GOSPODARKA SZWAJCARII

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "GOSPODARKA SZWAJCARII"

Transkrypt

1 GOSPODARKA SZWAJCARII Opracował Bartłomiej Chabierski Ministerstwo Gospodarki Warszawa 2009

2 WSTĘP PODSTAWOWE CZYNNIKI SZWAJCARSKIEGO SUKCESU GOSPODARCZEGO GŁÓWNE PARAMETRY GOSPODARCZE SZWAJCARII PRODUKT KRAJOWY BRUTTO BILANS PŁATNICZY ZATRUDNIENIE SEKTORY GOSPODARCZE ROLNICTWO PRZEMYSŁ Chemia przemysłowa i farmaceutyczna Inżynieria i przemysł maszynowy Zegarmistrzostwo SEKTOR USŁUGOWY Bankowość Turystyka POLITYKA GOSPODARCZA POLITYKA BUDŻETOWA Budżet Finanse publiczne w perspektywie POLITYKA PIENIĘŻNA Narodowy Bank Szwajcarii cele i obowiązki Strategia polityki pieniężnej Instrumenty polityki pieniężnej ZEWNĘTRZNA POLITYKA HANDLOWA SZWAJCARII Współpraca ze Światową Organizacją Handlu (WTO) Relacje gospodarcze z Unią Europejską Inne formy współpracy gospodarczej ANEKS BIBLIOGRAFIA SPIS WYKRESÓW: SPIS TABEL: SPIS RYSUNKÓW:

3 WSTĘP Szwajcaria zaliczana jest do państw o jednej z najlepiej funkcjonujących gospodarek wolnorynkowych świata. Sukces gospodarczy tego kraju odzwierciedla wysoki poziom standardu życia Szwajcarów, efektywne zarządzanie środkami publicznymi, w tym m.in. w zakresie świadczeń społecznych, transportu, ochrony środowiska i polityki regionalnej. Głównymi czynnikami, które wpłynęły na rozwój Konfederacji Szwajcarskiej i w efekcie na dobrobyt tego kraju, był i wciąż jest m.in. stabilny system polityczny, niezależne struktury administracji sądowej, znaczna decentralizacja władzy państwowej i praktykowana na każdym szczeblu systemu politycznego demokracja bezpośrednia. Przyczyniły się one do rozwoju przedsiębiorczości, która przy zaangażowaniu ludności w pracę i przy ich pragmatyzmie, wpłynęła na osiągnięty poziom rozwoju. Niemałe znaczenie miały również wydarzenia historyczne, na które Szwajcarzy nie mieli żadnego wpływu, a które z perspektywy czasu okazały się dla jej ekonomii nadzwyczaj szczęśliwymi, jak chociażby brak zniszczeń wojennych, itp. Szwajcaria jest państwem relatywnie małym, z niewielkim rozmiarami rynkiem wewnętrznym, który w 2009 r. liczył ok. 7,5 mln obywateli, z których prawie 22% stanowili obcokrajowcy. Ponadto kraj ten, poza znacznymi złożami wód jest bez dostępu do morza, nie ma właściwie żadnych surowców naturalnych, a jego powierzchnia w 58% pokryta jest przez piękne, niemniej jednak surowe i trudne do zagospodarowania Alpy. Jednocześnie mimo wielu problemów topograficznych i geopolitycznych w kontekście otaczających ją znacznie większych sąsiadów, mieszkańcy Szwajcarii stworzyli silne struktury własnej gospodarki, co doprowadziło do wysokiego standardu życia z produktem krajowym brutto (PKB) wynoszącym na początku 2009 r. 48,260 euro (32,210 według parytetu siły nabywczej PPP) na jednego mieszkańca 1. Tak wysoki poziom PKB stawia Szwajcarię w pierwszej dziesiątce najbogatszych państw świata. Oprócz wyżej wymienionych czynników, na sukces ekonomiczny Szwajcarii wpływ ma realizowana także relatywnie liberalna koncepcja gospodarcza, której główną zasadą jest unikanie przez władze federalne zbyt daleko idącego interwencjonizmu państwowego. Jest to podejście popierane przez większą część społeczeństwa, które w 1 Statystyki Międzynarodowego Funduszu Walutowego, styczeń 2009 r. (ang. International Monetary Found IMF, Data and Statistics [Online] 2

4 odniesieniu do kwestii gospodarczych preferuje otwartość i liberalizm, a także ułatwienia i swobodę w wymianie handlowej. Bezpośrednia ingerencja władz państwowych, tj. w ramach pomocy państwowej i przy wykorzystaniu subwencji, ogranicza się właściwie do dwóch sektorów gospodarczych kraju, a mianowicie do transportu i rolnictwa. Demokracja bezpośrednia oraz federalizm skutecznie wyeliminowały, lub ograniczyły interwencjonizm państwowy, a tam gdzie faktycznie umożliwiły one ingerencję państwa, stworzyły na tyle przejrzyste ramy prawne, że dzięki nim działania rządowe okazywały się nadzwyczaj skuteczne. Na zadziwiający rozkwit gospodarki szwajcarskiej w powojennej historii kraju istotny wpływ miał też brak praktycznie jakichkolwiek zniszczeń wojennych oraz stabilność polityczna, która przyciągnęła ogromne rezerwy kapitału z całego świata. Zasób wykwalifikowanej siły roboczej, bardzo dobra infrastruktura oraz otwartość na konkurencję międzynarodową dopełniły całości. Biorąc pod uwagę rozmiary państwa oraz liczbę obywateli, wkład Szwajcarii w rozwój światowej gospodarki jest spektakularny. Renomę Szwajcarii dodatkowo utwierdza tradycyjny wizerunek międzynarodowego centrum finansowego i zarządzania fortunami, który przy wykorzystaniu słynnego sekretu bankowego oferuje gwarancję prawną wzajemnego zaufania między klientami i bankami na skalę nieznaną w innych państwach. Dodatkowo pozycję finansową Szwajcarii wzmacniają znajdujące się praktycznie wszędzie na świecie szwajcarskie banki i bezpośrednie inwestycje zagraniczne szwajcarskich inwestorów. Relatywnie ograniczony rynek wewnętrzny już w XIX w. wpłynął na pogłębianie integracji kantonów tworzących integralną część gospodarki Szwajcarii, które następnie dokonały ekspansji i konsolidacji z rynkiem międzynarodowym. Brak surowców naturalnych wymusił na rodzimym przemyśle specjalizację w sektorach o dużym walorze dodanym, które wymagają wprowadzania regularnych innowacji. Z kolei wciąż nowe działania innowacyjne pozwoliły uniknąć nieproduktywnego inwestowania przez państwo środków finansowych w rozwój, lub podtrzymywanie tych sektorów gospodarczych, które stawały się przestarzałe i nierentowne. Dodatkowym atutem Szwajcarów okazała się także ich zdolność do prowadzenia interesów. Skoro obywatele z całego świata wybierali bezpieczne szwajcarskie banki do lokowania ich oszczędności, to należało stworzyć najbezpieczniejszy i najskuteczniejszy system ich lokowania. Jeśli obcokrajowcy decydowali się na zwiedzenie tego, a nie innego regionu świata, to konieczne było 3

5 wykorzystanie naturalnego piękna Alp, jezior i lasów, inwestując kapitał w rozwój turystyki i infrastruktury, aby przyciągnąć ich jeszcze więcej. Otoczona z każdej strony przez w przeszłości systematycznie uwikłane w konflikty i wyniszczające się mocarstwa, które dzisiaj tworzą Unię Europejską (UE), Szwajcaria dzięki umiejętnie prowadzonej polityce neutralności stała się oazą pokoju, schronienia i wypoczynku. Przez wieki główną strategią polityki Konfederacji Szwajcarskiej pozostawał dystans polityczny wobec jej sąsiadów i unikanie jakichkolwiek konfliktów, z zachowaniem na ile było to możliwe partnerskich relacji handlowych, które w praktyce były gwarantem jej niezależności. Jedną z form jej autonomii, była również samowystarczalność energetyczna kraju. Przy wykorzystaniu swojego bogactwa naturalnego wody Szwajcaria stworzyła na tyle prężnie funkcjonujący system hydroelektrowni, że została liczącym się producentem energii elektrycznej. Ponadto jednym z najważniejszych bogactw Szwajcarii zawsze był kapitał ludzki. Bardzo dobrze rozwinięty system szkolnictwa zawodowego i wyższego systematycznie przystosowywany jest do ciągłych zmian na rynku pracy, wpłynął na elastyczność pracowników eliminując praktycznie bezrobocie strukturalne. Jednocześnie, mimo wielu atutów i wciąż niezagrożonej pozycji w grupie najbogatszych państw świat, od prawie 30 lat szwajcarska konstrukcja społecznogospodarcza wyraźne sygnalizuje narastające problemy z dobrym jej utrzymaniem. Dlatego w latach 90. i na początku nowego tysiąclecia, podjęte zostały prace rządowe mające na celu określenie wszystkich tych głównych procesów systemu, które wciąż sprawdzają się dobrze i tych, które nie działają i powinny zostać zreformowane, aby wpłynąć na przyspieszenie wzrostu gospodarczego i podnieść ogólną wydajność gospodarki. Właśnie tempo wzrostu gospodarczego stało się problemem od lat 80. Spowolnienie gospodarcze uwydatniło wiele kwestii, które przez lata udawało się minimalizować lub ukrywać ich skutki uboczne dzięki wcześniejszej, dobrej koniunkturze gospodarczej. Na początku lat 90. bezrobocie, które przez dziesięciolecia kształtowało się na poziomie ok. 0,5-1%, nagle zaczęło gwałtownie rosnąć osiągając w 1997 r. jego rekordowy poziom 5,2%. Jednocześnie widocznie pogorszyła się struktura finansów publicznych, znacznie wzrosły wydatki w ramach systemu opieki społecznej, spadła wydajność produkcyjna, a PKB w 2003 r. wręcz stopniał o 0,5%. Przyczyn tej sytuacji było wiele. Jedną z głównych była i pozostaje kwestia niechęci części Szwajcarów do dostosowania się do zachodzących zmian współczesnego 4

6 świata. Wielokrotnie próby dokonania koniecznych reform społeczno-gospodarczych okazywały się niemożliwe do przeprowadzenia. Tymczasem większa współzależność globalnej ekonomii oraz coraz silniejsza pozycja i konkurencyjność nowych potęg gospodarczych takich, jak Brazylia, Chiny i Indie, zaczęły zmieniać dotychczas istniejący międzynarodowy ład gospodarczy. Tradycyjne i cenione atuty Szwajcarii, jak stabilność instytucji politycznych, neutralność kraju, jakość infrastruktury oraz niska inflacja po części straciły ze swojej dotychczasowej wartości. Ponadto przez lata utrzymywany, scalający kraj konsensus partii politycznych i współpraca elit politycznych ze światem biznesu, również uległy erozji. Gospodarka Szwajcarii od zawsze kierowała się własnym celami starając się dotrzymać kroku globalnym przemianom gospodarczym. Jednocześnie federalizm i demokracja bezpośrednia przy wielu ich atutach są instrumentami niekiedy wyhamowującymi, lub zupełnie blokującymi niezbędne reformy, których brak może z czasem doprowadzić do paraliżu instytucji państwowych i ogólnego pogorszenia się sytuacji gospodarczej. Wielu Europejczyków często zbyt stereotypowo utożsamia i porównuje Szwajcarię z bankami, uważając w ten sposób Szwajcarię za państwo finansistów i zysków od kapitałów pochodzących z nie do końca jasnych źródeł, dzięki którym buduje się jej gospodarczą potęgę. Tymczasem obok bankowości, choć jest ona integralną częścią krajobrazu szwajcarskiej gospodarki, Szwajcarzy wyspecjalizowali się w innych, także znanych i generujących wysokie zyski dziedzinach, jak chemia przemysłowa i farmaceutyczna, metalurgia i budowa maszyn, inżynieria i technologia, zegarmistrzostwo, świadczenie usług ubezpieczeniowych i turystycznych, etc. Punktem wyjścia do syntetycznej analizy szwajcarskiej gospodarki jest omówienie podstawowych elementów, które przyczyniły się do sukcesu gospodarczego tego kraju oraz wyzwań, których uregulowanie mogłoby przyczynić się do bardziej efektywnego rozwoju gospodarki. W dalszej części omówiona jest struktura gospodarcza Szwajcarii, tj. wielkość i ewolucja PKB, bilans handlowy oraz rynek pracy. Następnie przedstawiona została charakterystyka podstawowych sektorów gospodarczych, tj. rolnictwo, oraz główne gałęzie przemysłu i sektora usługowego. Kolejnym elementem jest określenie fundamentów kształtujących charakter struktury gospodarczej Szwajcarii, w tym polityki fiskalnej i monetarnej. Częścią podsumowującą jest omówienie współpracy Szwajcarii na forum Międzynarodowej Organizacji Handlu (WTO), z UE oraz przedstawienie innych form międzynarodowej współpracy gospodarczej. 5

7 1. Podstawowe czynniki szwajcarskiego sukcesu gospodarczego Jeden z ośmiu miliarderów na świecie, żyje i mieszka w Szwajcarii. Obecnie 120 szwajcarskich rodzin dysponuje kapitałem w wysokości przynajmniej 1 mld CHF, czyli ok. 607 mln euro. Skumulowane w 2007 r. oszczędności 300 najbogatszych Szwajcarów osiągnęły poziom ok. 380 mld euro i były większe tego roku o ponad 25% od realnej wielkości PKB Konfederacji 2. Jednym z najważniejszych czynników szwajcarskiej gospodarki, który ma bezpośredni wpływ na jej sukces gospodarczy, jest jej liberalna koncepcja i otwartość na wymianę handlową, a także na przepływ kapitału i bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ). Obecny udział w całej międzynarodowej wymianie handlowej tego kraju wynosi 2% 3. Tradycyjna otwartość Szwajcarii na wymianę handlową to efekt prowadzenia długoletniej, sięgającej jeszcze XIX w. polityki handlowej z wieloma zagranicznymi kontrahentami. Brak m.in. surowców naturalnych, wymusił obecność Szwajcarów na rynkach międzynarodowych i prowadzenia transakcji handlowych. Również usytuowanie geograficzne spowodowało, że Szwajcaria jest tranzytem dla pojazdów ciężarowych, kolei i cargo lotniczego przewożących towary z całej Europy i świata. Ponadto na jej obszarze znajdują się również ważne instalacje transferu energii elektrycznej oraz rafinerie. Jednym z głównych celów szwajcarskiej polityki gospodarczej jest nieskrępowany dostęp do dóbr, usług i kapitału. W tym celu władze Konfederacji podpisały i ratyfikowały wiele międzynarodowych umów bilateralnych, aby ułatwić szwajcarskim firmom nieskrępowane działanie na rynkach międzynarodowych. Największymi partnerami handlowym Szwajcarii są kraje rozwinięte, skąd pochodzi 88% całego importu i gdzie kierowane jest 79% eksportu. Spośród liczących się partnerów najważniejszym jest UE, z której Szwajcaria importuje 80% całego importu i do której Szwajcaria kieruje 62% swojego eksportu. Największe obroty Szwajcaria odnotowuje z Niemcami, Włochami, Francją i Stanami Zjednoczonymi 4. Strukturalnie 99% firm szwajcarskich zaliczanych jest do grupy małych i średnich przedsiębiorstw (MSP). Jednocześnie na terenie Szwajcarii znajdują się siedziby 2 Swissinfo [ ]: Les plus riches encore plus riches. [Online] 3 Sekretariat Stanu ds. Gospodarczych SECO, WTO platformą polityki zewnętrznej (L OMC, plate-forme de politique économique extérieure). [Online] 4 OFS/BFS, Rocznik Statystyczny 2008 r., Przemysł i Usługi (Annuaire statistique de la Suisse 2008, Industrie et Services, Editions Neue Zürcher Zeitung), s. 5. [Online] 6

8 międzynarodowych potentatów, szczególnie w sektorze finansowym i ubezpieczeniowym, przemyśle chemii przemysłowej i farmaceutycznym oraz budowy maszyn i nowych technologii. Bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ) są tradycyjną siłą napędową firm szwajcarskich. Przepływ kapitału w BIZ jest bardzo duży, szczególnie w sektorze usług. Szwajcarskie BIZ w 2005 r. wyniosły 37 mld euro. W 2006 r. BIZ wzrosły o 52% i osiągnęły poziom 56 mld euro. Wynik ten dał Szwajcarii czwartą pozycję pod względem inwestycji zagranicznych, tuż za Stanami Zjednoczonymi, Francją i Hiszpanią. Z kolei napływ inwestycji zagranicznych do Szwajcarii wyniósł 17 mld euro 5. Kolejnym elementem korzystnie wpływającym na całość szwajcarskiej gospodarki jest nieduże bezrobocie i praktyczna absencja szarej strefy. Dla budżetu państwa więcej osób zatrudnionych oznacza większe wpływy z podatków oraz lepiej funkcjonujący system ubezpieczeń społecznych. Niski poziom bezrobocia jest rezultatem stosowania pewnych zasad, które wpływają na elastyczność rynku pracy. Głównie chodzi tu o zdecentralizowany system negocjowania zarobków, który umożliwia ich różnicowanie według rzeczywistej wydajności pracy. Ponadto w Szwajcarii nie ma podstaw prawnych płacy minimalnej, konsensus społeczny polega na negocjacjach, system ubezpieczeń społecznych eliminuje uzależnienie obywateli od zasiłku dla bezrobotnych, nie istnieją regulacje utrudniające zwolnienia pracownicze, a programy dla bezrobotnych skutecznie integrują ich ponownie z rynkiem pracy. Również prowadzona od dziesięcioleci, konsekwentna polityka monetarna Narodowego Banku Szwajcarii NBS (fr. Banque national suisse BNS) stworzyła solidne podstawy funkcjonowania rynku kapitałowego. Wysoka skuteczność działania NBS, który skutecznie kontroluje poziom inflacji, wzmacnia renomę NBS, franka szwajcarskiego i giełdy papierów wartościowych na międzynarodowym rynku kapitałowym. Szwajcaria jest także wysoce konkurencyjna pod względem obciążeń podatkowych. Według przeprowadzonych badań przez Bank Światowy i firmę konsultingową PricewaterhouseCoopers 6, spośród 178 systemów podatkowych państw świata rozpatrywanych według kryterium atrakcyjności, Szwajcaria pod względem obciążeń 5 OECD [2007]: Trends and recent developments in foreign direct investment, s. 21. W dokumencie źródłowym podane wartości przedstawiono w dolarach amerykańskich (odpowiednio $54 mld, $82 mld i $25 mld). Dla celów niniejszej pracy większość liczb podawanych jest we frankach szwajcarskich lub euro (podana kwota została obliczona według kursu walutowego z końca 2007 r.). 6 Swissinfo [ ]: Fiscalité: la vie en rose pour les entreprises. 7

9 fiskalnych 7 zajmuje 24 miejsce na świecie i drugie w Europie. Z podatkiem od dochodów przedsiębiorstw w wysokości 29,1%, Konfederacja znajduje się o 0,2 punktu procentowego za Irlandią, która najbardziej sprzyja przedsiębiorczości w Europie. W ten sposób Szwajcaria zajmuje lepszą pozycję od wszystkich nowych państw członkowskich UE, a także od graniczących z nią Niemiec, które nakładają podatek na przedsiębiorstwa w wysokości 50,8% (124 miejsce), Francji (66,3%, 157 miejsce) i Włoch (76,2%, 168 miejsce) 8. Sektor finansowy należy do jednego z najlepiej rozwiniętych na świecie. W 2006 r. banki i firmy ubezpieczeniowe wygenerowały ponad 66 mld CHF (ok. 42 mld euro) zysku, tj. 14,4% PKB Szwajcarii. W finansach znajduje pracę ponad 5% wszystkich zatrudnionych, tj. ok. 200 tys. osób. Celem instytucji zaangażowanych w rynek finansowy Szwajcarii jest rewitalizacja tego rynku tak, aby stał się on bardziej konkurencyjny wobec pozostałych międzynarodowych uczestników rynków kapitałowych i generował do 2015 r. ponad 80 mld euro, dając pracę nawet 280 tys. osób 9. Pod koniec 2006 r. w szwajcarskich bankach klienci krajowi i zagraniczni zdeponowali 2832 mld euro 10. W czerwcu 2007 r. aktywa te przekroczyły 3382 mld euro, co stanowiło dziesięciokrotną wielkość szwajcarskiego PKB 11. Szwajcaria pozostaje niekwestionowanym liderem w powyższym zakresie, znacznie wyprzedzając drugą pod tym względem Belgię, gdzie zdeponowane środki finansowe przekraczają pięciokrotnie PKB. Ważnym komponentem rynku finansowego Szwajcarii jest także giełda papierów wartościowych SWX Swiss Exchange 12. Dzięki niej wiele transakcji giełdowych na świecie przeprowadzanych jest przy wykorzystaniu, obok dolara amerykańskiego, euro, jena i funta szterlinga, również franka szwajcarskiego. Otwartość gospodarcza, wysoka wydajność w przemyśle i w świadczeniu usług, relatywnie niskie obciążenia podatkowe, wciąż udoskonalana do najwyższych światowych standardów infrastruktura techniczna systemów płatniczych, prywatność osób lokujących kapitał dzięki sekretowi bankowemu oraz polityka ograniczonego do minimum interwencjonizmu państwowego w politykę 7 Ogólna stawka podatkowa (ang. Total Tax Rate) obejmuje obok podatku dochodowego także inne podatki i koszty, w tym m.in. podatki środowiskowe i transportowe, podatki od oszczędności, koszty wynajmu, opłaty administracyjne i celne oraz pobory na ubezpieczenia społeczne. 8 Ibidem. 9 Szwajcarskie Stowarzyszenie Bankierów (fr. Association suisse des banquiers, ASB), Masterplan pour la place financière suisse [ ], s Narodowy Bank Szwajcarii NBS, Financial Stability Report, s Federalny Departament Finansów DFF/EFD, Chiffres-clés relatifs à la place financière suisse, s Szwajcarska giełda papierów wartościowych SWX (Swiss Exchange). 8

10 monetarną, stanowią idealne warunki do rozwoju rynku kapitałowego w Szwajcarii. Również federalizm i demokracja bezpośrednia stanowią mocny atut gospodarki, które gwarantują stabilność polityczną. Zaufanie tworzy także dobrze rozwinięty system sądownictwa, który chroni prywatność jednostek i grup inwestycyjnych. Szwajcaria jest także wysoce konkurencyjna w dziedzinach nowoczesnych technologii oraz w badaniach i innowacjach. Wydatki na R&D 13 są relatywnie wysokie i kształtują się obecnie na poziomie ok. 3% PKB. Spośród państw OECD jedynie Szwecja, Finlandia i Japonia przeznaczają więcej środków z budżetu na R&D. Ponadto Szwajcaria jest liderem pod względem rejestrowania nowych patentów naukowych. Przewaga w R&D i innowacjach powstaje m.in. dzięki sieci powiązań i współpracy przedsiębiorstw sektora prywatnego z wyższymi uczelniami. Obecnie władze państwowe systematycznie zwiększają środki finansowe na rozwój szkolnictwa w zakresie innowacji. W oficjalnym komunikacie z 24 stycznia 2007 r., Rada Federalna zaproponowała wzrost wydatków o kolejne 6% na rozwój R&B i przeznaczenie w latach środków o łącznej sumie 12,6 mld euro. Wymienione czynniki stanowią ogólne elementy, które mają bezpośredni wpływ na sukces szwajcarskiej gospodarki. Jednocześnie nie są to czynniki oderwane od rzeczywistości, lub samoregulujące się. Od końca lat 90. do 2003 r. szwajcarska gospodarka borykała się z wieloma problemami. Dopiero w 2004 r. gospodarka ponownie została ożywiona. Wpłynęła na to dobra światowa koniunktura i spadek wartości franka, który wzmocnił eksport oraz wzrost gospodarczy Niemiec, tj. głównego partnera handlowego Szwajcarii. Dla lepszego zabezpieczenia szwajcarskiej gospodarki i zminimalizowania ubocznych efektów perturbacji światowej gospodarki, jeszcze w lutym 2004 r. rząd Szwajcarii przyjął agendę planu w sprawie rozpoczęcia serii reform mających na celu stymulowanie rozwoju gospodarczego do 2007 r. W agendzie ujęto działania strategiczne mające wpłynąć na 14 : wzrost konkurencyjności na rynku wewnętrznym; kontynuację integracji z gospodarką światową; ograniczenie podatków i wzmocnienie działań rządowych promujących gospodarkę; wypracowanie wysokiego tempa wzrostu produkcji; 13 Skrót R&D (ang. research and development) używa się do określania działań badawczo-rozwojowych. W Polsce używany jest ten, lub zamienny skrót B+R. 14 SECO, Seria reform na rzecz rozwoju (Train de mesures en faveur de la croissance mise en oeuvre décembre 2006). 9

11 zagwarantowanie wysokiego standardu edukacji; dostosowanie ram prawa handlowego dla zdynamizowania wzrostu gospodarczego. 28 lutego 2007 r. Rada Federalna przyjęła kolejny plan promocji gospodarczej kraju na lata Jego celem jest kontynuacja dotychczasowej linii politycznej, w tym dalsze promowanie i koordynacja działań za granicą promujących Szwajcarię jako optymalne miejsce do lokowania kapitału w bankach i dla BIZ SECO, Komunikat w sprawie promocji gospodarczej na lata (Message sur la promotion économique pour les années 2008 à 2011). 10

12 2. Główne parametry gospodarcze Szwajcarii Do elementów, które decydują o charakterze i możliwościach rozwojowych państw i znajdujących się w ich obszarach regionów, włącza się m.in. wielkość kraju i strukturę jego zagospodarowania, kapitał ludzki, jakość warunków życia i zamożność społeczeństwa oraz potencjał gospodarczy. Duże znaczenie mają również jakościowe czynniki lokalizacji inwestycji, szczególnie infrastruktury. O możliwościach gospodarczych poszczególnych państw może decydować także ilościowa i jakościowa charakterystyka rynku pracy, w tym wyposażenie w ośrodki badawczo-rozwojowe i ich wyposażenie, stan środowiska naturalnego oraz zasoby surowców naturalnych. Powyższe elementy mogą bezpośrednio przełożyć się, m.in. na PKB, na poziom zatrudnienia i wydajność pracy, na wartość polityki handlowej i relacje z partnerami zagranicznymi, w konsekwencji na bilans płatniczy, czyli na wszystkie te parametry, które wpływają na ogólną kondycję ekonomii kraju. W 3 kwartale 2007 r. światowa gospodarka wyraźnie zwolniła. Część ekonomistów przewiduje, że spowolnienie gospodarcze będzie odczuwalne przez kilka najbliższych lat, głównie za sprawą degradacji warunków gospodarczych w Stanach Zjednoczonych, które przeszły załamanie na rynku nieruchomości i inwestycji w budownictwie mieszkaniowym. Mimo obaw przed globalną recesją, światowa gospodarka dość dobrze zamortyzowała szok gospodarczy USA, głównie za sprawą dobrych wyników przedsiębiorstw w różnych regionach świata. Ponadto wiele państw wysoko-uprzemysłowionych, odnotowuje obecnie historycznie dobre wyniki na rynku pracy i niski poziom bezrobocia. Jednak w efekcie pogorszenia się sytuacji gospodarki światowej w 2008 r., uśredniona wartość wzrostu PKB 30 najbardziej uprzemysłowionych państw świata OECD spadła. W Szwajcarii dobre parametry gospodarcze rejestrowane od 2004 r., zostały jeszcze bardziej wzmocnione w 2007 r. Głównymi czynnikami mocnego wzrostu szwajcarskiego PKB była dynamicznie rosnąca konsumpcja prywatna, znaczna nadwyżka w saldzie wymiany handlowej, wzrost wydajności i produktywności w sektorze usługowym i produkcyjnym. Wzrost gospodarczy Szwajcarii w 2007 r. wyniósł 2,7%. Ponownie w handlu zagranicznym kraj ten wypracował zaskakująco wysoką nadwyżkę. Saldo na rachunku eksportu towarów, usług, kapitału i inwestycji zagranicznych wyraźnie przewyższało ich 11

13 import. Jednak zła koniunktura gospodarcza na świecie w 2008 r. spowodowała spadek PKB i wzrost bezrobocia do 3% na początku 2009 r Produkt krajowy brutto Jednym z podstawowych wskaźników stosowanych przy obliczeniu dochodu narodowego i w rachunkowości narodowej jest produkt krajowy brutto (PKB). Na podstawie PKB obliczana jest całość wartości finalnej wytworzonych na terenie danego kraju, z reguły w ciągu jednego roku obrachunkowego, dóbr i usług przez wszystkie podmioty gospodarujące. Wielkość gospodarki może być mierzona w sposób nominalny, tj. według bieżącej wartości pieniądza, bądź według wartości realnej, tj. z uwzględnieniem inflacji. Zmiana PKB stanowi miarę wzrostu gospodarczego, lub jego brak. Z reguły dobrobyt społeczeństwa liczony jest na podstawie PKB per capita, tj. w przeliczeniu na jedną osobę. Jego wzrost odzwierciedla dobry stan gospodarczy kraju i oznacza najczęściej optymistyczną kondycję produkcji przemysłowej, polepszającą się wydajność w usługach, wzrost eksportu i inwestycji zagranicznych oraz spadek bezrobocia. Do wzrostu PKB mogą przyczynić się również wykorzystywane przez władze państwowe polityki monetarna i fiskalna, których sprawne funkcjonowanie umacnia gospodarkę. Z kolei niewielki, bliski zeru wzrost gospodarczy, lub ujemny oznacza, że dana gospodarka jest słaba, przechodzi chwilowe perturbacje, lub jest w recesji. W latach r. Szwajcaria znajdowała się w kryzysie gospodarczym, którego efektem było zmniejszenie się w 2003 r. PKB o 0,2 punktu procentowego. Pierwsze sygnały poprawy koniunktury pojawiły się w drugiej połowie 2003 r. Kolejne cztery lata, z wyjątkiem 3 kwartału 2004 r., wyróżniały się silnym wzrostem gospodarczym (zob. rysunek 21). Wzrost PKB w 2007 r. był możliwy m.in. dzięki dynamice usług, głównie dobrej kondycji sektora finansowego oraz dzięki mniejszym wydatkom administracji publicznej. Pozytywna ewolucja koniunktury przez cały 2007 r., to także zasługa dużej konsumpcji gospodarstw domowych, dynamizmu eksportu towarów i usług oraz ponadprzeciętnego dodatniego bilansu płatniczego w wymianie handlowej z zagranicą. 12

14 Wykres 1, PKB realny, zmiana procentowa w latach Źródło: Sekretariat Stanu ds. Gospodarczych SECO, Departament Polityki Handlowej, 2 stycznia 2009 r. (Secrétariat d Etat à l économie SECO). Wzrost gospodarczy Szwajcarii w 2007 r. wyniósł 3,1%. Nominalny PKB osiągnął poziom 508 mld CHF (ok. 316 mld euro), a realny 478 mld CHF (ok. 297,6 mld euro). Gospodarka utrzymała relatywnie wysoką dynamikę szczególnie dzięki sektorowi finansowemu (wzrost o 0,7%), wymianie handlowej (0,5%), wzrostowi produkcji w przemyśle (0,5%) oraz świadczeniu usług transportowych i telekomunikacyjnych (0,4%) 16. Dane gospodarcze za 2008 r. nie są już tak optymistyczne. Zawirowania na rynkach finansowych wyraźnie odcisnęły się na szwajcarskiej gospodarce i wzroście PKB, który w 2008 r. wyniósł ok. 0,5% i na poziomie -0,8% w 2009 r. wprowadzi ją w recesję 17. PKB Szwajcarii na jedną osobę, mierzony według bieżących cen wynosi obecnie ok. 48 tys. euro, a według parytetu siły nabywczej 32 tys. euro 18. Są to wartości, które zaliczają Szwajcarię do grupy najbogatszych państw świata. Dla porównania, PKB Szwajcarii wynosi ponad połowę PKB Indii, tj. kraju z ponad 150-krotnie większą liczbą ludności, w którym pracuje ponad 600 milionów ludzi SECO, Produkt Krajowy Brutto w 4 kwartale 2008 r. [ ] (Le produit intérieur brut au 4e trimestre SECO, Direction de la politique économique, 9 janvier 2009). 17 SECO, Prévisions conjoncturelles IMF, Data and Statistics, styczeń 2009 r. 19 IMF; por. John Kay, Culture and prosperity, 2004 New York, Collins Publishers Inc, s

15 Tabela 1, Realna i nominalna zmiana PKB w latach (w mld CHF). PKB realny Zmiana % PKB nominalny Zmiana % ,6 0,4% ,9 1,1% ,0 0,6% ,9 0,8% ,2 2,1% ,8 1,9% ,6 2,6% ,5 2,9% ,9 1,3% ,4 1,9% ,8 3,6% ,8 4,8% ,3 1,2% ,7 2,0% ,1 0,4% ,4 0,9% ,0-0,2% ,1 0,8% ,1 2,5% ,8 3,1% ,5 2,4% ,2 2,7% ,9 3,2% ,8 4,9% ,4 3,1% ,5 4,5% Źródło: SECO, Thèmes, Conjoncture, PIB, Données. Prognozy analityków na najbliższe lata wskazują na spowolnienie gospodarcze szwajcarskiej i światowej ekonomii, głównie ze względu na perturbacje gospodarki Stanów Zjednoczonych. W ten sposób kilkuletnia dobra koniunktura, szczególnie w eksporcie i inwestycjach, zostanie wyhamowana. Jak już wspomniano, w najbliższym 2009 r. przewidywana jest recesja i wzrost bezrobocia Bilans płatniczy Całość wymiany handlowej towarami, świadczenie usług, inwestycje bezpośrednie itp., dokonane w danym okresie czasu (najczęściej w trakcie jednego roku), między określoną gospodarką krajową jednego państwa i zagraniczną innego kraju, określa się bilansem płatniczym. Najprościej bilans płatniczy można również zdefiniować jako rachunek obrotów kapitałowych i rachunek obrotów bieżących. Saldo obrotów kapitałowych to przepływy kapitałowe netto kredytów eksportowych, kredytów bankowych i inwestycji bezpośrednich, a także publicznych i prywatnych transferów pieniężnych. Z kolei saldo obrotów bieżących zawiera informacje o obrotach towarami i usługami i określane jest także saldem handlowym. Jest to więc rachunek tego ile gospodarka eksportuje towarów, usług i transferów, a ile ich importuje. Na podstawie tych danych można m.in. określić czy dana gospodarka jest deficytowa, tj. czy przeważa w niej import nad eksportem i odwrotnie. Innymi słowy, jak pisze Nicola 20 SECO, Tendencje koniunktury 2008/2009 (Tendances conjoncturelles 2009). 14

16 Acocella [ ] rachunek obrotów bieżących składa się z importu i eksportu dóbr i usług. Załóżmy, iż świat składa się z dwóch krajów, powiedzmy, Szwajcarii i reszty świata, a więc import to import do Szwajcarii, a eksport to eksport ze Szwajcarii 21. Do lat 90. Szwajcaria odnotowywała stabilne, dodatnie saldo handlowe kształtujące się na poziomie ok. 4% PKB. W późniejszych latach nadwyżka ta systematycznie rosła osiągając w 2006 r. zadziwiający poziom 17,4%, a w 2007 r. 18% PKB. Do tej pory takiego rezultatu nie osiągnął żaden kraj OECD z wyjątkiem Norwegii w 2006 r., która jednorazowo osiągnęła podobnie wysokie, dodatnie saldo handlowe dzięki nadwyżce z handlu ropą 22. Warto raz jeszcze zaakcentować, że Szwajcaria nie posiada żadnych surowców naturalnych, w tym szczególnie surowców naturalnych. W 2007 r. całkowity eksport ze Szwajcarii wyniósł 206 mld CHF, a import 193 mld CHF. Nadwyżka na rachunku bieżącym w saldzie handlowym wyniosła 13 mld CHF. Na tak dobre rezultaty wpłynęła wydajność gospodarcza Szwajcarii, dobra koniunktura w innych regionach świata i słaby frank. W porównaniu z 2006 r. eksport wzrósł o 12% i był większy o prawie 21 mld CHF, a import o 10%. Łączna nadwyżka z handlu towarami i usługami w 2007 r. w porównaniu z rokiem 2006 r. wzrosła z 10 mld CHF do 49 mld CHF. Wyższe oprocentowanie od kapitału i udoskonalone zasady osiągania zysków korporacyjnych spowodowały znaczny wzrost dochodów z inwestycji, które wygenerowały 61 mld CHF netto. Ostatecznie szwajcarskie bezpośrednie inwestycje zagraniczne (BIZ) wzrosły do poziomu 174 mld CHF, a ich napływ z zagranicy wyniósł 113 mld CHF 23. Skutki zawirowań gospodarczych w 2008 r. negatywnie odbiły się zarówno na szwajcarskim eksporcie i imporcie. Od stycznia do listopadzie 2008 r. eksport realny spadł o 2,4%, z kolei import wzrósł o 1,2%. Mimo znacznych spadków w eksporcie, Szwajcarii udało się po jedenastu miesiącach 2008 r. zachować dodatni bilans handlowy Nicola Acocella, Zasady polityki gospodarczej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, s OECD [2007]: 2007 Economic Review Switzerland. ECO/EDR(2007)17, s Narodowy Bank Szwajcarii (Swiss National Bank), Swiss Balance of Payments Q and Review of the Year 2007, Zürich, s Administration fédérale des douanes AFD, 15

17 Wykres 2, Eksport i import Szwajcarii w latach (w mld CHF) Eksport Import 96,2 94, , , ,2 177, Źródło: Federalny Departament Finansów DFF/EFD, Federalna Administracja Celna AFD, Fakty i liczby 2007, s. 14. (DFF, Administration fédérale des douanes AFD) 25. Wykres 3, Eksport i import Szwajcarii w 2006 r. według grup/państw (w mld CHF) UE 25 Eksport Import 127,7 153,3 USA i Kanada 12,3 22,9 Japonia 6,7 3,5 Kraje transformacji* Kraje nowouprzemysłowione* 10,1 7,5 7,8 20,1 Kraje rozwijające się 7,8 15, Źródło: Ibidem, s [Online] 25 Federalna Administracja Celna AFD, więcej nt. zob. [online] 26 Kraje transformacji: Europa Południowo-Wschodnia, Chiny, Korea Płn., Mongolia. Kraje nowouprzemysłowione: Tajlandia, Malezja, Singapur, Tajwan, Hongkong, Korea Płd., Filipiny, Meksyk, Argentyna, Chile, Turcja, RPA, San Marino, Watykan. 16

18 2.3. Zatrudnienie Jeszcze w latach 60 XX w. blisko połowa aktywnych zawodowo Szwajcarów była zatrudnionych w przemyśle. Pod koniec pierwszej dekady XXI w., w przemyśle pracowało 23,8%, w sektorze usługowym 72,2%, a w rolnictwie jedynie 3,8% 27. Powyższa zmiana struktury gospodarczej była analogiczna do tej, jaka miała miejsce we wszystkich innych krajach wysoko uprzemysłowionych i wynikała głównie z postępu technicznego, tj. automatyzacji produkcji oraz mondializacji, której jedną z konsekwencji było przeniesienie części produkcji do państw z tanią siłą roboczą. Bez zwiększonego udziału kobiet na rynku pracy rozwój sektora usług, który stał się główną siłą napędową wzrostu gospodarczego Szwajcarii od lat 70. XX w., nie byłby możliwy. Aktywność kobiet na rynku pracy wzrosła z 33% w 1960 r., do 51% w 2006 r. 28 W tym samym okresie liczba mężczyzn aktywnych zawodowo zmniejszył się z 66% do 63%. Było to spowodowane m.in. wydłużeniem czasu studiów i wcześniejszym przechodzeniem na emeryturę. Coraz bardziej widoczna obecność kobiet w życiu zawodowym akcentowała zmianę szwajcarskiego społeczeństwa. Tradycyjny model rodziny, gdzie kobiety zajmowały się jedynie wychowywaniem dzieci przestał obowiązywać. W chwili obecnej kobiety najczęściej decydują się na łączenie pracy z zakładaniem rodziny i wychowywaniem dzieci. Część zatrudnionych w Szwajcarii jest obcokrajowcami. Bez nich niemożliwy byłby intensywny wzrost gospodarczy rozpoczęty w latach 50. Szwajcaria należy do państw o dużej proporcji obcokrajowców w społeczeństwie, tj. obecnie ok. 22% mieszkańców Szwajcarii to obywatele obcego pochodzenia. Odgrywają oni bardzo ważną rolę szczególnie w sektorze produkcyjnym, gdzie stanowią grupę ok. 34% wszystkich pracowników oraz w usługach, gdzie jest ich ok. 23%. Od 1940 r. do początku lat 90. bezrobocie w Szwajcarii było zjawiskiem praktycznie nieznanym, a przynajmniej nigdy nie przekraczającym poziomu 1%. Długo, w zależności od cyklu gospodarki, popyt i podaż na pracę ewoluowały praktycznie analogicznie. W trakcie kryzysów przedsiębiorstwa ograniczały zwolnienia do minimum, ponieważ nie godziły się na wyłom w układzie zbiorowym pracy, którego były pierwszymi beneficjentami w chwili ponownego boomu gospodarczego. 27 Dane dotyczące rynku pracy w 2 semestrze 2007 r. (Indicateurs du marché du travail Résultats commentés pour la période ; Extraits de la publication intégrale «Indicateurs du marché du travail 2007»). OFS/BFS, Panorama, 2 trim Ibidem. 17

19 Problem bezrobocia po raz pierwszy pojawił się właściwie dopiero w 1991 r. Z powodu recesji, między 1991 a 1998 r. z zakładów zwolniono ok. 290 tys. osób 29. Ponadto w przeciwieństwie do poprzednich kryzysów, w tym przypadku bezrobocie nie oszczędziło również obcokrajowców. W 1997 r. stopa bezrobocia osiągnęła rekordowy poziom 5,2%. W 2001 r. zmniejszyła się do poziomu 1,7%, w 2004 r. wzrosła do 3,9%, a w 2005 r. do 3,8%. 7 stycznia 2008 r. SECO 30 przedstawiła optymistyczne dane stanu bezrobocia, które w roku 2007 wyniosło 2,8% (ok. 109 tys. osób). Z kolei w styczniu 2009 r. bezrobocie wzrosło do poziomu 3%. 31 Rysunek 1, Poziom bezrobocia w poszczególnych kantonach, grudzień 2008 r. LEGENDA Źródło: SECO, Departament Pracy, Sytuacja na rynku pracy z 9 stycznia 2009 r., s. 14. (SECO, Direction du travail, La situation sur le marché du travail, 9 janvier 2008). W 2006 r. poziom aktywności zawodowej ludności w wieku produkcyjnym, tj. między 15 a 64 rokiem życia, wyniósł w Szwajcarii 81,2%. Wynik 74,7% kobiet i 87,8% mężczyzn aktywnych zawodowo jest jednym z najlepszych rezultatów wśród państw UE i 29 Dane dotyczące rynku pracy w 2 semestrze 2007 r., op. cit., s SECO, Dyrekcja ds. Pracy, Sytuacja na rynku pracy, Periodyk z 7 stycznia 2008 r. (SECO, Direction du travail, La situation sur le marché du travail, 7 janvier 2008). 31 SECO Dyrekcja ds. Pracy, Sytuacja na rynku pracy, Periodyk z 9 stycznia 2009 r. (SECO, Direction du travail, La situation sur le marché du travail, 9 janvier 2009). 18

20 EFTA. Średni poziom aktywności zawodowej dla UE wyniósł tego roku 63,2%. W Europie wśród mężczyzn jedynie Islandia wyprzedza Szwajcarię, gdzie czynnych zawodowo jest aż 91% ludności. Wysoki poziom odnotowują również państwa nordyckie i Niderlandy. Z kolei bardzo słabe wyniki odnotowują pod tym względem wszystkie nowoprzyjęte państwa UE, głównie Węgry, Litwa i Polska (Polska: 70% mężczyzn i 57% kobiet w wieku produkcyjnym aktywnych zawodowo) 32. Według OFS/BFS roczny wzrost płac nominalnych od 1970 do 2007 r. znajdował się w przedziale od 0,3 w 1999 r. do 12,4% w 1971 r. Średni wzrost płac w tym czasie wyniósł 4,1% 33. Według dwóch największych banków Szwajcarii, tj. Crédit Suisse i UBS, wzrost płac w 2008 r. wyniósł od 2 do 2,4% 34. Dane oparto na podstawie konsultacji przeprowadzonych w przedsiębiorstwach. Średnie miesięczne wynagrodzenie w Szwajcarii w 2006 r. wynosiło 5674 CHF brutto (12746,64 PLN) 35. Osoby najmniej zarabiające, stanowiące 20% wszystkich zatrudnionych, zarabiały poniżej 4286 CHF (9628,49 PLN). Z kolei 20% osób najlepiej zarabiających otrzymywało wynagrodzenie w wysokości 8029 CHF (18037,14 PLN). Zarobki, których pułap przewyższa średnią krajową dotyczą przede wszystkim sektora chemicznego 7495 CHF (16837,51 PLN), dziedziny badań i rozwoju 7823 CHF (17574,36 PLN), przemysłu tytoniowego 7999 CHF (17969,75 PLN) i bankowości 8572 CHF (19256,99 PLN). Wynagrodzenie blisko średniej krajowej to budownictwo 5519 CHF (12398,43 PLN) i opieka zdrowotna 5677 CHF (12753,38 PLN). Dolna część zarobków dotyczy handlu detalicznego 4406 CHF (9898,07 PLN) i hotelarstwa 3902 CHF (8765,84 PLN). Różnice płacowe są jeszcze wyraźniejsze w przypadku podziału na poszczególne stanowiska. Osoby wysoko wykwalifikowane w ubezpieczeniach otrzymują wynagrodzenie sięgające CHF (29799,82 PLN), a w finansach i pośrednictwie maklerskim CHF (35427,30 PLN). W budownictwie zarobki sięgają 7650 CHF (17185,72 PLN), a w przemyśle ciężkim 8520 CHF (19140,18 PLN) OFS/BFS, Rynek pracy w zestawieniu międzynarodowym... s (Le marché du travail en comparaison internationale. L activité professionnelle des femmes et des hommes; Vie active et rémunération du travail). Neuchâtel, La vie économique [1-2008]: La situation sur le marché du travail détermine l augmentation salariale de l année suivante. 34 Ibidem. 35 Według kursu z dnia 18 stycznia 2008 r. 36 OFS/BFS, Zarobki w Szwajcarii w 2006 r. (Les salaires en Suisse en 2006) Neuchâtel, , s

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 2 Hiszpania pod koniec XX wieku była jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw Europy, kres rozwojowi położył światowy kryzys z końca

Bardziej szczegółowo

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP

Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Wpływ bieżącej sytuacji gospodarczej na sektor małych i średnich przedsiębiorstw MSP Prof. Anna Zielińska-Głębocka Uniwersytet Gdański Rada Polityki Pieniężnej 1.Dynamika wzrostu gospodarczego spowolnienie

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-07-31 10:18:31

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-07-31 10:18:31 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-07-31 10:18:31 2 Stany Zjednoczone są największą i najbardziej zaawansowaną technologicznie gospodarką świata. Jej mocną stroną jest właśnie innowacyjność, a siłą napędową

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

SZWAJCARSKI RYNEK ICT DLA POLSKICH INWESTORÓW. Spotkanie informacyjne Czwartek, 13 listopada 2014, Warszawa

SZWAJCARSKI RYNEK ICT DLA POLSKICH INWESTORÓW. Spotkanie informacyjne Czwartek, 13 listopada 2014, Warszawa SZWAJCARSKI RYNEK ICT DLA POLSKICH INWESTORÓW Spotkanie informacyjne Czwartek, 13 listopada 2014, Warszawa Partnerzy: Swiss Business Hub Polska przy Ambasadzie Szwajcarii w Warszawie we współpracy z Polską

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Leona Koźmińskiego Wprowadzenie (1) Celem artykułu jest

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE Janusz Szewczuk Katowice, Grudzień 2008 ROZWÓJ GOSPODARCZY MIAST Czym jest rozwój gospodarczy? Jak mierzyć rozwój gospodarczy? Stan gospodarki polskich miast

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp 11

Spis treści. Wstęp 11 Spis treści Wstęp 11 Rozdział 1 Tendencje w rozwoju społeczeństwa niemieckiego 14 1.1. Podstawowe dane liczbowe i cechy społeczeństwa Niemiec 14 1.2. Sytuacja ekonomiczna niemieckich gospodarstw domowych

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu 2015-11-16 08:43:09

Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu 2015-11-16 08:43:09 Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu 2015-11-16 08:43:09 2 ANALITYKA: Gwałtowny spadek kursu rubla białoruskiego spowodował wzrost cen we wrześniu Przegląd realnego

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 2 Eksport jest siłą napędową niemieckiej gospodarki. Niemcy są także znaczącym importerem surowców, głównie energetycznych, ale i wysoko przetworzonych wyrobów

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki Tomasz Poskrobko Produkt krajowy brutto (PKB) wartość rynkową wszystkich finalnych dóbr i usług produkowanych w kraju w danym okresie PKB od strony popytowej

Bardziej szczegółowo

Ewolucja polsko-niemieckiej wymiany handlowej na przełomie XX i XXI wieku

Ewolucja polsko-niemieckiej wymiany handlowej na przełomie XX i XXI wieku Ewolucja polsko-niemieckiej wymiany handlowej na przełomie XX i XXI wieku Nr 146 / 2013 22 11 13 INSTYTUT ZACHODNI im. Zygmunta Wojciechowskiego Instytut Naukowo-Badawczy, Poznań Autor: Piotr Misztal Handel

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ

MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ MIEJSCE POLSKIEGO PRZEMYSŁU SPOŻYWCZEGO W UNII EUROPEJSKIEJ mgr Małgorzata Bułkowska mgr Mirosława Tereszczuk dr inż. Robert Mroczek Konferencja: Przemysł spożywczy otoczenie rynkowe, inwestycje, ekspansja

Bardziej szczegółowo

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Katedra Rozwoju Obszarów Wiejskich Szkoła Główna Handlowa Warszawa kwiecień 2009 Wzajemne

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r.

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Warszawa, dnia 14 września 2015 r. Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Miesięczny bilans płatniczy został oszacowany przy wykorzystaniu danych z miesięcznych i kwartalnych sprawozdań polskich podmiotów

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Sytuacja społecznogospodarcza

Sytuacja społecznogospodarcza Sytuacja społecznogospodarcza w regionie Włodzimierz Szordykowski Dyrektor Departamentu Rozwoju Gospodarczego Gdańsk, dnia 30 listopada 2011 roku Sytuacja gospodarcza na świecie Narastający dług publiczny

Bardziej szczegółowo

10. Perspektywy rozwiązywania problemu zadłużenia: koordynowanie polityki ekonomicznej w ramach spotkań przywódców i ministrów finansów państw; mądra

10. Perspektywy rozwiązywania problemu zadłużenia: koordynowanie polityki ekonomicznej w ramach spotkań przywódców i ministrów finansów państw; mądra TEMAT: Zadłużenie międzynarodowe 9. 8. Funkcje kredytów w skali międzynarodowej: eksport kapitałów; możliwość realizacji określonych inwestycji np. przejęcie kontroli nad firmą znajdującą się zagranicą,

Bardziej szczegółowo

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Dr Bogdan Buczkowski Katedra Wymiany Międzynarodowej Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych programów kształcenia

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-25 09:23:24

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-25 09:23:24 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-25 09:23:24 2 Maroko realizuje reformy i kontynuuje program uniezależniania się od tzw. ciężkich paliw kopalnych. Jest pionierem na kontynencie afrykańskim w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA Aktywność Polski na rynku międzynarodowym realizowana jest w trzech głównych obszarach: 1. Udziału w tworzeniu wspólnej polityki handlowej Unii Europejskiej uwzględniającej interesy

Bardziej szczegółowo

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 2 Bank of America Merrill Lynch podniósł prognozy wzrostu PKB dla Polski - z 3,3 do 3,5 proc. w 2015 r. i z 3,4 do 3,7 proc. w 2016 r. W raporcie o gospodarce

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty drugi kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ ZE WSCHODEM

KIERUNKI WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ ZE WSCHODEM KIERUNKI WSPÓŁPRACY GOSPODARCZEJ ZE WSCHODEM Mikołaj Waszczenko Spośród państw, które przystąpiły w 2004 r. do UE Polska posiada najdłuższą granicę z państwami nieunijnymi. Wynosi ona 1 185 km: 232- z

Bardziej szczegółowo

RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY

RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Rzecznik Prasowy Prezesa GUS seminarium naukowe pod patronatem naukowym prof. dr hab. Józefa Oleńskiego Prezesa GUS RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY prof. nadzw. dr

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy strefy euro publikuje Europejski Bank Centralny, natomiast bilans płatniczy Unii Europejskiej - Eurostat.

Bilans płatniczy strefy euro publikuje Europejski Bank Centralny, natomiast bilans płatniczy Unii Europejskiej - Eurostat. Bilans płatniczy zestawienie (dochody wpływy kontra wydatki płatności) wszystkich transakcji dokonanych między rezydentami (gospodarką krajową) a nierezydentami (zagranicą) w danym okresie. Jest on sporządzany

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Warszawa, grudzień 2013 r. Rok Piechocińskiego. w Ministerstwie Gospodarki

Warszawa, grudzień 2013 r. Rok Piechocińskiego. w Ministerstwie Gospodarki 2013 Warszawa, grudzień 2013 r. Rok Piechocińskiego w Ministerstwie Gospodarki 2 Założone cele Poprawa warunków prowadzenia działalności gospodarczej, a w efekcie: Wzrost eksportu Wzrost PKB. Mniejsze

Bardziej szczegółowo

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment

Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Lepsza perspektywa zysków! Zarządzanie płynnością Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa maj 2012 r. W co lokować nadwyżki? Aktualne typy inwestycyjne. maj 2012 2 Zarządzanie płynnością PLN Stały

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania

Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania Departament Długu Publicznego Plan finansowania potrzeb pożyczkowych budżetu państwa i jego uwarunkowania Listopad 2014 NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE Miesięczny kalendarz emisji... 2 Komentarze MF... 8 ul.

Bardziej szczegółowo

Francuski sektor łodzi rekreacyjnych 2015-09-07 14:17:04

Francuski sektor łodzi rekreacyjnych 2015-09-07 14:17:04 Francuski sektor łodzi rekreacyjnych 2015-09-07 14:17:04 2 Branża łodzi rekreacyjnych stanowi mocną stronę francuskiego handlu zagranicznego. Od roku 2011 sektor ten osiąga regularne nadwyżki, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

Rola przemysłu motoryzacyjnego w gospodarce Polski

Rola przemysłu motoryzacyjnego w gospodarce Polski www.pwc.com Rola przemysłu motoryzacyjnego w gospodarce Polski W kontekście "Priorytetów Polityki Przemysłowej 2015-2020+ Wrzesień 2015 r. Raport powstał na zlecenie i przy współpracy ze Związkiem Pracodawców

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 20 grudnia 2013 r. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 W końcu września 2013 r. działalność operacyjną

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 24 września 2013 r. Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 W końcu czerwca 2013 r. działalność operacyjną prowadziły

Bardziej szczegółowo

Seminarium informacyjno naukowe

Seminarium informacyjno naukowe Seminarium informacyjno naukowe Budownictwo na Lubelszczyźnie w statystyce perspektywy dla nauki Przemiany budownictwa ostatniej dekady w woj. lubelskim na tle kraju w świetle badań statystycznych Zofia

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

BILANS PŁATNICZY W LIPCU 2011 R.

BILANS PŁATNICZY W LIPCU 2011 R. N a r o d o w y B a n k P o l s k i Departament Statystyki Warszawa, dnia 12 września 2011 r. BILANS PŁATNICZY W LIPCU 2011 R. Miesięczny bilans płatniczy został oszacowany przy wykorzystaniu danych z

Bardziej szczegółowo

Handel z Polską 2015-06-30 17:07:08

Handel z Polską 2015-06-30 17:07:08 Handel z Polską 2015-06-30 17:07:08 2 Od lat Królestwo Belgii jest ważnym partnerem handlowym Polski. W polskich dostawach do tego kraju dominują maszyny i urządzenia, sprzęt elektryczny oraz pojazdy -

Bardziej szczegółowo

Zmiany na ekonomicznej mapie świata

Zmiany na ekonomicznej mapie świata Zmiany na ekonomicznej mapie świata Ryszard Petru Główny Ekonomista BRE Banku, Dyrektor Banku ds. Strategii i Nadzoru Właścicielskiego Starogard Gdański, 22.10.2010 1 Agenda Wschodząca Azja motorem światowego

Bardziej szczegółowo

Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze gospodarczej

Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze gospodarczej Jacek Kocerka / Departament Statystyki Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze gospodarczej Łódź / 18 października 2013 Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze

Bardziej szczegółowo

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu

Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu Jerzy Majchrzak Dyrektor Departamentu Innowacji i Przemysłu AUTOEVENT 2014 2 PRZEMYSŁ MOTORYZACYJNY Jeden z największych producentów samochodów i komponentów motoryzacyjnych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej.

Bardziej szczegółowo

LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA

LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA Pole C Gospodarstwo, kapitał, kreatywność, technologie LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA przygotowana przez Warszawa, 25 lipca 2005 r. Wstęp Niniejszy dokument prezentuje listę wskaźników ogólnych

Bardziej szczegółowo

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012

OFERTA RAPORTU. Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata. Kraków 2012 Oferta raportu: Szkolnictwo wyższe w Polsce i wybranych krajach analiza porównawcza OFERTA RAPORTU Szkolnictwo wyższe analiza porównawcza Polski i wybranych krajów świata Kraków 2012 1 Oferta raportu:

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym

Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym Aktualizacja podręcznika podstaw przedsiębiorczości pt. Jak być przedsiębiorczym s. 0 Zamiast WIRR powinno być: Kolejne indeksy to mwig40, który uwzględnia notowania 40 średnich spółek kolejnych 40 spółek

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa. Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke

Konferencja prasowa. Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke Konferencja prasowa Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke Oczekiwania rybactwa i wędkarstwa wobec nowej perspektywy finansowej Program Operacyjny Rybactwo i Morze na lata 2014-2020 Warszawa, 23 lipca

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Informacja prasowa / Badanie koniunktury AHK Polska, edycja 2012

Informacja prasowa / Badanie koniunktury AHK Polska, edycja 2012 Warszawa / 29 / 03 / 2012 Informacja prasowa / Badanie koniunktury AHK Polska, edycja 2012 Inwestorzy zadowoleni z Polski 95% inwestorów zagranicznych w Polsce ponownie wybrałoby nasz kraj na lokalizację

Bardziej szczegółowo

Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06

Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06 Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06 2 Polska w 2014 r. była, po raz kolejny, liderem wśród państw Europy Środkowo-Wschodniej pod względem pozyskania inwestycji zagranicznych - wynika

Bardziej szczegółowo

Co kupić a co sprzedać 2015-06-11 10:10:09

Co kupić a co sprzedać 2015-06-11 10:10:09 Co kupić a co sprzedać 2015-06-11 10:10:09 2 Greckie towary sprzedawane są głównie do krajów UE - Włoch, Niemiec, Bułgarii i na Cypr. Polska jako partner handlowy zajmuje 27. miejsce. W 2013 roku 46,4

Bardziej szczegółowo

Kto i gdzie inwestuje 2015-06-17 10:09:37

Kto i gdzie inwestuje 2015-06-17 10:09:37 Kto i gdzie inwestuje 2015-06-17 10:09:37 2 Wielka Brytania plasuje się w czołówce globalnych inwestorów. Według danych OECD zajmuje 5. miejsce na świecie. Według wstępnych danych OECD w 2012 r. poziom

Bardziej szczegółowo

Perspektywy dla polskiego eksportu w 2012 roku

Perspektywy dla polskiego eksportu w 2012 roku Perspektywy dla polskiego eksportu w 20 roku Rok 20 był bardzo udany dla polskiego eksportu Polski eksport w 20 roku osiągnął wartość 135,8 mld euro i był wyższy o,8 proc. niż rok wcześniej wynika z opracowania

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty czwarty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL

Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Tablica wyników Unii innowacji 2015 Streszczenie Wersja PL Rynek wewnętrzny, przemysł, przedsiębiorczość i MŚP STRESZCZENIE Tablica wyników Unii innowacji 2015: w ostatnim roku ogólny postęp wyników w

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

pogłębianie wiedzy o instrumentach finansowych EFSI Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Instrumenty finansowe

pogłębianie wiedzy o instrumentach finansowych EFSI Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Instrumenty finansowe pogłębianie wiedzy o instrumentach finansowych EFSI Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich , współfinansowane z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

Bilans Płatniczy nowe standardy statystyczne (BPM6)

Bilans Płatniczy nowe standardy statystyczne (BPM6) Grzegorz Dobroczek, Jacek Kocerka / Departament Statystyki Bilans Płatniczy nowe standardy statystyczne (BPM6) Warszawa / 30 września 2014 Spis treści Nowe standardy statystyczne Zmiany w rachunku bieżącym

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY INWESTYCYJNE NA 2011 ROK

PERSPEKTYWY INWESTYCYJNE NA 2011 ROK Chorzów, 7 Kwiecień 2011 WIDZIMY WIĘCEJ MOŻLIWOŚCI PERSPEKTYWY INWESTYCYJNE NA 2011 ROK GLOBALNE CZYNNIKI RYZYKA Niestabilność polityczna w rejonie Afryki Północnej i krajów Bliskiego Wschodu Wzrost cen

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 grudnia 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w okresie trzech kwartałów 2014 r W końcu września 2014

Bardziej szczegółowo

Rynek surowców korekta czy załamanie?

Rynek surowców korekta czy załamanie? Rynek surowców korekta czy załamanie? Paweł Kordala, X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. 1 Agenda I. Rynek ropy II. Rynek miedzi III. Rynek złota IV. Rynek srebra V. Rynki rolne (kukurydza, pszenica, soja)

Bardziej szczegółowo

Analiza i perspektywy rozwoju sektorów priorytetowych

Analiza i perspektywy rozwoju sektorów priorytetowych Wrocław, 16.02.2015 Agenda 1. POLSKA GOSPODARKA NA TLE EUROPY I ŚWIATA 2. DOLNY ŚLĄSK W PORÓWNANIU DO INNYCH REGIONÓW 3. POZIOM ROZWOJU KLUCZOWYCH BRANŻ W REGIONIE 4. STRATEGICZNA ANALIZA MOŻLIWOŚCI ROZWOJU

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

Co kupić, a co sprzedać 2015-06-17 10:08:23

Co kupić, a co sprzedać 2015-06-17 10:08:23 Co kupić, a co sprzedać 2015-06-17 10:08:23 2 Wielka Brytania to światowy gracz w handlu. Według danych WTO za 2013 rok Zjednoczone Królestwo było 8. globalnym eksporterem z udziałem 2,9 proc. i 6. importerem

Bardziej szczegółowo

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy?

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Wyniki badania eksperckiego Klub Polska 2025+, Klub Bankowca 30.09.2015 r. Informacje o badaniu Czyje to stanowisko? eksperci - znawcy systemów

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO

URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO NOTATKA DOTYCZĄCA SYTUACJI FINANSOWEJ DOMÓW MAKLERSKICH W 2012 ROKU URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, KWIECIEŃ 2013 SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI... 2 WSTĘP... 3 I. PODSTAWOWE INFORMACJE O RYNKU DOMÓW

Bardziej szczegółowo

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce?

Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Jak pokonać bariery dla (eko)innowacji w Polsce? Maciej Bukowski Instytut Badań Strukturalnych Warszawa, 25.05.2012 Plan Wprowadzenie po co Polsce (eko)innowacje. Pułapka średniego dochodu Nie ma ekoinnowacyjności

Bardziej szczegółowo

Komentarz tygodniowy 04-11.12.2015

Komentarz tygodniowy 04-11.12.2015 Komentarz tygodniowy 04-11.12.2015 DANE MAKROEKONOMICZNE Z Z POLSKI Obroty w handlu zagranicznym - GUS Według danych GUS, pomimo trudności w handlu z krajami Europy Wschodniej (w I-X 2015 r. wartość polskiego

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

1) produkt krajowy brutto per capita 2) wskaźnik rozwoju społecznego [HDI] 3) wskaźnik ubóstwa społecznego [HPI] 5) udział zatrudnienia w usługach

1) produkt krajowy brutto per capita 2) wskaźnik rozwoju społecznego [HDI] 3) wskaźnik ubóstwa społecznego [HPI] 5) udział zatrudnienia w usługach GEOGRAFIA EKONOMICZNA MIERNIKI ROZWOJU SPOŁECZNO- GOSPODARCZEGO dr Anna Bernaciak MIERNIKI ROZWOJU SPOŁECZNO-GOSPODARCZEGO 1) produkt krajowy brutto per capita 2) wskaźnik rozwoju społecznego [HDI] 3)

Bardziej szczegółowo

BANK BPH KONTYNUUJE DYNAMICZNY ROZWÓJ

BANK BPH KONTYNUUJE DYNAMICZNY ROZWÓJ Warszawa, 27 lipca 2005 r. Informacja prasowa BANK BPH KONTYNUUJE DYNAMICZNY ROZWÓJ Skonsolidowane wyniki finansowe Banku BPH po II kwartałach 2005 roku według MSSF osiągnięcie w I półroczu 578 mln zł

Bardziej szczegółowo

Polskie inwestycje bezpośrednie za granicą w 2013 roku

Polskie inwestycje bezpośrednie za granicą w 2013 roku Polskie inwestycje bezpośrednie za granicą w 2013 roku Informacja o polskich inwestycjach bezpośrednich za granicą w 2013 roku została przygotowane po raz pierwszy w oparciu o nowe standardy Organizacji

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 13

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 13 SPIS TREŚCI Wprowadzenie............................................... 13 ROZDZIAŁ I Wzrost roli usług w gospodarce Unii Europejskiej................ 13 1. Teoretyczne podstawy rozwoju usług.........................

Bardziej szczegółowo

MAZOWSZE PARTNEREM DLA TWOJEGO BIZNESU

MAZOWSZE PARTNEREM DLA TWOJEGO BIZNESU MAZOWSZE PARTNEREM DLA TWOJEGO BIZNESU POLSKA Centralna lokalizacja Międzynarodowy partner handlowy MOSKWA 1200 km LONDYN 1449 km BERLIN PRAGA WILNO RYGA KIJÓW 590 km 660 km 460 km 660 km 690 km POLSKA

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. 1 SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. T. 01. LUDNOŚĆ (stan w dniu 1 stycznia) GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA w tys. UE (27) 495 292 497 683 499 703 501 103 Strefa euro (17) 326 561 328 484

Bardziej szczegółowo