Adam Bodnar, Michał Szwast

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Adam Bodnar, Michał Szwast"

Transkrypt

1 Helsińska Fundacja Praw Człowieka ANALIZY i REKOMENDACJE Nr 2/2015 Wolność zgromadzeń publicznych w Polsce po wyroku Adam Bodnar, Michał Szwast Ø W połowie września 2014 r. Trybunał Konstytucyjny wydał przełomowy wyrok dotyczący wolności organizowania pokojowych zgromadzeń (K 44/12). TK zakwestionował między innymi: brak regulacji w ustawie tzw. zgromadzeń spontanicznych, wadliwość procedury odwoławczej od zakazu odbycia zgromadzenia, czy też zasady rozdzielania przez organ gminy zgromadzeń odbywających się jednocześnie. Ø Podmioty dysponujące inicjatywą ustawodawczą jak dotąd nie podjęły zdecydowanych kroków w kierunku wykonania wyroku TK, pomimo faktu, że część zakwestionowanych przez TK regulacji już utraciła moc obowiązującą, a najważniejsze utracą moc za 8 miesięcy, tj. 4 października 2015 r. Ze względu na zakres zmian główny ciężar przygotowania nowelizacji powinien spoczywać na Ministerstwie Administracji i Cyfryzacji (a w konsekwencji na Radzie Ministrów). Ø Należy wskazać na pilną konieczność podjęcia prac legislacyjnych mających na celu wykonanie wyroku TK. Kalendarz prac legislacyjnych jak i upływająca kadencja parlamentu powodują wątpliwości, czy konieczne zmiany uda się wprowadzić do 4 października 2015 r. Z trudem można sobie wyobrazić zamknięcie procesu ustawodawczego do tego czasu, uwzględniając fakt, że żaden projekt ustawy jak dotąd nie jest przedmiotem oficjalnych prac legislacyjnych. Ø Ze względu na zakres zmian konieczna jest gruntowna nowelizacja ustawy lub wręcz przygotowanie nowej ustawy. Zmiany powinny uwzględniać dorobek orzeczniczy Trybunału Konstytucyjnego oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz standardy międzynarodowe typu soft law,

2 jak np. Wytyczne OBWE i Komisji Weneckiej w sprawie wolności pokojowych zgromadzeń. Ø Najważniejszym zadaniem jest stworzenie procedury skutecznej sądowej kontroli decyzji o zakazie zgromadzeń, tak aby organizatorzy zgromadzeń mogli liczyć na ostateczne rozstrzygnięcie sądu przed datą planowanego zgromadzenia. Jeśli zostanie przyjęta nowelizacja w tym kształcie, to będzie ona stanowiła wykonanie wyroku TK, jak również wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Bączkowski i inni przeciwko Polsce. Ø W Sejmie rozpatrywana jest wniesiona przez Prezydenta RP nowelizacja Prawa o zgromadzeniach dotyczącą zakazu zasłaniania twarzy podczas zgromadzeń publicznych. Warto zastanowić się czy w obliczu nagłej konieczności wykonania wyroku TK z 18 września 2014 r. oraz krytycznych uwag pod adresem w/w nowelizacji, uwaga parlamentarzystów powinna się faktycznie dalej skupiać nad tym projektem. 2

3 I. Wstęp Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 września 2014 r. 1 orzekł o niezgodności z Konstytucją RP szeregu przepisów ustawy z dnia 5 lipca 1990 r. - Prawo o zgromadzeniach 2, regulującej w Polsce problematykę organizowania zgromadzeń publicznych i uczestniczenia w nich. Wyrok zapadł po rozpoznaniu wniosków aż trzech podmiotów: Rzecznika Praw Obywatelskich oraz dwóch niezależnie działających grup posłów. Wnioskodawcy kwestionowali przede wszystkim ograniczenia wolności zgromadzeń wprowadzone do ustawy na mocy projektu nowelizacji uchwalonego we wrześniu 2012 r. 3, będącego legislacyjną odpowiedzią Prezydenta RP na zamieszki, które miały miejsce w Warszawie podczas Święta Niepodległości w 2011 r. Wyrok TK w dużym zakresie skruszył podstawy, na których została zbudowana ustawa Prawo o zgromadzeniach. Niestety po upływie czterech i pół miesiąca od wydania wyroku, żaden z legitymowanych podmiotów nie podjął widocznej i zdecydowanej próby dostosowania systemu prawa do skutków powstałych w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Inicjatywa ustawodawcza jest o tyle konieczna, że niektóre z zakwestionowanych przez Trybunał przepisów już utraciły moc obowiązującą powodując luki w prawie, a niektóre zostaną derogowane z dniem 4 października 2015 r. II. Podstawowe tezy wyroku TK W komentowanym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP siedmiu przepisów ustawy dotyczących czterech instytucji prawnych związanych z korzystaniem z wolności zgromadzeń publicznych. Za niezgodne z Konstytucją uznano: 1. Art. 1 ust. 2 ustawy, który stanowił, że Zgromadzeniem jest zgrupowanie co najmniej 15 osób, zwołane w celu wspólnych obrad lub w celu wspólnego wyrażenia stanowiska w części zawierającej wyrażenie co najmniej 15. TK uznał, że posłużenie się przez ustawodawcę definicją zgromadzenia jako zgrupowania obejmującego co najmniej 15 osób wprowadza element konstrukcyjny nieprzewidziany na gruncie konstytucyjnym. Uwzględniając treść art. 57 Konstytucji, trzeba zatem przyjąć, że zgromadzeniem publicznym są także te pokojowe zgrupowania, których liczba uczestników jest mniejsza niż wskazano w art. 1 ust. 2 prawa o zgromadzeniach 4. Skutkiem zaś art. 1 ust. 2 ustawy było całkowite pozbawienie ochrony prawnej zgromadzeń, które obejmują mniej niż 15 osób. Zakwestionowany /12. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 września 2015 r., sygn. akt sygn. akt K 44/12. Dz. U. z 2013 r., poz. 397 j.t. ze zmianami. Ustawa z dnia 14 września 2012 r. o zmianie ustawy - Prawo o zgromadzeniach, Dz. U. z 2012 r., nr Uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 września 2015 r., sygn. akt sygn. akt K 3

4 przepis utracił moc obowiązującą w części zawierającej wyrażenie co najmniej 15 już z dniem 3 października 2014 r. 2. Art. 7 ust. 1 ustawy w zakresie, w jakim określa obowiązek organizatora zgromadzenia zawiadomienia organu gminy o zgromadzeniu nie później niż na 3 dni robocze przed datą zgromadzenia. Przepis tej treści obowiązywał po uchwaleniu prezydenckiej nowelizacji Prawa o zgromadzeniach z września 2012 r., która wydłużyła termin z obowiązujących wcześniej 3 dni do 3 dni roboczych. TK stwierdził, że ograniczenie wolności zgromadzeń wynikające z wydłużenia terminu notyfikacji przyjętego w art. 7 ust. 1 prawa o zgromadzeniach, w kontekście pozostałych regulacji, nie przechodzi pomyślnie testu proporcjonalności. Cele notyfikacji, związane z potrzebą zagwarantowania pokojowego przebiegu demonstracji oraz zapewnienia ochrony jej uczestników, mogą być osiągnięte w krótszym czasie, szczególnie biorąc pod uwagę ciągły charakter pracy służb ochrony porządku publicznego (policja, straż miejska). Wydłużenie okresu notyfikacji do minimum 3 dni roboczych stanowi nadmierne ograniczenie wolności zgromadzeń 5. Zakwestionowany przez TK przepis art. 7 ust. 1 ustawy utraci moc obowiązującą 4 października 2015 r. 3. Art. 7a ust. 1 i ust. 2 ustawy, w części zawierającej wyrażenie odpowiednio zgłoszonego później (ust. 1) i zgłoszonego wcześniej (ust. 2). Oba wyżej wymienione przepisy dotyczyły przesłanek oddzielania przez organ gminy zgromadzeń zgłoszonych w jednym miejscu i czasie. Wezwanie do zmiany czasu lub miejsca zgromadzenia albo trasy przejścia uczestników kierowane jest do organizatora zgromadzenia zgłoszonego później (art. 7a ust. 1 ustawy Prawo o zgromadzeniach). Do wezwania należy przy tym załączyć informację dotyczącą wcześniej zgłoszonego zgromadzenia lub zgromadzeń (art. 7a ust. 2 ustawy). TK uznał, że użyte w tych przepisach sformułowania, z uwagi na brak precyzji, otwierają pole do ich bardzo zróżnicowanych interpretacji ze strony organów władzy publicznej. Może to w efekcie rodzić poważne wątpliwości dotyczące wyznaczenia adresatów wezwania, o którym mowa w tych przepisach 6. Trybunał uznał te przepisy w zakresie obu wspomnianych wyrażeń za niezgodne z zasadą przyzwoitej legislacji wynikającą z art. 2 Konstytucji RP. Oba przepisy we wskazanym wyżej zakresie utracą moc obowiązującą z dniem 4 października 2015 r. Podobne stanowisko Trybunał Konstytucyjny przyjął wobec art. 8 ust. 2 ustawy, który upoważniał organ gminy do zakazania zgromadzenia publicznego zgłoszonego później także jeżeli organizator zgromadzenia, pomimo wezwania, nie dokonał we właściwym terminie zmiany czasu lub miejsca zgromadzenia albo trasy przejścia uczestników. TK wskazał, że posłużenie się przez ustawodawcę niejednoznacznym określeniem uniemożliwia precyzyjne wskazanie adresata normy wyrażonej w powołanym przepisie. Ma to tym większe znaczenie, że na gruncie badanego art. 8 ust. 2 prawa o zgromadzeniach, chodzi o normę stanowiącą podstawę zakazu zgromadzenia publicznego. Przepis ten ma więc stanowić podstawę najdalej idącego rozstrzygnięcia 5 6 4

5 organu gminy, uniemożliwiającego - ze względu na okoliczności przewidziane w ustawie - organizację zgromadzenia publicznego. W tym kontekście wymóg jasności i precyzyjności regulacji prawnej ma jeszcze większe znaczenie. Dotyczy bowiem możliwości korzystania przez jednostki z wolności przewidzianej w art. 57 Konstytucji 7. Art. 8 ust. 2 utracił moc obowiązującą z dniem 3 października 2014 r. 4. Art. 9 ust. 1 i ust. 4 ustawy w zakresie określonych w tych przepisach terminów podjęcia działań przez organy władzy publicznej. Przepisy powyższe dotyczą procedury odwoławczej od zakazu odbycia zgromadzenia publicznego. Ustanowione w ustawie terminy na dokonywanie poszczególnych czynności przez skarżącego, jak i organ gminy oraz wojewodę, nie zapewniają otrzymania przez organizatora ostatecznej decyzji organu odwoławczego (wojewody) przed datą zgromadzenia określoną w zgłoszeniu. TK wskazał, że sama działalność organów państwa uniemożliwia uzyskanie rozstrzygnięcia w sprawie zakazu zgromadzenia publicznego przed jego planowaną datą. Z tego względu Trybunał Konstytucyjny ograniczył swoją wypowiedź do art. 9 ust. 1 i 4 prawa o zgromadzeniach, uznając te przepisy - w zakresie wskazanych w nich terminów podjęcia działań przez odpowiednie organy władzy publicznej - za niezgodne z art. 78 w związku z art. 57 Konstytucji 8. Art. 9 ust. 1 i 4 ustawy utracą moc obowiązująca w dniu 4 października 2015 r. W tym kontekście warto wskazać, że problem efektywności procedury odwoławczej od decyzji w przedmiocie zakazu odbycia zgromadzenia ma charakter systemowy i został wytknięty Polsce w wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 3 maja 2007 r. w sprawie Bączkowski i inni przeciwko Polsce 9. ETPC uznał, że doszło do naruszenia przez Polskę m.in. art. 11 w związku z art. 13 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka 10, ponieważ skarżących pozbawiono skutecznego środka odwoławczego od decyzji w przedmiocie zakazu zgromadzenia. III. Konieczność podjęcia inicjatywy ustawodawczej w celu wykonania wyroku TK Wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczący wolności zgromadzeń wymaga pilnego wykonania. Niepokoi fakt, że jak dotąd nie zaprezentowano żadnych propozycji legislacyjnych czyniących zadość wskazaniom TK. Jedynym organem władzy publicznej, który na dzień opublikowania niniejszego opracowania oficjalnie podjął próbę wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego ws. zgromadzeń jest Senat RP, czyniący takie próby także w stosunku do innych orzeczeń TK stycznia 2015 r. odbyło się posiedzenie Wyrok ETPC z dnia 3 maja 2007 r. w sprawie Bączkowski i inni przeciwko Polsce, skarga nr 1543/ Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zmianami. 11 Senat RP przyznał sobie kompetencję do wykonywania orzeczeń TK w uchwale z dnia 23 listopada 1990 r. - Regulamin Senatu, M.P. z 2014 r., poz. 529 j.t. ze zmianami znowelizowanej w tym przedmiocie w 2007 r. Do Regulaminu Senatu w listopadzie 2007 r. wprowadzono Dział IXA, Wykonywanie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, regulujący tryb postępowania ustawodawczego w przedmiocie wykonania orzeczeń TK. 5

6 senackiej Komisji Ustawodawczej, podczas którego debatowano nad potrzebą podjęcia inicjatywy ustawodawczej w przedmiocie wykonania wyroku Trybunału 12. Uczestnicząca w posiedzeniu przedstawicielka Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji poinformowała, że w resorcie toczą się prace koncepcyjne nad opracowaniem projektu ustawy wykonującej wyrok TK. Warto wskazać jednakże, że prace te muszą mieć bardzo wstępny charakter, skoro nie zostały ujawnione ani na stronach internetowych Ministerstwa ani na stronach Rządowego Centrum Legislacji (portal Rządowy Proces Legislacyjny 13 ), które to zawierają informacje na temat stanu zaawansowania wszystkich rządowych inicjatyw ustawodawczych. Wobec stanowiska przedstawionego przez Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji, Senat odroczył rozpoczęcie prac nad własnym projektem do czasu zasięgnięcia informacji na temat zaawansowania prac legislacyjnych w Ministerstwie. Naszym zdaniem ze względu na zakres zmian będących konsekwencją wyroku TK, to właśnie na Ministerstwie Administracji i Cyfryzacji powinna spoczywać odpowiedzialność za przygotowanie odpowiedniego projektu nowelizacji. Prace legislacyjne podjąć należy niezwłocznie. Do uchylenia zakwestionowanych przez TK przepisów zostało tylko osiem miesięcy. Na obecnym etapie projekt ustawy powinien być już gotowy i poddany procesowi konsultacji społecznych i uzgodnień międzyresortowych. Należy zwrócić uwagę na czasochłonność procesu legislacyjnego w ramach rządu (zakończonego wniesieniem ustawy do Sejmu RP), w ramach Sejmu, Senatu, ustosunkowania się przez Sejm do ewentualnych poprawek Senatu, przedstawienia ustawy do podpisu Prezydenta RP, ogłoszenia ustawy, odpowiedniego vacatio legis. Z trudem można sobie wyobrazić zamknięcie procesu ustawodawczego do dnia 4 października 2015 r. uwzględniając fakt, że żaden projekt ustawy jak dotąd nie jest przedmiotem oficjalnych prac legislacyjnych. Niewykonanie wyroku TK do tego czasu skutkować będzie powstaniem luk w prawie, powodujących niefunkcjonalność mechanizmów przewidzianych w ustawie. IV. Pożądany kierunek zmian Helsińska Fundacja Praw Człowieka od wielu lat postuluje podjęcie działań mających na celu dostosowanie polskiej ustawy Prawo o zgromadzeniach do standardów prawnokonstytucyjnych i prawnomiędzynarodowych. Wyrok TK potwierdził zapatrywania Fundacji na powyższe kwestie, stwierdzając niezgodność z Konstytucją RP przepisów, co do których Fundacja wypowiada się krytycznie od dawna. Wykonanie wyroku TK powinno dotyczyć przede wszystkim dwóch zagadnień: wprowadzenia do ustawy kategorii tzw. zgromadzeń spontanicznych, które nie wymagałyby notyfikacji organowi gminy i związanych z tym formalności oraz wprowadzenia efektywnej sądowej kontroli odwoławczej nad decyzjami w przedmiocie zakazu zgromadzenia publicznego. 12 Zob. Retransmisja posiedzenia Komisji Ustawodawczej z dnia 20 stycznia 2015 r., dostępna: 13 Dostępne pod adresem: 6

7 V. Zgromadzenia spontaniczne 14 Wykonanie wyroku TK w zakresie dotyczącym zakwestionowanego art. 7 ust. 1 przewidującego obowiązek notyfikacji zgromadzenia organowi gminy nie później niż 3 dni robocze przed datą zgromadzenia wymaga wprowadzenia do ustawy wyjątków od tego obowiązku, pozwalających na realizację wolności tzw. zgromadzeń spontanicznych. Zgromadzenia spontaniczne to zgromadzenia zorganizowane w odpowiedzi na nagłe zdarzenie, wypadek, fakt zorganizowania innego zgromadzenia czy przemowę 15. Ze względu na nagły charakter wydarzenia, będącego podstawą zorganizowania zgromadzenia spontanicznego, nie jest możliwe, aby organizatorzy notyfikowali zgromadzenie władzom publicznym w przewidzianym w prawie terminie 16. Takie zgromadzenia uznane są w Wytycznych OBWE i Komisji Weneckiej jako przejaw zdrowej demokracji 17. W kwestii legalności i dopuszczalności zgromadzeń spontanicznych wypowiadał się Europejski Trybunał Praw Człowieka. W sprawie Bukta i inni przeciwko Węgrom ETPC wskazał, że w szczególnych okolicznościach, w których wymagana jest natychmiastowa reakcja społeczna na wydarzenie polityczne w formie zgromadzenia, rozwiązanie przez władze pokojowego zgromadzenia zwołanego w nagłym trybie wyłącznie z powodu braku wymaganej prawem uprzedniej notyfikacji, jeśli uczestnicy zgromadzenia nie naruszają prawa, jest nieproporcjonalnym ograniczeniem wolności zgromadzeń 18. W wyroku w sprawie Eva Molnar przeciwko Węgrom, ETPC stwierdził, że prawo do organizowania zgromadzeń spontanicznych może w szczególnych okolicznościach wyprzedzać obowiązek uprzedniej notyfikacji zgromadzenia, mianowicie, gdy natychmiastowa reakcja na aktualne wydarzenie jest zapewniona przez formę demonstracji 19. W szczególności, wyjątek od zasady uprzedniego zgłoszenia może być usprawiedliwiony, gdy opóźnienie zgromadzenia uczyniłoby tę reakcję nieaktualną 20. Wytyczne OBWE i Komisji Weneckiej, nawiązując do wyżej wskazanego standardu orzeczniczego ETPC, podkreślają, że ustawy regulujące problematykę wolności zgromadzeń powinny wyraźnie przewidywać bądź to wyjątek od wymogów notyfikacji zgromadzenia dla 14 Na podstawie opinii amicus curiae Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka z dnia 17 kwietnia 2014 r. przedstawionej Trybunałowi Konstytucyjnemu w sprawie z połączonych wniosków: grupy posłów o sygn. K 44/12, grupy posłów o sygn. K 53/12, Rzecznika Praw Obywatelskich o sygn. K 4/13 dotyczących zgodności niektórych przepisów ustawy - Prawo o zgromadzeniach z Konstytucją RP, Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, Międzynarodowym Paktem Praw Obywatelskich i Politycznych, Konwencją o prawach osób niepełnosprawnych, Konwencją o prawach dziecka. 15 Wytyczne w Sprawie Wolności Pokojowych Zgromadzeń. Drugie wydanie, opracowane przez Panel Ekspertów Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie/Biura Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka oraz Komisję Wenecką, Warszawa/Strasbourg 2010, opracowanie jest dostępne w formie elektronicznej pod adresem: par / Tamże, par Wyrok ETPC z dnia 17 lipca 2007 r. w sprawie Bukta i inni przeciwko Węgrom, skarga nr 25691/04. Wyrok ETPC z dnia 7 października 2008 r. W sprawie Eva Molnar przeciwko Węgrom, skarga nr 7

8 zgromadzeń spontanicznych (gdy uprzednie zgłoszenie przez organizatora jest niewykonalne), bądź to skrócone terminy notyfikacji (zgodnie z którymi organizator zgromadzenia byłby zobowiązany notyfikować władzom zamiar jego odbycia się tak szybko jak to jest możliwe - ang. as soon as [it is] practicable) 21. W wyroku z 10 lipca 2008 r., P 15/08, Trybunał Konstytucyjny uznał, że osoby, które były organizatorami zgromadzeń spontanicznych, mogą w postępowaniu sądowym podejmować starania w celu zwolnienia z odpowiedzialności na podstawie Kodeksu wykroczeń. Muszą zatem wykazać, że zgromadzenie - ze względu na nagle zaistniałe okoliczności - musiało być zorganizowane bez czekania na wypełnienie terminu. Zgromadzenie także powinno służyć interesowi publicznemu. 22 Jednak praktyka Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka pokazuje, że wolność zgromadzeń spontanicznych jest niejednokrotnie naruszana w wyniku pociągania do odpowiedzialności na podstawie prawa wykroczeń osób, które chcą z tej wolności skorzystać. W przypadku demonstracji związanych z protestem przeciwko ratyfikowaniu przez Polskę umowy ACTA media donosiły o stawianiu zarzutów zarówno organizatorom zgromadzeń spontanicznych (za naruszenie art pkt 2 Kodeksu wykroczeń) jak również uczestnikom takich zgromadzeń (za naruszenie art. 50 Kodeksu wykroczeń typizującego wykroczenie udziały w zbiegowisku) 23. Ponadto uczestnikom spontanicznych manifestacji, oprócz zarzutów z art. 50 Kodeksu wykroczeń, stawiane są w praktyce także zarzuty z tytułu popełnienia wykroczenia unormowanego w art. 90 Kodeksu wykroczeń 24. Wprawdzie zdecydowana większość powyższych postępowań w stosunku do organizatorów zgromadzeń spontanicznych kończy się umorzeniem ze względu na znikomą szkodliwość społeczną czynu (przy zastosowaniu wskazówek wynikających z w/w wyroku TK), to jednak staje się to dopiero w wyniku przeprowadzonego postępowania sądowego. Tych postępowań można byłoby uniknąć poprzez przeprowadzenie zmiany legislacyjnej. Ustawodawca powinien zatem wprowadzić do ustawy specjalną procedurę dla osób, które chcą skorzystać z możliwości organizowania zgromadzeń spontanicznych. Przede wszystkim należy do ustawy - Prawo o Zgromadzeniach, wprowadzić pojęcie "zgromadzenia spontanicznego". Warto w tym zakresie skorzystać ze wskazówek Trybunału Konstytucyjnego (P 15/08) oraz wspomnianych dokumentów soft law. Po drugie, należy przewidzieć jakie organy administracji publicznej powinny być powiadomione w przypadku 21 Wytyczne OBWE i Komisji Weneckiej, par Por. na ten temat Barbara Grabowska, (Nie)spontaniczna wolność zgromadzeń, komentarz do wyroku TK w sprawie P 15/08, dostępny na stronie b22fc48-c0 (ostatni dostęp: r.). 23 S. Ostrowski, Represje wobec organizatorów protestów przeciwko ACTA, artykuł z dnia 24 kwietnia 2012 r., d.html. 24 Zgodnie z art. 90 Kodeksu wykroczeń, kto tamuje lub utrudnia ruch na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu, podlega karze grzywny albo karze nagany. 8

9 organizowania takiego zgromadzenia, tak aby zminimalizować ryzyko zagrożeń dla porządku publicznego oraz uniknąć ewentualnej odpowiedzialności na podstawie Kodeksu wykroczeń. VI. Procedura odwoławcza od decyzji w przedmiocie zakazu odbycia się zgromadzenia 25 Wyrok TK podkreślił, że problem nieefektywności procedury odwoławczej od decyzji w przedmiocie zakazu zgromadzenia publicznego ma charakter systemowy. Wyrok ten jest ultima ratio dla ustawodawcy, żeby procedurę w tym przedmiocie naprawić. Nie podejmowano skutecznych prób w tym kierunku, mimo że już prawie osiem lat temu na problem zwrócił uwagę ETPC w wyroku Bączkowski przeciwko Polsce. Warto wskazać, że z tego powodu w/w wyrok ETPCZ nie został wciąż wykonany i pozostaje w tzw. wzmocnionym nadzorze (enhanced supervision) Komitetu Ministrów Rady Europy. Naszym zdaniem prawidłowe wykonanie wyroku TK w zakresie art. 9 ust. 1 i 4 Prawa o Zgromadzeniach wymaga odejścia od procedury administracyjnej i następującej po niej procedury sądowoadministracyjnej. Zamiast tego należy wprowadzić możliwość bezpośredniego odwołania od decyzji organu gminy do sądu orzekającego jako pierwsza i ostatnia instancja sądowa. Uważamy, że szczególny charakter organizowania zgromadzeń publicznych (oraz konieczność uzyskania ostatecznego rozstrzygnięcia sądu przed datą planowanego zgromadzenia) dopuszcza jednoinstancyjne postępowanie sądowe. Za zasadnością takiej koncepcji przemawiają cztery argumenty. Po pierwsze, Wytyczne OBWE i Komisji Weneckiej w sprawie wolności pokojowych zgromadzeń, formułując pożądany standard dotyczący procedury odwoławczej od decyzji zakazującej odbycia zgromadzenia publicznego wyraźnie wymagają, aby przed datą planowanego zgromadzenia organizator mógł uzyskać rozstrzygnięcie sądu w przedmiocie dopuszczalności lub zakazu zgromadzenia 26. Po drugie, orzecznictwo ETPC również zmierza w kierunku uzyskania rozstrzygnięcia sądowego, a nie tylko administracyjnego, przed datą zgromadzenia (zob. dwa wyroki w sprawie Alekseyev przeciwko Rosji 27 oraz w sprawie Genderdoc-M przeciwko Mołdawii 28). Po trzecie, zapewnienie bezpośredniej kontroli sądowej nad decyzjami w 25 Na podstawie opinii amicus curiae Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka z dnia 17 kwietnia 2014 r. przedstawionej Trybunałowi Konstytucyjnemu w sprawie z połączonych wniosków: grupy posłów o sygn. K 44/12, grupy posłów o sygn. K 53/12, Rzecznika Praw Obywatelskich o sygn. K 4/13 dotyczących zgodności niektórych przepisów ustawy - Prawo o zgromadzeniach z Konstytucją RP, Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, Międzynarodowym Paktem Praw Obywatelskich i Politycznych, Konwencją o prawach osób niepełnosprawnych, Konwencją o prawach dziecka. 26 Zgodnie z treścią par. 137 Wytycznych OBWE i Komisji Weneckiej, każda odwoławcza procedura administracyjna musi być na tyle szybka, aby umożliwić kontrolę sądową w przypadku gdy administracyjne środki odwoławcze zostaną wyczerpane, przed datą zgromadzenia określoną w zgłoszeniu organizatora. 27 Wyrok ETPC z dnia 21 października 2010 r. w sprawie Alekseyev przeciwko Rosji, skargi nr 4916/07, 25924/08 i 14599/ Wyrok ETPC z dnia 12 czerwca 2012 r. w sprawie Genderdoc-M przeciwko Mołdawii, skarga nr 9106/06. 9

10 przedmiocie zakazu odbycia zgromadzenia nie jest osobliwością w ustawodawstwach krajowych poszczególnych państw. Przykładowo, taką kontrolę zapewniają ustawodawstwa Gruzji, Kirgistanu, Łotwy, Azerbejdżanu, kraju związkowego (landu) Berlin, Izraela, Czech i Słowacji29. I argument ostatni być może najważniejszy. Z przebiegu rozprawy przed TK jak i uzasadnienia wyroku zapadłego w sprawie o sygn. K 44/12 30, można wysnuć wniosek, że Trybunał Konstytucyjny optuje za koniecznością sądowej kontroli decyzji w przedmiocie odmowy zgromadzenia przed datą zgromadzenia. Natomiast wobec braku wskazania przez wnioskodawców jako wzorca kontroli art. 45 Konstytucji RP (prawo do sądu), Trybunał Konstytucyjny związany zasadą skargowości nie mógł w orzekać o zgodności art. 9 ust. 1 i 4 ustawy z tym wzorcem. Biorąc pod uwagę wszystkie wyżej wskazane argumenty procedura odwoławcza dotycząca zakazu odbycia zgromadzenia mogłaby przybrać kształt oparty na bezpośrednim odwołaniu od decyzji organu I instancji w przedmiocie zakazu odbycia zgromadzenia do sądu (np. do Sądu Najwyższego, który orzekałby jako pierwsza i jedyna instancja sądowa i byłby zobowiązany wydać wyrok przed planowaną datą zgromadzenia 31 ). Powierzenie Sądowi Najwyższemu tych kompetencji miałoby istotne znaczenie z punktu widzenia budowania jednolitej interpretacji wolności gwarantowanej art. 57 Konstytucji RP. Niezależnie od tego, gdzie się odbywają zgromadzenia, sprawy dotyczące wszystkich zakazów trafiałyby do Sądu 29 Na temat ukształtowania procedur odwoławczych od decyzji w przedmiocie zakazu zgromadzenia publicznego w ww. państwach zob. pkt 8 opinii amicus curiae Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka z dnia 17 kwietnia 2014 r. przedstawionej Trybunałowi Konstytucyjnemu w sprawie z połączonych wniosków: grupy posłów o sygn. K 44/12, grupy posłów o sygn. K 53/12, Rzecznika Praw Obywatelskich o sygn. K 4/13 dotyczących zgodności niektórych przepisów ustawy - Prawo o zgromadzeniach z Konstytucją RP, Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, Międzynarodowym Paktem Praw Obywatelskich i Politycznych, Konwencją o prawach osób niepełnosprawnych, Konwencją o prawach dziecka, 30 W uzasadnieniu wyroku TK wskazał: Wymóg efektywności kontroli rozstrzygnięć zapadłych w danej sprawie należy rozpatrywać w perspektywie konstytucyjnych gwarancji prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Wnioskodawcy nie powołują się wprost na naruszenie tych gwarancji, ale postawiony przez nich zarzut nieefektywności procedury kontroli decyzji zakazujących zgromadzenia publicznego musi być postrzegany także na tle materialnych wymagań wyrażonych w art. 45 ust. 1 Konstytucji. W konsekwencji mówiąc o efektywności określonej procedury, należy mieć na względzie taki sposób jej ukształtowania, który umożliwi sądową weryfikację indywidualnego rozstrzygnięcia w sposób adekwatny do jego celu. W kontekście wolności zgromadzeń chodzić będzie o przeprowadzenie sądowej kontroli decyzji organu zakazującego zgromadzenia w taki sposób, aby - w wypadku ewentualnego podważenia takiej decyzji - umożliwić organizatorowi zrealizowanie jego pierwotnych zamierzeń. (...) Ustawodawca nie tylko nie przewidział odpowiedniego terminu podjęcia działań przez organy administracji państwowej, ale w ogóle pominął również możliwość weryfikacji wydanej przez te podmioty decyzji na drodze sądowej.. 31 Taką propozycję sformułowali, powołując się na regulację prawa zgromadzeń funkcjonującą w Izraelu, A. Bodnar i A. Pietryka. Ich zdaniem: Sprawy z zakresu odwołania od zakazu zgromadzenia nie wymagają analizy skomplikowanego stanu faktycznego czy prawnego. Wydaje się, że w naszym systemie najbardziej odpowiednia do ich rozpatrywania byłaby Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego. Orzeka ona m.in. w sprawach ze skargi na decyzje np. o nałożeniu kary przez przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, czy też prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Rozpatruje ona także sprawy, gdzie przedmiotem oceny jest skuteczność mechanizmów demokracji bezpośredniej - zasadność protestów wyborczych czy też ważność wyborów powszechnych. Nie widać przeszkód dla uznania odwołań od decyzji wojewody o zakazie zgromadzenia, będącego składnikiem demokracji bezpośredniej, za sprawę publiczną, a tym samym dla przekazania ich do właściwości tejże Izby. Powierzenie Sądowi Najwyższemu tych kompetencji miałoby istotne znaczenie z punktu widzenia budowania jednolitej interpretacji wolności gwarantowanej art. 57 Konstytucji RP. Por. A. Bodnar, A. Pietryka, Wolności konstytucyjne. Co rusz to ograniczenia, Gazeta Wyborcza z 15 marca 2010 r., artykuł dostępny pod adresem: Co_rusz_to_ograniczenia.html. 10

11 Najwyższego, który byłby jedynym sądem orzekającym w tych sprawach 32, zapewniając najwyższe sędziowskie kwalifikacje i jednolitość orzecznictwa. Bezpośrednie rozstrzyganie przez sąd w przedmiocie odwołania od decyzji zakazującej zgromadzenia publicznego byłoby także uzasadnione z punktu widzenia realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Jednocześnie dotychczasowa praktyka wydawania zakazów zgromadzeń nie wskazuje na to, aby Sąd Najwyższy został nadmiernie obciążony pracą - można się spodziewać, że takich spraw byłoby maksymalnie kilka/kilkanaście w roku. Obecnie realizacja prawa do sądu w sprawach odwołań od decyzji w przedmiocie zakazu zgromadzenia publicznego jest iluzoryczna, ze względu na praktyczny brak możliwości rozstrzygnięcia sprawy przed terminem zgromadzenia. Wyrok uchylający decyzję organu administracji zakazującą zgromadzenia wydany po jego dacie nie ma dla organizatora zgromadzenia większego znaczenia, ponieważ zgromadzenie i tak nie mogło się odbyć, a w wielu wypadkach przekaz, który miał być na nim zaprezentowany stracił swoją aktualność. VII. Projekt ustawy zakazujący zasłaniania twarzy podczas zgromadzeń publicznych W Sejmie od listopada 2013 r. oczekuje na rozpatrzenie przedstawiony przez Prezydenta RP projekt nowelizacji Prawa o zgromadzeniach 33, którego zasadniczym celem jest wprowadzenie zakazu uczestniczenia w zgromadzeniach dla osób, których nie można zidentyfikować ze względu na ich ubiór lub zakrycie twarzy. W świetle nowelizacji, osoby te mogłyby wziąć udział w zgromadzeniu, tylko jeśli organizator wykaże związek pomiędzy celem zgromadzenia a uczestnictwem w nim osób, których twarze zostaną zakryte. W przypadku gdy takiego związku nie będzie, organ gminy będzie mógł wydać decyzję zakazującą organizacji zgromadzenia. W styczniu 2014 r. odbyło się pierwsze czytanie tego projektu na posiedzeniu plenarnym Sejmu, podczas którego zdecydowano o skierowaniu go do sejmowych Komisji: Spraw Wewnętrznych oraz Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Komisje te w sierpniu 2014 r. powołały podkomisję nadzwyczajną do rozpatrzenia projektu, która przez 5 miesięcy swojego istnienia nie zebrała się ani razu na posiedzenie. Można spodziewać się, że jest to efektem krytycznej oceny konstytucyjnoprawnej projektu przedstawionej m.in. przez Rząd RP 34, Związek Powiatów Polskich 35, Prokuraturę Generalną 36, Biuro Analiz Sejmowych 37 oraz Helsińską Fundację Praw Człowieka38 jak i Druk sejmowy nr 2023, Sejm RP VII kadencji. 34 Dostępne po adresem: 35 Dostępne pod adresem: 36 Dostępne pod adresem: 37 Opinia dr hab. Krzysztofa Skotnickiego, eksperta BAS, dostępna jest pod adresem: 11

12 stanowiska TK interpretującego wolność zgromadzeń wyrażonego w wyroku z września 2014 r. Może zatem zamiast procedować nad powyższą nowelizacją, warto raczej skupić się nad poprawnym wykonaniem wyroku TK z 18 września 2014 r. Autorzy: dr Adam Bodnar - wiceprezes zarządu Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka oraz adiunkt w Zakładzie Praw Człowieka WPiA UW Michał Szwast - prawnik w Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, doktorant w Katedrze Prawa Konstytucyjnego WPiA UW Helsińska Fundacja Praw Człowieka ul. Zgoda Warszawa twitter.com/hfhrpl 38 Opinia HFPC z dnia 9 października 2014 r. dostępna jest pod adresem: 12

Helsińska Fundacja Praw Człowieka

Helsińska Fundacja Praw Człowieka Helsińska Fundacja Praw Człowieka ANALIZY i REKOMENDACJE Wolność zgromadzeń publicznych w Polsce po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 września 2014 r. Adam Bodnar, Michał Szwast W połowie września

Bardziej szczegółowo

TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY

TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY Konstytucja wk 10 TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY Został ustanowiony nowelą konstytucyjną 26 marca 1982r Ustawa o TK została uchwalona 29 kwietnia 1985r TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY jest organem władzy sądowniczej, choć

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy - Kodeks karny skarbowy.

- o zmianie ustawy - Kodeks karny skarbowy. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Marszałek Senatu Druk nr 3858 Warszawa, 22 grudnia 2010 r. Pan Grzegorz Schetyna Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku! Na podstawie

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE z dnia 27 maja 2003 r. Sygn. akt K 43/02

POSTANOWIENIE z dnia 27 maja 2003 r. Sygn. akt K 43/02 45 POSTANOWIENIE z dnia 27 maja 2003 r. Sygn. akt K 43/02 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mirosław Wyrzykowski przewodniczący Wiesław Johann Ewa Łętowska Jadwiga Skórzewska-Łosiak Marian Zdyb sprawozdawca,

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) Warszawa, dnia 30 czerwca 2010 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) I. Cel i przedmiot ustawy

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 2013 r. o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

USTAWA z dnia 2013 r. o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Projekt USTAWA z dnia 2013 r. o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Art. 1. W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, z 2001 r. Nr 28, poz. 319,

Bardziej szczegółowo

WŁADZA SĄDOWNICZA W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Organizacja wymiaru sprawiedliwości

WŁADZA SĄDOWNICZA W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Organizacja wymiaru sprawiedliwości W RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Organizacja wymiaru sprawiedliwości Sądy są władzą odrębną i niezależną od innych władz. Sądy wydają wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej. Wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego (druk nr 3187).

- o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego (druk nr 3187). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów DSPA-140-86(5)/10 Warszawa, 22 września 2010 r. Pan Grzegorz Schetyna Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Przekazuję przyjęte przez

Bardziej szczegółowo

Art. 118 ust. 2 ustawy o PSP przewiduje, że od kary upomnienia wymierzonej przez

Art. 118 ust. 2 ustawy o PSP przewiduje, że od kary upomnienia wymierzonej przez RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich dr Janusz KOCHANOWSKI Warszawa, dnia 11/09/2006 r. RPO-510021-IX-905/05/WK 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827

Bardziej szczegółowo

Druk nr 580 Warszawa, 12 maja 2006 r.

Druk nr 580 Warszawa, 12 maja 2006 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Druk nr 580 Warszawa, 12 maja 2006 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 235 ust.

Bardziej szczegółowo

Klauzula sumienia lekarza W wyroku z dnia 7 października Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 39: zdanie pierwsze ustawy o zawodach

Klauzula sumienia lekarza W wyroku z dnia 7 października Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 39: zdanie pierwsze ustawy o zawodach Klauzula sumienia lekarza W wyroku z dnia 7 października Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 39: zdanie pierwsze ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty z Konstytucją. Tym samym zauważa

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa POLSKIE PRAWO KONSTYTUCYJNE Red.: Dariusz Górecki Wykaz skrótów Wstęp Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa Rozdział

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 5 marca 2012 r. Pan Ryszard Kalisz Przewodniczący Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka

Warszawa, 5 marca 2012 r. Pan Ryszard Kalisz Przewodniczący Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka Warszawa, 5 marca 2012 r. Pan Ryszard Kalisz Przewodniczący Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka w związku z uchwałą Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych oraz Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka

Bardziej szczegółowo

Warszawa. Wnioskodawca:

Warszawa. Wnioskodawca: Warszawa, 12 sierpnia 2016 r. TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY Al. J. Ch. Szucha 12a 00-918 Warszawa Wnioskodawca: Grupa posłów na Sejm RP VIII kadencji według załączonej listy, Przedstawiciel grupy posłów: poseł

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna dotycząca rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty (druk nr 2075)

Opinia prawna dotycząca rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty (druk nr 2075) Warszawa, 31 stycznia 2014 r. Opinia prawna dotycząca rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty (druk nr 2075) 1. Tezy opinii 1. Propozycja zmiany ustawy o systemie oświaty wymaga ponownego

Bardziej szczegółowo

303/4/B/2010. POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 2010 r. Sygn. akt Ts 272/09. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Cieślak,

303/4/B/2010. POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 2010 r. Sygn. akt Ts 272/09. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Cieślak, 303/4/B/2010 POSTANOWIENIE z dnia 11 marca 2010 r. Sygn. akt Ts 272/09 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Cieślak, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Anwil

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący) SSN Halina Kiryło (sprawozdawca) SSN Jerzy Kwaśniewski

POSTANOWIENIE. SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący) SSN Halina Kiryło (sprawozdawca) SSN Jerzy Kwaśniewski Sygn. akt III SO 21/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 2 lutego 2012 r. SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący) SSN Halina Kiryło (sprawozdawca) SSN Jerzy Kwaśniewski w sprawie z zażalenia

Bardziej szczegółowo

U C H W A Ł A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. z dnia 14 maja 2009 r.

U C H W A Ł A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. z dnia 14 maja 2009 r. U C H W A Ł A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 14 maja 2009 r. w sprawie wniesienia do Sejmu projektu ustawy o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Pan Marek Kuchciński Marszałek Sejmu ul. Wiejska 4/6/ Warszawa

Pan Marek Kuchciński Marszałek Sejmu ul. Wiejska 4/6/ Warszawa RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH Warszawa, Adam Bodnar VII.613.12.2016.AG Pan Marek Kuchciński Marszałek Sejmu ul. Wiejska 4/6/8 00-902 Warszawa Przedmiotem prac Sejmu jest przedłożony przez grupę posłów projekt

Bardziej szczegółowo

SĄDY I TRYBUNAŁY (Roz. VIII) (władza sądownicza) Sędziowie. Krajowa Rada Sądownictwa

SĄDY I TRYBUNAŁY (Roz. VIII) (władza sądownicza) Sędziowie. Krajowa Rada Sądownictwa SĄDY I TRYBUNAŁY (Roz. VIII) (władza sądownicza) Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. Wyroki wydawane w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej, w postępowaniu co najmniej dwuinstancyjnym.

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego.

- o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Druk nr 581 Warszawa, 12 maja 2006 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 118 ust.

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266).

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów DSPA-140-154(5)/09 Warszawa, 18 lutego 2010 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Przekazuję przyjęte przez

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Hubert Wrzeszcz

POSTANOWIENIE. SSN Hubert Wrzeszcz Sygn. akt V CSK 23/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 23 lipca 2015 r. SSN Hubert Wrzeszcz w sprawie ze skargi J. T. i E. T.-H. przy uczestnictwie J. P., H. S., I. T. i M. D. o wznowienie

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Henryk Gradzik (przewodniczący) SSN Krzysztof Cesarz (sprawozdawca) SSN Przemysław Kalinowski

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Henryk Gradzik (przewodniczący) SSN Krzysztof Cesarz (sprawozdawca) SSN Przemysław Kalinowski Sygn. akt V KK 138/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 27 lipca 2016 r. SSN Henryk Gradzik (przewodniczący) SSN Krzysztof Cesarz (sprawozdawca) SSN Przemysław Kalinowski

Bardziej szczegółowo

P R AWO KO N S T Y T U C Y J N E. SEMESTR ZIMOWY 2016/2017 mgr Anna Kuchciak

P R AWO KO N S T Y T U C Y J N E. SEMESTR ZIMOWY 2016/2017 mgr Anna Kuchciak P R AWO KO N S T Y T U C Y J N E SEMESTR ZIMOWY 2016/2017 mgr Anna Kuchciak Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, dalej: Regulamin Sejmu

Bardziej szczegółowo

KONSTYTUCYJNY SYSTEM ORGANÓW PAŃSTWOWYCH RED. EWA GDULEWICZ

KONSTYTUCYJNY SYSTEM ORGANÓW PAŃSTWOWYCH RED. EWA GDULEWICZ KONSTYTUCYJNY SYSTEM ORGANÓW PAŃSTWOWYCH RED. EWA GDULEWICZ PRZEDMOWA ROZDZIAŁ I. ZMIANY USTROJU POLITYCZNEGO POLSKI W LATACH 1944-1997 1. Pojęcie ustroju politycznego i jego periodyzacja 2. Okres Krajowej

Bardziej szczegółowo

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA. Warszawa, dnia 10 stycznia 2013 r. Druk nr 286

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA. Warszawa, dnia 10 stycznia 2013 r. Druk nr 286 SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA Warszawa, dnia 10 stycznia 2013 r. Druk nr 286 KOMISJA USTAWODAWCZA Pan Bogdan BORUSEWICZ MARSZAŁEK SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Na podstawie art. 85a

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli.

- o zmianie ustawy o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Marszałek Senatu Druk nr 926 Warszawa, 27 czerwca 2008 r. Szanowny Panie Marszałku Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Zgodnie

Bardziej szczegółowo

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VII KADENCJA. KOMISJI USTAWODAWCZEJ oraz KOMISJI PRAW CZŁOWIEKA, PRAWORZĄDNOŚCI I PETYCJI

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VII KADENCJA. KOMISJI USTAWODAWCZEJ oraz KOMISJI PRAW CZŁOWIEKA, PRAWORZĄDNOŚCI I PETYCJI SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VII KADENCJA Warszawa, dnia 11 maja 2010 r. Druk nr 812 S SPRAWOZDANIE KOMISJI USTAWODAWCZEJ oraz KOMISJI PRAW CZŁOWIEKA, PRAWORZĄDNOŚCI I PETYCJI o projekcie ustawy o zmianie

Bardziej szczegółowo

R E G U L U S. Zrzeszenie Związków Zawodowych Energetyków. zapytanie Zleceniodawcy INFORMACJA PRAWNA

R E G U L U S. Zrzeszenie Związków Zawodowych Energetyków. zapytanie Zleceniodawcy INFORMACJA PRAWNA Warszawa, dnia 14 lipca 2009 r. Przedmiot informacji: Zleceniodawca opinii: Podstawy faktyczne informacji: Uprawnienia organizacji związkowej do skierowania sprawy interpretacji przepisów do Sądu Najwyższego

Bardziej szczegółowo

Mecenas Mirosława Szakun

Mecenas Mirosława Szakun OCENA FUNKCJONOWANIA REGULACJI DOTYCZĄCYCH KLAUZUL ABUZYWNYCH I REKOMENDACJE ICH ZMIAN Mecenas Mirosława Szakun Doradca Prawny Konferencja Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce IX Kongres Consumer Finance

Bardziej szczegółowo

Pan. Władysław Kosiniak-Kamysz. Minister Pracy i Polityki Społecznej. Warszawa

Pan. Władysław Kosiniak-Kamysz. Minister Pracy i Polityki Społecznej. Warszawa RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ RPO-683517-V/ll/AB 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Władysław Kosiniak-Kamysz Minister

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Rozdział I. Aksjologiczne fundamenty Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Uwagi wprowadzające... 26

SPIS TREŚCI. Rozdział I. Aksjologiczne fundamenty Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Uwagi wprowadzające... 26 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... XI Wykaz podstawowej literatury... XV Przedmowa... XVII Rozdział I. Aksjologiczne fundamenty Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej... 1 1. Uwagi wprowadzające... 2 2. Zasada

Bardziej szczegółowo

98/8/A/2014. POSTANOWIENIE z dnia 10 września 2014 r. Sygn. akt K 18/11

98/8/A/2014. POSTANOWIENIE z dnia 10 września 2014 r. Sygn. akt K 18/11 98/8/A/2014 POSTANOWIENIE z dnia 10 września 2014 r. Sygn. akt K 18/11 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Biernat przewodniczący Leon Kieres Teresa Liszcz Małgorzata Pyziak-Szafnicka sprawozdawca

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 12 stycznia 2015 roku NRA Trybunał Konstytucyjny w Warszawie. dot. Sygn. akt: SK 25/14

Warszawa, 12 stycznia 2015 roku NRA Trybunał Konstytucyjny w Warszawie. dot. Sygn. akt: SK 25/14 Warszawa, 12 stycznia 2015 roku NRA.52-2.2.2014 Trybunał Konstytucyjny w Warszawie dot. Sygn. akt: SK 25/14 W imieniu Naczelnej Rady Adwokackiej, na podstawie 29 ust. 2 Regulaminu Trybunału Konstytucyjnego,

Bardziej szczegółowo

nałożone na podstawie art. 96 ust. 7 pkt

nałożone na podstawie art. 96 ust. 7 pkt Granice obowiązków, które mogą zostać nałożone na podstawie art. 96 ust. 7 pkt 3Ustawy Prawo ochrony środowiska Prof. dr hab. Krzysztof Płeszka Dr Michał Araszkiewicz Katedra Teorii Prawa WPiA UJ Źródła

Bardziej szczegółowo

48/5A/2004. POSTANOWIENIE z dnia 5 maja 2004 r. Sygn. akt K 25/02

48/5A/2004. POSTANOWIENIE z dnia 5 maja 2004 r. Sygn. akt K 25/02 48/5A/2004 POSTANOWIENIE z dnia 5 maja 2004 r. Sygn. akt K 25/02 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Safjan przewodniczący Jerzy Ciemniewski Teresa Dębowska-Romanowska Marian Grzybowski Adam Jamróz

Bardziej szczegółowo

640/II/B/2014. POSTANOWIENIE z dnia 13 maja 2003 r. Sygn. akt Tw 78/02

640/II/B/2014. POSTANOWIENIE z dnia 13 maja 2003 r. Sygn. akt Tw 78/02 640/II/B/2014 POSTANOWIENIE z dnia 13 maja 2003 r. Sygn. akt Tw 78/02 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marian Zdyb, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku Komisji Krajowej NSZZ Solidarność

Bardziej szczegółowo

Możliwe skutki orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustawy o SKOK

Możliwe skutki orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustawy o SKOK Możliwe skutki orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustawy o SKOK Warianty rozwiązań w zależności od treści orzeczenia TK Marek P. Wędrychowski Zastrzeżenia Marek P. Wędrychowski, radca prawny,

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt III SK 56/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 21 czerwca 2013 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa Cyfrowy Polsat Spółki Akcyjnej w W. przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji

Bardziej szczegółowo

POLSKIE PRAWO KONSTYTUCYJNE W ZARYSIE. PODRĘCZNIK DLA STUDENTÓW KIERUNKÓW NIEPRAWNICZYCH W

POLSKIE PRAWO KONSTYTUCYJNE W ZARYSIE. PODRĘCZNIK DLA STUDENTÓW KIERUNKÓW NIEPRAWNICZYCH W POLSKIE PRAWO KONSTYTUCYJNE W ZARYSIE. PODRĘCZNIK DLA STUDENTÓW KIERUNKÓW NIEPRAWNICZYCH W RED.: DARIUSZ GÓRECKI Wykaz skrótów Przedmowa Rozdział pierwszy Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1. Nazwa

Bardziej szczegółowo

Spis treści Rozdział I. Geneza, rozwój i model sądownictwa administracyjnego w Polsce

Spis treści Rozdział I. Geneza, rozwój i model sądownictwa administracyjnego w Polsce Przedmowa... V Wykaz skrótów... XIII Rozdział I. Geneza, rozwój i model sądownictwa administracyjnego w Polsce... 1 1. Początki sądowej kontroli administracji na ziemiach polskich... 6 2. Najwyższy Trybunał

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw 1)

USTAWA z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw 1) Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 24 września 2010 r. Opracowano na podstawie Dz. U. z 2010 r. Nr 197, poz. 1307. o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 8 lipca 2010 r. Sygn. akt SK 8/09. Trybunał Konstytucyjny

Warszawa, dnia 8 lipca 2010 r. Sygn. akt SK 8/09. Trybunał Konstytucyjny Warszawa, dnia 8 lipca 2010 r. Sygn. akt SK 8/09 Trybunał Konstytucyjny W odpowiedzi na pismo Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 czerwca 2010 r., na podstawie art. 34 ust. 1 w związku z art. 27 pkt 2

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA TRANSPOZYCJI AKTÓW PRAWNYCH UNII EUROPEJSKIEJ,

PROCEDURA TRANSPOZYCJI AKTÓW PRAWNYCH UNII EUROPEJSKIEJ, PROCEDURA TRANSPOZYCJI AKTÓW PRAWNYCH UNII EUROPEJSKIEJ, W TYM WYKONYWANIA ZOBOWIĄZAŃ LEGISLACYJNYCH WYNIKAJĄCYCH Z ORZECZEŃ TRYBUNAŁU SPRAWIEDLIWOŚCI UNII EUROPEJSKIEJ I POSTĘPOWAŃ KOMISJI EUROPEJSKIEJ

Bardziej szczegółowo

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz ze

Wniosek. Rzecznika Praw Obywatelskich. r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz ze Naczelny Sąd Administracyjny Izba Ogólnoadministracyjna Wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich Na podstawie art. 264 2 w związku z art. 15 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1990 Nr 51 poz. 297 USTAWA. z dnia 5 lipca 1990 r. Prawo o zgromadzeniach. Rozdział 1. Przepisy ogólne

Dz.U. 1990 Nr 51 poz. 297 USTAWA. z dnia 5 lipca 1990 r. Prawo o zgromadzeniach. Rozdział 1. Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/7 Dz.U. 1990 Nr 51 poz. 297 USTAWA z dnia 5 lipca 1990 r. Prawo o zgromadzeniach Rozdział 1 Opracowano na podstawie: t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 397. Przepisy ogólne Art. 1. 1. Każdy

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 1990 Nr 51 poz. 297. USTAWA z dnia 5 lipca 1990 r. Prawo o zgromadzeniach. Rozdział 1 Przepisy ogólne

Dz.U. 1990 Nr 51 poz. 297. USTAWA z dnia 5 lipca 1990 r. Prawo o zgromadzeniach. Rozdział 1 Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/6 Dz.U. 1990 Nr 51 poz. 297 USTAWA z dnia 5 lipca 1990 r. Opracowano na podstawie: t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 397. Prawo o zgromadzeniach Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. 1. Każdy

Bardziej szczegółowo

Lustracja a prawa człowieka standardy europejskie i standardy polskie dr Adam Bodnar

Lustracja a prawa człowieka standardy europejskie i standardy polskie dr Adam Bodnar Lustracja a prawa człowieka standardy europejskie i standardy polskie dr Adam Bodnar Zakład Praw Człowieka Instytut Nauk Prawno-Administracyjnych Wydział Prawa i Administracji UW Uwagi ogólne lustracja

Bardziej szczegółowo

Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. [ ]

Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. [ ] Art. 173 Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. [ ] Art. 175 1. Wymiar sprawiedliwości w Rzeczpospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sady administracyjne

Bardziej szczegółowo

Druk nr 2089 Warszawa, 31 lipca 2007 r.

Druk nr 2089 Warszawa, 31 lipca 2007 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Marszałek Senatu Druk nr 2089 Warszawa, 31 lipca 2007 r. Pan Ludwik Dorn Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku Zgodnie z art. 118

Bardziej szczegółowo

PROJEKT. Ustawa z dnia o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

PROJEKT. Ustawa z dnia o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej Ustawa z dnia o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej PROJEKT Art. 1. W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, z 2001 r. Nr 28, poz. 319, z 2006

Bardziej szczegółowo

Pismo procesowe. w sprawie o sygn. akt K 47/14 wyjaśniam, że zmiana art. 14 ustawy o bezpieczeństwie

Pismo procesowe. w sprawie o sygn. akt K 47/14 wyjaśniam, że zmiana art. 14 ustawy o bezpieczeństwie R ZE C ZN IK PRAW OBYWATEL SKICH Warszawa, dnia 29 marca 2016 r. II.511.994.2014.KŁS Trybunał Konstytucyjny Warszawa sygn. akt K 47/14 Pismo procesowe W odpowiedzi na pismo Trybunału Konstytucyjnego z

Bardziej szczegółowo

Zastępca Szefa. Kancelarii Sejmu RP

Zastępca Szefa. Kancelarii Sejmu RP Do druku nr 166 WICEPREZES NACZELNEJ RADY ADWOKACKIEJ Jacek Trela Warszawa, dnia 18 stycznia 2015 r. Pan Adam Podgórski Zastępca Szefa Kancelarii Sejmu RP Dot. GMS-WP-173-296115 NRA -12-SM -1.1.2016 W

Bardziej szczegółowo

J(CU. Pan Jacek Cichocki Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

J(CU. Pan Jacek Cichocki Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH Irena Lipowicz Warszawa, 3 a i. * /< / I.511.4.2014.AJK rp J(CU. Pan Jacek Cichocki Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Kancelaria Prezesa Rady Ministrów i

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Wojciech Katner SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Wojciech Katner SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) Sygn. akt III CZP 28/13 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 22 maja 2013 r. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Wojciech Katner SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) w sprawie egzekucyjnej z wniosku

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III SW 23/15. Dnia 9 czerwca 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III SW 23/15. Dnia 9 czerwca 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt III SW 23/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 9 czerwca 2015 r. SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Bogusław Cudowski SSN Zbigniew Myszka w sprawie z protestu

Bardziej szczegółowo

BL TK/15 Warszawa, 7 lipca 2016 r.

BL TK/15 Warszawa, 7 lipca 2016 r. BL-112-265-TK/15 Warszawa, 7 lipca 2016 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z 22 WRZEŚNIA 2015 R. (SYGN. AKT P 37/14) DOTYCZĄCYM USTAWY Z DNIA 6 CZERWCA 1997 R. - KODEKS KARNY I. METRYKA

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE ADMINISTRACYJNE I POSTĘPOWANIE PRZED SĄDAMI ADMINISTRACYJNYMI. Autorzy: ZBIGNIEW CIEŚLAK, EUGENIUSZ BOJANOWSKI, JACEK LANG

POSTĘPOWANIE ADMINISTRACYJNE I POSTĘPOWANIE PRZED SĄDAMI ADMINISTRACYJNYMI. Autorzy: ZBIGNIEW CIEŚLAK, EUGENIUSZ BOJANOWSKI, JACEK LANG POSTĘPOWANIE ADMINISTRACYJNE I POSTĘPOWANIE PRZED SĄDAMI ADMINISTRACYJNYMI Autorzy: ZBIGNIEW CIEŚLAK, EUGENIUSZ BOJANOWSKI, JACEK LANG ROZDZIAŁ I. Geneza i rozwój postępowania administracyjnego ROZDZIAŁ

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Projektowana zmiana ustawy z dnia 5 lipca 1990 r. Prawo o zgromadzeniach (Dz. U. Nr 51, poz. 297, z późn. zm.) ma na celu wprowadzenie regulacji, które przy poszanowaniu gwarantowanej

Bardziej szczegółowo

Druk nr 489 Warszawa, 5 kwietnia 2006 r.

Druk nr 489 Warszawa, 5 kwietnia 2006 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Druk nr 489 Warszawa, 5 kwietnia 2006 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 118 ust.

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego.

- o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Marszałek Senatu Druk nr 3187 Warszawa, 15 czerwca 2010 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku Zgodnie

Bardziej szczegółowo

WŁADZA SĄDOWNICZA. PRAWO KONSTYTUCYJNE SEMESTR LETNI 2014/2015 mgr Anna Kuchciak

WŁADZA SĄDOWNICZA. PRAWO KONSTYTUCYJNE SEMESTR LETNI 2014/2015 mgr Anna Kuchciak WŁADZA SĄDOWNICZA PRAWO KONSTYTUCYJNE SEMESTR LETNI 2014/2015 mgr Anna Kuchciak Z A S A D A T R Ó J P O D Z I A Ł U W Ł A D Z??? . ( )Z zasady podziału władz wynika, iż władze ustawodawcza, wykonawcza

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt IV CNP 99/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 23 kwietnia 2009 r. SSN Iwona Koper (przewodniczący) SSN Zbigniew Kwaśniewski SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2014 r. III CZP 128/13

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2014 r. III CZP 128/13 Id: 20382 [S]posób doręczenia określony w art. 1160 k.p.c., należy stosować także do wyroków sądów polubownych. ( ) [B]rak dostatecznych podstaw, aby przez pisemne zawiadomienie, o którym mowa w art. 1160

Bardziej szczegółowo

KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. z dnia 2 kwietnia 1997 r.

KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. z dnia 2 kwietnia 1997 r. KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. Rozdział IV SEJM I SENAT Art. 95. 1. Władzę ustawodawczą w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sejm i Senat. 2. Sejm sprawuje kontrolę nad

Bardziej szczegółowo

Skarżący : Rzecznik Praw Obywatelskich Organ : Rada m. st. Warszawy. Skarga kasacyjna

Skarżący : Rzecznik Praw Obywatelskich Organ : Rada m. st. Warszawy. Skarga kasacyjna RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich RPO-623243-X/09/TS 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Warszawa, lipca 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna sporządzona dla Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu w Warszawie

Opinia prawna sporządzona dla Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu w Warszawie Warszawa dn. 8 stycznia 2016 r. Dr hab. prof. nadzw. Mirosław Karpiuk Opinia prawna sporządzona dla Biura Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu w Warszawie Bezpośrednie stosowanie Konstytucji RP przez Trybunał

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt II PK 68/07. Dnia 17 lipca 2007 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Jerzy Kwaśniewski

POSTANOWIENIE. Sygn. akt II PK 68/07. Dnia 17 lipca 2007 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Jerzy Kwaśniewski Sygn. akt II PK 68/07 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 17 lipca 2007 r. SSN Jerzy Kwaśniewski w sprawie z powództwa S. M. przeciwko D. Sp. z o.o. w D. o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw.

- o zmianie ustawy - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Marszałek Senatu Druk nr 2211 Warszawa, 25 czerwca 2009 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku Zgodnie

Bardziej szczegółowo

WYROK. Trybunał Konstytucyjny w składzie:

WYROK. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Sygn. akt K 47/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 9 marca 2016 r. Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Rzepliński - przewodniczący Stanisław Biernat - sprawozdawca Mirosław

Bardziej szczegółowo

Andrzej Mączyński przewodniczący Janusz Niemcewicz sprawozdawca Jadwiga Skórzewska-Łosiak Jerzy Stępień Marian Zdyb,

Andrzej Mączyński przewodniczący Janusz Niemcewicz sprawozdawca Jadwiga Skórzewska-Łosiak Jerzy Stępień Marian Zdyb, 8 POSTANOWIENIE z dnia 22 stycznia 2003 r. Sygn. akt K 44/01 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Mączyński przewodniczący Janusz Niemcewicz sprawozdawca Jadwiga Skórzewska-Łosiak Jerzy Stępień Marian

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący) SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca) SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

POSTANOWIENIE. SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący) SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca) SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec Sygn. akt II UK 88/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 1 września 2010 r. SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący) SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca) SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec w sprawie

Bardziej szczegółowo

Zasada demokratycznego państwa prawnego. Olga Hałub Katedra Prawa Konstytucyjnego

Zasada demokratycznego państwa prawnego. Olga Hałub Katedra Prawa Konstytucyjnego Zasada demokratycznego państwa prawnego Olga Hałub Katedra Prawa Konstytucyjnego Art. 2 Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej

Bardziej szczegółowo

Postanowienie z dnia 27 marca 2002 r. III RN 9/01

Postanowienie z dnia 27 marca 2002 r. III RN 9/01 Postanowienie z dnia 27 marca 2002 r. III RN 9/01 Naczelny Sąd Administracyjny nie jest właściwy do rozpoznania skargi wniesionej w związku z niewydaniem przez organ rentowy decyzji w sprawie świadczeń

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy - Prawo budowlane.

- o zmianie ustawy - Prawo budowlane. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Marszałek Senatu Druk nr 2950 Warszawa, 13 marca 2010 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku Zgodnie z

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Z DNIA 23 KWIETNIA 2002 R. I KZP 12/2002

UCHWAŁA Z DNIA 23 KWIETNIA 2002 R. I KZP 12/2002 UCHWAŁA Z DNIA 23 KWIETNIA 2002 R. I KZP 12/2002 Względna przyczyna odwoławcza w postaci zarzutu rażącej niewspółmierności kary przewidziana w art. 438 pkt 4 zd. 1 k.p.k. może stanowić podstawę wniesienia

Bardziej szczegółowo

Zakres i kierunki zmian ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Zakres i kierunki zmian ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Prof. zw. dr habil. Roman Hauser Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego Zakres i kierunki zmian ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W roku 2012 minie 10 lat od uchwalenia ustaw

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt III SK 23/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 grudnia 2014 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa Elektrociepłowni Z. S.A. z siedzibą w Z. przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji

Bardziej szczegółowo

przedstawiam następujące stanowisko:

przedstawiam następujące stanowisko: RZECZPOSPOLITA POLSKA PROKURATOR GENERALNY Warszawa, dnia 9 czerwca 2015 r. PG VIII TK 104/14 P 64/14 TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY W związku z pytaniem prawnym Sądu Rejonowego w Białymstoku VI Wydział Pracy

Bardziej szczegółowo

Udział organizacji społecznych w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym

Udział organizacji społecznych w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym Anna Rytel-Warzocha Udział organizacji społecznych w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym Trybunał Konstytucyjny w Polsce jest konstytucyjnym organem władzy sądowniczej, który orzeka w sprawach

Bardziej szczegółowo

U C H W A Ł A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. z dnia 26 czerwca 2008 r.

U C H W A Ł A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. z dnia 26 czerwca 2008 r. U C H W A Ł A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawie wniesienia do Sejmu projektu ustawy o zmianie ustawy o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli Na podstawie

Bardziej szczegółowo

KOSZTY SĄDOWE W POSTĘPOWANIU CYWILNYM

KOSZTY SĄDOWE W POSTĘPOWANIU CYWILNYM BKS/DPK-134-28420/13 EK Warszawa, dnia 7 marca 2013 r. Nr: 28420 Data wpływu 29 listopada 2012 r. Data sporządzenia informacji o petycji 17 lutego 2013 r. KOSZTY SĄDOWE W POSTĘPOWANIU CYWILNYM TEMAT Zwolnienie

Bardziej szczegółowo

Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ

Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ Rodzaj postępowania: skarga konstytucyjna Inicjator: osoba fizyczna Skład orzekający: 5 sędziów Zdania odrębne: 0 Przedmiot kontroli Wzorce kontroli

Bardziej szczegółowo

Stanowisko Zarządu Związku Miast Polskich w sprawie nowej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym

Stanowisko Zarządu Związku Miast Polskich w sprawie nowej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym Stanowisko Zarządu Związku Miast Polskich w sprawie nowej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym 27 maja 2015 r. Sejm uchwalił nową ustawę o Trybunale Konstytucyjnym i została ona przekazana do Senatu. Projekt

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy Kodeks cywilny (druk nr 880).

- o zmianie ustawy Kodeks cywilny (druk nr 880). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezes Rady Ministrów DMPiA - 140-19 (2) /07 Warszawa, 1 lutego 2007 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Uprzejmie przekazuję stanowisko

Bardziej szczegółowo

BL-112-133-TK/13 Warszawa, 30 grudnia 2013 r.

BL-112-133-TK/13 Warszawa, 30 grudnia 2013 r. BL-112-133-TK/13 Warszawa, 30 grudnia 2013 r. INFORMACJA PRAWNA O WYROKU TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO Z DNIA 24 WRZEŚNIA 2013 R. (SYGN. AKT K 35/12) DOTYCZĄCYM USTAWY O SYSTEMIE OŚWIATY I. METRYKA ORZECZENIA

Bardziej szczegółowo

Dz.U FRAGMENT KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z dnia 16 lipca 1997 r.) Rozdział VIII. Art. 173.

Dz.U FRAGMENT KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z dnia 16 lipca 1997 r.) Rozdział VIII. Art. 173. Dz.U.97.78.483 FRAGMENT KONSTYTUCJI RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z dnia 16 lipca 1997 r.) Rozdział VIII SĄDY I TRYBUNAŁY Art. 173. Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezaleŝną

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Iwona Koper (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Anna Owczarek. Protokolant Bożena Kowalska

UCHWAŁA. SSN Iwona Koper (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Anna Owczarek. Protokolant Bożena Kowalska Sygn. akt III CZP 34/15 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 25 czerwca 2015 r. SSN Iwona Koper (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Anna Owczarek Protokolant Bożena Kowalska w sprawie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział czwarty Zasady ustroju politycznego Rzeczypospolitej Polskiej w świetle Konstytucji z 2 kwietnia 1997 r...

Spis treści. Rozdział czwarty Zasady ustroju politycznego Rzeczypospolitej Polskiej w świetle Konstytucji z 2 kwietnia 1997 r... Spis treści Rozdział pierwszy Ustrój polityczny państwa pojęcie i istota... 11 1. Pojęcie ustroju politycznego... 12 2. Ewolucja ustroju politycznego Polski... 14 Rozdział drugi Konstytucyjne podstawy

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy o Policji (druk nr 1009)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy o Policji (druk nr 1009) Warszawa, dnia 29 października 2010 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny oraz ustawy o Policji (druk nr 1009) I. Cel i przedmiot ustawy Przedłożona Senatowi ustawa zmierza do zrealizowania

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący) SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca) SSN Eugeniusz Wildowicz

POSTANOWIENIE. SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący) SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca) SSN Eugeniusz Wildowicz Sygn. akt II KK 100/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 23 kwietnia 2015 r. SSN Włodzimierz Wróbel (przewodniczący) SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca) SSN Eugeniusz Wildowicz w sprawie G. T.

Bardziej szczegółowo

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 października 2014 r. III CZ 39/14

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 października 2014 r. III CZ 39/14 id: 20385 1. Przedmiotem orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie jest rozstrzygnięcie sporu określonego treścią powództwa albo zakończenie postępowania co do tego sporu. Toczący się przed sądem polubownym

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (druk nr 3610).

- o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (druk nr 3610). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów DSPA-140-157 (5)/10 Warszawa, 16 marca 2011 r. Pan Grzegorz Schetyna Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Przekazuję przyjęte przez

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI NADZWYCZAJNEJ DO SPRAW ZMIAN W KODYFIKACJACH

SPRAWOZDANIE KOMISJI NADZWYCZAJNEJ DO SPRAW ZMIAN W KODYFIKACJACH SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Druk nr 1414 SPRAWOZDANIE KOMISJI NADZWYCZAJNEJ DO SPRAW ZMIAN W KODYFIKACJACH o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego, ustawy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. z dnia 17 marca 2016 r.

UCHWAŁA SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. z dnia 17 marca 2016 r. UCHWAŁA SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 17 marca 2016 r. w sprawie wniesienia do Sejmu projektu ustawy o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi

Bardziej szczegółowo

7. Test z ustawy z r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.)

7. Test z ustawy z r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) s. 928 7. Test z ustawy z 30.8.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) 10. Stronom występującym w sprawie bez adwokata, lub radcy prawnego, doradcy

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Przemysław Kalinowski (przewodniczący) SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca) SSN Dariusz Świecki

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Przemysław Kalinowski (przewodniczący) SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca) SSN Dariusz Świecki Sygn. akt V KK 372/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 19 stycznia 2016 r. SSN Przemysław Kalinowski (przewodniczący) SSN Andrzej Ryński (sprawozdawca) SSN Dariusz

Bardziej szczegółowo

Podstawy do wniesienia skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym

Podstawy do wniesienia skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym Podstawy do wniesienia skargi kasacyjnej 105 JAKUB MICHALSKI Podstawy do wniesienia skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1.

Bardziej szczegółowo

FUNKCJE WŁADZY USTAWODAWCZEJ

FUNKCJE WŁADZY USTAWODAWCZEJ FUNKCJE WŁADZY USTAWODAWCZEJ FUNKCJE WŁADZY USTAWODAWCZEJ Rozdział IV SEJM I SENAT Art. 95. Władzę ustawodawczą w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sejm i Senat. Sejm sprawuje kontrolę nad działalnością

Bardziej szczegółowo