PODSTAWY INŻYNIERII ZARZĄDZANIA WIEDZĄ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PODSTAWY INŻYNIERII ZARZĄDZANIA WIEDZĄ"

Transkrypt

1 1 BIBLIOTEKA POLSKIEGO STOWARZYSZENIA ZARZĄDZANIA WIEDZĄ LUDOSŁAW DRELICHOWSKI PODSTAWY INŻYNIERII ZARZĄDZANIA WIEDZĄ Bydgoszcz 2004

2 2 PODSTAWY INŻYNIERII ZARZĄDZANIA WIEDZĄ

3 3 BIBLIOTEKA POLSKIEGO STOWARZYSZENIA ZARZĄDZANIA WIEDZĄ Komitet Redakcyjny: Ryszard S. Choraś Kazimierz Fabisiak

4 4 LUDOSŁAW DRELICHOWSKI PODSTAWY INŻYNIERII ZARZĄDZANIA WIEDZĄ Polskie Stowarzyszenie Zarządzania Wiedzą Bydgoszcz 2004

5 5 Recenzent Dr hab. Witold Chmielarz, prof. UW Opracowanie redakcyjne i korekta Ewa Dziemianko Waldemar Kępa ISSN xxxxxxx ISBN xxxxxxx Drukarnia yyyyyyyyyyyy Zam. Nr ccccccc

6 6 S P I S T R EŚCI Streszczenie...8 WPROWADZENIE...9 ROZDZIAŁ 1 ROLA ZARZĄDZANIA WIEDZĄ Typologia wiedzy Ekonomiczne aspekty tworzenia i dystrybucji wiedzy...17 ROZDZIAŁ 2 TWORZENIE, PRZESYŁANIE I ZASTOSOWANIE WIEDZY Modele tworzenia wiedzy Rola technologii informacyjnych w sektorowych zastosowaniach wiedzy...26 ROZDZIAŁ 3 EDUKACJA W GOSPODARCE WIEDZY Przesłanki rozwoju zaangażowania w zarządzanie wiedzą Zastosowanie technologii informatycznych (ITC) w zarządzaniu wiedzą Metoda edukacji z wykorzystaniem elektronicznych baz wiedzy, tworzeniem syntez i wspomaganą oprogramowaniem interakcją Struktura syntezy wiedzy i metody jej tworzenia Struktura zawartości modułu wiedzy Technika realizacji syntezy wiedzy Strukturalizacja procesu edukacji wiedzy w ramach projektu Projektowanie infrastruktury zarządzania wiedzą...56 ROZDZIAŁ 4 SYSTEMY TWORZENIA, PRZEPŁYWÓW I ZASTOSOWAŃ WIEDZY Tworzenie wiedzy w systemie zdrowia Tworzenie wiedzy w systemie edukacji Przepływy, blok kompetencji i selekcja ekonomiczna Rola parków nauki i przedsiębiorstw wiedzy we wzroście gospodarczym Przemysł biotechnologiczny całkowicie oparty na nauce Przemysł komputerowy i komunikacyjny (C&C) Tworzenie infrastruktury, przemysł usług finansowych Pomosty pomiędzy innowacją technologiczną a wzrostem gospodarczym...74 ROZDZIAŁ 5 NOWE WARUNKI TWORZENIA WIEDZY Uniwersytety a transfer technologii Jak uczelnie współpracują z przemysłem Rozwiązania tworzenia przesyłania i zastosowań wiedzy w systemie ochrony zdrowia w USA Ewolucja znaczenia wiedzy Grupy interesu i wiedza w sektorze opieki zdrowotnej Informatyzacja, komputeryzacja i praktyka medyczna we Francji u schyłku XX wieku Badania szkolnictwa wyższego w Europie Krajowe wymagania stawiane przed wiedzą Warunki mające wpływ na przesyłanie i zastosowanie wiedzy więzi instytucjonalne Nauka i profesjonalna baza wiedzy Ogólny model profesjonalnej bazy wiedzy Problematyka zastosowań zarządzania wiedzą w przedsiębiorstwach ROZDZIAŁ 6 PROBLEMY FORMALIZACJI I PRZEGLĄD METOD...120

7 ROZDZIAŁ 7 METODY SZTUCZNEJ INTELIGENCJI A PROBLEMATYKA ZARZĄDZANIA WIEDZĄ Przesłanki merytoryczne budowy modeli wspomagających podejmowanie decyzji kredytowych Postać modelu systemu ekspertowego Ocena wykonanych obliczeń testowych modelu PUENTA SŁOWNICZEK POJĘĆ Z ZARZĄDZANIA WIEDZĄ Bibliografia: Spis tabel: Spis rysunków:

8 8 STRESZCZENIE Niniejsza praca zawiera Podstawy inżynierii i zarządzania wiedzą, ujmuje zagadnienia tej rozległej problematyki w kategoriach uwarunkowań finansowania, tworzenia i zastosowań wiedzy w gospodarce współczesnych społeczeństw. Możliwe wielorakie ukierunkowanie treści zawartych w tytule pracy zostało skoncentrowane na pewnych aspektach tworzenia i zastosowania wiedzy finansowanej ze środków publicznych do których należą w szczególności edukacja oraz ochrona zdrowia. W dziedzinach tych przenikają się różnorodne skutki tworzenia wiedzy, które oddziałują na rozwój wielorakich jej zastosowań, wpływających bezpośrednio na poziom kosztów finansowania ochrony zdrowia i edukacji (kosztowna aparatura i długi czas terapii bądź trwania edukacji np. do stopnia doktora). Jak sprostać tym wyzwaniom i jakie nowe możliwości edukacyjne warto zastosować? To jedna z ważnych przesłanek niniejszej pracy, w której autor próbuje wykazać, że poszukiwanie nowych rozwiązań metodycznych w edukacji oraz konieczność przyjęcia nowych metod rozwiązywania szczególnie skomplikowanych problemów ochrony zdrowia, nie da się rozwiązać na bazie krótkookresowych politycznych działań. Przegląd światowych rozwiązań stymulowania procesu tworzenia wiedzy i efektywnych jej zastosowań, wydaje się być kluczem do skutecznego rozwiązywania coraz bardziej skomplikowanych problemów społecznych. Problematyka zastosowań wiedzy w zarządzaniu organizacjami gospodarczymi została zaprezentowana w różnorodnych lecz skrótowo ujętych aspektach. Migawkowe przedstawienie problematyki sztucznej inteligencji zmierza do ich zasygnalizowania bez rozwinięcia tych niezwykle interesujących zagadnień. Autor jest w pełni świadomy, iż niezależnie od prób odwoływania się do dorobku wielu znakomitych badaczy, prób eksponowania i ekstrapolacji doświadczeń zaawansowanych gospodarczo krajów na warunki polskie, był w stanie co najwyżej zawrzeć pewne kompendium wiedzy przydatnej dla poszerzenia społecznej świadomości tych problemów w naszym kraju. Zasygnalizowane problemy mają na celu zachęcić czytelników do twórczego rozwijania sygnalizowanych tylko w tym opracowaniu problemów. Niech selflearning i nauczanie ze źródeł elektronicznych stanie się środkiem poszerzania wiedzy i rozwoju stanu świadomości niezbędnego do percepcji coraz bardziej skomplikowanych modeli procesów i rozumienia ich treści. W tych fragmentach w których czytelnicy uznają, iż twórczy wkład autora nie zdołał sprostać ich oczekiwaniom proszę o wyrozumiałość i chcę skorzystać z prawa do dalszego rozwoju adekwatnego do potrzeb - mojego poziomu świadomości. Jestem przekonany, że przekazana czytelnikom pozycja pierwszej publikacji wydanej nakładem Polskiego Stowarzyszenia Zarządzania Wiedzą w terminie poprzedzającym pierwszy Kongres stanowić będzie jeden z elementów podnoszących świadomość różnych kręgów społeczeństwa w przedmiocie Zarządzania Wiedzą.

9 9 WPROWADZENIE Wprowadzenie zajęć z podstaw inżynierii i zarządzania wiedzą, to projekt edukacyjny mający na celu opracowanie metodologii pozyskiwania, selekcji, weryfikacji i syntezy wiedzy, z zastosowaniem nowoczesnych środków informatyki i standardów wykorzystywanych w systemach informacji naukowo-technicznej. Opracowany standard teoretyczny wspierany jest niniejszym podręcznikiem precyzującym metodykę, oraz wybranymi publikacjami autorstwa prof. Witolda Chmielarza, prof. Jerzego Kisielnickiego, prof. Ryszarda Tadeusiewicza oraz autora projektu Ludosława Drelichowskiego. Opracowano również komputerowe oprogramowanie stosowane do ewidencji słuchaczy z systematycznym testowaniem stopnia opanowania zadań, dostarczającym sprzężeń zwrotnych osobom prowadzącym. Wszystko to przyczyniło się do dokonania zgłoszenia projektu wynalazczego w Urzędzie Patentowym RP. Nie ma powszechnie akceptowanego systemu opisu lub klasyfikacji wiedzy. Różnorodność kompetencji uczestników sprzyja bowiem ujawnieniu się bardziej interesujących efektów interakcji (współzależności), ważnych w procesie edukacyjnym. Przygotowanie zgłoszenia patentowego wzorowano na dokumentacji patentowej opracowanej w ramach zastrzeżenia patentowego USA, symbol patentu WO 01/27902 PCT/US00/28762 zgłoszonego pod tytułem TRAINING AND KNOWLEDGE MA- NAGEMENT SYSTEM. W dniu r. w Urzędzie Patentowym RP oraz w dniu przez Akademię Techniczno-Rolniczą dokonano zgłoszenia zarejestrowanego pod numerem P w sprawie uzyskania patentu na projekt wynalazczy pt. SYSTEM ZARZĄ- DZANIA WIEDZĄ I PROCESEM SZKOLENIA Z ZAKRESU PODSTAW IN- ŻYNIERII WIEDZY. Główną jego cechą jest, aby przy zastosowaniu możliwie szeroko dostępnych komputerowych środków technicznych i źródeł informacji, wykorzystaniu nowatorskiej metodologii zapewnić skuteczne opanowanie umiejętności korzystania z nich w celu nabywania nowych kwalifikacji zawodowych. Ten utylitarny cel projektu jest ważny dla skutecznego funkcjonowania obywateli w gospodarkach większości rozwiniętych gospodarczo społeczeństw świata XXI wieku. Wyeksponowanie celu utylitarnego jest cechą wyróżniającą ten projekt, którego walory poznawcze wynikają z metodyki projektu i merytorycznych treści realizowanych ćwiczeń komputerowych. Środkiem realizacji tych celów jest poznanie podstawowych pojęć wiedzy, nowoczesnych źródeł jej pozyskiwania, takich jak elektroniczne publikacje, elektroniczne czasopisma naukowe oraz źródła internetowe, a także umiejętności ich zastosowania w praktyce. Wiedząc, że w ciągu 30 godzinnego kursu podstawowego nie można za wiele się nauczyć, zakładamy, że uczestnik umie sprawnie posługiwać się edytorem tekstu MS WORD oraz Internetem. Kandydaci do tego typu kształcenia, to młodzież akademicka reprezentująca różne wydziały i kierunki studiów, uczniowie końcowych dwóch klas liceów (zwłaszcza absolwenci) oraz pracownicy przedsiębiorstw. W edukacji pracowników przedsiębiorstw

10 10 szkolenie to można potraktować jako element wprowadzający do wdrażania w tych obiektach systemów zarządzania wiedzą. Autor projektu ma pełną świadomość niezwykłej złożoności wyzwania, które stanowi projekt programu nauczania podstaw inżynierii wiedzy, adresowany do uczestnika o nieokreślonym bliżej profilu specjalizacji. W opracowanym projekcie metodyki zajęć istotna jest formuła wielokrotnych sprzężeń zwrotnych, które zawarte są w formie systematycznie realizowanych i przetwarzanych testach po każdym bloku zajęć, w ramach grup szkoleniowych i pomiędzy grupami. Różnorodność kompetencji uczestników sprzyja bowiem ujawnieniu się bardziej interesujących efektów interakcji wiedzy (wzajemnych współzależności), ważnych w procesie edukacyjnym. Uzasadnieniem podjęcia się realizacji takiego wyzwania były ponad trzydziestoletnie doświadczenia dydaktyki akademickiej autora projektu w następujących dziedzinach: podstawy informatyki, statystyka w ekonomii, podstawy organizacji i zarządzania, podstawy prowadzenia działalności gospodarczej, informatyka w zarządzaniu, prognozowanie i symulacje, bazy danych. Wymienione profile, realizowanego przez co najmniej kilka lat procesu dydaktycznego, wymagały umiejętności opanowania nowych dziedzin wiedzy często komplementarnych względem siebie i powiązanych z wykonywanym zakresem działalności badawczej. Trzy lata pracy w Branżowym Ośrodku Informatyki Zjednoczenia Gospodarki Rybnej w Szczecinie oraz nieprzerwana współpraca autora z przedsiębiorstwami różnych branż w zakresie wdrażania systemów informatycznych i restrukturyzacji zarządzania przyczyniły się do uwzględnienia utylitarnych aspektów zarządzania przedsiębiorstwami w badaniach naukowych. Występujące w całym świecie ze szczególnym nasileniem w krajach transformacji ustrojowej zmiany w zarządzaniu charakteryzują się wymaganiem elastycznego dostosowywania się kompetencji pracownika do potrzeb pracodawcy a tych z kolei do zmieniających się potrzeb konsumenta. Uzasadnione było podjęcie wyzwania polegającego na opracowaniu metodyki kształcenia z podstaw inżynierii i zarządzania wiedzą, ukierunkowanej na wypracowanie umiejętności posługiwania się współczesnymi narzędziami stosowanymi do tego celu. Potwierdzenia tej potrzeby dostarczała autorefleksja, iż niezależnie od jakości dysponowanych narzędzi komputerowych, sposób wykonywania przeglądów literatury w pracach magisterskich i dyplomowych na przestrzeni wielu lat nie uległ istotnym zmianom. Jedną z istotnych rozterek autora niniejszej pracy była potrzeba standaryzacji terminologicznej występującej w zarządzaniu wiedzą. Podstawowe pojęcia zarządzania wiedzą, bazy wiedzy i inżynieria wiedzy, zostały ukształtowane przez środowiska naukowe reprezentujące zastosowania metod sztucznej inteligencji (AI Artificial Intelligence). Pojęcia te zdefiniowano i rozpowszechniono w publikacjach naukowych i dokumentacjach pakietów programowych dotyczących zastosowań metod sztucznej inteligencji (AI) np. popularny pakiet SPHINX. Tworzone dobrze ustrukturyzowane pojęcia były dostosowane do potrzeb wynikających z metodyki budowy modeli sztucznej inteligencji oraz baz wiedzy niezbędnych do weryfikacji rozwiązań modelowych. Stan ten oceniać można jako korzystny z punktu widzenia rozwoju dziedziny Zarządzania Wiedzą, chociaż występują również niekorzystne aspekty, wynikające z konieczności

11 nadawania nowych znaczeń już raz określonym pojęciom. Pojęcie inżynierii wiedzy (knowledge engineering), zdefiniowane w dokumentacji programowej systemu SPHI- NX, rozumiane jest jako dziedzina sztucznej inteligencji zajmująca się projektowaniem i realizacją systemów ekspertowych (systemów z bazą wiedzy). Definicja ta stanowi propozycję o rozległych możliwościach interpretacyjnych i mogłaby ulec pewnej modyfikacji poprzez wyeliminowanie jej odniesienia jako dziedziny sztucznej inteligencji. W jakim stopniu zachodzące procesy uznać można za naturalne tendencje rozwojowe, a w jakim ingerencję w usankcjonowane tradycją rozwiązania, pozostaje sprawą dyskusyjną. Procesy rozwojowe zachodzące na styku różnych dyscyplin wiedzy, tworzą nowe lub często anektują pojęcia zdefiniowane w węższym znaczeniu w innej dziedzinie. Na rysunku 1 zaproponowano schemat obrazujący obszary problemowe dotyczące zarządzania wiedzą adekwatne dla niniejszej publikacji oraz przedmiotu działalności Polskiego Stowarzyszenia Zarządzania Wiedzą. W treści niniejszej pracy wielokrotnie podejmowane będą problemy zarządzania wiedzą rozpatrywane z wielu różnych punktów widzenia, które uświadomią czytelnikowi wielowymiarowość problemu. Inspirującym impulsem w realizacji projektu był kontakt z przedstawicielem środowiska bibliotekarzy, mgr Lidią Derfert-Wolf z Działu Informacji Naukowej Biblioteki Głównej ATR w Bydgoszczy, która wskazała interesujące opracowania i uczestniczyła bezpośrednio w realizacji zajęć testowych. Nie do przecenienia był również wpływ treści opracowania Centrum Badań nad Edukacją i Innowacją OECD Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju w Paryżu, pt. Zarządzanie wiedzą w społeczeństwie uczącym się, które wykonano przy wykorzystaniu dorobku czterech międzynarodowych konferencji zorganizowanych w latach Niniejsza publikacja w zakresie treści dotyczących finansowania wiedzy ze środków publicznych wykorzystuje dorobek wspomnianej wyżej pracy. Doświadczenie dydaktyczne autora projektu edukacyjnego i świadomość znaczenia edukacji z zakresu podstaw inżynierii wiedzy uzasadniały opracowanie założeń metodycznych w formie zgłoszenia zastrzeżenia patentowego rozwiązania autorskiego, które przy założeniu angażowania niewielkich zasobów środków technicznych pozwoli osiągnąć postęp. Postęp ten rozumiemy jako proces poznawania istoty wiedzy w jej indywidualnych, grupowych i społecznych interakcjach. Cel ten zrealizowano poprzez: opracowanie materiałów edukacyjnych obejmujących podstawowy i uzupełniający zakres pojęć obowiązujących w terminologii zarządzania wiedzą, opracowanie elastycznej formuły organizacji procesu edukacyjnego z podstaw inżynierii wiedzy dzięki podziałowi na etapy i indywidualne testy oceny realizacji celów w etapach, ustanowienie sprzężeń zwrotnych pomiędzy etapami zajęć, z wykorzystaniem opracowanych w tym celu testów, dostarczenie zasobów wiedzy w postaci wydzielonych w tym celu publikacji źródłowych oraz zasobów internetowych, opracowanie zasad tworzenia syntez wiedzy, stanowiących istotny element realizowanych prac słuchaczy, opracowanie wzorcowych syntez wiedzy służących do autooceny jakości wykonanych przez siebie zadań i interakcyjnego wartościowania wiedzy, sukcesywne powiększanie zasobów publikacji źródłowych oraz opracowywanych wzorców, uzyskiwanych w wyniku syntetycznej oceny efektywności szkoleń w poszczególnych grupach, 11

12 12 doskonalenie założeń metodycznych poprzez eliminowanie słabych stron i wzbogacanie zajęć o elementy najlepiej oceniane przez słuchaczy. Omawiany standard zajęć dzięki zastosowaniu prostych środków technicznych i metodzie syntezowania wiedzy z zastosowaniem elektronicznych standardów zasobów wiedzy, stwarza możliwość uzyskania uniwersalnie przydatnych umiejętności. Istotna jest, obowiązująca w realizacji zajęć, zasada, że każdy następny krok edukacyjny uzależniony jest od wyników testu etapu poprzedniego, a przebieg następnych szkoleń uwarunkowany jest interakcjami z realizacją zajęć w poprzednich grupach. Dydaktyczne przeznaczenie tej publikacji przy jej niezwykle szerokim i interdyscyplinarnym profilu wymuszało przyjęcie struktury podziału treści tej książki na zaprezentowane na rysunku 1 dziedziny zarządzania wiedzą. Metody i modele zastosowań sztucznej inteligencji w różnych dziedzinach działalności Zastosowanie zarządzania wiedzą w organizacjach: administracja państwowa i lokalna przedsiębiorstwa infrastruktura inne Finansowanie tworzenia i zastosowań wiedzy z budżetu państwa: ochrona zdrowia edukacja ochrona środowiska inne Źródło: Opracowanie własne Rysunek 1. Dziedziny zarządzania wiedzą Dziękuję za niezwykle cenne uwagi dotyczące struktury opracowania i doboru treści wniesione przez recenzenta prof. dr hab. Witolda Chmielarza, które rzutowały na ostateczny kształt pracy. Dziękuję pracownikom Katedry Informatyki w Zarządzaniu za pomoc w realizacji pracy, a w szczególności inż. Waldemarowi Kępie za prace związane z realizacją oprogramowania dydaktycznego oraz edycją tekstu.

13 13 ROZDZIAŁ 1 ROLA ZARZĄDZANIA WIEDZĄ Problem edukacji i zarządzania wiedzą rozpatrywany w rozdziale 1 będzie koncentrował się na tych jej aspektach, które interpretowane są przez pryzmat nauk ekonomicznych. Oczywisty, zdawałoby się, problem rozwoju nauki w postępie cywilizacyjnym, przekreślają doświadczenia Polski z ostatnich 12 lat, w których nakłady na naukę obniżyły się z rekordowo niskich w Europie 0,72% PKB w 1991 r do 0,35% w roku 2002, co stanowi już prawie rekordowy poziom w skali świata. W 1987 r. S. Winter, podsumowując swój referat na temat wiedzy i strategii zarządzania, wskazał na ubóstwo języka i poważny brak odpowiedniej terminologii i schematów konsumpcyjnych opisujących rolę wiedzy w gospodarce. Od tego czasu pojawiło się sporo opracowań, ale niewiele osiągnięto w zakresie ustalenia powszechnie akceptowalnej terminologii. Nie ma wspólnego stanowiska w takich kwestiach, jak: co to jest wiedza i jej tworzenie? Jak należy skategoryzować wiedzę i które z nich są najistotniejsze dla zrozumienia interakcji zachodzących pomiędzy uczeniem się, wiedzą a osiąganym rozwojem ekonomicznym? Należy uwzględniać dwa czynniki pierwszy dotyczący różnych sposobów traktowania wiedzy w teorii ekonomicznej, drugi intuicyjne znaczenie przypisywane pewnym terminom, aby terminologia ta była zrozumiała dla szerszego grona użytkowników nieekonomistów. Wiedza i informacja pojawiają się w modelach ekonomicznych w dwóch różnych kontekstach. Najważniejszym założeniem modeli mikroekonomicznych jest racjonalność wyborów dokonywanych przez jednostki. W konsekwencji ilość i jakość informacji, jak również zdolność do jej przetwarzania są zagadnieniami podstawowymi. Ten punkt widzenia kładzie nacisk na proces transformacji: dane (aktualny stan świata) są zamieniane na informacje (wskaźniki dostępne dla jednostek podejmujących decyzje), a następnie na wiedzę (na skutek przetwarzania informacji w modelach analitycznych przez jednostki obliczeniowe). Cytowany wyżej autor stwierdza, że modele ekonomiczne postrzegają wiedzę po pierwsze jako zbieranie i przetwarzanie informacji potrzebnej do dokonywania wyborów ekonomicznych, a po drugie jako składnik aktywów, który przyczynia się do produkcji poprzez rozwijanie umiejętności i innowację. Więc jako składnika aktywów może ona być zarówno nakładem (kompetencją), jak i wynikiem (innowacją) w procesie produkcyjnym. W szczególnych okolicznościach może być własnością indywidualną i sprzedawaną na rynku jako towar. Ekonomika wiedzy w dużym stopniu sprowadza się do określenia warunków, w których może się ona pojawić jako zwykły towar. Teoria innowacji i teorie zasobowe organizacji dotyczą sposobu tworzenia, przesyłania i wykorzystania wiedzy w gospodarce rynkowej. Wiedza rozumiana jako składnik aktywów dotyczy nie tylko wąskiego grona ekonomistów, lecz także specjalistów z innych dziedzin, w tym ekspertów od edukacji. Pojawia się tu kwestia tworzenia, przekazywania i wykorzystania wiedzy pod postacią kompetencji i innowacji, co pozwala na wyróżnienie wielu form uczenia się. Należy zdefiniować rolę państwa polegającej na finansowania z budżetu państwa nakładów na ochronę zdrowia i edukację. Jeżeli wiedza jest dobrem publicznym do-

14 14 stępnym dla wszystkich, wówczas nie ma bodźców dla sektora prywatnego, aby zainwestował w jej tworzenie. Jeżeli naśladownictwo jest tańsze niż tworzenie nowej wiedzy, to sektor prywatny nie będzie zainteresowany tworzeniem wiedzy. Dzięki badaniom Nelsona (1959) i Arrowa (1962b) wiadomo, że gdy wiedza staje się dobrem publicznym, rząd angażuje się w subsydiowanie lub bezpośrednie jej tworzenie. Wynikiem tego jest system szkół i uniwersytetów. Wnioski z ww. badań tłumaczą także kwestię ochrony wiedzy (na przykład systemy patentowe). W kontekście uwag wymienionych na wstępie treści tego rozdziału pojawia się pytanie: jakie są skutki drastycznego zaniżenia nakładów na naukę dla rozwoju kraju? Sukcesy gospodarcze Finlandii i Irlandii przeznaczających ponad 4% PKB na naukę stanowią doskonałe przykłady światłych decyzji rządów tych krajów Typologia wiedzy Klasyczne podejście do klasyfikacji wiedzy stanowiło podstawę opracowania nowych standardów wypracowanych na gruncie kultury europejskiej, a ściślej dzięki osiągnięciom genialnych greckich filozofów. Wiedza pozostanie podzielona na cztery kategorie, które sięgają swymi korzeniami do czasów antycznych (Lundval i Johnson, 1994): know-what (wiedzieć, co), know-why (wiedzieć, dlaczego), know-how (wiedzieć, jak), know-who (wiedzieć, kto). Know-what odnosi się do wiedzy o faktach, np.: ilu ludzi mieszka w Nowym Jorku? Jakie są składniki naleśnika? Kiedy miała miejsce bitwa pod Waterloo? Kiedy zaakceptowano akcesję Polski do Unii Europejskiej? Wiedza ma tu znaczenie bliskoznaczne informacji może być przesyłana za pomocą danych i bitów. Know-why odnosi się do wiedzy o zasadach i prawach w naturze, w ludzkim umyśle i społeczeństwie. Ten rodzaj wiedzy był niezwykle istotny w niektórych obszarach nauki, zwłaszcza w przemyśle chemicznym, elektronicznym i biotechnologii. Dostęp do nich przyspiesza postęp techniczny, co obniża częstotliwość popełnienia błędu w procedurach eksperymentowania. Know-how odnosi się do umiejętności, tj. zdolności robienia czegoś. Dotyczy umiejętności pracowników, lecz ma także znaczenie na wyższym poziomie zarządzania, w zakresie rozwoju nowych produktów, rekrutacji personelu lub wdrażania nowych technologii informacyjnych. Nie można klasyfikować wiedzy know-how jako typowo praktycznej. Jeden z najbardziej interesujących przykładów opisujących kategorię know-how dotyczy tworzenia wiedzy przez naukowców (Polanyi, 1958/1978). Nawet znalezienie rozwiązania dla złożonych problemów matematycznych wykorzystuje intuicję i umiejętność rozpoznania prawidłowości, które zakorzenione są w uczeniu opartym bardziej na doświadczeniu osób, niż na mechanicznym realizowaniu sekwencji logicznych operacji (Ziman, 1979, s ). Ten rodzaj wiedzy może stanowić czynnik przewagi konkurencyjnej i skłania organizację do jej zakupu lub pozyskiwania poprzez realizację prac badawczo-rozwojowych. Wiedza była obiektem zainteresowań i analiz od zarania dziejów naszej cywilizacji. Arystoteles rozróżniał następujące typy wiedzy: Episteme: wiedzę, która jest uniwersalna i teoretyczna (know-why), Technè: wiedzę instrumentalną, kontekstową i praktyczną (know-how),

15 Phronesis: wiedzę normatywną opartą na doświadczeniach, kontekście i zdrowym rozsądku: praktyczna mądrość, które najlepiej zdaje się odzwierciedlać wyróżniany aktualnie typ wiedzy (know what). Najczęściej know-how jest domeną jednej firmy lub zespołu badawczego, jednak współpraca między różnymi organizacjami powoduje powstawanie sieci powiązań, a te z kolei kwestię dzielenia się wiedzą i jej współtworzenia. Tego typu sieci mogą być tworzone przez zespoły badawcze i laboratoria. Ten rodzaj wiedzy i sposobów jej przenikania oraz dystrybucji jest ściśle związany z technologią internetową. Jest to przykład zastosowań nowych technologii do tworzenia wiedzy utylitarnej, związanej ze zwiększeniem tempa wymiany informacji między partnerami funkcjonującymi w sieciowych strukturach powiązań. Nowe produkty coraz częściej powstają bazując na dokonaniach wielu dziedzin i dyscyplin naukowych, co nadaje znaczenia dostępowi do różnych źródeł wiedzy (Pavitt, 1998). Know-who określa posiadaczy wiedzy i opisuje wiedzę, którą dysponują; dotyczy również społecznych zdolności współpracy i komunikacji z ekspertami zewnętrznymi. Są to często składniki wiedzy ukrytej, która wynika z kontaktów bezpośrednich pracowników bądź jednostek naukowo-nadawczych. Brak tej kategorii wiedzy w taksonomii Arystotelesa wynikał z faktu, że wszyscy współcześni tworzący wiedzę znali się osobiście. Ta funkcja jest najbliższa źródłowemu postrzeganiu rozwoju systemu informacji naukowo-technicznej, która realizowana jest ciągle, jako pochodna kontaktów osobistych, klasyfikacji dokonywanych w dziedzinowych (indeksowych) zestawieniach publikacji oraz bezpośredniej wymianie informacji realizowanej za pomocą technologii internetowej Aby uzyskać dostęp do naukowego know-why należy przede wszystkim zainwestować w naukę. Dotyczy to zarówno przedsiębiorstw, jak i całych regionów objętych programami rozwoju. Nauka bowiem sprawia, że wiedza przepływa w społeczeństwie w sposób zorganizowany (Cohen i Levinthal, 1990). Infrastruktura ośrodków dystrybucji wiedzy i kultura organizacji może również ulegać przewartościowaniom w zależności od zmian dokonanych w tych organizacjach i ich otoczeniu. Ilustrację tej zasady można znaleźć w analizie skutków procesów restrukturyzacyjnych zmian w polskiej gospodarce. Mogły być one przyczyną pozytywnych przemian przystosowujących organizację do efektywnego funkcjonowania w nowych warunkach lub stać się czynnikiem decydującym o likwidacji obiektu, który nie dostosował się do zmian w otoczeniu. W walce konkurencyjnej know-how często wyprzedzają swoim zaawansowaniem wynalazki techniczne. Technologia może rozwiązywać problemy nawet bez naukowego zrozumienia ich podstaw. Mówimy wtedy o przewadze know-how nad know-why; przez długi czas oto miał miejsce w elektronice, w której wykorzystywano właściwości półprzewodników przy braku teorii wyjaśniającej zjawiska. Know-how jest rodzajem wiedzy, do której publiczny dostęp jest najbardziej ograniczony, a jej przesyłanie najbardziej złożone. Podstawową kwestią jest rozdzielenie kompetencji do działania od osoby lub organizacji, która dane działanie wykonuje. Jak trudne i kosztowne jest to zadanie, pokazują podejmowane próby tworzenia systemów eksperckich za pomocą technologii informatycznej, których zastosowanie może mieć bardziej znaczenie wspomagające, niż zastępujące pracę eksperta. Udowodniono, że transformacja zawsze pociąga za sobą zmiany wiedzy eksperta (Hatchuel i Weil, 1995). Można przyjmować w tym przypadku występowanie rynkowych procesów dostosowawczych czy dywersyfikacyjnych niezbędnych w wiedzy eksperckiej. 15

16 16 Oznacza to, że know-how nigdy nie może stać się w pełni publicznym dobrem, a firmy uzyskują dostęp do tego rodzaju wiedzy, zatrudniając ekspertów lub wchodząc w alianse strategiczne z innymi firmami. Witryna internetowa firmy Hewlett Packard w Stanford wyjaśnia, że strategią firmy jest zbudowanie wewnętrznej wiedzy know-how poprzez intensywne programy rozwoju osobistego i stworzenie atrakcyjnych warunków pracy dla ekspertów. Większość innych firm w Dolinie Krzemowej preferuje wzbogacanie swoich kompetencji poprzez zatrudnianie doświadczonych ludzi na lokalnym, niezwykle elastycznym rynku pracy. W jakim zakresie te doświadczenia dadzą się upowszechnić w innych warunkach geopolitycznych, stanowi problem w podejmowaniu prób powielenia tych interesujących rozwiązań w stymulowaniu rozwoju regionów. Możemy stwierdzić, że dostęp do know-why staje się ograniczony i opiera się na rozwoju kwalifikacji personelu lub odpłatnym korzystaniu z wiedzy zewnętrznej. Know-who odnosi się do kombinacji informacji i relacji społecznych. Książki telefoniczne przedstawiające listy fachowców i bazy danych producentów pewnych towarów i usług tworzą własność publiczną, dostępną dla wszystkich. W sferze ekonomicznej znacznie trudniej uzyskać specjalistyczne kompetencje i pozyskać wiarygodnych ekspertów, co nadaje znaczenia relacjom osobistym z osobami godnymi zaufania. Relacje te nie mogą być obiektem transakcji rynkowych. Arrow (1971) stwierdził, że: nie można kupić zaufania, a nawet jeśli to byłoby możliwe, zaufanie nie miałoby wówczas żadnej wartości. Podobnie know-who opiera się na relacjach osobistych, które nie poddają się prawom rynku, lecz są stymulowane przez pewne warunki społeczne, kulturowe i technologiczne. Doświadczenia z poszerzenia bloków państw reprezentujących zróżnicowane kręgi kultury i poziomy rozwoju gospodarczego wskazują, że ujednolicone warunki organizacyjno-prawne i systemy nadzoru przyspieszają eliminowanie słabości outsiderów w ugrupowaniach krajów np. UE, w czym leży szansa Polski. Społeczne uwarunkowania tworzenia i zastosowań wiedzy stanowią przedmiot badań autorów nawiązujących do lokalnych kulturowych tradycji, które determinują środowisko rozwoju nauki i gospodarki. Trzeba podkreślić, że globalizacja nadała dużego znaczenia temu, co współcześni autorzy (Bourdieu, 1977; Coleman, 1988, 1990; Putnam, 1993, Fukuyama, 1995, Woolcock, 1998) nazywają kapitałem społecznym, który pozwala przedsiębiorstwom i obywatelom na łatwiejsze wchodzenie w relacje, wymianę wiedzy i prowadzenie interesów. Istnieje wiele definicji tej koncepcji, najbardziej interesująca wydaje się opracowana przez Woolcocka. Opisuje ona kapitał społeczny w dwóch wymiarach: makro/mikro oraz połączenia wewnętrzno-zewnętrzne. Kapitał ludzki jest szczególnie ważny w społeczeństwie wiedzy, ponieważ uczenie się wymaga interakcji, w których wzajemny szacunek i zaufanie są niezwykle ważne. Jeżeli więzi te zostaną naderwane przykładem może być tutaj Rosja zanikają procesy uczenia się, a istniejący kapitał intelektualny może zacząć się deprecjonować. Ostatnie tendencje zachodzące w Rosji świadczą o realnej odwracalności zakorzenionych już tendencji, a sukcesy społeczno-gospodarcze wielu postradzieckich republik uzasadniają umiarkowany optymizm. Zatem, czy jest możliwe zdefiniowanie i zmierzenie wiedzy jako społecznego składnika kapitału intelektualnego? Dostęp do wspólnego rezerwuaru wiedzy jest ograniczony. Jednym z wielu możliwych sposobów budowy kapitału intelektualnego jest poprawa efektywnej podaży wiedzy. Drugi problem stanowi oddzielenie wiedzy pożytecznej od wiedzy nie mającej praktycznego zastosowania często trudny do wcześniejszego rozstrzygnięcia.

17 17 Z czasem pewne obszary wiedzy dezaktualizują się, a inne niezbyt dotychczas znaczące nabierają ważności. Jednym ze sposobów, używanym przez ekonomistów, jest mierzenie stopy zwrotu z własności intelektualnej i obliczenie obecnej wartości kapitału intelektualnego. W ten sposób oszacowano wartość kapitału ludzkiego. Takie kalkulacje pociągają za sobą konieczność dokonywania wielu uproszczeń, z których najważniejsze jest oddzielenie jednego składnika aktywów od pozostałych. Bardziej ogólnym podejściem metodologicznym jest skoncentrowanie się na procesach i przepływie, a nie na stanach rozumianych jako komponenty informacyjne w bazach danych. Takie podejście jest reprezentowane w literaturze dotyczącej statystyki, rozwoju i innowacji, uzasadnione wydaje się jednak przenikanie obydwu metod jako sposobów komplementarnych działań Ekonomiczne aspekty tworzenia i dystrybucji wiedzy Badacze ekonomii regionów, poczynając od pracy Marshala (1919) na temat regionów przemysłowych wskazywali na sieci regionalne jako źródła wiedzy specjalistycznej (Masskell i Malmberg, 1999). Teorie przedsiębiorstwa coraz częściej uwzględniają konkurencyjność firm opartą na kompetencjach ich kadry (Teece, 1992). Senge (1990) podkreśla znaczenie nauki w zespole i umiejętności zespołowych ponad umiejętnościami i uczeniem się jednostki. Z poglądem tym koresponduje podejście do traktowania wiedzy know-how jako wiedzy częściowo zakorzenionej w organizacjach, strukturach i instytucjach. Nie oznacza to, że kompetencje organizacji nie mogą być znacznie zmniejszone poprzez odejście z niej osób zajmujących kluczowe stanowiska. Tym niemniej warstwa wiedzy (na przykład sposoby komunikacji, wspólne procedury, powszechnie uznane metody rozwiązywania problemów i poszukiwania rozwiązań) pozostaje w organizacji. Ten rodzaj nazywany jest często kulturą organizacji i jest atrakcyjnym komponentem goodwill (wartość znaku i renomy) firmy. Różnica pomiędzy sektorem edukacji a sektorami w pełni komercyjnymi dotyczy udziału sił rynkowych. Gdy sektor w pełni uczestniczy w rynku i w pełni podlega siłom rynkowym, funkcjonowanie bazy wiedzy determinuje egzystencję przedsiębiorstwa na rynku. W szczególności polega to albo na tworzeniu nowej wiedzy (innowacji) i kapitalizacji tej wiedzy lub na reagowaniu na innowacje pochodzące od konkurentów. Siła konkurencyjna przedsiębiorstwa zależy więc w dużym stopniu od mechanizmów absorpcji wiedzy i jej upowszechniania. W sektorach, które nie podlegają w pełni siłom rynkowym, takich jak edukacja i służba zdrowia, upowszechnianie wiedzy jest mniej automatyczne, środki administracyjne nie mają więc tak dużej siły działania, jak siły rynkowe. Tak więc, w sektorach podlegających siłom rynkowym wymuszony i horyzontalny przepływ wiedzy ma większe znaczenie. Większość autorów, odnosząc się do tworzenia i produkcji wiedzy, opisuje wiedzę technologiczną rozumianą jako wynik procesu innowacji technicznej (Antonelli, 1991; Nonaka i Takeuchi, 1995). W procesie produkcji wiedza jest podstawowym nakładem potrzebnym do innowacji. Stwierdzić można, że źródłem innowacji staje się kreatywne zastosowanie wiedzy, czyli użycie jej w celu wytworzenia dobra lub usługi którą może być również poszerzenie wiedzy na temat zasad funkcjonowania otaczającego nas świata. Ponieważ umiejętności i kompetencje wraz z użyciem rozwijają się, wobec tego w trakcie produkcji wiedzy możemy mówić jednocześnie o innowacji i o procesie uczenia się. Można

18 18 w tym przypadku mówić o zjawisku dodatniego sprzężenia zwrotnego, w wyniku którego wdrożenie nowych metod pracy zwiększa poziom wiedzy pracowników oraz ich innowacyjność. Ale wiedza jest także nakładem, w przeciwieństwie do innych fizycznych surowców ; jej wartość rośnie wraz ze zużyciem - zastosowaniem. Są dwa powody, dla których innowacja musi być rozpatrywana w kontekście powiązanej z nią wiedzy. Po pierwsze z definicji innowacja oznacza powstanie czegoś nowego i wzbogacenie wiedzy. Po drugie, innowacja także z definicji oznacza wiedzę, na którą jest popyt. Jest wtedy definiowana jako wynalazek wprowadzony na rynek i zaakceptowany przez gospodarkę rynkową. Innowacja jest zatem kluczem do wyników, ponieważ wzbogaca wiedzę, nadaje jej treść utylitarną oraz ucieleśnia jej wartość ekonomiczną. Wiele z rozwiązań używanych w produkcji, tam gdzie istniał podział zadań, zostało wymyślonych przez zwykłych robotników, każdy z nich wykonywał proste czynności i naturalnie poszukiwał sposobów wykonywania ich łatwiej. Żadne z usprawnień w maszynach nie było dziełem tych, którzy mieli okazję używania tych maszyn, ponieważ złożoność urządzeń produkcyjnych ogranicza tę sferę innowacji dla konstruktorów, którzy mogą być inspirowani przez użytkowników. Wielu z tych usprawnień dokonali wynalazcy maszyn, gdy ich produkcja stała się przedmiotem działalności gospodarczej; a inne przez tych, którzy nazywali siebie filozofami lub odkrywcami; ich działania nie polegają na robieniu czegokolwiek, lecz na obserwacji wszystkiego, poprzez co są oni zdolni do łączenia największych zalet najbardziej odległych i niepodobnych obiektów. Najnowsze modele innowacji podkreślają, że innowacja jest procesem interaktywnym, w którym firmy wchodzą w interakcje z klientami, dostawcami i instytucjami wiedzy. Badania empiryczne wykazują, że firmy bardzo rzadko dokonują wynalazków wykorzystując tylko własny potencjał badawczy. Systemy innowacyjne są tworzone przez aktorów zaangażowanych w tworzenie wiedzy i wzajemnych relacji. Aktorami tymi są: przedsiębiorstwa, instytuty technologiczne, uniwersytety, systemy szkoleniowe i kapitał wysokiego ryzyka (venture capital). Razem tworzą one środowisko dla tworzenia wiedzy i innowacji. Konstelacje aktorów różnią się w zależności od sektorów, regionów i krajów. Zazwyczaj specjalizują się we własnej bazie wiedzy, a specyficzny tryb innowacji będzie miał swe odzwierciedlenie w różnicach organizacyjnych. Zagadnienie to stało się obiektem wielu studiów na temat systemów innowacji (Freeman, 1987; Lundvall, 1992; Nelson, 1993; Edquist, 1997) i rozwiązań technologicznych (Carlsson i Jacobson, 1997). Systemy innowacji można określić jako regionalne lub krajowe, a także jako rozwiązania specyficzne dla danego sektora lub danej technologii. Specyfika produkcji wiedzy objawia się poprzez kombinację specjalizacji technologicznej i struktury instytucjonalnej. Jeżeli chodzi o wyjaśnienie narodowych schematów i trybów innowacji w systemach krajowych, to system edukacji i szkolenia jest jednym z najważniejszych. Innowacja to proces złożony, a nie liniowy, w którym zachodzą interakcje pomiędzy wieloma uczestnikami tworzącymi systemy innowacji w regionach i państwach. Kolejnym rozróżnieniem pomiędzy różnymi sektorami, które odgrywają ważną rolę przy porównawczej analizie edukacji jest stopień, w jakim baza wiedzy jest zestrukturalizowana i ujawniona. W sektorze prywatnym czasami trudno ujawnić bazę wiedzy. Szczególnie odnosi się to do najszybciej rozwijającego się sektora gospodarek krajów OECD, to znaczy usług dla sektora biznesu, który ujawnił ostatnio również wiele słabości zwanych kreatywną księgowością.

19 Wiedza może przepływać w sposób bardziej ograniczony, jeżeli nie jest skodyfikowana; wysiłki zmierzające do jej kodyfikacji w sektorze przedsiębiorstw mogą posłużyć jako przykład dla sektora edukacji. W większości dotychczas wspomnianych opracowań uczenie się jest traktowane jako niezamierzony rezultat procesów, niekoniecznie zorientowanych na uczenie się i wzrost kompetencji. Uczenie się jest efektem ubocznym procesów produkcji; użycia marketingu lub innowacji. Ostatnio pojawiła się nowa koncepcja organizacji uczących się (Senge, 1990), która mówi, że na tempo uczenia się mają fundamentalny wpływ sposób działania organizacji i wewnętrzne procedury. Zastosowanie odpowiednich struktur może poprawić tworzenie wiedzy w zakresie budowania kompetencji, opierając się na codziennych działaniach. Organizacje mogą dokonać celowych zmian w strukturze stymulującej uczenie się, ponadto poprzez tworzenie płaskich struktur hierarchicznych i położenie większego nacisku na relacje z dostawcami, klientami i konsumentami. Trend w kierunku organizacji uczących się znajduje swoje odzwierciedlenie zarówno w relacjach wewnątrz przedsiębiorstw, jak i pomiędzy nimi. Wewnątrz firm obserwujemy spadek efektywności wielopoziomowych struktur hierarchicznych i zanik ostrych granic pomiędzy różnymi ich funkcjami. Pojawia się konieczność decentralizacji i tworzenia zespołów multidyscyplinarnych. Rośnie więc zapotrzebowanie na pracowników chętnych do nauki, a jednocześnie zdolnych, elastycznych, gotowych do współpracy, przyjęcia odpowiedzialności. Relacje między firmą a jej dostawcami, klientami i konkurentami stały się bardziej selektywne oraz intensywne. Rośnie znaczenie know-who w gospodarce, która łączy w sobie złożoną bazę wiedzy z wysoką specjalizacją. Oprócz zmian organizacyjnych rośnie znaczenie budowy świadomości wśród pracowników i zespołów zaangażowanych w proces uczenia się. Wskazuje się na znaczenie tak zwanej odwróconej pętli uczenia się. W koncepcji tej ważniejsze od efektu doświadczenia jest wyciąganie wniosków i realizacja procesu uczenia się (Argyris i Schoen, 1978). Te nowe osiągnięcia powstałe w sektorze prywatnym sygnalizują także pewną konwergencję obszarów zainteresowań pomiędzy specjalistami z sektora edukacji a pracownikami sektora przedsiębiorstw. Jednym z wyzwań przyszłości jest budowanie szkół jako organizacji uczących się, które staną się elementami składowymi systemu zarządzania wiedzą niezbędne jest to w rozwiązaniach zdalnego nauczania. O ile tworzenie wiedzy jest ważnym determinantem długookresowego rozwoju gospodarki globalnej, istnieje także wielki potencjał dotyczący poszerzenia i użycia wiedzy dostępnej. Znajduje to odzwierciedlenie w podejmowanych przez państwo wysiłkach, zmierzających ku zwiększeniu dyfuzji innowacji, jak również szkoleniach, prowadzących do budowy kompetencji. Obecność tego typu działań realizowanych w polityce państwa może mieć decydujące znaczenie dla konkurencyjności danej gospodarki na światowych rynkach Pomimo wymienionych trudności, coraz więcej wiedzy staje się obiektem obrotu przypominającego transakcje rynkowe (jest kupujący, sprzedający i ustalona cena). Jedną z przyczyn, dla których rynki działają są formalne i nieformalne instytucje, między innymi zajmujące się ochroną własności intelektualnej (patenty, prawa autorskie). Reputacja uczestników rynku z kolei redukuje ryzyko transakcji. Często główną rolę na rynkach wiedzy odgrywają długookresowe relacje związane z zaufaniem (Lundvall, 1988). Ciągłość i czas trwania pozytywnych relacji pomiędzy sprzedającymi a kupującymi wydają się być najważniejsze. 19

20 20 Dotychczas w niniejszym opracowaniu poruszana była jedynie kwestia przesyłania tak zwanej wiedzy zdematerializowanej (disembeded knowledge). Tymczasem znacząca część wiedzy przepływa w postaci wbudowanej w produkty. Instrumenty naukowe i komputery zawierają olbrzymią ilość wiedzy, a użytkownicy dysponujący odpowiednimi kwalifikacjami mogą na tym sprzęcie wykonywać skomplikowane operacje. Przesyłanie wiedzy za pomocą technologii jest czasami łączone z przesyłaniem wiedzy zdematerializowanej. Na przykład dostawcy skomplikowanego wyposażenia mogą oferować szkolenie dla personelu, który będzie z niego korzystał. W pewnym sensie można stwierdzić, że cała teoria ekonomii dotyczy wiedzy oraz informacji. Problemy koordynacji leżą w centrum zainteresowań teoretyków ekonomii od czasów Adama Smitha. Uczestnicy rynku podejmują niezależne decyzje na podstawie dostępnych informacji. Różnice w modelach ekonomicznych sprowadzają się do przyjęcia przez ich autorów różnych założeń w zależności od tego, co poszczególni uczestnicy wiedzą i w jakim stopniu uczą się na podstawie swojego działania. Wiedza jest w samym centrum nauki o ekonomii, lecz ekonomiści nie stworzyli jednolitej metody jej opisu. Współcześni ekonomiści są coraz bardziej świadomi roli wiedzy i procesów uczenia się. Nowa teoria wzrostu i nowa teoria handlu zakładają silne więzi pomiędzy wzrostem bazy wiedzy a tempem wzrostu produktywności. Austriacka Szkoła Ekonomistów traktuje uczenie się jako fundamentalny proces w analizie transakcji rynkowych. Ostatnie dziesięciolecia były świadkiem niespotykanego wzrostu zainteresowania ekonomią instytucyjną i ekonomią innowacji. W tych dziedzinach kluczową rolę w rozwoju gospodarczym odgrywa uczenie się. Nowe teorie zarządzania koncentrują się na rozwijaniu umiejętności i kompetencji. W literaturze dotyczącej zarządzania popularność zyskała koncepcja uczącej się organizacji zarówno w teoretycznym, jak i w praktycznym kształtowaniu organizacji. Z powodu tych obserwacji wielu badaczy określa nową gospodarkę mianem gospodarki opartej na wiedzy knowledge-based economy. Nie ulega wątpliwości, że systematycznie rośnie popyt na wykwalifikowaną siłę roboczą (OECD, 1984). Należy jednak także uwzględniać destrukcyjne aspekty innowacji i zmian. Anne P. Carter (1994) w swojej interpretacji struktury zatrudnienia stwierdza, że głównym zajęciem pracowników nie zatrudnionych bezpośrednio jest wprowadzanie zmian lub ich wspieranie. Wzrost zatrudnienia pracowników nieprodukcyjnych może być więc interpretowany z jednej strony jako wyznacznik tempa zmian, z drugiej zaś powodowany przez wzrastający koszt wprowadzania tych zmian. Obecnie uważa się, że uczenie się jest procesem, którego istota polega na nabywaniu kompetencji i umiejętności, pozwalających jednostce odnosić sukcesy w osiąganiu celów osobistych lub organizacji, do której należy. Uczenie jest także związane ze zmianą kontekstu już posiadanej przez jednostkę wiedzy (Kolb, 1988). Ten rodzaj uczenia się jest najbardziej istotny dla sukcesu ekonomicznego. Różni się on od niektórych standardowych definicji w teorii ekonomii, gdzie uczenie się jest utożsamiane z pozyskiwaniem informacji lub traktowane w kategoriach czarnej skrzynki, co może wpływać na wzrost produktywności.

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Wprowadzenie istota zarządzania wiedzą Wiedza i informacja, ich jakość i aktualność stają się

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki studia drugiego stopnia profil ogólnoakademicki Objaśnienie oznaczeń: S1A obszar

Bardziej szczegółowo

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn

Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Uniwersytet Technologiczno Przyrodniczy im. Jana i Jędrzeja Śniadeckich w Bydgoszczy Wydział Mechaniczny Transformacja wiedzy w budowie i eksploatacji maszyn Bogdan ŻÓŁTOWSKI W pracy przedstawiono proces

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów Zarządzanie reprezentuje dziedzinę

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA

KIERUNKOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA WYDZIAŁ INFORMATYKI I ZARZĄDZANIA Kierunek studiów: INFORMATYKA Stopień studiów: STUDIA II STOPNIA Obszar Wiedzy/Kształcenia: OBSZAR NAUK TECHNICZNYCH Obszar nauki: DZIEDZINA NAUK TECHNICZNYCH Dyscyplina

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych

Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych Zwięzły opis Studia są odpowiedzią na zapotrzebowanie istniejące na rynku pracowników sektora administracyjnego na poszerzanie

Bardziej szczegółowo

Część I. Kryteria oceny programowej

Część I. Kryteria oceny programowej Część I Kryteria oceny programowej 1. Jednostka formułuje koncepcję rozwoju ocenianego kierunku. 1) Koncepcja kształcenia nawiązuje do misji Uczelni oraz odpowiada celom określonym w strategii jednostki,

Bardziej szczegółowo

KRK w kontekście potrzeb pracodawców. Krzysztof Chełpiński, członek Zarządu Krajowej Izby Gospodarczej Elektroniki i Telekomunikacji

KRK w kontekście potrzeb pracodawców. Krzysztof Chełpiński, członek Zarządu Krajowej Izby Gospodarczej Elektroniki i Telekomunikacji KRK w kontekście potrzeb pracodawców Krzysztof Chełpiński, członek Zarządu Krajowej Izby Gospodarczej Elektroniki i Telekomunikacji Gospodarka Oparta na Wiedzy Inwestycje w badania i rozwój. Wzrost zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent:

Po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku ekonomia absolwent: Efekty kształcenia dla kierunku studiów ekonomia Studia pierwszego stopnia profil praktyczny 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze. Kierunek studiów ekonomia należy do dziedziny nauk ekonomicznych w ramach

Bardziej szczegółowo

Aktywne formy kreowania współpracy

Aktywne formy kreowania współpracy Projekt nr... Kształtowanie sieci współpracy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego Dolnego Śląska ze szczególnym uwzględnieniem aspektów ekonomiczno społecznych Aktywne formy kreowania współpracy Dr inż.

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A Przedmiot: Seminarium dyplomowe Wykładowca odpowiedzialny za przedmiot: Cele zajęć z przedmiotu: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU Wykładowcy

Bardziej szczegółowo

Odniesienie do obszarowych efektów kształcenia 1 2 3. Kierunkowe efekty kształcenia WIEDZA (W)

Odniesienie do obszarowych efektów kształcenia 1 2 3. Kierunkowe efekty kształcenia WIEDZA (W) EFEKTY KSZTAŁCENIA NA KIERUNKU "MECHATRONIKA" nazwa kierunku studiów: Mechatronika poziom kształcenia: studia pierwszego stopnia profil kształcenia: ogólnoakademicki symbol kierunkowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Nauka i Edukacja dla innowacji. Lidia Szczygłowska

Nauka i Edukacja dla innowacji. Lidia Szczygłowska Nauka i Edukacja dla innowacji Lidia Szczygłowska Innovatis jako termin łaciński oznacza odnowę, tworzenie czegoś nowego. Według klasycznej definicji Josepha Schumpetera innowacja to: wprowadzenie do produkcji

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 45/2014/IX Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 18 grudnia 2014 r.

Uchwała Nr 45/2014/IX Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 18 grudnia 2014 r. Uchwała Nr 45/2014/IX Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 18 grudnia 2014 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów pierwszego stopnia na kierunku finanse i rachunkowość prowadzonych na

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 Spis treści Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 1.1. Wprowadzenie...11 1.2. System zarządzania jakością...11 1.3. Standardy jakości w projekcie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08 Spis treści Wstęp 9 Rozdział 1. Wprowadzenie do zarządzania projektami 11 1.1. Istota projektu 11 1.2. Zarządzanie projektami 19 1.3. Cykl życia projektu 22 1.3.1. Cykl projektowo realizacyjny 22 1.3.2.

Bardziej szczegółowo

Wiedza. P1P_W01 S1P_W05 K_W03 Zna podstawowe prawa fizyki i chemii pozwalające na wyjaśnianie zjawisk i procesów zachodzących w przestrzeni

Wiedza. P1P_W01 S1P_W05 K_W03 Zna podstawowe prawa fizyki i chemii pozwalające na wyjaśnianie zjawisk i procesów zachodzących w przestrzeni Załącznik nr 1 Efekty kształcenia dla kierunku studiów Gospodarka przestrzenna studia pierwszego stopnia - profil praktyczny studia inżynierskie Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek

Bardziej szczegółowo

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników

Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników 2010 Inteligentne organizacje zarządzanie wiedzą i kompetencjami pracowników Paulina Zadura-Lichota Zespół Przedsiębiorczości Warszawa, styczeń 2010 r. Pojęcie inteligentnej organizacji Organizacja inteligentna

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku Uchwała Nr 69 /2012 Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 31 maja 2012 roku w sprawie określenia efektów kształcenia dla kierunku zarządzanie na poziomie drugiego stopnia o profilu

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich

Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich Załącznik nr 1 do uchwały nr 46/2013 Senatu UP Efekty kształcenia na kierunku studiów projektowanie mebli i ich odniesienie do efektów obszarowych oraz kompetencji inżynierskich Wydział prowadzący kierunek:

Bardziej szczegółowo

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców

Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców 2011 Anna Tarnawa Kierownik Sekcji Badań i Analiz Departament Rozwoju Przedsiębiorczości i Innowacyjności Badania podstawą działań PARP na rzecz przedsiębiorców Warszawa, 22 listopada 2011 r. Działalność

Bardziej szczegółowo

Uchwała obowiązuje od dnia podjęcia przez Senat. Traci moc Uchwała nr 144/06/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego z 27 czerwca 2013 r.

Uchwała obowiązuje od dnia podjęcia przez Senat. Traci moc Uchwała nr 144/06/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego z 27 czerwca 2013 r. Rektor Uniwersytetu Rzeszowskiego al. Rejtana 16c; 35-959 Rzeszów tel.: + 48 17 872 10 00 (centrala) + 48 17 872 10 10 fax: + 48 17 872 12 65 e-mail: rektorur@ur.edu.pl Uchwała nr 282/03/2014 Senatu Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne Konkurencja a procesy operacyjne W czasie nasilających się procesów globalizacyjnych akcent działań konkurencyjnych przesuwa się z obszaru generowania znakomitych

Bardziej szczegółowo

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE SRK IT obejmuje kompetencje najważniejsze i specyficzne dla samego IT są: programowanie i zarządzanie systemami informatycznymi. Z rozwiązań IT korzysta się w każdej

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013. 30 kwietnia 2013 r.

ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013. 30 kwietnia 2013 r. ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013 30 kwietnia 2013 r. W sprawie: korekty do Regulaminu procedur dyplomowych dla I i II stopnia studiów na Wydziale Ekonomii i Informatyki,

Bardziej szczegółowo

Kształcenie interdyscyplinarne - nowa jakość kształcenia

Kształcenie interdyscyplinarne - nowa jakość kształcenia Konferencję stażystów z pracodawcami, z cyklu Realia rynku pracy IV Kształcenie interdyscyplinarne - nowa jakość kształcenia Jarosław Hermaszewski Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Głogowie Legnica, 20.11.2013

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI

ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Załącznik nr 2 Odniesienie efektów kierunkowych do efektów obszarowych i odwrotnie Załącznik nr 2a - Tabela odniesienia

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Administracja. Wydział Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego

Efekty kształcenia dla kierunku Administracja. Wydział Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego Efekty kształcenia dla kierunku Administracja Wydział Prawa i Administracji Uczelni Łazarskiego II stopień Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów Administracja należy do obszaru

Bardziej szczegółowo

Scenariusze transformacji wiedzy w sieciach gospodarczych w kontekście innowacyjności regionu. dr inż. Arkadiusz Borowiec

Scenariusze transformacji wiedzy w sieciach gospodarczych w kontekście innowacyjności regionu. dr inż. Arkadiusz Borowiec Scenariusze transformacji wiedzy w sieciach gospodarczych w kontekście innowacyjności regionu dr inż. Arkadiusz Borowiec 08.12.2011 r. WND POIG.01.01.01-30-014/09 Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku inżynieria środowiska

Efekty kształcenia dla kierunku inżynieria środowiska Efekty kształcenia dla kierunku inżynieria Szkoła wyższa prowadząca kierunek studiów: Kierunek studiów: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia w zakresie:

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne Załącznik do Uchwały Nr 82/2016 Senatu UKSW z dnia 19 maja 2016 r. WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PODNOSZENIE KOMPETENCJI NAUCZYCIELSKICH W PRACY Z UCZNIEM O SPECJALNYCH

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej

Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Wydział Nauk Humanistycznych i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej Program kształcenia studiów podyplomowych Przygotowanie pedagogiczne Gdynia 2014 r. Podstawa prawna realizacji studiów. Ustawa Prawo

Bardziej szczegółowo

(Nie)równowaga popytu i podaży na kwalifikacje i kompetencje perspektywa sektorowa. Instytut Badań Edukacyjnych Szkoła Główna Handlowa

(Nie)równowaga popytu i podaży na kwalifikacje i kompetencje perspektywa sektorowa. Instytut Badań Edukacyjnych Szkoła Główna Handlowa (Nie)równowaga popytu i podaży na kwalifikacje i kompetencje perspektywa sektorowa Instytut Badań Edukacyjnych Szkoła Główna Handlowa Warszawa, 24 października 2012 Plan prezentacji 1. Wprowadzenie 2.

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach

Wydział Matematyki Stosowanej. Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej Politechniki Śląskiej w Gliwicach Wydział Matematyki Stosowanej jeden z 13 wydziałów Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Od kilkunastu lat główną siedzibą Wydziału oraz Instytutu

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 7/VI/2012 Senatu Wyższej Szkoły Handlowej im. Bolesława Markowskiego w Kielcach z dnia 13 czerwca 2012 roku. Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw

Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw Czynniki wzrostu innowacyjności regionu i przedsiębiorstw prof. dr hab. Krystyna Poznańska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Katedra Zarządzania Innowacjami Poziom innowacyjności Polski na tle UE W raporcie

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu AUTOEVENT 2014 2 PRZEMYSŁ MOTORYZACYJNY Jeden z największych producentów samochodów i komponentów motoryzacyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie stopnia I 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: kierunek należy do obszaru kształcenia w zakresie nauk społecznych. 2. Profil kształcenia: ogólnoakademicki.

Bardziej szczegółowo

Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? Gdańsk, 16 maja 2009 roku

Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? Gdańsk, 16 maja 2009 roku Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? 1 Prawdziwe wartości edukacji Europejskie ramy odniesienia Polskie ramy odniesienia Badania PISA 2 Jeżeli nie

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE Beata Biedrzycka Przedmiotowe zasady oceniania z przedmiotu został opracowany zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z 30.IV.2007

Bardziej szczegółowo

Załącznik 1. Nazwa kierunku studiów: FIZYKA Poziom kształcenia: II stopień (magisterski) Profil kształcenia: ogólnoakademicki Symbol

Załącznik 1. Nazwa kierunku studiów: FIZYKA Poziom kształcenia: II stopień (magisterski) Profil kształcenia: ogólnoakademicki Symbol Efekty kształcenia dla kierunku studiów FIZYKA TECHNICZNA - studia II stopnia, profil ogólnoakademicki - i ich odniesienia do efektów kształcenia w obszarze nauk ścisłych Kierunek studiów fizyka techniczna

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR R - 0000 17/14. SENATU UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU z dnia 24 kwietnia 2014 r.

UCHWAŁA NR R - 0000 17/14. SENATU UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU z dnia 24 kwietnia 2014 r. UCHWAŁA NR R - 0000 17/14 SENATU UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO WE WROCŁAWIU z dnia 24 kwietnia 2014 r. w sprawie zatwierdzenia efektów kształcenia dla kierunku studiów Logistyka (drugiego stopnia o profilu

Bardziej szczegółowo

WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów finanse należy do obszaru kształcenia

Bardziej szczegółowo

PRODUCT & PROCESS MANAGEMENT

PRODUCT & PROCESS MANAGEMENT Efekty kształcenia dla kierunku studiów PRODUCT & PROCESS MANAGEMENT studia pierwszego stopnia profil ogólnoakademicki Forma studiów: stacjonarne Wydział Towaroznawstwa Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Kod kursu Ekonomia stacjonarne ID1106 niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 0 0 0 0 0 Studia niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki

Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki Program kształcenia na studiach doktoranckich Wydziału Fizyki dla doktorantów rozpoczynających studia w roku akad. 2014/2015 1. Studia doktoranckie na Wydziale Fizyki prowadzone są w formie indywidualnych

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: Załącznik do uchwały nr 145/06/2013 Senatu Uniwersytetu Rzeszowskiego EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW Administracja studia drugiego stopnia poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy

Bardziej szczegółowo

Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych. Teza cele konstrukcja realizacja

Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych. Teza cele konstrukcja realizacja Dr Grzegorz Baran, Instytut Spraw Publicznych UJ Społecznie odpowiedzialne zarządzanie w organizacjach publicznych Teza cele konstrukcja realizacja Teza Zakorzenienie modelu działania organizacji publicznej

Bardziej szczegółowo

Elementy procesu kształcenia istotne z punktu widzenia wdrażania. Krajowych Ram Kwalifikacji dla Szkolnictwa Wyższego

Elementy procesu kształcenia istotne z punktu widzenia wdrażania. Krajowych Ram Kwalifikacji dla Szkolnictwa Wyższego Elementy procesu istotne z punktu widzenia wdrażania Krajowych Ram Kwalifikacji dla Szkolnictwa Wyższego Maria Próchnicka Seminarium Bolońskie Wdrażanie programów opracowanych zgodnie z założeniami Krajowych

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia drugiego stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia drugiego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 9/VI/2012 Senatu Wyższej Szkoły Handlowej im. Bolesława Markowskiego w Kielcach z dnia 13 czerwca 2012 roku. Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia drugiego stopnia

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia oznaczeń w symbolach K przed podkreślnikiem kierunkowe efekty kształcenia W kategoria wiedzy

Objaśnienia oznaczeń w symbolach K przed podkreślnikiem kierunkowe efekty kształcenia W kategoria wiedzy Efekty kształcenia dla kierunku studiów FIZYKA - studia II stopnia, profil ogólnoakademicki - i ich odniesienia do efektów kształcenia w obszarze nauk ścisłych Kierunek studiów fizyka należy do obszaru

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr./2014 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 27 czerwca 2014 r.

UCHWAŁA Nr./2014 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 27 czerwca 2014 r. PSP.40-4/14 (projekt) UCHWAŁA Nr./014 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 7 czerwca 014 r. w sprawie utworzenia specjalności kształcenia Zarządzanie zasobami ludzkimi na studiach

Bardziej szczegółowo

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski

Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Współpraca pracowników naukowych z parkami technologicznymi na przykładzie Finlandii - propozycja implementacji rozwiązań dla Polski Dr inż. MBA Janusz Marszalec Centrum Edisona, Warszawa 8 kwietnia 2014

Bardziej szczegółowo

Opis zakładanych efektów kształcenia dla kierunków studiów

Opis zakładanych efektów kształcenia dla kierunków studiów Opis zakładanych efektów kształcenia dla kierunków studiów Kierunek studiów: LOGISTYKA Obszar kształcenia: obszar nauk technicznych i społecznych Dziedzina kształcenia: nauk technicznych i ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki

Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Wydział Inżynierii Produkcji i Energetyki Efekty dla programu : Kierunek: Zarządzanie i inżynieria produkcji Specjalności: Inżynieria produkcji surowcowej, Infrastruktura

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE STUDIA II STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów bezpieczeństwo wewnętrzne należy do

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu

WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu PROGRAM KSZTAŁCENIA Kierunek Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony jest kierunek studiów PEDAGOGIKA / Edukacja wczesnoszkolna z wychowaniem przedszkolnym NAUKI SPOŁECZNE Forma kształcenia

Bardziej szczegółowo

Organizacja i Zarządzanie

Organizacja i Zarządzanie Kazimierz Piotrkowski Organizacja i Zarządzanie Wydanie II rozszerzone Warszawa 2011 Recenzenci prof. dr hab. Waldemar Bańka prof. dr hab. Henryk Pałaszewski skład i Łamanie mgr. inż Ignacy Nyka PROJEKT

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu

Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu Załącznik nr 1 Opis efektów kształcenia na kierunku architektura krajobrazu studia drugiego stopnia na specjalności: kształtowanie i ochrona krajobrazu Obszar/obszary kształcenia, w których umiejscowiony

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE DOTYCZĄCE REALIZACJI PRAC DYPLOMOWYCH W INSTYTUCIE ORGANIZACJI SYSTEMÓW PRODUKCYJNYCH NA KIERUNKU ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI

WYTYCZNE DOTYCZĄCE REALIZACJI PRAC DYPLOMOWYCH W INSTYTUCIE ORGANIZACJI SYSTEMÓW PRODUKCYJNYCH NA KIERUNKU ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI Wersja z dnia 1 kwietnia 2015 r. WYTYCZNE DOTYCZĄCE REALIZACJI PRAC DYPLOMOWYCH W INSTYTUCIE ORGANIZACJI SYSTEMÓW PRODUKCYJNYCH NA KIERUNKU ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI stanowiące uzupełnienie Zasad

Bardziej szczegółowo

Wstęp... 7. 3. Technologie informacyjne wpływające na doskonalenie przedsiębiorstwa

Wstęp... 7. 3. Technologie informacyjne wpływające na doskonalenie przedsiębiorstwa Spis treści Wstęp.............................................................. 7 1. Przedsiębiorstwo w dobie globalizacji.............................. 11 1.1. Wyzwania globalnego rynku....................................

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji

Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji 2010 Pozycja mikroprzedsiębiorstw w regionalnych systemach innowacji Paweł Czyż Warszawa, maj 2010 WPROWADZENIE Ewolucja teorii wzrostu gospodarczego i podejścia do innowacji Od podejścia neoklasycznego

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie i inżynieria produkcji

Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie i inżynieria produkcji Efekty kształcenia dla kierunku Zarządzanie i inżynieria produkcji 1. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia: kierunek należy do obszarów kształcenia w zakresie: nauk społecznych i nauk technicznych.

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PLANU PRACY SIECI WSPÓŁPRACY I SAMOKSZTAŁCENIA

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PLANU PRACY SIECI WSPÓŁPRACY I SAMOKSZTAŁCENIA Bezpośrednie wsparcie rozwoju szkół poprzez zmodernizowany system doskonalenia nauczycieli w powiecie gryfińskim UDA-POKL.03.05.00-00-219/12-00 SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PLANU PRACY SIECI WSPÓŁPRACY I

Bardziej szczegółowo

Gospodarowanie zasobami pracy w regionie. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 15 Ćwiczenia: 15. niestacjonarne: Wykłady: 9 Ćwiczenia: 9

Gospodarowanie zasobami pracy w regionie. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 15 Ćwiczenia: 15. niestacjonarne: Wykłady: 9 Ćwiczenia: 9 Karta przedmiotu Wydział: Wydział Finansów Kierunek: Gospodarka przestrzenna I. Informacje podstawowe Nazwa przedmiotu Gospodarowanie zasobami pracy w regionie Nazwa przedmiotu w j. ang. Język prowadzenia

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Zdrowie Publiczne. Poziom studiów: drugi. Profil: ogólny

Wydział Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Zdrowie Publiczne. Poziom studiów: drugi. Profil: ogólny LISTA PRZEDMIOTÓW, KTÓRE MOGĄ BYĆ UZNANE NA PODSTAWIE OCENY EFEKTÓW UCZENIA SIĘ ZDOBYTYCH NA DRODZE EDUKACJI POZAFORMALNEJ I NIEFORMALNEJ NA ROK AKADEMICKI 2016/2017 Wydział Nauk o Zdrowiu Kierunek: Zdrowie

Bardziej szczegółowo

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ZAŁĄCZNIK NR 2 MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Studia podyplomowe ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING Przedmioty OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Absolwent studiów podyplomowych - ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING:

Bardziej szczegółowo

Pozyskanie technologii

Pozyskanie technologii Pozyskanie technologii Przeszukiwanie otoczenia w poszukiwaniu sygnałów o potencjalnych zagrożeniach i szansach Analiza strategiczna, wybór I planowanie Nabycie technologii Dokonanie przeglądu i uczenie

Bardziej szczegółowo

Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE. www.bras-edukacja.pl

Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE. www.bras-edukacja.pl Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE Działalność szkół, placówek oświatowych, instytucji wsparcia oświaty finansowana będzie w ramach dwóch głównych Programów Operacyjnych: 1. Regionalny

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W GŁOGOWIE

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W GŁOGOWIE PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W GŁOGOWIE INSTYTUT POLITECHNICZNY SYLABUS/KARTA PRZEDMIOTU INFORMACJE PODSTAWOWE O PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu (modułu) praktyka zawodowa I przedmiotu Nazwa jednostki

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu magisterskiego na kierunku Ekonomia II stopień PYTANIA NA OBRONĘ

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W GŁOGOWIE

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W GŁOGOWIE PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W GŁOGOWIE INSTYTUT POLITECHNICZNY SYLABUS/KARTA PRZEDMIOTU INFORMACJE PODSTAWOWE O PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu (modułu) praktyka zawodowa I Nazwa jednostki prowadzącej

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW WYŻSZYCH ROZPOCZYNAJĄCYCH SIĘ W ROKU AKADEMICKIM 2015/2016

PROGRAM STUDIÓW WYŻSZYCH ROZPOCZYNAJĄCYCH SIĘ W ROKU AKADEMICKIM 2015/2016 PROGRAM STUDIÓW WYŻSZYCH ROZPOCZYNAJĄCYCH SIĘ W ROKU AKADEMICKIM 2015/2016 data zatwierdzenia przez Radę Wydziału kod programu studiów pieczęć i podpis dziekana Wydział Matematyczno-Fizyczno-Techniczny

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 2014/2015

Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 2014/2015 Program kształcenia na Studiach Doktoranckich Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego w roku 201/2015 Wydział Zarządzania UW posiada uprawnienia do nadawania stopnia doktora w dwóch dyscyplinach:

Bardziej szczegółowo

Kod KEK Status Kategoria Profil Kompetencja Kody OEK

Kod KEK Status Kategoria Profil Kompetencja Kody OEK Kierunkowe Efekty Kształcenia Wydział: Wydział Ekonomii i Stosunków Międzynarodowych Stopień: 1. (studia licencjackie) Kierunek: Europeistyka Rok semestr: 2012/13 zimowy Kod KEK Status Kategoria Profil

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW WYŻSZYCH ROZPOCZYNAJĄCYCH SIĘ W ROKU AKADEMICKIM 2015/16

PROGRAM STUDIÓW WYŻSZYCH ROZPOCZYNAJĄCYCH SIĘ W ROKU AKADEMICKIM 2015/16 PROGRAM STUDIÓW WYŻSZYCH ROZPOCZYNAJĄCYCH SIĘ W ROKU AKADEMICKIM 2015/16 data zatwierdzenia przez Radę Wydziału kod programu studiów pieczęć i podpis dziekana Wydział Matematyczno-Fizyczno-Techniczny Studia

Bardziej szczegółowo

Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem

Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem Przegląd problemów doskonalenia systemów zarządzania przedsiębiorstwem pod redakcją Adama Stabryły Kraków 2011 Książka jest rezultatem

Bardziej szczegółowo

1. Ogólna charakterystyka prowadzonych studiów

1. Ogólna charakterystyka prowadzonych studiów 1. Ogólna charakterystyka prowadzonych studiów 1.1. Nazwa kierunku studiów GOSPODARKA PRZESTRZENNA 1.2. Poziom kształcenia Studia II stopnia 1.3. Profil kształcenia Ogólnoakademicki 1.4. Forma studiów

Bardziej szczegółowo

Relacja z sesji plenarnej Komitetu Nauk o Finansach PAN

Relacja z sesji plenarnej Komitetu Nauk o Finansach PAN prof. dr hab. Małgorzata Zaleska Szkoła Główna Handlowa Relacja z sesji plenarnej Komitetu Nauk o Finansach PAN W ramach konferencji Katedr Finansowych Nauka finansów dla rozwoju gospodarczego i społecznego,

Bardziej szczegółowo

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: kierunek administracja jest przypisany

Bardziej szczegółowo

Analityk i współczesna analiza

Analityk i współczesna analiza Analityk i współczesna analiza 1. Motywacje 2. Analitycy w IBM RUP 3. Kompetencje analityka według IIBA BABOK Materiały pomocnicze do wykładu z Modelowania i Analizy Systemów na Wydziale ETI PG. Ich lektura

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH. Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia

UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH. Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO w BYDGOSZCZY INSTYTUT HISTORII I STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH I. Wprowadzenie Wewnętrzny System Zapewnienia Jakości Kształcenia Podpisanie przez Polskę w 1999 roku Deklaracji

Bardziej szczegółowo

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2

Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Opisy efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych Załącznik 2 Aspekty kształcenia WIEDZA I stopień II stopień III stopień Wiedza dotycząca fundamentów nauk przyrodniczych (fizyki, chemii, na poziomie

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA SYLWETKA ABSOLWENTA

Kierunek studiów: STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA SYLWETKA ABSOLWENTA Specjalność: międzynarodowe stosunki ekonomiczne STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA Specjalność międzynarodowe stosunki ekonomiczne skierowana jest do osób, które pragną aktywnie działać na rynkach międzynarodowych,

Bardziej szczegółowo

Systemy z bazą wiedzy (spojrzenie bardziej korporacyjne) Baza wiedzy. Baza wiedzy. Baza wiedzy. Baza wiedzy

Systemy z bazą wiedzy (spojrzenie bardziej korporacyjne) Baza wiedzy. Baza wiedzy. Baza wiedzy. Baza wiedzy Zarządzanie wiedzą z bazą wiedzy (spojrzenie bardziej korporacyjne) Wybrane aspekty technologiczne związane z wiedzą i zarządzaniem wiedzą Google: baza wiedzy 1,180,000 znalezionych systemy zarządzania

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r.

Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r. Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PEDAGOGIKA OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ I TYFLOPEDAGOGIKA WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo