RELIGIA, KULTURA I EDUKACJA W ŚWIETLE ZAGROŻEŃ WSPÓŁCZESNEGO ŚWIATA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "RELIGIA, KULTURA I EDUKACJA W ŚWIETLE ZAGROŻEŃ WSPÓŁCZESNEGO ŚWIATA"

Transkrypt

1 RELIGIA, KULTURA I EDUKACJA W ŚWIETLE ZAGROŻEŃ WSPÓŁCZESNEGO ŚWIATA

2

3 RELIGIA, KULTURA I EDUKACJA W ŚWIETLE ZAGROŻEŃ WSPÓŁCZESNEGO ŚWIATA pod redakcją Heleny Czakowskiej ks. Mariusza Kucińskiego Bydgoszcz 2014

4 RADA WYDAWNICZA Marian Bybluk, Michał Czakowski, Agnieszka Florczak, Janusz Kutta, Krystyna Kwaśniewska, Anna Matuszczak, Aleksandra Mreła, Aleksander Szwedek RECENZENCI ks. dr hab. Maciej Olczyk dr hab. Krzysztof Piątek PROJEKT OKŁADKI Małgorzata Truskawa Copyright by Kujawsko-Pomorska Szkoła Wyższa w Bydgoszczy ISBN ADRES REDKACJI Wydawnictwo Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej w Bydgoszczy ul. Piotrowskiego 12 14, Bydgoszcz tel , e-mial:

5 SPIS TREŚCI Wstęp 7 ks. abp. Henryk J. Muszyński, Prymas Senior Chrześcijaństwo wobec wyzwań kryzysu współczesnej kultury Mons. Giuseppe Scotti Rola religii w zglobalizowanym społeczeństwie 24 Gheorghe Bichicean ROZDZIAŁ I RELIGIA I KULTURA WOBEC ZAGROŻEŃ WSPÓŁCZESNEGO SPOŁECZEŃSTWA Two concepts in search of definitions: multiculturalism and interculturalism 31 Sylwia Górzna Poszanowanie praw człowieka warunkiem pokoju między narodami i religiami w nauczaniu Jana Pawła II 41 Waldemar Hanasz Wolny świat: odmienne kultury, odmienne wolności 60 Łukasz Jureńczyk Polska i Niemcy po II wojnie światowej. W poszukiwaniu wspólnoty interesów i pojednania między narodami 74 ks. Mariusz Kuciński Wiara, religia i kultura w nauczaniu Benedykta XVI 96 s. Michaela Pawlik Wschodnie religie a chrześcijaństwo 108 Maria Ryś Potrzeba budowania cywilizacji miłości w odpowiedzi na zagrożenia płynące z ideologii gender 134 5

6 Spis treści Krystyna Szczutowska-Całka Rozwijanie religijności u dzieci wieku przedszkolnym 157 Olaf Szczypiński Ratzingera ekologia człowieka wyzwaniem dla rozwoju społecznego i gospodarczego 168 ks. Wojciech Szukalski Jana Pawła II koncepcja prawa do wolności religijnej w kontekście jednoczącej się Europy 178 Monika Szymczak-Kordulasińska Being free to bind oneself : G. K. Chesterton on divorce 192 RODZIAŁ II PRZYSZŁOŚĆ I PRZEMIANY EDUKACJI W ŚWIETLE KRYZYSÓW WSPÓŁCZESNEGO ŚWIATA o. Mariusz Bigiel SJ Co dalej w pedagogice po Morozowie i Makarence? 203 Stylianos A. Papazis, Maria G. Ioannides, Constantin D. Ioanidis The role of higher education for the progress of specific groups of people in research and development 214 Kazimierz Mikulski Przestrzeń i miejsce w czasie kilka uwag o kategoriach pedagogicznych 221 Olga Nesterchuk Имидж образовательной политики как инструмент повышения конкурентоспособности системы высшего образования 233 Magdalena Prentka Problemy psychologii kognitywnej. Myślenie młodych dorosłych 246 Paweł Prusak Oddany nauce i rodzinnej ziemi. Prof. Jan Czochralski w 60. rocznicę śmierci 263 Katarzyna Stefanowicz-Zawiszewska Dojrzałość społeczno-emocjonalna dzieci sześcio- i siedmioletnich do podjęcia obowiązku szkolnego (badania porównawcze) 273 Daria Twaróg Religijność a motywacje postaw prospołecznych w kontekście eriksonowskeij teorii rozwoju tożsamości 284 Andrzej Wojciechowski Agatologiczna perspektywa Antoniego Kępińskiego 300 Bibliografia 310

7 WSTĘP Na kryzys cywilizacji trzeba odpowiedzieć cywilizacją miłości!!! Jan Paweł II, List apostolski Tertio millennio adveniente 1994 Współczesny świat jest zróżnicowany pod wieloma względami, a ludzkość coraz bardziej zdaje sobie sprawę z tego, że stoi w obliczu wielu zagrożeń i problemów do niedawna niedostrzegalnych lub nieistniejących. Wielowymiarowa rzeczywistość XXI wieku nacechowana jest niewyobrażalnymi zmianami, jakie zaszły w krótkim czasie. Dynamicznie rozwijają się wszystkie obszary działalności człowieka. Z jednej strony stwierdzić można, że żyjemy w globalnej wiosce, wielokulturowej, barwnej i pięknej, jednak z drugiej strony panorama współczesnego świata jest skomplikowana i pełna zagrożeń. Religia, kultura i edukacja to jedne z fundamentalnych komórek, które tworzą tkankę otaczającej nas rzeczywistości. To właśnie one stanowią surowiec, dzięki któremu wznoszony jest gmach struktury społeczeństwa. Stanowią podstawę wzajemnie powiązanych ze sobą uwarunkowań. Tworzą byt istoty ludzkiej, kształtują jej teraźniejszość i przyszłość. Niestety współczesna cywilizacja niesie ze sobą coraz więcej negatywnych zjawisk, które intensywnie wpływają na zachwianie się owych trzech filarów ludzkiej egzystencji. Są to płaszczyzny, w których człowiek dojrzewa, rozwija się fizycznie, psychicznie, emocjonalnie i intelektualnie. Czerpiąc z nich mądrość kreuje samego siebie i otaczający go świat, nazywa go i ocenia. Jednak zagrożenia płynące ze świata, sprawiają, iż omawiane trzy dziedziny życia: religia, kultura i edukacja, tracą swą stabilność i na ich fundamencie zaczynają pojawiać się coraz większe rysy. Jan Paweł II stwierdził, że żyjemy w świecie, który daje nam wiele powodów do zwątpienia, utraty wiary i nadziei. Według niego są dwa główne zagrożenia. Pierwszym źródłem zagrożenia jest sam świat, boleśnie dotknięty grzechem pierworodnym i jego rozlicznymi konsekwencjami. Drugie źródło 7

8 Wstęp natomiast stanowi sam człowiek ze swoimi słabościami i wewnętrznym rozdarciem. Papież Polak tranie zdefiniował zagrożenia współczesnego świata przypominając słowa Konstytucji Gaudium et Spes Soboru Watykańskiego II: Zakłócenia równowagi, na które cierpi dzisiejszy świat, w istocie wiążą się z bardziej podstawowym zachwianiem równowagi, które ma miejsce w ludzkim sercu 1. Niniejszą publikację otwierają dwa artykuły wprowadzające czytelnika w myśl przewodnią monografii zawartą w tytule, których autorami są ks. abp. Henryk J. Muszyński, Prymas Senior i Mons. Giuseppe Scotti. Pierwszy z autorów Prymas Senior przytaczając słowa Jana Pawła II, wskazuje, iż kulturę pojmować warto szeroko jako właściwy sposób istnienia i bytowania człowieka. Człowiek bytuje zawsze na sposób jakiejś kultury sobie właściwej, która z kolei stwarza pomiędzy ludźmi właści wą im więź, stanowiąc o międzyludzkim i społecznym sposobie bytowania 2. Stara się uzmysłowić odbiorcy, że tylko szeroko pojęty humanizm, poszanowanie wartości ogólnoludzkich, w tym prawa do życia każdej ludzkiej istoty, uznanie równości i sprawiedliwości wobec prawa dla wszystkich, może stanowić trwały fundament pokojowej przyszłości. Mons. Giuseppe Scotii natomiast przytacza słowa Joseph a Ratzinger a, który napisał: ludzkość ( ) potrzebuje tych co posługują w katedrach, których czyste i nieposzukujące własnego interesu życie przywróci wiarygodność Bogu, a przez co również przywróci wiarygodność człowiekowi 3. Współczesny człowiek wobec zagmatwania dzisiejszych czasów dostrzega wizję Boga, budowania braterskiego i solidnego społeczeństwa, w którym żaden człowiek nie będzie postrzegany jako odrzucony. Pozostałe artykuły zebrane w monografii zostały przyporządkowane do dwóch rozdziałów. Pierwszy z nich zatytułowany Religia i kultura wobec zagrożeń współczesnego społeczeństwa otwiera tekst Gheorgh a Bichicean a, gdzie tematem przewodnim jest próba ustalenia definicji wielokulturowości i międzykulturowości. Aby w pełni zrozumieć te terminy, należy zacząć od sedna sprawy łączącej te dwa pojęcia kultury. Różnorodność definicji kultury wskazuje, iż dla wielu oznacza ona ciekawość ducha, pragnienie uczenia się i zrozumienia, co umożliwia wyrażanie uczuć. Współistnienie wielu kultur wymaga dbałości o tolerancję i wzajemny szacunek. 1 II Sobór Watykański, Konstytucja Duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym, Gaudium et Spes, GS, 10, Watykan 7.XII Jan Paweł II, Przemówienie w siedzibie UNESCO, Paryż, J. Ratzinger, Annuciatori della Parola e servitori della vostr gioia, Libreria Editrice Vaticana, Città del Vaticano

9 Wstęp Poszanowanie praw człowieka, jest głównym warunkiem tego, aby między narodami i religiami na świecie panował pokój. Tę ideę głosił w swym nauczaniu Jan Paweł II. Sylwia Górzna w swoim artykule podjęła się omówienia niniejszej kwestii. Autorka wskazała, iż godność człowieka jest zagadnieniem interdyscyplinarnym, które przewija się m.in. w filozofii, teologii, naukach przyrodniczych, politologii, polityce społecznej i innych. Wskazano tutaj trzy generacje praw człowieka: wolnościowe, społeczne i solidarnościowe. Podkreślone zostały nauki Jana Pawła II, w których Papież Polak wskazywał, że godność osoby ludzkiej wyznacza samą koncepcję absolutnych i integralnych praw człowieka. Waldemar Hanasz wskazuje, że w cywilizacji, w której żyjemy, ideał wolnego świata jest bardzo wysoko ceniony. Autor koncentruje się w szczególności na rozumieniu pojęcia wolności w ramach dwóch odmiennych kultur politycznych: amerykańskiej i europejskiej. Obie, biorąc pod uwagę globalną perspektywę mają zalety i słabości, jednak próba ich uniwersalizacji napotyka na pewne ograniczenia. Konkluzją jest stwierdzenie mówiące o tym, iż wolni ludzie, wolni obywatele, wolne państwa i narody, wspólnie kreują ideał wolnego świata. Poszukiwanie płaszczyzny pojednania między narodami na przykładzie Polski i Niemiec, po II wojnie światowej, stara się przedłożyć Łukasz Jureńczyk. Wskazuje on obszary w polityce, bezpieczeństwie, gospodarce i kulturze, w których pojawiają się możliwości współdziałania, poparte wspólnymi interesami wskazanych płaszczyzn. Autor analizuje również główne bariery, które po II wojnie światowej utrudniały identyfikację wspólnych przedsięwzięć. Materie wiara, religia i kultura w nauczaniu Benedykta XVI stały się przyczynkiem do powstania artykułu ks. Mariusza Kucińskiego. Autor wskazuje, że papież mówiąc o wzajemnych relacjach między kulturą a religią podkreśla, iż rozwijają się one wewnątrz dialogu zmian politycznych, zdolnych ofiarować światu pokój, jednocześnie nie zamykając się na żadną z religii. Podaje, że multikulturowość, w której żyjemy, stawia przed nami spotkanie z różnymi religiami wpływającymi na naszą codzienność i na nasze sumienia. Odnosi się on również w swoim nauczaniu do relatywistycznej i tolerancyjnej wizji naszej kultury. Benedykt XVI zwraca uwagę, że ludzkość potrzebuje Boga w poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie kim jest człowiek zarówno w rzeczywistości, która odnosi się do rzeczy ziemskich jak i bożych. Siostra Michaela Pawlik wskazuje, iż od drugiej połowy XX wieku zaobserwować można wzrastające zainteresowanie religiami wschodu. Pojawiają się koncepcje połączenia duchowości Wschodu i Zachodu. W świetle ideologii New Age, wiele mówi się o integracji różnych kultur i religii. Au- 9

10 Wstęp torka omawia kontrastowe różnice między religiami w pojmowaniu Boga, świata i człowieka. Te odmienności wytyczają różne, często wykluczające się ramy postępowania, które z kolei stają się przyczynkiem do jednoczenia się wielu narodów. Potrzeba budowania cywilizacji miłości w odpowiedzi na zagrożenia płynące z ideologii gender to zagadnienie, którego zobrazowania podjęła się Maria Ryś. Trudno jest wyjaśnić jednoznacznie zjawisko gender, gdyż przedstawiane ono jest w wielu nurtach, różnorodnych teoriach oraz koncepcjach. Artykuł skupia się na aspektach występujących w nurcie gender, które budzą poważne zaniepokojenie wśród ludzi nauki, nauczycieli i rodziców. Ideologia gender podważa wszelkie dotychczasowe normy dotyczące płci, małżeństwa, kobiecości, męskości oraz wzajemnych relacji kobiet i mężczyzn. Według autorki niebezpieczeństwo gender wynika z jej destrukcyjnego charakteru wobec jednostki, relacji międzyludzkich jak i kształtu życia społecznego. Krystyna Szczutowska-Całka uświadamia czytelnikowi, iż w psychice małego dziecka zachodzą wielkie przemiany, które niezwykle korzystnie wpływają na rozwój jego religijności i dynamiczne relacje z Bogiem. Wiek przedszkolny w dużej mierze decyduje o tym, kim dziecko stanie się w przyszłości. Człowiek w wieku dojrzałym nie przyswaja już tak intensywnie, nie nabywa nowych umiejętności, nawyków i doświadczeń. Wczesne wejście dziecka w twórczą korelację z Bogiem, uczy kilkulatka jak odróżnić dobro od zła, kształtuje jego postawy moralne, a także dostrzega co dla danej grupy społecznej jest cenne i wartościowe. Potrzeba panowania nad rzeczywistością jest jedną z naturalnych dążeń człowieka, która przejawia się w organizacji życia społecznego i gospodarczego. Pisze o tym autor kolejnego artykułu Olaf Szczypiński. Uświadamia nam, że każde pokolenie mierzy się z pytaniami o jakość, sens i cel zmian, które w nim zachodzą. Zdaniem Joseph a Ratzinger a próbą odpowiedzi na to jest ekologia człowieka, którą syntetycznie opisać można jako ochronę wspólnej natury ludzkiej przed relatywizmem i dezawuującymi ją ideologiami. Idealistyczne wręcz wymagania ekologii człowieka stanowią wyzwania dla rozwoju społeczno-gospodarczego. Koncepcja Jana Pawła II mówiąca o prawie do wolności religijnej w jednoczącej się Europie, stanowi myśl główną tekstu ks. Wojciecha Szukalskiego. Celem jest tutaj ukazanie owej koncepcji, a także refleksja nad unijnymi regulacjami prawnymi stanowionymi w dziedzinie prawa do wolności religijnej. Papież Polak w tejże idei podkreślał, że Kościół pełni swoją misję w świecie, a więc w społeczności, która powinna cieszyć się pełną wolnością, dlatego też za swe niezbywalne zadanie uznał troskę o poszanowanie praw na wszystkich kontynentach. 10

11 Wstęp Próbę włączenia G.K. Chesterton a w kulturowy i literacki dyskurs dotyczący zagadnienia rozwodu, jako jednego z zagrożeń współczesnego społeczeństwa, podjęła Monika Szymczak-Kordulasińska. Poeta, krytyk literacki i dziennikarz Chesterton oferował nowe podejście do wspomnianej problematyki. Swą argumentację przeciwko rozwodom oparł na zdroworozsądkowym rozumowaniu i historycznych odniesieniach. Odwoływał się on do takich fundamentalnych pojęć jak: honor, lojalność, rodzina, a zagadnienia rozwodu osadził w kontekście zabobonu. Według autorki jego oryginalny punkt widzenia i etyczna stanowczość, stanowić mogą podstawę do dalszych badań w tym zakresie. Drugi rozdział publikacji zatytułowany Przyszłość i przemiany edukacji w świetle kryzysów współczesnego świata inicjuje o. Mariusz Bigiel, który zadaje pytanie: co dalej w pedagogice po Makarance i Morozowie? Po 1989 roku w pedagogice zaszły pewne zmiany, polegające na wprowadzaniu eksperymentów wychowawczych spod znaku bezstresowego wychowania, co w niektórych przypadkach podcinało skrzydła autorytetu zarówno rodzicom jak i wychowawcom. Tymczasem autor stara się przekazać, iż stałym paradygmatem rozumnego wychowania jest relacja międzyosobowa mistrz-uczeń, wzorzec osobowy, wzajemne oddziaływanie, jasny podział ról, obowiązków, praw i odpowiedzialności. Maria Ioannides stara się naświetlić role szkolnictwa wyższego w rozwoju określonych grup ludzi zajmujących się badaniami i rozwojem. Wskazuje, iż rozwój i powodzenie to dwa ważne czynniki wzrostu gospodarczego wszystkich społeczeństw Zjednoczonej Europy. W procesie wzrostu wykształcenia wśród kobiet, fundamentalnymi kwestiami są: edukacja, badania, innowacje, zatrudnienie i wspieranie tej konkretnej grupy. Przestrzeń i miejsce, to istotne składniki otacza jącego nas świata. Stwierdza się, że im bardziej człowiek oswaja przestrzeń tworząc w niej miejsca, szczególnie swoje miejsca, tym ten świat staje się dla niego bardziej przychylny. Miejsca wybrane dla danej społeczności, sakralizują przestrzeń, która w obliczu procesów globalizacyjnych nabiera szczególnego znaczenia nadaje tożsamość jednostce. Takie zagadnienia są tematem kolejnego tekstu autorstwa Kazimierza Mikulskiego. W kolejnym artykule Olga Nesterchuk przedstawiła główne kierunki pozytywnego wizerunku polityki edukacyjnej w szkolnictwie wyższym. Wskazała, iż obszary te mają tworzyć i rozpowszechniać wizerunek atrakcyjnej koncepcji polityki publicznej w zakresie szkolnictwa wyższego, dostępu do wysokiej jakości ustawicznego kształcenia a także optymalizacji polityki kadrowej. 11

12 Wstęp Problemy psychologii kognitywnej, myślenie młodych dorosłych stało się przyczynkiem do powstania tekstu Magdaleny Prentkiej. Prezentowana problematyka wpisuje się w poznawczo-rozwojowy nurt badań myślenia człowieka dorosłego. Z teoretycznego i praktycznego punktu widzenia ważne jest stworzenie koncepcji integrującej dotychczasową wiedzę o naturze procesu myślenia. Pozwoli to wprowadzić wskazania dotyczące efektywnej edukacji, diagnozy i terapii osób w stadium wczesnej dorosłości. Oddany nauce i rodzinnej ziemi taką sylwetkę prof. Jana Czochralskiego przedstawił Paweł Prusak. Autor postanowił przybliżyć postać tego wybitnego uczonego w zakresie krystalografii, metaloznawstwa i chemii, dra h.c. profesora Politechniki Warszawskiej. Jego odkrycie metody otrzymywania kryształów, zwanej metodą Czochralskiego we współczesnej technice należy do największych osiągnięć XX wieku. Stało się podstawą tech niki opartej na układach scalonych, miniaturyzacji urządzeń, komputeryzacji. Po latach infamii, przywrócono mu należne miejsce w panteonie uczonych i wynalazców. Katarzyna Stafanowicz-Zawiszewska podjęła problem dojrzałości społeczno-emocjonalnej dzieci sześcio- i siedmioletnich do podjęcia obowiązku szkolnego. Autorka podkreśla, że warunkiem prawidłowego funkcjonowania dzieci w roli uczniów jest właściwe określenie poziomu ich rozwoju umysłowego, społeczno -emocjonalnego, techniczno-estetycznego oraz fizyczno- -zdrowotnego, a także stopnia gotowości do pojęcia nauki. Kolejny artykuł Darii Twaróg traktuje o zależnościach między religijnością a motywacjami, podejmowanych przez jednostkę zachowań na polu prospołecznym czy altruistycznym. Stanowi on próbę odpowiedzi na szereg pytań na płaszczyźnie zależności między tożsamością, wychowaniem, a socjalizacją i wtłoczoną w nią religijnością. Podjęta tu tematyka stanowi tylko preludium do dalszych rozważań i prób odpowiedzi na trudne pytania o znaczenie religijności w procesie budowania się, nie tylko tożsamości, ale i motywacji zachowań (w tym prospołecznych) jak i świa topoglądu. Publikację swym opracowaniem zamyka Andrzej Wojciechowski, który stara się przybliżyć pojęcia agatologii rozumnego dobra, która cytując za ks. prof. Józefem Tischnerem i Emmanuel Levinas dotyka miękkiej kondycji człowieka w jego dramacie życia, w którego tle może być tragiczność. Autor w swych rozważaniach próbuje znaleźć odpowiedź na pytanie: czy współcześnie zagraża nam odejście od rozumnego dobra? W wachlarzu zagrożeń współczesnego świata za najbardziej niebezpieczne uznać można te, które tkwią w naszym wnętrzu. Upadek wszelkich wartości, brak umiejętności porozumiewania się, degradacja dotychczaso- 12

13 Wstęp wych norm etycznych, destrukcyjnie wpływają na byt jednostki ludzkiej. Zagrożenia współczesnego świata mają charakter globalny, jednakże człowiek powinien odnaleźć w sobie siłę i walczyć o to aby przetrwały fundamentalne wartości jakie niosą ze sobą trzy omawiane dziedziny życia: religia, kultura i edukacja. Redaktorzy

14

15 ks. abp Henryk J. Muszyński, Prymas Senior* CHRZEŚCIJAŃSTWO WOBEC WYZWAŃ KRYZYSU WSPÓŁCZESNEJ KULTURY Wprowadzenie Za Janem Pawłem II kulturę pojmować warto szeroko jako właściwy sposób istnienia i bytowania człowieka. Człowiek bytuje zawsze na sposób jakiejś kultury sobie właściwej, która z kolei stwarza pomiędzy ludźmi właściwą im więź, stanowiąc o międzyludzkim i społecznym sposobie bytowania 1. W obliczu ogromnej ilości i definicji kultury, opis Jana Pawła II wydaje się najbardziej odpowiedni. Głównym punktem odniesienia jest bowiem konkretny człowiek, osoba ludzka, bytująca zawsze na sposób konkretnej kultury, która nie wyklucza, a wręcz zakłada godność każdej istoty rodzaju homo sapiens, i to w swoim potrójnym wymiarze: do samego siebie, społeczności, w której żyje i w relacji do świata. W ten sposób u samego wyjścia nie ma zderzenia kultury ogólnoludzkiej z kulturą fragmentaryczną, zawężoną wyłącznie do kultury. Oznaki kryzysu współczesnej kultury W tradycyjnej kulturze europejskiej, wyrosłej na podłożu judeochrześcijańskim, która potrafiła zasymilować i przetworzyć istotne treści kultury greckiej i łacińskiej, właśnie chrześcijaństwo nadało znamię jedności i harmonii pomiędzy osobą a innymi ludźmi i pomiędzy człowiekiem a przyrodą występował stan równowagi i harmonii 2. Oświecenie oddzieliło sacrum od profanum, wiedzę, naukę od wiary i teologii, a postmodernizm nie tylko rozerwał harmonię pomiędzy tymi * Ks. abp. prof. dr hab. Henryk J. Muszyński, Arcybiskup Gnieźnieński Senior, Gniezno. 1 Jan Paweł II, Przemówienie w siedzibie UNESCO, Paryż, , [w:] Przemówienia i homilie, Kraków 1997, s J. St. Pasierb, Na początku była kultura, Katowice 2013, s

16 ks. abp. Henryk J. Muszyński, Prymas Senior zakresami, ale dostrzegł w nich autonomię przeciwstawiając je sobie nawzajem. Dynamiczny rozwój nauk empirycznych, niekwestionowane zdobycze naukowe i techniczne doprowadziły do ideologizacji najpierw samej nauki. Zgubne ideologie XX wieku, absolutyzacja rasy czy klasy postawiły następnie pod znakiem zapytania prawie wszystkie wartości, którymi przez wieki żyła cywilizacja europejska. Odrzuciły też odniesienie do transcendencji i zakwestionowały w sposób radykalny chrześcijański świat wartości. Rozbrat z wielowiekową tradycją i wartościami chrześcijańskimi spowodował poważny kryzys kultury europejskiej. Utrata pamięci i dziedzictwa chrześcijańskiego, pociąga za sobą nieodłącznie utratę nadziei, bez której nie ma życia. W następstwie bardziej boimy się przyszłości niż jej pragniemy 3 i pojawia się wewnętrzna pustka i utrata sensu życia. Jednym z wyrazów tej postawy duchowej udręki jest radykalny spadek urodzeń w Europie, a wiadomo, że kraje wymierające nie mają przyszłości. Europa pisze Jan Paweł II sprawia wrażenie milczącej apostazji człowieka sytego, który żyje tak, jakby Bóg nie istniał 4. Doświadczenie uczy, że odrzucenie Boga prowadzi prędzej czy później także do porzucenia i zakwestionowania prawdziwej godności człowieka. Bez odniesienia do transcendencji człowiek ogłasza samego siebie jako absolutne centrum rzeczywistości i jedyny punkt odniesienia dobra, prawdy i piękna. Zaciera się granica pomiędzy dobrem i złem, prawdą i fałszem. Dążenie do narzucania takiej antropologii bez Boga i Chrystusa pociąga za sobą z konieczności kryzys godności osoby ludzkiej, wartości każdego życia ludzkiego, a w dalszym następstwie także małżeństwa jako naturalnej komórki nowego życia. Kryzys prawdziwej godności człowieka jako homo sapiens i animal rationale ma swoje poważne, przeważnie negatywne konsekwencje także w wymiarze społecznym. Zamiast animal sociale istoty społecznej, człowiek staje się istotą egocentryczną i ulega skrajnemu indywidualizmowi. Wreszcie sam człowiek redukuje siebie do miary homo faber przetwórcy dóbr ziemskich, homo economicus zatroskanego wyłącznie o rozwój ekonomiczny, homo pragmaticus liczącego korzyści i zysk, czy homo ludens zadowalającego się dobrobytem, wygodą czy innymi przyjemnościami cielesnymi i ziemskimi. W następstwie takiej redukcji zmienia się także radykalnie hierarchia wartości. Wszystko, co nie przynosi korzyści, zysku, przyjemności, staje się nieważne. Takie wartości moralne jak: sprawiedliwość, uczciwość, odpowiedzialność, solidarność, wzajemne zaufanie, dobro wspólne tracą swoją wartość na rzecz fundamentalizmu i egoizmu indywidualnego czy społecznego. 3 Jan Paweł II, Posynodlana adhortacja apostolska Ecclesia in Europa, nr 8. 4 Tamże, nr 9. 16

17 Chrześcijaństwo wobec wyzwań kryzysu współczesnej kultury Jednostka, jej dobro i szczęście stają się absolutną, najważniejszą wartością w świecie stworzonym. Globalny świat, w którym żyjemy oraz niezmiernie szybki i dynamiczny rozwój różnych dyscyplin naukowych, szczególnie biotechnologii i elektroniki, obok wielkich szans, przyniósł także nowe, poważne zagrożenia. Szczególnie niebezpieczna okazuje się nowa, szeroko propagowana i narzucana ideologia gender. Kiedy w 1961 roku po raz pierwszy sklonowano owieczkę Dolly, zapewniano, że nie grozi to niebezpieczeństwem klonowania człowieka. Jawne lekceważenie norm moralnych i brak odpowiednich uregulowań prawnych sprawia, że dziś wykorzystuje się nie tylko komórki macierzyste dla ratowania życia, ale podejmuje się także próby klonowania ludzi i zwierząt. Co do nie dawna wydawało się science fiction dziś jest na wyciągnięcie ręki. Niestety, nie wszystko, co jest technicznie możliwe, jest moralnie godziwe. Ideologia gender niesie poważne niebezpieczeństwo zakwestionowania obiektywnych praw natury i norm kultury ogólnoludzkiej. Prawa te, niedawno jeszcze powszechnie uznawane i szanowane, nawet gdy nie zawsze były zachowywane, zostały dziś radykalnie zakwestionowane. Należą do nich między innymi: małżeństwo i rodzina jako trwały związek mężczyzny i kobiety, a także płeć właściwa naturze stworzenia, którą człowiek przynosi wraz ze swoim narodzeniem. Absolutyzacja wolności jednych, niesie ogromne zagrożenie dla drugich, zwłaszcza dla ludzi nienarodzonych, słabych, starych i kalekich. Człowiek stawia siebie w miejsce Boga i przypisuje sobie prawo do decydowania o tym: kto ma prawo żyć, a kto musi umierać. Stosowanie praktyk eugenicznych grozi cofnięciem się do poziomu barbarzyństwa. Kardynał Paul Poupard, były Przewodniczący Papieskiej Rady ds. Kultury, zatytułował swój wykład, wygłoszony w Lublinie na Kongresie Kultury Chrześcijańskiej w 2000 roku: Pomiędzy barbarzyństwem i nadzieją 5. W wyniku postępującej sekularyzacji, skrajnego indywidualizmu i subiektywizmu, świat postmodernistyczny proponuje jakby odwrócony porządek aksjologiczny w porównaniu z tym, który obowiązywał dotąd w kulturze europejskiej: y W miejsce sacrum całkowita desakralizacja, wizja człowieka i świata bez jakiegokolwiek odniesienia do transcendencji i redukuje rolę religii wyłącznie do sfery czysto prywatnej. y W miejsce Boga człowiek, który uznaje siebie samego jako jedyny punkt odniesienia dobra, prawdy i piękna. 5 Por. P. Poupard, Kryzys współczesnej kultury i chrześcijańska odpowiedź, [w:] R. Rubinkiewicz, S Zięba (red.), Sacrum i kultura. Chrześcijańskie korzenie przyszłości, Lublin 2000, s

18 ks. abp. Henryk J. Muszyński, Prymas Senior y W miejsce wolności jako daru Boga samorealizacja i samowola. y W miejsce obiektywnej Prawdy indywidualna, własna prawda. Wkład chrześcijaństwa ku odnowie kultury Jakie miejsce przypadnie kulturze i wartościom chrześcijańskim w globalnym, wielokulturowym i pluralistycznym świecie XXI wieku? Zderzenie kultur, postępujący w Europie proces laicyzmu, a nawet wrogość wobec chrześcijaństwa, wreszcie skrajny indywidualizm, relatywizm i subiektywizm, które eliminują wartości trwałe i obiektywne, nowe ideologie, przez które dobrobyt, korzyść, zysk, indywidualny i zbiorowy egoizm zajmują miejsce duchowych wartości, nie mogą stanowić trwałego fundamentu dla przyszłości. Z drugiej strony historii nie da się cofnąć czy zawrócić globalny, wielokulturowy, pluralistyczny świat jest rzeczywistością. Ze strony chrześcijańskiej podejmuje się próby inkulturacji wartości ewangelicznych w ten nowy techniczny świat. Jednakże w obliczu nowych wzorców zachowań i promowania wartości laickich, a nawet religii pogańskich, trudno przyjąć, że te wysiłki mogą przynieść pozytywny skutek. Za kardynałem J. Ratzingerem należałoby raczej dążyć do spotkania kultur i interkulturowości, które będzie zmierzało do tworzenia kanonu ogólnoludzkich wartości, bez zatracenia własnej tożsamości religijnej i kulturowej. Takie spotkanie kultur pisze kard. Ratzinger jest możliwe, ponieważ człowiek, przy całej różnorodności swej historii i form wspólnotowych, jest jedyny, jest jedną i tą samą istotą. Ta jedna istota człowiek jest w głębi swego bytu dotknięta przez tę samą prawdę 6. W tej perspektywie chrześcijaństwo ma do zaproponowania pewne wartości kultury duchowej wyrosłe z Biblii, oparte na Ewangelii, bez których trudno wyobrazić sobie jakąkolwiek trwałą wspólnotę kulturową przyszłości. Gwałtowna laicka ideologia sprawia, że z określeń ludzkiej istoty prawie zniknęło określenie człowieka jako homo religiosus. Badania etnograficzne potwierdzają jednak, że religia jest nadal jednym z istotnych podmiotów każdej kultury, nie tylko pierwotnej. Właśnie najnowsze czasy tzw. naukowego i praktycznego ateizmu, którego jesteśmy świadkami, potwierdzają w całej rozciągłości, że odrzucenie Boga i wartości transcendentnych prowadzi do absolutyzowania wartości doczesnych: zysk, korzyść, dobrobyt i wiele innych otrzymuje znamię bożka, któremu praktycznie podporządkowuje się wszystkie inne wartości. Formy kultu religijnego zostały zastąpione obrzędami, które 6 Kard. J. Ratzinger, Wiara. Prawda. Tolerancja. Chrześcijaństwo a religie świata, Kielce 2004, s

19 Chrześcijaństwo wobec wyzwań kryzysu współczesnej kultury otrzymują znamię świeckiej religii. Jeszcze bardziej tragiczne konsekwencje powoduje eliminowanie prawdziwego sacrum związanego z wiarą religijną. Odrzucenie prawdziwej świętości sprawia, że w formie skrajnej, nawet zabijanie wroga może być uznane za święty obowiązek. W gruncie rzeczy każdy człowiek, nawet niewierzący, posiada pewien rodzaj wiary, nawet jeśli nie jest tego świadomy. Niewiedza, do której odwołuje się agnostyk, czy niewiara, którą wyznaje ateista, nie ma nigdy charakteru absolutnego, tak, aby była całkowicie niewrażliwa na prawdziwe wartości ewangeliczne. Również wiara człowieka wierzącego nie wyklucza momentów niedowiarstwa człowieka, który woła: Panie, wierzę, ale zaradź mojemu niedowiarstwu! (Mk 9,24). Postawy niewiary niewierzących i wątpiących i pewności wiary ludzi wierzących, nie są od siebie tak odległe jak na pozór się może wydawać. Nie zawsze muszą one stanowić proste przeciwieństwo. Zderzenie cywilizacji XX i XXI wieku sprowadza się w gruncie rzeczy do diametralnie przeciwstawnej koncepcji człowieka. Według Biblii człowiek jest stworzony na obraz i podobieństwo samego Boga (por. Rdz 1,27). Godność tę człowiek posiada z samego aktu stworzenia, nie pochodzi ona z żadnego aktu nadania i przysługuje człowiekowi od pierwszej chwili poczęcia i jest niezbywalna: jedynym Panem życia jest tylko Bóg. Ludzki genom przypomina Jan Paweł II ma ponadto nie tylko wymiar biologiczny, ale jest wyposażony w godność antropologiczną 7. Radykalna laicka koncepcja człowieka stawia go w miejsce Boga jako jedyną miarę i punkt odniesienia wszystkich wartości, z życiem włącznie. Człowiek, który nie umie sam siebie zdefiniować do końca, przypisuje sobie prawo decydowania o życiu innych, a nawet usiłuje tworzyć drugą istotę na własny wzór i podobieństwo. Pociąga to za sobą niewyobrażalną wprost relatywizację wszystkich tradycyjnych wartości: życia, prawdy, wolności, sprawiedliwości wszystko staje się względne i zredukowane do miary stworzonej i całkowicie wymiernej. Czy jest możliwe pogodzenie tych dwu przeciwstawnych ujęć człowieka na płaszczyźnie integralnego humanizmu? Wydaje się, że taka możliwość istnieje na płaszczyźnie personalistycznej, gdy z jednej strony uzna się człowieka, życie ludzkie za najwyższą, ale nie absolutną wartość stworzoną i jednocześnie przyzna się, że wolność ludzka kończy się tam, gdzie zaczyna się wolność drugiej istoty ludzkiej 8. 7 Jan Paweł II, Przemówienie do uczestników IV Zgromadzenia Plenarnego Papieskiej Akademii Pro Vita, [w:] Dzieła zebrane, t. V, Kraków 2007, s Por. B. Geremek, Czy demokracja może być totalitarna?, [w:] Scenariusze przyszłości, Gliwice 2004, s. 50 nn. 19

20 ks. abp. Henryk J. Muszyński, Prymas Senior Kościół katolicki nauczając, że człowiek jest pierwszą i podstawową drogą Kościoła, i to drogą wyznaczoną przez Jezusa Chrystusa 9, poczynił w tym względzie ważny krok właśnie w kierunku dowartościowania człowieka jako najważniejszej rzeczywistości stworzonej. To nie nauka a ideologia, przez odrzucenie transcendencji, absolutyzuje rzeczywistość stworzoną, w tym także pojęcie samej wolności. Jednym z istotnych elementów kultury europejskiej, który w systemach demokratycznych otrzymuje kluczowe znaczenie, jest pojęcie wolności. W tradycyjnym znaczeniu nawiązuje ono do biblijnego opisu człowieka jako obrazu i podobieństwa Boga. Człowiek rodzi się wolny, skazany na wybór pomiędzy dobrem i złem, potrzebuje nieodzownie jasnych kryteriów rozróżniania dobra i zła, a także motywów, które pozwalają realizować poznane dobro, prawdę i piękno. Wolność pozostaje zatem w najściślejszej relacji do prawdy. Bez odniesienia do prawdy wolność traci swoją treść, a człowiek zostaje wystawiony na pastwę namiętności, jawnych lub ukrytych uwarunkowań. Bez pełnej prawdy nie ma też prawdziwej wolności 10. W zrozumieniu chrześcijańskim wolność jest darem otrzymanym od Chrystusa, który wyzwolił nas ku wolności (Ga 5,1). Powołaniem chrześcijańskim do wolności jest realizowanie poznanego dobra przez miłość i w miłości (por. Ga 5,13). Niestety współcześnie wolność rozumie się najczęściej właśnie jako wyzwolenie od wszelkich norm i utożsamia się praktyczne z samowolą. Swoje rozważania na temat prawdy, tolerancji i wolności, kard. J. Ratzinger konkluduje w sposób następujący: Błędne jest zrozumienie wolności jako wyzwolenia, coraz szerszego znoszenia norm i stałego poszanowania wolności indywidualnej aż do pełnego wyzwolenia ze wszystkich porządków i regulacji. Wolność, jeśli nie ma nas doprowadzić do kłamstwa i samozniszczenia, musi być zorientowana na prawdę, czyli na to, czym rzeczywiście jesteśmy. Musi zatem odpowiadać naszemu bytowi. Prawo nie jest przy tym przeciwieństwem wolności, ale jej warunkiem, elementem konstytutywnym. Wyzwolenie nie polega na stopniowym znoszeniu praw i norm, ale na oczyszczeniu nas samych oraz norm tak, by umożliwiło współistnienie wolności zgodnie z istotą człowieczeństwa 11. Trudno przyjąć, by ci, którzy kierowani określoną ideologią, nie uznają żadnych porządków i regulacji poza własnym, absolutnym prawem do wolności, byli gotowi przyjąć chrześcijańską wizję wolności. Można jednak zaproponować dyskusję na temat istoty samego człowieczeństwa i współ- 9 Jan Paweł II, Encyklika Redemptor hominis, nr Por. Jan Paweł II, Encyklika Centesimus annus, nr J. Ratzinger, Wiara. Prawda. Tolerancja, dz. cyt., s

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Imię i nazwisko autora rozprawy: mgr Paulina Mamiedow Stopień / tytuł naukowy oraz imię i nazwisko promotora rozprawy: dr hab. Mariusz Gizowski Temat rozprawy doktorskiej:

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wartości w wychowaniu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wartości w wychowaniu prof. Ewa Chmielecka Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 20 października 2009 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTETDZIECIECY.PL O czym

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z religii kl. 4

Kryteria ocen z religii kl. 4 Kryteria ocen z religii kl. 4 Ocena celująca - spełnia wymagania w zakresie oceny bardzo dobrej - prezentuje treści wiadomości powiązane ze sobą w systematyczny układ - samodzielnie posługuje się wiedzą

Bardziej szczegółowo

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych.

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jest interpersonalnym systemem stosunków wewnątrz grupowych lub systemem społecznym. Te stosunki tworzone są przez więzi społeczne i emocjonalne.

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

Wstęp Człowiek żyje w określonym środowisku, które dostarcza mu wciąż nowych wrażeń, a nierzadko również problemów. Niekiedy środowisko jest dla niego nowym wyzwaniem, z jednej strony niesie wsparcie,

Bardziej szczegółowo

ks. dr Marek Dziewiecki Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego MIŁOŚĆ I MAŁŻEŃSTWO

ks. dr Marek Dziewiecki Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego MIŁOŚĆ I MAŁŻEŃSTWO ks. dr Marek Dziewiecki Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego MIŁOŚĆ I MAŁŻEŃSTWO Bóg wymyślił małżeństwo i rodzinę po to, by nie być kimś jedynym, kto kocha człowieka. Katolicka nauka o małżeństwie

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie,,( ) Wychowywać to nie znaczy kształcić tylko rozum, lecz kształtować harmonijnie całego człowieka, a więc także jego serce i charakter.

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

Boże spojrzenie na człowieka 1

Boże spojrzenie na człowieka 1 Boże spojrzenie na człowieka 1 opracował: Artur Trzęsiok Knurów, 24 marca 2006 1 wersja beta 1 Wprowadzenie dla Animatora Człowiek nie może żyć bez miłości. Człowiek pozostaje dla siebie istotą niezrozumiałą,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza

WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ. Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza WYMAGANIA EDUKACYJNE W ZAKRESIE IV KLASY SZKOŁY PODSTAWOWEJ Zaproszeni przez Boga z serii Drogi przymierza Wymagania edukacyjne śródroczne Ocena celująca Ocenę celującą przewiduję dla uczniów przejawiających

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji

Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji Ks. dr Jacek Czaplicki KS-4 Wychowanie ku wartościom - szanse i zagrożenia" 1 G. C. Berkouwer konstatuje: "Dziś bardziej niż kiedykolwiek, pytanie

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r.

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r. Odpowiedzialne rodzicielstwo Strumienie, 20 XI 2010 r. Płodność miłości małżeńskiej (1) Bóg im błogosławił, mówiąc do nich: «Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię» (Rdz 1, 26-18)

Bardziej szczegółowo

MISJA "UCZYMY NIE DLA SZKOŁY, LECZ DLA ŻYCIA"

MISJA UCZYMY NIE DLA SZKOŁY, LECZ DLA ŻYCIA Gimnazjum im. Jana Pawła II w Iwierzycach 39-124 Iwierzyce 186 tel. 17 745 50 94 fax. 17 222 15 25 www.gimiwierzyce.pl adres e-mail: gimnazjum@iwierzyce.pl MISJA "UCZYMY NIE DLA SZKOŁY, LECZ DLA ŻYCIA"

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

Chcielibyśmy bardziej służyć. Chcielibyśmy bardziej służyć

Chcielibyśmy bardziej służyć. Chcielibyśmy bardziej służyć Chcielibyśmy bardziej służyć Karol Białkowski: Witam serdecznie Piotra Nazaruka, dyrygenta, kompozytora i chyba można tak powiedzieć twórcę chóru Trzeciej Godziny Dnia? Piotr Nazaruk: Twórca to za dużo

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Wydawnictwo WAM Kraków 2009 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 5 ROZDZIAŁ I ROZWÓJ SEKSUALNY W OKRESIE DZIECIŃSTWA

Bardziej szczegółowo

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Pod redakcją naukową Martyny Pryszmont-Ciesielskiej Copyright by Uniwersytet Wrocławski

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Opracowanie: mgr Violetta Kujacińska mgr Małgorzata Lewandowska Zasady: IZ może być ustna lub pisemna, IZ pisemną przekazujemy

Bardziej szczegółowo

1 Odpowiedzialna pomoc wychowawcza Marek Dziewiecki

1 Odpowiedzialna pomoc wychowawcza Marek Dziewiecki 1 Spis treści 2 Spis treści I Wychowanie a psychologia...... 8 1. Psychologizacja wychowania......8 2. Właściwa relacja między psychologią a pedagogiką.... 10 3. Psychologia a wychowanie: przykłady oddziaływania

Bardziej szczegółowo

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA Autor: Prof. PAWEŁ TYRAŁA Tytuł: TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA zarys teorii oraz metodyki wychowania Recenzja Prof. Igor Kominarec Liczba stron: 240 Rok wydania: 2012 Spis treści WSTĘP Rozdział I TEORIA

Bardziej szczegółowo

PERIODYK KOŁA NAUKOWEGO TEOLOGÓW

PERIODYK KOŁA NAUKOWEGO TEOLOGÓW Initium Nr 41-42 (2010/2011) CZASOPISMO TEOLOGICZNYCH POSZUKIWAŃ PERIODYK KOŁA NAUKOWEGO TEOLOGÓW WYDZIAŁ TEOLOGICZNY UNIWERSYTETU ŚLĄSKIEGO W KATOWICACH KATOWICE 2011 Spis treści Spis treści Redakcja

Bardziej szczegółowo

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa I. Świadkowie Chrystusa 2 3 4 5 6 określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. określa sposoby odnoszenia się do Boga

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE Załącznik nr 1 do Uchwały Rady Pedagogicznej Nr 6/2013 z dnia 10.09.2013r. PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE Wrzesień 2013 r. PODSTAWA PRAWNA Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia

Bardziej szczegółowo

Teksty Jana Pawła II zaprezentowane w czasie montażu. Jan Paweł II - odwaga świętości.

Teksty Jana Pawła II zaprezentowane w czasie montażu. Jan Paweł II - odwaga świętości. Teksty Jana Pawła II zaprezentowane w czasie montażu Jan Paweł II - odwaga świętości. W Was jest nadzieja, ponieważ Wy należycie do przyszłości, a zarazem przyszłość do Was należy. Nadzieja zaś jest zawsze

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 MISJA SZKOŁY Jesteśmy szkołą bezpieczną i przyjazną. Szanujemy się wzajemnie i wspieramy. Celem naszej szkoły jest dobre przygotowanie uczniów

Bardziej szczegółowo

Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS W CYKLU KSZTAŁCENIA 2014/2016. Filozofia i bioetyka

Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS W CYKLU KSZTAŁCENIA 2014/2016. Filozofia i bioetyka Jednostka Organizacyjna: Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS W CYKLU KSZTAŁCENIA 2014/2016 Katedra Nauk Społecznych Kierunek: Fizjoterapia Rodzaj studiów i profil (I stopień/ii stopień,

Bardziej szczegółowo

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności Problemy współczesności Obecnie przeżywamy okres, w którym ludzkość znalazła się w stadium dotychczas nieznanych, wielkich problemów cywilizacyjnych. Jesteśmy świadkami nagromadzenia się przeróżnych trudności,

Bardziej szczegółowo

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze.

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze. WSTęP Pytanie zadane przez Autora w tytule może brzmieć jak obiecujące hasło reklamowe: przeczytaj książkę, a przekonasz się, że wszystkie trudności i problemy twojego życia duchowego i wspólnotowego zostaną

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY Punktu Przedszkolnego przy Szkole Podstawowej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Nowym Grabiu na lata 2012/2015

KONCEPCJA PRACY Punktu Przedszkolnego przy Szkole Podstawowej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Nowym Grabiu na lata 2012/2015 KONCEPCJA PRACY Punktu Przedszkolnego przy Szkole Podstawowej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Nowym Grabiu na lata 2012/2015 Nie zadawajcie dzieciom gwałtu nauczania, tylko niech się bawią. Dziecko

Bardziej szczegółowo

JAN PAWEŁ II O NAUCE

JAN PAWEŁ II O NAUCE JAN PAWEŁ II O NAUCE (1978 2005) Wstęp Zenon Kardynał Grocholewski Słowo Arcybiskupa Metropolity Warszawskiego Arcybiskup Kazimierz Nycz Słowo Założyciela Ks. Marian Piwko CR Wprowadzenie Ks. prof. dr

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 2. Uzupełnia zdobytą na 3. Aktywnie uczestniczy w lekcji

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ AGROTECHNICZNYCH I OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH IM. ST. STASZICA W SWAROŻYNIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ AGROTECHNICZNYCH I OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH IM. ST. STASZICA W SWAROŻYNIE PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ AGROTECHNICZNYCH I OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH IM. ST. STASZICA W SWAROŻYNIE WSTĘP Założeniem programu wychowawczego naszej szkoły jest rozwój osobowości ucznia. Osobowości pojmowanej

Bardziej szczegółowo

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, Szukamy: politycznym i kulturalnym 1. Doświadczenia żywej wiary 2. Uzasadnienia swojej wiary domagają się 3. Wspólnoty

Bardziej szczegółowo

Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje. Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce

Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje. Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce Anna Zachorowska-Mazurkiewicz Kobiety i instytucje Kobiety na rynku pracy w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej i w Polsce Katowice 2006 Spis treści Wstęp 9 Rozdział I Rola i pozycja kobiet na rynku

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW

Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW Warszawa, październik 2009 BS/134/2009 WZORY I AUTORYTETY POLAKÓW We współczesnym społeczeństwie dość często mówi się o upadku autorytetów. Poruszane są kwestie braku wzorów osobowych zarówno w działalności

Bardziej szczegółowo

WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI

WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZOŚCI Program wychowawczy Mlodzieżowego Domu Kultury w Świdnicy im. Mieczyslawa Kozara- Sobódzkiego Do realizacji w latach 2012-2014 PROGRAM WYCHOWAWCZY WĘDRUJĄC RAZEM KU PRZYSZŁOŚCI

Bardziej szczegółowo

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 65 W ŁODZI Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic Priorytet w wychowaniu młodego człowieka powinien mieć dom rodzinny.

Bardziej szczegółowo

K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne.

K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne. K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne. Spis treści: Przedmowa 11 Wstęp 13 Część II Zagadnienia historyczne. G. Wejman, Papież Jan Paweł II w Szczecinie

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej PROGRAM WYCHOWAWCZY Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej,,W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej człowiekiem Jan Paweł II PROGRAM

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI WYMAGANIA Z RELIGII DLA KLASY IV I. Znajomość modlitw: poznane w kl. I- III; Modlitwa różańcowa.

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Znaczenie współpracy rodziców ze szkołą, przedszkolem. Justyna Kurtyka-Chałas

Znaczenie współpracy rodziców ze szkołą, przedszkolem. Justyna Kurtyka-Chałas Znaczenie współpracy rodziców ze szkołą, przedszkolem Justyna Kurtyka-Chałas Kryzys wychowania, o jakim dziś często mówimy w odniesieniu zarówno do domu rodzinnego jak i szkoły, jest przede wszystkim kryzysem

Bardziej szczegółowo

WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE. w Zespole Szkół Nr 1 im. C. K. Norwida w Świdniku

WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE. w Zespole Szkół Nr 1 im. C. K. Norwida w Świdniku WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE w Zespole Szkół Nr 1 im. C. K. Norwida w Świdniku 1 Wprowadzenie do nauczania w szkole zajęć Wychowanie do życia w rodzinie stawia przed nauczycielem ważne cele edukacyjne:

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum

Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Przedmiot: religia Klasa: pierwsza gimnazjum Tygodniowa

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 47/135 przyjęta i proklamowana w dniu 10 grudnia 1992 roku Zgromadzenie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski Program wychowawczy SPIS TREŚCI: 1. Podstawa prawna

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi.

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. reprezentuje klasę lub szkołę w parafii lub diecezji, np. poprzez udział w

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYKI STUDENTA. Wyższej Szkoły Ekologii i Zarządzania w Warszawie

KODEKS ETYKI STUDENTA. Wyższej Szkoły Ekologii i Zarządzania w Warszawie KODEKS ETYKI STUDENTA Wyższej Szkoły Ekologii i Zarządzania w Warszawie Warszawa, 24.01.2013 Chcąc podkreślić nieoceniony wpływ zdobywania wiedzy na jakość ludzkiego życia jesteśmy przekonani, iż będąc

Bardziej szczegółowo

Animaloterapia. Program Przedszkolnego Klubu Animals Cztery łapy

Animaloterapia. Program Przedszkolnego Klubu Animals Cztery łapy Animaloterapia Program Przedszkolnego Klubu Animals Cztery łapy Anna Franczyk, Katarzyna Krajewska, Joanna Skorupa Animaloterapia Program Przedszkolnego Klubu Animals Cztery łapy Oicyna Wydawnicza Impuls

Bardziej szczegółowo

niektóre pytania, na które Czytelnik będzie mógł znaleźć odpowiedź w trakcie lektury książki 7 Wstęp 9

niektóre pytania, na które Czytelnik będzie mógł znaleźć odpowiedź w trakcie lektury książki 7 Wstęp 9 Spis treści niektóre pytania, na które Czytelnik będzie mógł znaleźć odpowiedź w trakcie lektury książki 7 Wstęp 9 Rozdział 1 Na czym opiera się nauczanie Kościoła o seksualności? 13 Wyjaśniać prosto jak

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Zespołu Szkół nr 5 w Bełku

Program Wychowawczy Zespołu Szkół nr 5 w Bełku Program Wychowawczy Zespołu Szkół nr 5 w Bełku 1 WIZJA SZKOŁY Motto: Dziecko jest wspólnym dobrem rodziców i szkoły 1.Szkoła będzie wspólnotą opartą na zasadzie partnerstwa, przyjaźni, szacunku i wzajemnej

Bardziej szczegółowo

Wiadomości, umiejętności i postawy. ucznia

Wiadomości, umiejętności i postawy. ucznia dopuszczająca oceny dostateczna dobra bardzo dobra Wiadomości, umiejętności i postawy Uczeń wykazuje się znajomością: Aktów wiary, nadziei, miłości, żalu Stacji drogi krzyżowej Sakramentów Darów Ducha

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 11 IM. SZARYCH SZEREGÓW W STALOWEJ WOLI

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 11 IM. SZARYCH SZEREGÓW W STALOWEJ WOLI PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 11 IM. SZARYCH SZEREGÓW W STALOWEJ WOLI SPIS TREŚCI: I. Podstawa prawna Szkolnego Programu Wychowawczego II. Misja szkoły III. Model absolwenta IV. Priorytety

Bardziej szczegółowo

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej ...Dobra edukacja to edukacja włączająca, zapewniająca pełne uczestnictwo wszystkim uczniom, niezależnie od płci, statusu społecznego i ekonomicznego, rasy,

Bardziej szczegółowo

Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym

Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym Małgorzata Joanna Adamczyk Kolegium MISH UW Collegium Invisibile m.adamczyk@ci.edu.pl Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym Ewolucja czy rewolucja? Zdobywanie przez osoby

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M.

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. Montessori MISJA PRZEDSZKOLA Nasze przedszkole jest drogowskazem

Bardziej szczegółowo

Seksualność w służbie miłości. Dr hab. Urszula Dudziak, prof. KUL

Seksualność w służbie miłości. Dr hab. Urszula Dudziak, prof. KUL Seksualność w służbie miłości Dr hab. Urszula Dudziak, prof. KUL Bibliografia: Spis treści Człowiek to ktoś, kto kocha (Biblia, teologia, filozofia personalizmu, etyka, psychologia, familiologia) Sposoby

Bardziej szczegółowo

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ

1 Jak nie należy kochać dziecka? Józef Augustyn SJ 1 2 Spis treści Brak akceptacji dziecka.....8 Niesprawiedliwe karanie dziecka.....9 Stwarzanie dziecku poczucia zagrożenia... 10 Przyjmowanie postawy paternalizmu... 11 Niesłuszne ograniczanie wolności

Bardziej szczegółowo

WYCHOWANIE jako wprowadzanie dziecka w świat wartości

WYCHOWANIE jako wprowadzanie dziecka w świat wartości WYCHOWANIE jako wprowadzanie dziecka w świat wartości Opr. Zbigniew B. Gaś Zakład Psychoprofilaktyki i Pomocy Psychologicznej Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji Lublin prawa zastrzeżone 1/26 Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Nadrzędnym celem wychowawczym Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE jest wspomaganie

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy. Chrześcijańskiej Szkoły Podstawowej im. Króla Dawida oraz Chrześcijańskiego Gimnazjum im. Króla Dawida w Poznaniu

Program Wychowawczy. Chrześcijańskiej Szkoły Podstawowej im. Króla Dawida oraz Chrześcijańskiego Gimnazjum im. Króla Dawida w Poznaniu Program Wychowawczy Chrześcijańskiej Szkoły Podstawowej im. Króla Dawida oraz Chrześcijańskiego Gimnazjum im. Króla Dawida w Poznaniu I. PODSTAWA PRAWNA SZKOLNEGO PROGRAMU WYCHOWAWCZEGO Podstawę prawną

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5. Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU

PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5. Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5 Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU INFORMACJE OGÓLNE Klub Europejski EURO5 istnieje od września 2001 roku. Spotkania odbywają się raz w tygodniu.

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia.

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Źródło zdjęć: 1. Drogowskazy. [online], [dostęp: 16 maja 2013], Dostępny w Internecie: . 2.

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania Spis treści Wprowadzenie... 9 1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami... 13 1.1. Rola środowiska w procesach społeczno-gospodarczych... 13 1.2. Uwarunkowania zasobowe.

Bardziej szczegółowo

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne historie. Tą osobą jest Maryja, mama Pana Jezusa. Maryja opowiada

Bardziej szczegółowo

WOLONTARIAT wyzwaniem dla wychowania XXI wieku. Dr Joanna Michalak-Dawidziuk

WOLONTARIAT wyzwaniem dla wychowania XXI wieku. Dr Joanna Michalak-Dawidziuk WOLONTARIAT wyzwaniem dla wychowania XXI wieku Dr Joanna Michalak-Dawidziuk ). PROCES STARZEJĄCEGO SIĘ ŚWIATA W 2047 roku po raz pierwszy w skali światowej liczba osób starszych (powyżej 60 lat) będzie

Bardziej szczegółowo

ZARYS TEORII REKREACJI RUCHOWEJ

ZARYS TEORII REKREACJI RUCHOWEJ ZARYS TEORII REKREACJI RUCHOWEJ Redakcja naukowa Andrzej Dąbrowski AKADEMIA WYCHOWANIA FIZYCZNEGO Warszawa, 2006 Recenzenci: prof. dr hab. Wiesław Siwiński prof. dr hab. Zbigniew Krawczyk Projekt okładki:

Bardziej szczegółowo

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Na ocenę celującą uczeń: Posiada wiedzę i umiejętności przewidziane na ocenę bardzo dobrym (co najmniej w 90%), a nad to: Samodzielnie i twórczo rozwija własne zainteresowania

Bardziej szczegółowo

HISTORIA - GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE

HISTORIA - GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE HISTORIA - GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA I PRAHISTORIA Czas w historii. Klasyfikacja źródeł historycznych. Pradzieje ludzkości. Ocena dopuszczająca: zna pojęcia źródło historyczne, era ; zlokalizuje

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe i kryteria oceniania - religia. Jest wzorem dla innych pod względem: pilności, odpowiedzialności, samodzielności.

Wymagania programowe i kryteria oceniania - religia. Jest wzorem dla innych pod względem: pilności, odpowiedzialności, samodzielności. Wymagania programowe i kryteria oceniania - religia I. Podstawowe: Na ocenę celującą uczeń: Prowadzi zeszyt i odrabia zadania domowe. Jest wzorem dla innych pod względem: pilności, odpowiedzialności, samodzielności.

Bardziej szczegółowo

Podobno lepiej jest rozmawiać z piękną kobietą i myśleć przy tym o Panu Bogu, niż modlić się do Boga i myśleć o pięknej kobiecie (K. Wójtowicz).

Podobno lepiej jest rozmawiać z piękną kobietą i myśleć przy tym o Panu Bogu, niż modlić się do Boga i myśleć o pięknej kobiecie (K. Wójtowicz). wstęp Podobno lepiej jest rozmawiać z piękną kobietą i myśleć przy tym o Panu Bogu, niż modlić się do Boga i myśleć o pięknej kobiecie (K. Wójtowicz). W pierwszym wypadku, widząc piękno kobiety, można

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II Adhortacja Apostolska Christifideles Laici X. 132 Jan Paweł II Adhortacja Apostolska Christifideles Laici X. 206 Jan Paweł II Adhortacja

Jan Paweł II Adhortacja Apostolska Christifideles Laici X. 132 Jan Paweł II Adhortacja Apostolska Christifideles Laici X. 206 Jan Paweł II Adhortacja X. NAUCZANIE KOŚCIOŁA - nauczanie Papieża - dokumenty Stolicy Apostolskiej - dokumenty Soborów oraz Biskupów - Prawo Kanoniczne AUTOR TYTUŁ NUMER STATUS Znak nr 7-9 (1982) Społeczne nauczanie KK. X. 77

Bardziej szczegółowo

Edukacja w społeczeństwie demokratycznym

Edukacja w społeczeństwie demokratycznym Edukacja w społeczeństwie demokratycznym aspekty edukacji: "uczyć się, aby wiedzieć", "uczyć się, aby działać", "uczyć się, aby żyć wspólnie", "uczyć się, aby być Według raportu UNESCO Edukacja - jest

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil : Zawodowy Stopień studiów: Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: 1 Forma studiów: stacjonarne/niestacjonarne Moduł

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra WYMAGANIA Z RELIGII I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Niedostateczna Dopuszczająca Dostateczna Dobra bardzo dobra Celująca Wykazuje rażący brak wiadomości programowych klasy IV. Wykazuje zupełny brak

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Nasza szkoła realizuje potrzeby i oczekiwania całej społeczności szkolnej i środowiska lokalnego. Kształci i

Bardziej szczegółowo

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości.

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości. Lectio Divina Rz 6,15-23 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

XXVIII Niedziela Zwykła

XXVIII Niedziela Zwykła XXVIII Niedziela Zwykła Dla wyeksponowania Bożej Mądrości wobec ludzkiego rozumu, Jezus buduje paradoksalną dysproporcję: za przykład stawia wielbłąda, zwierzę juczne, wytrwałe w pracy i wytrzymałe na

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM Tydzień wprowadzający Bóg nas "...wezwał świętym powołaniem nie na podstawie naszych czynów, lecz stosownie do własnego postanowienia i łaski, która nam dana została w

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle JAN PAWEŁ II Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle pożądanym. Niektórzy zdają się nie interesować

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Szkoły Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr 1 w Lędzinach

Program wychowawczy Szkoły Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr 1 w Lędzinach Program wychowawczy Szkoły Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr 1 w Lędzinach W naszej szkole przyjęto następującą interpretację definicji wychowania: Wychowanie w szkole jest to sekwencja działań

Bardziej szczegółowo

L. Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich. Lidia Dakowicz

L. Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich. Lidia Dakowicz L. Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich Lidia Dakowicz Obywatelskość jako wartość ceniona przez studentów kierunków nauczycielskich Uniwersytetu w Białymstoku

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY XV Liceum Ogólnokształcącego im. Zjednoczonej Europy w Gdańsku

PROGRAM WYCHOWAWCZY XV Liceum Ogólnokształcącego im. Zjednoczonej Europy w Gdańsku PROGRAM WYCHOWAWCZY XV Liceum Ogólnokształcącego im. Zjednoczonej Europy w Gdańsku Misja szkoły XV Liceum Ogólnokształcące im. Zjednoczonej Europy w Gdańsku jest szkołą, które swoje działania opiera na

Bardziej szczegółowo

Darmowy artykuł, opublikowany na: www.fluent.com.pl

Darmowy artykuł, opublikowany na: www.fluent.com.pl Copyright for Polish edition by Bartosz Goździeniak Data: 4.06.2013 Tytuł: Pytanie o czynność wykonywaną w czasie teraźniejszym Autor: Bartosz Goździeniak e-mail: bgozdzieniak@gmail.com Darmowy artykuł,

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH II Gimnazjum W Gimnazjum nr 53

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH II Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH II Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 Numer programu AZ-3-02/10 Tytuł programu: Jezus Chrystus Drogą, prawdą i życiem Numer podręcznika AZ -32-02/10-0 Tytuł podręcznika:

Bardziej szczegółowo