Nagy SCI. Świadkowie wielkiego papieża Kard. Stanisław Nagy SCI Świadkowie wielkiego papieża Kard. Stanisław Nagy SCI Świadkowie Wielkiego Papieża CZĘSTOCHOWA 2011 Redaktor serii: ks. Ireneusz Skubiś Redaktor tomu: Anna Srokosz-Sojka Redakcja

Bardziej szczegółowo

Proboszcz parafii lub Rektor kościoła zadba, by podczas uroczystości z udziałem Księdza Biskupa zawsze byli kapłani posługujący w konfesjonałach.

Proboszcz parafii lub Rektor kościoła zadba, by podczas uroczystości z udziałem Księdza Biskupa zawsze byli kapłani posługujący w konfesjonałach. Msza święta pod przewodnictwem Biskupa Wypada, jeśli nie ma diakonów, by ks. Biskupowi towarzyszyło dwóch koncelebransów (proboszcz parafii i dziekan dekanatu, lub inny wyznaczony kapłan, który zgodnie

Bardziej szczegółowo

HASŁO OPISU BIBLIOGRAFICZNEGO

HASŁO OPISU BIBLIOGRAFICZNEGO HASŁO OPISU BIBLIOGRAFICZNEGO Hasłem opisu bibliograficznego jest wyrażenie o sformalizowanej postaci, służące do porządkowania zbiorów informacji o dokumentach. 1 Hasłem opisu bibliograficznego powinno

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI WYMAGANIA PODSTAWOWE I PONADPODSTAWOWE Z RELIGII DLA KLASY 0 KLASA 0 I. Znajomość modlitw: Znak Krzyża; Modlitwa do Anioła Stróża Modlitwa

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI WYMAGANIA PODSTAWOWE I PONADPODSTAWOWE Z RELIGII DLA KLASY 0 KLASA 0 I. Znajomość modlitw: II. WIADOMOŚCI Znak Krzyża; Modlitwa do Anioła

Bardziej szczegółowo

Wytyczne dla autorów

Wytyczne dla autorów Wytyczne dla autorów 1. Informacje ogólne Zasady podstawowe 1. W czasopiśmie Ateneum Forum Filologiczne drukowane są prace naukowe w języku polskim oraz językach kongresowych z zakresu nauk humanistycznych,

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO AKADEMII OBRONY NARODOWEJ ZESZYTY DOKTORANCKIE WYMOGI EDYTORSKIE

WYDZIAŁ BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO AKADEMII OBRONY NARODOWEJ ZESZYTY DOKTORANCKIE WYMOGI EDYTORSKIE WYDZIAŁ BEZPIECZEŃSTWA NARODOWEGO AKADEMII OBRONY NARODOWEJ ZESZYTY DOKTORANCKIE WYMOGI EDYTORSKIE Wymogi edytorskie publikowania w Zeszytach Doktoranckich WBN UWAGI OGÓLNE Artykuł przeznaczony do wydania

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII KLASA I ROK SZKOLNY 2012/ 2013 katechetka Genowefa Szymura Ocena dopuszczająca * podstawowe prawdy wiary: Wierzę w Boga, 10 Przykazań, Przykazanie Miłości Ocena dostateczna,

Bardziej szczegółowo

Sakramenty - pośrednicy zbawienia

Sakramenty - pośrednicy zbawienia Sakramenty - pośrednicy zbawienia SAKRAMENTY W Kościele jest siedem sakramentów: chrzest, bierzmowanie (chryzmacja), Eucharystia, pokuta, namaszczenie chorych, sakrament święceń, małżeństwo. ----------------------------------

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii został opracowany na podstawie Programu nauczania religii rzymskokatolickiej w przedszkolach

Bardziej szczegółowo

I. Program studiów 6-letnich jednolitych magisterskich Kierunek: Teologia Specjalność: Kapłańska

I. Program studiów 6-letnich jednolitych magisterskich Kierunek: Teologia Specjalność: Kapłańska 1. Przedmioty obowiązkowe 1.1. Kanon studiów teologicznych I. Program studiów 6-letnich jednolitych magisterskich Kierunek: Teologia Specjalność: Kapłańska Wstęp do filozofii Z 1 Historia filozofii starożytnej

Bardziej szczegółowo

PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II

PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II W ODDZIALE OKRĘGOWYM W BIAŁYMSTOKU AUGUSTÓW, 4-5 PAŹDZIERNIKA BAZYLIKA NAJŚWIĘTSZEGO SERCA PANA JEZUSA, UL. KSIĘDZA SKORUPKI 6 4 października 18:00 Eucharystia

Bardziej szczegółowo

Zestaw pytań o Janie Pawle II

Zestaw pytań o Janie Pawle II Zestaw pytań o Janie Pawle II 1. Jakie wydarzenie miało miejsce 18.02.1941r? 2. Dokąd Karol Wojtyła przeprowadził się wraz z ojcem w sierpniu 1938 r? 3. Jak miała na imię matka Ojca Św.? 4. Kiedy został

Bardziej szczegółowo

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Na ocenę celującą uczeń: Posiada wiedzę i umiejętności przewidziane na ocenę bardzo dobrym (co najmniej w 90%), a nad to: Samodzielnie i twórczo rozwija własne zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Co do przebiegu Mszy świętej stosuje się wszystkie wskazania jak we Mszy pod przewodnictwem Biskupa z poniższymi wyjątkami.

Co do przebiegu Mszy świętej stosuje się wszystkie wskazania jak we Mszy pod przewodnictwem Biskupa z poniższymi wyjątkami. Msza święta z udzielaniem sakramentu bierzmowania Co do przebiegu Mszy świętej stosuje się wszystkie wskazania jak we Mszy pod przewodnictwem Biskupa z poniższymi wyjątkami. Zawsze podczas bierzmowania,

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 2. Uzupełnia zdobytą na 3. Aktywnie uczestniczy w lekcji

Bardziej szczegółowo

Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia.

Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Katecheza jest wychowaniem w wierze dzieci i młodzieży. Obejmuje przede wszystkim wyjaśnianie nauki chrześcijańskiej, podawanej w sposób systematyczny i całościowy

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z religii kl. I

Wymagania edukacyjne z religii kl. I Wymagania edukacyjne z religii kl. I Drogi Pierwszoklasisto! Dwa razy w tygodniu będziemy spotykać się na lekcjach katechezy. Na nasze spotkania będziesz przynosił zeszyt w kratkę i podręcznik. Dodatkowo

Bardziej szczegółowo

XXII OLIMPIADA TEOLOGII KATOLICKIEJ Kościół naszym domem Etap diecezjalny test dla komisji

XXII OLIMPIADA TEOLOGII KATOLICKIEJ Kościół naszym domem Etap diecezjalny test dla komisji XXII OLIMPIADA TEOLOGII KATOLICKIEJ Kościół naszym domem Etap diecezjalny test dla komisji Czas rozwiązywania testu 45 min. Szczęść Boże! WPISZ ZWIĘZŁĄ ODPOWIEDŹ: 1. Co oznacza przydomek Barnabas, który

Bardziej szczegółowo

Jak przygotować i przeprowadzić oazę modlitwy? Wskazania dla animatorów.

Jak przygotować i przeprowadzić oazę modlitwy? Wskazania dla animatorów. Jak przygotować i przeprowadzić oazę modlitwy? Wskazania dla animatorów. Dla organizujących po raz pierwszy oazę modlitwy, a także dla innych w celu przypomnienia, podajemy poniżej wskazania dotyczące

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy czwartej szkoły podstawowej

Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy czwartej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii dla klasy czwartej szkoły podstawowej Wymagania programowe i kryteria oceniania I. Podstawowe: Na ocenę celującą uczeń: Spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą.

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 18 IM. JANA MATEJKI W KOSZALINIE KLASY IV - VI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 18 IM. JANA MATEJKI W KOSZALINIE KLASY IV - VI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 18 IM. JANA MATEJKI W KOSZALINIE KLASY IV - VI Elementy wchodzące w zakres oceny z religii: 1. Ilość i jakość prezentowanych wiadomości.

Bardziej szczegółowo

MODLITWA POWSZECHNA OGÓLNE WPROWADZENIE I. WPROWADZENIE

MODLITWA POWSZECHNA OGÓLNE WPROWADZENIE I. WPROWADZENIE MODLITWA POWSZECHNA OGÓLNE WPROWADZENIE I. WPROWADZENIE Drugi Sobór Watykański postanowił przywrócić w obrządku rzymskim modlitwę powszechną, czyli modlitwę wiernych (KL 53). Rada do wykonania Konstytucji

Bardziej szczegółowo

Normy typograficzne i metodologiczne artykułów w Roczniku Teologii Katolickiej

Normy typograficzne i metodologiczne artykułów w Roczniku Teologii Katolickiej Normy typograficzne i metodologiczne artykułów w Roczniku Teologii Katolickiej 1. Zasady publikowania Redakcja przyjmuje do publikacji artykuły naukowe w języku polskim i językach kongresowych (angielskim,

Bardziej szczegółowo

Warszawskie Studia Teologiczne XXIV/2/2011

Warszawskie Studia Teologiczne XXIV/2/2011 Warszawskie Studia Teologiczne XXIV/2/2011 Warszawskie Studia Teologiczne XXIV/2/2011 Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej Warszawa 2011 Recenzenci tomu Ks. prof. dr hab. Jerzy Lewandowski (UKSW), Ks.

Bardziej szczegółowo

PAPIESKA KOMISJA ECCLESIA DEI

PAPIESKA KOMISJA ECCLESIA DEI PAPIESKA KOMISJA ECCLESIA DEI INSTRUKCJA dotycząca zastosowania Listu Apostolskiego Motu Proprio data Summorum Pontificum Jego Świątobliwości BENEDYKTA PP XVI (Universae Ecclesiae) I. Wprowadzenie 1. List

Bardziej szczegółowo

Hipotezę o jego istnieniu wysunął Aleksander Brückner. Przekład miał powstać pod

Hipotezę o jego istnieniu wysunął Aleksander Brückner. Przekład miał powstać pod Hipotezę o jego istnieniu wysunął Aleksander Brückner. Przekład miał powstać pod koniec XII w. W Żywocie bł. Kingi (żony Bolesława Wstydliwego) znajduje się wzmianka o zwyczaju odmawiania przez księżną

Bardziej szczegółowo

III EDYCJA DIECEZJALNEGO KONKURSU BIBLIA I JA

III EDYCJA DIECEZJALNEGO KONKURSU BIBLIA I JA III EDYCJA DIECEZJALNEGO KONKURSU BIBLIA I JA pt: Kobieta na kartach Biblii O jak piękna jesteś, przyjaciółko moja (Pnp 1,15) dla uczniów szkół podstawowych i gimnazjum pod patronatem Jego Ekscelencji

Bardziej szczegółowo

Kochani! Już za nami Święto Jedności Dziękuję wszystkim! W dalszej części znajdziecie zdjęcia z tego wydarzenia.

Kochani! Już za nami Święto Jedności Dziękuję wszystkim! W dalszej części znajdziecie zdjęcia z tego wydarzenia. Kochani! Już za nami Święto Jedności 2013. Dziękuję wszystkim! W dalszej części znajdziecie zdjęcia z tego wydarzenia. 1 / 15 2 / 15 3 / 15 4 / 15 5 / 15 6 / 15 7 / 15 8 / 15 9 / 15 10 / 15 11 / 15 12

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii

Kryteria oceniania z religii Kryteria oceniania z religii OCENA NIEDOSTATECZNA - wykazuje się brakiem jakiejkolwiek wiedzy w zakresie materiału przewidzianego programem, - ma lekceważący stosunek do przedmiotu, do wartości religijnych

Bardziej szczegółowo

Z V części Caeremoniale episcoporum traktującej o sakramentach przedstawiamy przekład fragmentów rozdziału I: Wtajemniczenie chrześcijańskie.

Z V części Caeremoniale episcoporum traktującej o sakramentach przedstawiamy przekład fragmentów rozdziału I: Wtajemniczenie chrześcijańskie. 3. Bierzmowanie Z V części Caeremoniale episcoporum traktującej o sakramentach przedstawiamy przekład fragmentów rozdziału I: Wtajemniczenie chrześcijańskie. III. BIERZMOWANIE 464* [455]. Biskup jest zwyczajnym

Bardziej szczegółowo

WIELE JEST SERC, KTÓRE CZEKAJĄ NA EWANGELIĘ. Kolęda 2013/2014 Materiały dla koordynatorów

WIELE JEST SERC, KTÓRE CZEKAJĄ NA EWANGELIĘ. Kolęda 2013/2014 Materiały dla koordynatorów WIELE JEST SERC, KTÓRE CZEKAJĄ NA EWANGELIĘ Kolęda 2013/2014 Materiały dla koordynatorów ale, to już było W roku wiary, idąc za Matką Bożą Loretańską peregrynującą po Diecezji Warszawsko-Praskiej byliśmy

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU BIBLIJNEGO IM. SŁUGI BOŻEGO KARD. AUGUSTA HLONDA DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 DIECEZJA RADOMSKA

REGULAMIN KONKURSU BIBLIJNEGO IM. SŁUGI BOŻEGO KARD. AUGUSTA HLONDA DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 DIECEZJA RADOMSKA REGULAMIN KONKURSU BIBLIJNEGO IM. SŁUGI BOŻEGO KARD. AUGUSTA HLONDA DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH W ROKU SZKOLNYM 2013/2014 DIECEZJA RADOMSKA Organizator Konkursu Akcja Katolicka Diecezji Radomskiej.

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII DLA KLASY IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII DLA KLASY IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z RELIGII DLA KLASY IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ zgodny z programem nauczania nr AZ-2-01/10 i podręcznikiem nr KR-21-01/10-KR-1/12 do nauczania religii rzymskokatolickiej. Najważniejsze

Bardziej szczegółowo

Wiadomości, umiejętności i postawy. ucznia

Wiadomości, umiejętności i postawy. ucznia dopuszczająca oceny dostateczna dobra bardzo dobra Wiadomości, umiejętności i postawy Uczeń wykazuje się znajomością: Aktów wiary, nadziei, miłości, żalu Stacji drogi krzyżowej Sakramentów Darów Ducha

Bardziej szczegółowo

Bogdan Giemza I Synod Diecezji Legnickiej ( ), "Przypatrzmy się powołaniu naszemu" Studia Salvatoriana Polonica 7,

Bogdan Giemza I Synod Diecezji Legnickiej ( ), Przypatrzmy się powołaniu naszemu Studia Salvatoriana Polonica 7, Bogdan Giemza I Synod Diecezji Legnickiej (2007 2012), "Przypatrzmy się powołaniu naszemu" Studia Salvatoriana Polonica 7, 285-288 2013 Studia Salvatoriana Polonica T. 7 2013 I Synod Diecezji Legnickiej

Bardziej szczegółowo

Wskazówki dla Autorów

Wskazówki dla Autorów Zgłoszony do Polish Journal of Social Science artykuł podlega wstępnej weryfikacji przez redaktora tematycznego i redaktora statystycznego i następnie, po zaakceptowaniu, zostaje przekazany do recenzji.

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo

Instrukcja dotycząca zakresu i sposobu uzyskania osobowości pranej przez instytucje kościelne na podstawie prawa polskiego (art. 4 ust.

Instrukcja dotycząca zakresu i sposobu uzyskania osobowości pranej przez instytucje kościelne na podstawie prawa polskiego (art. 4 ust. Instrukcja dotycząca zakresu i sposobu uzyskania osobowości pranej przez instytucje kościelne na podstawie prawa polskiego (art. 4 ust. 3 Konkordatu) 1. W związku z wejściem w życie Konkordatu między Stolicą

Bardziej szczegółowo

Kongregacja ds. Zakonów i Instytutów Świeckich Sekcja Instytutów Świeckich

Kongregacja ds. Zakonów i Instytutów Świeckich Sekcja Instytutów Świeckich Kongregacja ds. Zakonów i Instytutów Świeckich Sekcja Instytutów Świeckich REFLEKSJA W OPARCIU O ZAŁOŻENIA NAUKI KOŚCIOŁA INSTYTUTY ŚWIECKIE A RADY EWANGELICZNE (Rzym, 15 V 1981) 55 [162] Dokument ten

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU RELIGIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE IV Ocena celująca: Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania,

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU RELIGIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE IV Ocena celująca: Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PRZEDMIOTU RELIGIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE IV Ocena celująca: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. Ocena bardzo dobra w sposób

Bardziej szczegółowo

Opublikowane scenariusze zajęć:

Opublikowane scenariusze zajęć: mgr Magdalena Tomczyk nauczyciel dyplomowany historii, wiedzy o społeczeństwie oraz wychowania do życia w rodzinie w Gimnazjum Nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Tarnowie. Naukowo zajmuje się historią XIX i

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Triduum Paschalne......5 Wielki Czwartek (5 kwietnia)......5 Droga Krzyżowa (6-7 kwietnia Wielki Piątek, Wielka Sobota)......8 Chrystus zmartwychwstał! (8 kwietnia Niedziela Wielkanocna)....

Bardziej szczegółowo

Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE

Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE 4 by Wydawnictw o BIBLOS, Tarnów 1997 ISBN 83-86889-36-5 SPIS TREŚCI Wstęp.................................. 9 :2 6.,H. 1998 Nihil obs tat Tarnów,

Bardziej szczegółowo

Św. Ojcze Pio wstaw się za mną do Boga, dodaj siły i bądź zawsze przy mnie proszę

Św. Ojcze Pio wstaw się za mną do Boga, dodaj siły i bądź zawsze przy mnie proszę nr 2 (2) maj czerwiec 2014 SANKTUARIUM MATKI BOŻEJ FATIMSKIEJ Sosnowiec Zagórze Św. Ojcze Pio wstaw się za mną do Boga, dodaj siły i bądź zawsze przy mnie proszę Wtorek 15 kwietnia 2014 Pierwsze spotkanie

Bardziej szczegółowo

VII PIELGRZYMA ŻYWEGO RÓŻAŃCA

VII PIELGRZYMA ŻYWEGO RÓŻAŃCA ZELATOR październik2016 www.zr.diecezja.pl 8 VII PIELGRZYMA ŻYWEGO RÓŻAŃCA W Roku Nadzwyczajnego Jubileuszu Miłosierdzia zelatorzy i członkowie Żywego Różańca Archidiecezji Krakowskiej przeżywali swoją

Bardziej szczegółowo

WYKAZ PODRĘCZNIKÓW I ŚRODKÓW DYDAKTYCZNYCH DO NAUKI RELIGII PRAWOSŁAWNEJ W GIMNAZJUM. - opracowany przez: Ewę Podgórzak

WYKAZ PODRĘCZNIKÓW I ŚRODKÓW DYDAKTYCZNYCH DO NAUKI RELIGII PRAWOSŁAWNEJ W GIMNAZJUM. - opracowany przez: Ewę Podgórzak WYKAZ PODRĘCZNIKÓW I ŚRODKÓW DYDAKTYCZNYCH DO NAUKI RELIGII PRAWOSŁAWNEJ W GIMNAZJUM - opracowany przez: Ewę Podgórzak HISTORIA KOŚCIOŁA PODRĘCZNIK DO NAUCZANIA RELIGII W SZKOŁACH POWSZECHNYCH Prawosławna

Bardziej szczegółowo

Radom, 18 października 2012 roku. L. dz. 1040/12 DEKRET. o możliwości uzyskania łaski odpustu zupełnego w Roku Wiary. w Diecezji Radomskiej

Radom, 18 października 2012 roku. L. dz. 1040/12 DEKRET. o możliwości uzyskania łaski odpustu zupełnego w Roku Wiary. w Diecezji Radomskiej Bp Henryk Tomasik: Dekret o możliwości uzyskania łaski odpustu zupełnego w Roku Wiary w Diecezji Ra Radom, 18 października 2012 roku L. dz. 1040/12 DEKRET o możliwości uzyskania łaski odpustu zupełnego

Bardziej szczegółowo