Etyczne aspekty zzl coraz bardziej aktualne

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Etyczne aspekty zzl coraz bardziej aktualne"

Transkrypt

1 Artykuł pochodzi z publikacji: Czowiek i organizacja XXI wieku, (Red.) W. Harasim, Wyższa Szkoła Promocji, Warszawa 2013 Etyczne aspekty zzl coraz bardziej aktualne Tadeusz Ogrzebacz Patrycja Kulicka Abstrakt Zagadnienie zarządzania zasobami ludzkimi w sposób naturalny wiąże się z problematyką etyki w obszarze działań i decyzji kierowniczych. Współczesny wizerunek menadżera pozostaje cały czas interesującym i aktualnym tematem związanym z nową erą w zarządzaniu. Tezą artykułu jest, że fundament etyczny jest podstawą dobrze funkcjonującej gospodarki. Autorka odpowiada na pytanie, dlaczego organizacje, w tym duże jednostki gospodarcze, będące instytucjami publicznymi, potrzebują etyki, o jakiej odpowiedzialności mowa w ich przypadku oraz jakich przejawów etyki należy się spodziewać z perspektywy standardów polskich i unijnych? Słowa kluczowe: etyka, zzl, kodeks etyczny Ethical aspects of HRM more current - Abstract The issue of human resource management in a natural way associated with the issue of ethics in the area of operations and management decisions. The modern image of the manager is always interesting and topical subject related to the new era in management. The thesis of the article is that the foundation of ethics is the 92

2 foundation of a well-functioning economy. The author answers the question of why organizations, including large enterprises, public institutions which need ethics, of which the liability referred to in their case and what expressions of ethics is to be expected from the perspective of Polish and EU standards. Keywords: ethics, HRM, code of ethics 1. Wstęp Zarządzanie zasobami ludzkimi, jak każda sfera ludzkiej działalności, nie są wolne od problemów etycznych. Pytania o etykę kierowania współczesny wizerunek menadżera wracają od paru lat z coraz większym naporem i w różnych formach. Jest to temat nierozerwalnie związany z naszym rozwojem, czy wręcz nową erą w zarządzaniu. Coraz bardziej oczywiste staje się bowiem, że nawet najbardziej wyrafinowane rozwiązania techniczne nie zastąpią fundamentu etycznego jako podstawy dobrze funkcjonującej gospodarki. Dlaczego więc organizacje, a w szczególności duże jednostki gospodarcze, będące instytucjami publicznymi, potrzebują etyki? O jakiej odpowiedzialności mowa w ich przypadku? Wśród wielu odpowiedzi można zidentyfikować cztery typowe pojawiające się w debacie na ten temat. Pierwsza z nich jest prosta, jednoznacznie utylitarna. Brzmi po prostu: etyka się opłaca. Od tego hasła zaczyna się wiele publikacji, wykładów i seminariów. Często jest to argument miażdżący za tym, by studiować literaturę etyki biznesu. Stwierdzenie etyka się opłaca ma dwojakie znaczenie. Możliwe, że zachowanie etyczne zawsze w końcu się opłaci, podobnie jak to ma miejsce w przypadku przywołania zasady, że uczciwość się opłaca. Drugie znaczenie odnosi się do tego, ile klient jest gotów zapłacić za produkt finansowy czy usługę opatrzoną etykietą etyczny, analogicznie jak w przypadku ekologicznych produktów. Tego rodzaju odpowiedzi na pytanie po co etyka? są uspokajające, ale nie do końca jest pewne, czy też prawdziwe i wyczerpujące. Drugi rodzaj odpowiedzi formułowany jest na podstawach zawodowych poszczególnych profesji finansowych, a często nawet całego świata finansów międzynarodowych z organizacjami finansowymi na czele. Słyszymy wtedy, że etyka jest konieczna tak samo, jak konieczny jest kodeks drogowy, aby umożliwić bezpieczny ruch na szosach. 93

3 Głębsza analiza tego stanowiska pokazuje, że sama treść tego zapisu nie ma większej wagi, ważniejsze jest natomiast, aby był on przestrzegany przez użytkowników. W ten sposób odpowiedzialność pojedynczych uczestników ogranicza się do przestrzegania kodeksu i respektowania reguł gry, jak to się potocznie określa. Trzecia typowa odpowiedź na sformułowane powyżej pytanie jest zupełnie inna niż poprzednie. Tym razem etyka definiowana jest jako sposób postępowania, który pozwala pojedynczym osobom zachować się godnie. Chodzi o to, aby móc zawsze spokojnie spojrzeć sobie w oczy. Odpowiedzialność wykracza daleko poza wymogi czysto formalne i legalistyczne. Ważnym jest, by w momencie decyzji, która będzie miała jakiekolwiek konsekwencje dla naszego otoczenia, otworzyć się na tych, którzy ani nie mogą mnie nagrodzić, ani nie mogą mnie ukarać, będących poza kręgiem decyzyjnym. 1 Ostatnia z odpowiedzi brzmi: każda więź w organizacji jakim jest społeczeństwo, zakorzeniona jest w określonym fundamencie etycznym. Taki fundament jest po to, aby trwało społeczeństwo i rozwijała się cywilizacja. Można by zatem przyjąć, że sam fakt istnienia jest najlepszym dowodem, że nie ma się co kłopotać o poczucie odpowiedzialności i etykę, wszyscy mają ją wrodzoną i jest dla nas czymś tak naturalnym, jak oddychanie. Trzeba jednak zauważyć, że fundament etyczny podlega jednak erozji i osłabieniu na skutek nieograniczonych sił rynkowych. Pokazuje to wyraźnie George Soros w swojej ostatniej książce Crisis of Globar. Pisze tam, że rynek pozostawiony sam sobie jest mechanizmem odwrotnej selekcji naturalnej, albowiem w grze rynkowej, która jest szczególnie twarda w dziedzinie finansów, wygrywają ci, co mają najmniej skrupułów. Rezultatem takiej selekcji w prostej linii jest rozbicie fundamentu etycznego i, dalej idąc, rozbicie podstaw społeczeństwa, bez których z kolei sam rynek nie może istnieć jako mechanizm. W konsekwencji wskazuje się na konieczność respektowania norm etycznych, aby w ten sposób ocalić to, na czym opiera się rynek. W Papieże i kapitalizm o. Maciej Zięba OP uzupełnia powyższe stwierdzenie, przywołując argumenty chrześcijańskie, a podsumowując, pisze: rynek bowiem, podobnie jak wolność lub działanie, autonomiczny, wymaga wspierania przez silny i żywotny system etyczno- 1 Kietliński K., Reyes V., M., Oleksyn T., Etyka w biznesie i zarządzaniu, Oficyna Ekonomiczna, Kraków

4 kulturowy. Wielu teoretyków zgadza się zarówno z analizą Sorosa, jak i z konkluzją o. Zięby. To jednak pół diagnozy, pojawi się paradoks: rynek potrzebuje etyki, ale poprzez swe działanie równocześnie ją pożera. Ten paradoks pokazuje dylematy, jakim musi stawić czoło każda sensowna debata dotycząca odpowiedzialności gospodarczej w ogóle, a finansowej w szczególności. Odpowiedzi na pytanie Etyka kierowania, czy rynek? nie wykluczają się, a wręcz w wielu aspektach dopełniają się. Po tym pewnego rodzaju wprowadzeniu przypomnijmy kilka kwestii podstawowych. I tak słowo etyka pochodzi od etos. W języku starożytnych Greków oznacza przyzwyczajenie, charakter, sposób postępowania, mechanizmem utrwalania jest nawyk, powtarzanie. Zbiór przyzwyczajeń do postępowania w odpowiedni sposób. U Greków efos również oznaczało miejsce. Miejsce determinuje sposób postępowania. Stąd polskie określenie: na miejscu. Rzymianie używali słowa mos, a naszym tworem kulturowym jest obyczaj. Termin etyka również kojarzy się z działem filozofii. Często etykę wiąże się z moralnością, rozumianą jako zespół poglądów, ocen, norm i wzorów osobowych ukształtowanych historycznie i regulujących w danym społeczeństwie całokształt stosunków między jednostkami, między jednostkami a grupami oraz między grupami społecznymi z punktu widzenia dobra i zła, słuszności i krzywdy, prawości i podłości. Stąd też pojęcie sumienia. Etyka to sfera wymagań. Jest to coś, co przychodzi z zewnątrz, coś obiektywnego. Sfera reguł, które ciążą na człowieku, nawet wtedy, gdy nie ma do nich wewnętrznie pozytywnego stosunku. Etyczny to ten, który wypełnia odpowiednie reguły. W każdym społeczeństwie ludzie mają pewne wyobrażenia o tym, co jest wartościowe, cenne, o coś zabiegają, czegoś pragną i czegoś unikają. W każdym występują określone, choćby najprostsze regulacje moralne, dotyczące choćby najprostszych relacji między płciami, rodzicami i dziećmi, starszymi i młodszymi (np. religia, kodeksy firmowe). Różna jest treść tych regulacji, sposób ich uzasadniania, różny też jest stopień ich praktycznego przestrzegania w określonych społeczeństwach każde z nich jednak ma swoją moralność. Wewnętrznym fundamentem, w pewnym sensie wyznacznikiem oraz sędzią, arbitrem w sprawach moralnych jest sumienie świadomość moralna, zmysł moralny, zdolność wydawania ocen, wewnętrzny 95

5 głos, wywodzący się z rozumu, doświadczenia i uczuć, nakazujący określone postępowanie, powstrzymujący od innego, oceniający podjęte decyzje i czyny. Jest ono wyrazem moralnej autonomii człowieka i jego poczucia moralnej odpowiedzialności. 2. Etyka a zzl Nasuwa się zatem pytanie : jak etyka ma się do ZZL w organizacji? W XXI wieku szefowie działów HR przyjmują odpowiedzialność za coraz więcej funkcji związanych z zarządzaniem zasobami ludzkimi. Z tego powodu także kwestia etyki staje się coraz bardziej istotna. Problemy etyczne w organizacjach wiążą się z fundamentalnymi pojęciami uczciwości, sprawiedliwości, prawdomówności i odpowiedzialności społecznej. A niektóre z aspektów działalności w dziedzinie HR mogące wiązać się z problemami etycznymi to: ilość i rodzaj informacji o problematycznym pracowniku, które można przekazać lub zataić przed jego potencjalnym nowym pracodawcą, sprawdzanie wiarygodności dokumentów przedłożonych przez kandydata, zobowiązania wobec długoletnich pracowników, którzy obniżają swoją efektywność z powodu zmiany wymagań, jakie niesie ze sobą stanowisko, wpływ stylu życia pracowników na decyzje o ich promocji, jeśli są oni efektywni w pracy, problem pracowników palących papierosy (szczególnie w sytuacji, gdy zakład nie ma wyznaczonego miejsca na palarnię), pytanie kandydatów o sytuację rodzinną. 2 Etyka zajmuje się określaniem, co powinno się zrobić. Dla szefa działu HR wiąże się to z etycznymi sposobami, w jaki manager powinien postąpić w danej sytuacji. Jednak określenie właściwego sposobu postępowania nie zawsze jest łatwe. Problemy etyczne często mają pięć wymiarów: Szerokie konsekwencje decyzje etyczne często wiążą się z konsekwencjami wykraczającymi poza same decyzje. Mogą one wpływać nie tylko na pracowników, ale i na ich rodziny lub społeczność. 2 Ibidem. 96

6 Możliwość wyboru różnych rozwiązań większość problemów można rozwiązać podejmując wielorakie decyzje, a zatem może pojawić się tendencja do naginania zasad. Rozwiązania mieszane decyzje o charakterze etycznym często wymagają rozważenia skutków korzystnych i negatywnych. Nieznane konsekwencje często konsekwencje decyzji związanych z problemem etycznym są niemożliwe do przewidzenia Skutki osobiste decyzje o charakterze etycznym mogą wpływać na sytuację osobistą pracowników i ich rodzin. 3 Aby mieć pewność, czy dane zachowanie lub decyzja są etyczne, powinniśmy się zastanowić, czy są one zgodne z prawem, obowiązującymi zasadami, standardami i wartościami organizacyjnymi oraz standardami profesjonalizmu. 3. Zachowanie koncernów wobec etyki Podejmowano próby oceny, jak definiują etykę niektóre koncerny i stwierdzono, że tak jak różne są źródła etyki, tak różnorodny jest poziom jej percepcji. Najlepiej widać to na przykładzie współczesnych wielkich organizacji międzynarodowego rynku. Tak więc niektóre firmy nadają sobie wewnętrzne konstytucje przedsiębiorstwa, inne ograniczają się do podania głównych rysów własnej autointerpretacji. Są takie, które przyjmują po prostu zasady biznesu i takie, które formułują podstawowe maksymy postępowania. Tę ostatnią poetykę wybrał znany producent samochodów BMW. 4 Wymienia on między innymi następujące maksymy: Maksyma 1: Każdy pracownik kierujący innymi niezależnie od szczebla ma w stosunku do podwładnych spełniać rolę wzorca postępowania, ma pokazywać, jak pracować wydajnie, jak oszczędnie wykorzystywać środki produkcji, jak umiejętnie współpracować z innymi. Firma będzie bowiem taka, jak ci, co nią kierują. Maksyma 2: Wzywa do kierowania się zawsze interesem całego przedsiębiorstwa. Interes działu nie może być ważniejszy niż interes całego zakładu. Maksyma 5: Wzywa do konstruktywnej krytyki. Każdy współpracownik powinien umieć zdobyć się na krytyczne stanowisko wobec 3 Ibidem. 4 Gasparski W., Programy etyczne firm i ich projektowanie, Annales, 2001, t.4. 97

7 pracy innych, ale też przyjąć krytyczną ocenę własnej pracy. Maksyma 7: Mówi, iż każdemu wolno popełniać błędy, byle nie było ich wiele i byle nie był to błąd zatajenia błędu ze szkodą dla przedsiębiorstwa. Maksyma 9: Stwierdza, że należy przyjmować ryzyko, nad którym można zapanować. Innymi słowy wzywa do okazywania odwagi w trakcie podejmowania decyzji w warunkach niepewności. Maksyma 11: Tylko klient rozstrzyga, jak dobre są nasze poczynania, idzie nawet dalej Można powiedzieć, że tylko klient rozstrzyga kwestię zasadności istnienia BMW.. Nieco inaczej przedstawia sprawę problemów etycznych amerykańska korporacja Forda. Jak mówią słowa zaczerpnięte z pisma opublikowanego przez Ford Motor Company w 1976 roku, dotyczące norm etycznych i zasad uczciwości: Uczciwość i etyka nie są oczywiście tematami, którymi zajmują się tylko filozofowie i uczeni. Obecnie są to sprawy, które dotyczą ogromnych światowych koncernów. Każdego dnia pracownicy Forda podejmują niezliczone ilości decyzji, które mają bardzo ważny wymiar etyczny. Jesteśmy zdecydowani, że wymiar ten będzie wyznaczony z najwyższym poczuciem uczciwości. Zdajemy sobie jednak sprawę, że kodu etycznego nie uda się osiągnąć jedynie przez zdefiniowanie reguł czy też przez wyjaśnianie ich pracownikom, czy nawet przez ostre ich egzekwowanie. Uczciwość zawsze wiąże się z podziałem odpowiedzialności. Wszyscy z nas, na każdym szczeblu w przedsiębiorstwie, muszą to zrozumieć i praktykować. Jedna jest w końcu pewna droga do osiągnięcia uczciwości w przedsiębiorstwie: musimy my wszyscy stworzyć właściwe środowisko, dla krzewienia uczciwości środowisko gdzie, dzień po dniu normy postępowania etycznego będą się rozwijać samoistnie. Myślą przewodnią zbioru zasad etycznych opracowanych przez Ford Motor Company jest zasada: Uczciwość nigdy nie jest kompromisem. Kompromisem w znaczeniu wydawania zgody na zło, przymykaniu oka na łapówkarstwo czy nieefektywną pracę. Uczciwość to w Ford Motor Company ma znaczenie zasadnicze z kilku powodów: Po pierwsze, uczciwość jest istotnym standardem korporacyjnym, ponieważ zapewnia, że wiele zobowiązań firmy będzie spełnio- 98

8 nych przez ludzi, którzy w istocie Firmę tą stanowią; Uczciwość jest także ważna z tego względu, iż jest zobowiązaniem, jakie mamy wobec naszej Firmy jako zatrudniony i wobec współpracowników; Uczciwość jest ważna gdyż pozwala na dumę z samych siebie, z wykonywanej pracy, wreszcie z Firmy, w której pracujemy; Uczciwość jest ważna także z tego powodu, iż może pomagać zarówno Firmie, jak i jej pracownikom stosować się do wymogów prawa; może także prowadzić do uniknięcia kosztownych procesów sądowych; Uczciwość wpływa na jakość i efektywność naszych relacji z dealerami, dostawcami i agendami rządowymi; w końcu uczciwość jest ważna, dlatego, że stanowi zasadniczy składnik reputacji. Zarówno nasza osobista reputacja, jak i korporacji Forda są zasadniczą podstawą sukcesu Firmy jako całości. 5 Tak na przykładzie dwóch korporacji motoryzacyjnych, BMW i Forda widać jak wytyczają one ramy moralnego postępowania w biznesie, wielcy tego rynku. Warto dodać, że Ford zajmuje od wielu lat w Stanach Zjednoczonych trzecie miejsce pod względem liczby sprzedawanych samochodów po General Motors i marce Chrysler natomiast BMW zajmuje znaczące miejsce w światowym rankingu producentów samochodów luksusowych. 4. Przepisy etyki w polsce Także w Polsce, wraz z wstąpieniem do Unii Europejskiej coraz częściej mówi się o potrzebie bardziej masowego tworzenia etyk zawodowych dla poszczególnych grup zawodowych i odnotowuje się ich powstawanie. Wynika to z rozwoju organizacji pragnących dorównać standardom światowym, a czasami wręcz wymogów unijnych. Nadto należy pamiętać, że etyka zawodowa ułatwia wykonywanie określonego zawodu, wpływa na jego prestiż, pomaga w rozwiązywaniu konfliktów, przyśpiesza podejmowanie decyzji, daje wskazówki obyczajowe i dotyczące perfekcjonizmu zawodowego, zakreśla i uzasadnia granice odstępstwa od norm powszechnych, nakazuje w pewnych wypadkach traktować obowiązki ogólnie uznane za nadzwyczajne jako podstawowe. 5 Ibidem. 99

9 Specjaliści od etyki zawodowej wypracowali kilka podstawowych narzędzi, pozwalających organizacjom podnieść swój poziom etyczny, a tym samym wpłynąć na ukształtowanie swego wizerunku jako organizacji etycznej. Do narzędzi tych należą: system selekcji i rekrutacji, szkolenie pracowników, przyjęcie strategii działania w zakresie etyki, przywództwo etyczne, budowanie i umacnianie kultury etycznej, instytucja doradcy do spraw etyki, komitety etyczne oraz techniki działań indywidualnych oraz właśnie kodeksy etyczne. Są one stosunkowo najprostszym sposobem przekazu pracownikom informacji o obowiązujących w danej organizacji normach i akceptowanych sposobach postępowania w kluczowych dla niej obszarach. Kodeksy etyczne pełnią, przede wszystkim, funkcję doradczą w systemie infrastruktury etycznej. Pełnią również funkcję kontrolną, ponieważ formułują i upowszechniają standardy zachowań etycznych. Większość kodeksów posiada część wstępną, w której przedstawione są podstawowe zasady, jakimi organizacja (firma, korporacja lub ich związek) kieruje się w swym postępowaniu. Część wstępna składa się zazwyczaj z adresu podpisanego przez prezesa organizacji oraz preambuły. Poza przedmowami czy wstępami, kodeksy dzielone są na części (rozdziały, podrozdziały itp.) poświęcone poszczególnym zagadnieniom lub uporządkowane wg rodzajów interesariuszy firmy, bądź zbudowane wg struktury mieszanej (np. personel, klienci, dostawcy, konkurenci, poufność, konflikt interesów, społeczeństwo). Kodeksy firm i stowarzyszeń zawodowych mają na celu pomaganie pracownikom lub członkom w etycznym postępowaniu. Zawierają w związku z tym wskazania, w jaki sposób ogólne moralne zasady stosują się do tego, czym firma bądź stowarzyszenie się zajmuje. Kodeksy są zbiorami norm postępowania odnoszącymi się do rozmaitych zachowań różnych podmiotów w działalności gospodarczej uprawianej na różnych poziomach. W związku z tym rozróżnić można kodeksy ogólne oraz kodeksy szczegółowe. Kodeksy ogólne adresowane są do wszystkich lub znaczącej części podmiotów zaangażowanych w działalność gospodarczą. Kodeksy szczegółowe, w zależności od stopnia szczegółowości, normują działalność jednej firmy, jednego stowarzyszenia zawodowego, bądź grupy czy związku organizacji gospodarczych. 100

10 5. Kodeks etyki służby cywilnej W Polsce kodeksem ogólnym jest m.in. Kodeks etyki w działalności gospodarczej opracowany przez Krajową Izbę Gospodarczą w roku Kodeks ten adresowany jest do członków organizacji. Krajowa Izba Gospodarcza zaleciła swoim członkom stosowanie się do przepisów Kodeksu etyki w działalności gospodarczej oraz skierowała do innych organizacji apel o upowszechnianie i zapewnienie przestrzegania przez podmioty gospodarcze zasad zawartych w Kodeksie. Przykładami kodeksów szczegółowych są m.in. Kodeks Etyki Służby Cywilnej. 6 Poniżej przedstawiono jego charakterystykę. Jak powszechnie wiadomo, poziom etyczny instytucji publicznej jest wypadkową wielu czynników, które można podzielić na zewnętrzne i wewnętrzne. Do zewnętrznych należą: a) poziom gospodarczy, b) system polityczny i aktualna sytuacja polityczna, c) poziom i jakość prawa, d) obowiązujący zestaw norm i obyczajów przyjętych w danym społeczeństwie. Natomiast do czynników wewnętrznych należy zaliczyć: a) misję instytucji, b) politykę wewnętrzną, c) kulturę organizacyjną, d) poziom moralny urzędników. 7 Omawiany kodeks etyczny to katalog standardów zachowań etycznych, określających sposób postępowania i zachowania pracowników samorządowych oraz wybieralnych przedstawicieli władz lokalnych. Kodeks etyczny jest jednym z podstawowych instrumentów służących harmonizacji postępowania pracowników administracji publicznej z powszechnie uznawanymi wartościami i standardami etycznymi. Służy on również budowaniu efektywnej i przejrzystej administracji publicznej poprzez kształtowanie właściwych relacji urzędników z obywatelami. Uchwalając postanowienia Kodeksu Etyki Służby Cywilnej, wzięto pod uwagę zarówno przepisy Konstytucji RP, jak i postanowienia ustawy z dnia 24 sierpnia 2006 r. o służbie cywilnej oraz koniecz- 6 Kałużna H., Kałużny S., Urzędnik w służbie publicznej, Gazeta Samorządu i Administracji 2002, nr 1. 7 Ibidem. 101

11 ność ich pełnej realizacji w praktyce działania korpusu służby cywilnej, w celu ustanowienia standardów postępowania, których winni przestrzegać urzędnicy i pracownicy służby cywilnej oraz wspomagania ich w prawidłowym wypełnianiu tych standardów, w zgodzie z oczekiwaniami społecznymi i obywatelskimi. Podstawę dla uchwalenia projektu tego kodeksu stanowiła także Rekomendacja Komitetu Rady Ministrów Rady Europy nr R/2000/10 z dnia 11 maja 2000 r. w sprawie kodeksu postępowania urzędników w służbie publicznej. Wyżej wymieniony kodeks etyki opracowany na podstawie naukowych podstaw rozumienia etyki oraz indywidualnych doświadczeń pracowników administracji, pomyślany jest jako drogowskaz ułatwiający decyzję przy szczególnie trudnych wyborach. Ma on spełniać dwie podstawowe funkcje: informacyjną i edukacyjną. Udziela rad i wskazówek, nie tworzy zaś nowych nakazów i zakazów. Nie przewiduje sankcji za naruszenie którejś z zasad. Czynią to odpowiednie ustawy, np. o służbie cywilnej. Jest on raczej zbiorem kanonów postępowania, a dla organów egzekwujących stanowić ma kryterium oceny pracowników. Struktura kodeksu składa się z pięciu paragrafów. Zgodnie z kodeksem członek korpusu służby cywilnej traktuje pracę jako służbę publiczną, ma zawsze na względzie dobro Rzeczypospolitej Polskiej, jej ustrój demokratyczny oraz chroni uzasadnione interesy każdej osoby, a w szczególności: działa tak, aby jego działania mogły być wzorem praworządności i prowadziły do pogłębienia zaufania obywateli do państwa i jego organów. Ponadto pamiętając o służebnym charakterze własnej pracy, wykonuje ją z poszanowaniem godności innych i poczuciem godności własnej. Powinien też przedkładać dobro publiczne nad interesy własne i swojego środowiska. Członek korpusu służby cywilnej wykonuje obowiązki rzetelnie, a w szczególności pracuje sumiennie, dążąc do osiągnięcia najlepszych rezultatów swej pracy i mając na względzie wnikliwe oraz rozważne wykonywanie powierzonych mu zadań, jest twórczy w podejmowaniu zadań, a wyznaczone obowiązki realizuje aktywnie, z najlepszą wolą, nie ograniczając się jedynie do ich litery. Dotrzymuje zobowiązań, kierując się prawem i przewidzianym trybem działania. Ponadto: racjonalnie gospodaruje majątkiem i środkami publicznymi, z dbałością o nie i będąc gotowy do rozliczenia swoich działań w tym zakresie; 102

12 jest lojalny wobec urzędu i zwierzchników, gotów do wykonywania służbowych poleceń, mając przy tym na względzie, aby nie zostało naruszone prawo lub popełniona pomyłka; wykazuje powściągliwość w publicznym wypowiadaniu poglądów na temat pracy swego urzędu oraz innych urzędów i organów państwa; rozumie i aprobuje fakt, iż podjęcie pracy w służbie publicznej oznacza zgodę na ograniczenie zasady poufności informacji dotyczącej również jego życia osobistego; dba o rozwój własnych kompetencji, a w szczególności: rozwija wiedzę zawodową, potrzebną do jak najlepszego wykonywania pracy w urzędzie, dąży do pełnej znajomości aktów prawnych oraz wszystkich faktycznych i prawnych okoliczności spraw, jest gotów do wykorzystania wiedzy zwierzchników, kolegów i podwładnych, a w przypadku braku wiedzy specjalistycznej do korzystania z pomocy ekspertów; w wykonywaniu wspólnych zadań administracyjnych dba o ich jakość merytoryczną i o dobre stosunki międzyludzkie; jeżeli w sprawie są wyrażane zróżnicowane opinie, dąży do uzgodnień opartych na rzeczowej argumentacji; jest życzliwy ludziom, zapobiega napięciom w pracy i rozładowuje je, przestrzega zasad poprawnego zachowania; jest bezstronny w wykonywaniu zadań i obowiązków, a w szczególności nie dopuszcza do podejrzeń o związek między interesem publicznym i prywatnym, w prowadzonych sprawach administracyjnych równo traktuje wszystkich uczestników, nie ulegając żadnym naciskom i nie przyjmując żadnych zobowiązań wynikających z pokrewieństwa, znajomości, pracy lub przynależności oraz nie podejmuje żadnych prac ani zajęć, które kolidują z obowiązkami służbowymi, a także nie przyjmuje żadnych korzyści materialnych ani osobistych od osób zaangażowanych w prowadzone sprawy; nie demonstruje zażyłości z osobami publicznie znanymi ze swej działalności politycznej, gospodarczej, społecznej lub religijnej, wystrzega się okazji do promowania jakichkolwiek grup interesu; szanuje prawo obywateli do informacji, mając na względzie jawność działania administracji publicznej, dochowując przy tym tajemnicy ustawowo chronionej; w wykonywaniu zadań i obowiązków jest neutralny politycz- 103

13 nie, a w szczególności lojalnie i rzetelnie realizuje strategię i program Rządu Rzeczypospolitej Polskiej, bez względu na własne przekonania i polityczne poglądy; nie manifestuje publicznie poglądów i sympatii politycznych, a jeżeli jest urzędnikiem służby cywilnej, to nie tworzy i nie uczestniczy w partiach politycznych oraz nie angażuje się w działania, które mogłyby służyć celom partyjnym. 8 Z powyższego wynika, iż urzędnicy, szczególnie najwyższych szczebli, powinni stanowić wzór postępowania etycznego. Wdrażanie kultury odpowiedzialności, współuczestnictwa obywateli i kreatywności w służbie cywilnej najczęściej związane jest z nową koncepcją administrowania, którą nazywa się zarządzaniem etycznym. Koncepcja ta znana jest z włączania do procesów zarządzania publicznego elementów zarządzania wartościowego. Przy realizacji tej koncepcji najczęściej stosuje się dwie uzupełniające się metody. Jedną z nich stanowi przyswojenie standardów zawartych w kodeksach etycznych przez urzędników i na tej podstawie podnoszenie ich wrażliwości na problemy związane z ochroną interesu publicznego. Drugą, metodą zapewnienia nowej kultury administrowania jest upowszechnienie uniwersalnych wartości, tzw. dobrych praktyk administracyjnych. Kodeksy etyczne, normy i oceny moralne wewnątrz grupy urzędniczej powinny przyczyniać się do integrowania społeczności lokalnej, sprzyjać lepszemu wykonywaniu służebnej funkcji wobec petentów traktowanych nie jako antagoniści, ale właśnie jako partnerzy. Władza publiczna musi być służebna w stosunku do praw obywateli i prawa w ogóle. Powinna chronić uzasadnione interesy każdego obywatela. 6. Analiza i podział kodeksów etycznych Istniejące na świecie kodeksy etyczne były także przedmiotem badań polskich naukowców. Znaczącymi natomiast wydarzeniami w tym zakresie są konferencje na ten temat organizowane w niektórych ośrodkach naukowych w Polsce, a w tym należy zauważyć konferencje Etyka w życiu gospodarczym organizowane przez Salezjańską Wyższą Szkołę Ekonomii i Zarządzania. W trakcie tych spotkań stwierdzono między innymi, że w wyniku badań nad kodeksami etycznymi (przy 8 Kurdycka B., Zmiany w pozycji i statusie urzędników administracji publicznej. Nowe wyzwania i trendy, Służba Cywilna 2002, nr

14 czym nazwa kodeksy etyczne jest nazwą ogólną analizowanych kodeksów opatrywanych różnymi nazwami) określono niezmienne elementy kodeksów oraz elementy, którymi analizowane kodeksy różnią się od siebie. Analiza treści badanych kodeksów pozwoliła na wskazanie trafności przymiotnika etyczne w odniesieniu do poszczególnych kodeksów. Wyniki tych badań powinny pomóc potencjalnym autorom w przygotowywaniu kodeksów określających normy i wartości charakterystyczne dla zespołów ludzkich, jakich dotyczą oraz środowiska społecznego, z jakim współpracują, a więc wszystkich interesariuszy. Kwestia ta jest szczególnie ważna wobec obserwowanej w niektórych kręgach tendencji do korporacyjności ksobnej, służącej w większym stopniu obronie interesów grupy zawodowej, a nie społecznej odpowiedzialności wynikającej z pełnionej roli społecznej. Analizując historię kodeksów, nazywanych nieco na wyrost kodeksami etycznymi, należy stwierdzić, że praktycznie od ich początków są one zbiorami norm postępowania odnoszącymi się do rozmaitych zachowań różnych podmiotów w działalności gospodarczej uprawianej na różnych poziomach. W związku z tym rozróżnić można kodeksy ogólne oraz kodeksy szczegółowe. Kodeksy ogólne adresowane są do wszystkich lub znaczącej części podmiotów zaangażowanych w działalność gospodarczą. Kodeksy szczegółowe, w zależności od stopnia szczegółowości, normują działalność jednej firmy, jednego stowarzyszenia zawodowego bądź grupy czy związku organizacji gospodarczych. Kodeksy ogólne bywają spisem reguł, jakimi powinni kierować się w swojej działalności ich adresaci, noszą one wówczas nazwę zasad. Przykładem takiego spisu zasad jest Caux Rountable Priniciples for Business. 9 Spis ten jest wyrazem przekonania autorów, że dobrze by było, gdyby ludzie biznesu z różnych szerokości i długości geograficznych postępowali tak właśnie, jak głoszą zebrane i spisane zasady. Innym ogólnym zbiorem norm jest A Codę of Ethics on International Business for Christians, Muslims and News przyjęty na konferencji odbytej w Ammanie w październiku 1993 roku. Oba zbiory zasad i norm postępowania zawdzięczają swój status autorytetom osób, jakie były zaangażowane w przygotowanie tych zbiorów. Ważną inicjatywą jest Global Compact, przedstawiony przez Sekretarza Generalnego ONZ Kofi Annana na Światowym Forum Eko- 9 Filek J., Zasady prowadzenia działalności gospodarczej (Caux Roundtable Principles for Business), Miesięcznik Znak 1998, nr

15 nomicznym 31 stycznia 1999 roku. Global Compact, formalnie wprowadzony 26 lipca 2000 roku, to nie kodeks postępowania, lecz dziewięć zasad wynikających z Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, zasad prawa pracy określonych przez Międzynarodową Organizację Pracy oraz ustaleń Szczytu Ziemi odbytego w Rio de Janeiro. Zasady te adresowane są do przedsiębiorców, zachęcając ich do dobrowolnego stosowania i wspierania w ten sposób budowy społecznych i ekonomicznych podstaw niezbędnych dla podtrzymania nowej gospodarki światowej i spowodowania, by dzięki globalizacji zyskali wszyscy ludzie na świecie. W Polsce inicjatywa Global Compact wprowadzona została oficjalnie na specjalnej konferencji zwołanej w dniu 11 kwietnia 2001 roku przez Ambasadę ONZ w Warszawie i Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej RP. Do kodeksów o zasięgu międzynarodowym należą m.in. Code of Athens: International Code of Ethics for Public Relations oraz Międzynarodowe Zasady Etyki Dziennikarskiej określane jako Deklaracja Paryska, a także The Association for the Advancement of Cost Engineering International Cannon of Ethics (USA). W Polsce kodeksem ogólnym jest m. in. Kodeks etyki w działalności gospodarczej opracowany przez Krajową Izbę Gospodarczą w roku Kodeks ten adresowany jest do członków organizacji. Krajowa Izba Gospodarcza zaleciła swoim członkom stosowanie się do przepisów Kodeksu etyki w działalności gospodarczej oraz skierowała do innych organizacji apel o upowszechnianie i zapewnienie przestrzegania przez podmioty gospodarcze zasad zawartych w Kodeksie. Innymi kodeksami ogólnymi o zasięgu branżowym są między innymi: Deklaracja zasad Amerykańskiego Stowarzyszenia Redaktorów Gazet, Kodeks dobrej praktyki bankowej opracowany przez Związek Banków Polskich, Kodeks etyczny Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych, Kodeks Polskiego Stowarzyszenia Sprzedaży Bezpośredniej, Zasady etyki w działalności ubezpieczeniowej, Kodeks dobrej praktyki przedsiębiorstw maklerskich, Kodeks postępowania w sprzedaży bezpośredniej Polskiego Stowarzyszenia Sprzedaży Bezpośredniej, Dobrowolny Kodeks Postępowania w Zakresie Marketingu przyjęty przez operujące w Polsce firmy tytoniowe (jest to kodeks ograniczony do jednego rodzaju działalności), a także Dobrowolny kodeks reklamy, promocji i sponsorowania Polskiego Przemysłu Tytoniowego, ponadto Kodeks postępowania w dziedzinie reklamy opracowany przez Oddział 106

16 Międzynarodowego Stowarzyszenia Reklamy w Polsce, którego treść nawiązuje do wzorcowego kodeksu Międzynarodowej Izby Handlu. Pewne kodeksy mają charakter ogólny, choć nie są kodeksami żadnej korporacji, ponieważ sformułowane zostały jako wzorzec służący pomocą dla firm zamierzających opracować własny kodeks etyczny. Takimi kodeksami wzorcowymi są Wytyczne sporządzone przez Hong Kong Ethics Development Centre oraz Model Guide for Professional Conduct ofthe American Association of Engineering Societies. Niektóre firmy przedstawiają swe zasady postępowania nie w postaci kodeksów, lecz dokumentów mających charakter ogólniejszy, choć adresowane są do społeczności firmy i jako takie są dokumentami ukierunkowanymi. Takim dokumentem jest np. Misja i wartości firmy ABB, który w związku z tym, że został wydany tylko do użytku wewnętrznego, nie może być rozpowszechniany. Dokumentami o podobnym charakterze są między innymi: Our Values firmy Price Waterhouse Coopers, Statement of Business Practices Citigroup, Statement of Principles, Cummins Engine Co., oraz dokument firmy Ford zatytułowany Integrity: Understanding Our Mission, Values, and Guiding Principles, Some Broad Guidelines. Firma wydawnicza Prószyński i S-ka ma dokument Nasze zasady. Innymi dokumentami są wewnętrzne kierowane do pracowników organizacji listy prezesów firm na temat ogólnej polityki firmy lub polityki dotyczącej wybranego zakresu jej postępowania. W Polsce spotyka się także organizacje, które regulują kwestie etyczne w regulaminach pracy, czynią tak między innymi: Price Waterhouse Coopers Sp. z o.o., LOT S.A., niektóre hotele (np. Mariott, Sobieski, Sheraton), a także np. firma Fart-Pol BHP z Torunia, która ustanowiła 12 przykazań dobrej roboty. 7. Zakres kodeksów etycznych Analizie poddawano także strukturę istniejących kodeksów i tak większość kodeksów posiada część wstępną, w której przedstawione są podstawowe zasady, jakimi organizacja (firma, korporacja lub ich związek) kieruje się w swym postępowaniu. Część wstępna składa się zazwyczaj z adresu podpisanego przez prezesa organizacji oraz preambuły. Prezesi firm stwierdzają, że etyka biznesu (naszej organizacji) nie podlega negocjacji stanowiąc dobrze ugruntowaną reputację, o którą należy skrupulatnie dbać, gdyż należy do bezcennych aktywów firmy, a najważniej- 107

17 szym wyróżnionym czynnikiem sukcesu firmy jest sumienne przestrzeganie tego, w co wierzymy. Podczas gdy nasza taktyka i nasze plany oraz inne elementy podlegają stałym zmianom, to nasza podstawowa filozofia pozostaje stała. W dążeniu do sprostania wyzwaniom zmieniającego się świata gotowi jesteśmy zmienić wszystko, co nas dotyczy z wyjątkiem naszych wartości (Sir Hector Laing, Chairman, United Biscuits). Preambuły, jakimi opatrzone się niektóre kodeksy, stanowią wyznanie wiary zwane czasem filozofią firmy. Części wstępne kodeksów zawierają ponadto sformułowanie wizji, misji i celów organizacji, niekiedy prezentowane są w nich podstawowe wartości korporacji. Odnośnie samej treści kodeksów firm i stowarzyszeń zawodowych pisze profesor Richard T. De George 10 mają na celu pomaganie pracownikom lub członkom w etycznym postępowaniu. Zawierają w związku z tym wskazania, w jaki sposób ogólne moralne zasady stosują się do tego, czym firma bądź stowarzyszenie się zajmuje. Mimo tego, że (kodeksy) często są nazywane kodeksami etycznymi korporacji, żaden z nich nie jest kodeksem moralnym, ponieważ żadna osoba ani grupa ludzi nie może zadekretować, by działanie było moralne lub niemoralne. W związku z tym każdy kodeks może i powinien być oceniany z moralnego punktu widzenia. Niektóre kodeksy po prostu wymieniają wymagania prawne nie są choć powinni, być świadomi. Niektóre kodeksy stanowią odbicie tego, co jest przedmiotem szczególnej uwagi, a mianowicie na łapownictwo oraz nielegalne finansowanie działalności politycznej. Jeszcze inne firmy formują kodeksy tak, by dostarczały wskazówek dotyczących tego, co stanowi akceptowalną praktykę w organizacji. Pewne firmy uważają za nieakceptowalne przyjmowanie upominków od dostawców o wartości większej niż dolarów. Są wśród firm i takie, które zabraniają dawania prezentów dostawcom i klientom. Inne ograniczają finansowanie partii politycznych, zakupu akcji firm, z którymi dana korporacja prowadzi interesy oraz innych praktyk mogących powodować lub stwarzać wrażenie konfliktu interesów. (...) Mimo iż od kodeksów firm nie należy oczekiwać, by szczegółowo przedstawiały wnioskowanie moralne, to mogą one odwoływać się do ogólnych zasad moralnych. Zalecenie pracownikom (...) działania w taki sposób, by nie wstydzili się swego postępowania przed szerszą publicznością np. gdyby zostało opisane w prasie lokalnej jest 10 De George, R. T., Business Ethics, Prentice Hall, Englewood Cliffs

18 krokiem we właściwym kierunku. Kodeks powinien odwoływać się do zasad, z jakich wypływa, tj. zasad sprawiedliwości i postępowania fair. Powinien także odwoływać się do takich moralnych zasad, jak: obiektywnego szacowania konsekwencji ponoszonych przez wszystkich, którzy ich mogą doświadczać, respektowania praw innych itp. 11 Przytoczono wypowiedź amerykańskiego etyka biznesu i wieloletniego prezesa International Society of Business Economics and Ethics, organizatora światowych kongresów etyki biznesu i gospodarki, ponieważ to właśnie w Stanach Zjednoczonych powstało najwięcej kodeksów. Mówi się, że aż 85% firm amerykańskich ma własny kodeks. To na tych kodeksach wzorują się liczne firmy w innych krajach, także w Polsce, to dlatego właśnie wymieniając wcześniej kodeksy etyczne korporacji i stowarzyszeń zawodowych wymieniono tak wiele kodeksów powstałych w Ameryce. J. Donaldson 12 zwraca uwagę, że kodeksy są połączeniem technicznych, prakseologicznych (tj. dotyczących roztropności) i moralnych imperatywów. Różnią się one stopniem i sposobem argumentacji wspierającej owe imperatywy oraz, co ważne, nie ograniczają się do wskazania jednego celu. Firmy, w odróżnieniu od teoretyków gospodarki, nie stawiają na czele wizji, misji, czy listy celów zysku, wskazują raczej na uzasadnione interesy akcjonariuszy, klientów, pracowników i społeczności lokalnych, a także środowiska naturalnego. Analizę treści ośmiu dokumentów przeprowadzoną z punktu widzenia interesariuszy korporacji sporządzono w Centrum Etyki Biznesu Uniwersytetu w Toronto. 13 Dokumenty te to: (1) Deklaracja trójstronna Międzynarodowej Organizacji Pracy, (2) Wytyczne audytu etycznego dotyczącego społecznej odpowiedzialności firmy - SA 8000, (3) Zasady Caux, (4) Zasady globalnej odpowiedzialności korporacji Międzywyznaniowego Centrum Odpowiedzialności Korporacyjnej w Nowym Jorku, (5) studium porównawcze kodeksów etycznych opracowane przez Instytut Etyki Biznesu w Londynie, 11 Ibidem, s Donaldson, J., Key Issues in Business Ethics, Academic Press, London Principles of Stakeholder Management, The Clarkson Centre for Business Ethics, University of Toronto, Toronto

19 (6) książka poświęcona firmie Body Shop. 14 (7) studium na temat globalnego obywatelstwa korporacji wykonanego przez Fundację Hitachi, (8) raport firmy Shell dotyczący etycznych zasad postępowania. Analizę treści kodeksów etycznych, można znaleźć w wielu publikacjach. W dużej części artykułów wskazuje się na pozytywy i braki kodeksów firm oraz podano wyniki analizy środków etycznych wykorzystywanych w przedsiębiorstwach funkcjonujących w kilku krajach. I tak w Stanach Zjednoczonych kodeksy stanowiły 74,6% (w 1986 r.) oraz 86,9% środków etycznych stosowanych w firmach zatrudniających do 1000 pracowników, w Niemczech 23,9% (1995 r.), w Szwajcarii 31,1% (1995 r.). Z danych Institute of Business Ethics wiadomo, że w Wielkiej Brytanii, że w 1996 roku 202 firmy spośród 500 największych korporacji miało kodeksy, a dalszych 31 firm było w trakcie przygotowywania kodeksów etyki biznesu. Zapewne obecnie liczba ta jest znacznie większa. Niestety, polski biznes nie może poszczycić się podobnymi osiągnięciami. Czy jest tak, dlatego że kodeksy są krytykowane przez teoretyków jako rzekomo stojące w sprzeczności z otwartością dyskursu etycznego (Dienhart 1995), czy też dlatego że sformułowana u początków transformacji gospodarczej zasada, co niezakazane to dozwolone zniechęca do regulowania kodeksowego tego, co stanowić powinno dobrą praktykę biznesu, by łatwiej było łowić w mętnej wodzie rzekomo niezakazanych praktyk? 8. Zasady tworzenia kodeksów etycznych Jak zatem tworzyć kodeksy? Wymienione wcześniej zbiory zasad i norm postępowania zawdzięczają swój status autorytetom osób, jakie były zaangażowane w przygotowanie tych zbiorów. Cdwc Roundtable Frinciples for Business 15 opracowany został przez osoby spotykające się od 1986 roku przy okrągłym stole w szwajcarskiej miejscowości Caux-sur-Montreux z inicjatywy Fredericka Philipsa, byłego prezesa firmy Philips Electronics, oraz Giscarda d Estaing, byłego prezydenta Francji. 14 Wheeler D., Sillanpaa, M., The Stakeholder Corporation: The Body Shop Blueprint for Maximizing ShareholderValue, Pitman Publishing, London Filek J., Zasady prowadzenia działalności gospodarczej (Caux Roundtable Principles for Business), Miesięcznik Znak 1998, nr

20 Kodeks Etyczny Międzynarodowego Biznesu dla Chrześcijan, Muzułmanów i Żydów powstał w wyniku zapoczątkowanych w 1984 roku starań zainicjowanych przez Księcia Filipa ze Zjednoczonego Królestwa oraz księcia El Hassana Bin Talala z Jordanii. Wyznawcy trzech monoteistycznych religii zebrali się wówczas pod auspicjami St. George s House z Windsoru, Fundacji Al Albait oraz Arab Thought Forum w Ammanie. W początkach lat dziewięćdziesiątych XX wieku dołączył do nich Sir Evelyn de Rothschild. Podczas systematycznie organizowanych spotkań z udziałem teologów, przedstawicieli świata akademickiego i wybitnych działaczy gospodarczych i państwowych dyskutowano kwestie związane z potrzebą przezwyciężenia ekstremizmów występujących w różnych częściach świata. Debaty te doprowadziły do uznania za ważne i pożądane wskazania wartości moralnych, etycznych i duchowych podzielanych przez spadkobierców tradycji Abrahama. Uczestnicy spotkań świadomi bezpośredniej groźby ze strony bigoterii religijnej oraz zagrożeń dla materii współczesnego społeczeństwa z całą mocą wskazali na potrzebę dialogu służącego przezwyciężeniu stereotypów i wzajemnych oskarżeń formułowanych przez wyznawców jednej religii wobec wyznawców innej. Konstruktywny dialog, trudny na początku do prowadzenia, nabrał rumieńców w miarę nabywania przez jego uczestników zaufania do partnerów. Poczucie celu pojawiło się, gdy uznano potrzebę przezwyciężenia nieporozumień i zadawnionych błędnych interpretacji, co zaowocowało uzgodnieniem wielu zagadnień, w tym etyki biznesu. W roku 1988 sformułowano pierwszą wersję Kodeksu, nad którą toczyły się dalsze dyskusje, co doprowadziło do przyjęcia wersji końcowej w październiku 1993 na konferencji w Ammanie. Przyjęty Kodeks odwołuje się do nauk płynących z przekonań trzech monoteistycznych religii: chrześcijaństwa, islamu i religii żydowskiej. Kodeks ma charakter Deklaracji, która powinna być włączona do oświadczeń określających cel działalności gospodarczej (Statements of Purpose) lub kodeksów postępowania (Codes of Conduct). Deklaracja ta jest przedkładana w przekonaniu, że pomoże rozwinąć międzynarodową działalność gospodarczą z korzyścią dla ustanowienia harmonijnych stosunków międzynarodowych i zapewnienia prosperity. Powszechnie niezależnie od miejsca organizacji na świecie, czy też miejsca kulturowego kodeksy etyczne będą przestrzegane, jeśli przestrzegać ich będą szefowie firm i zależeć im będzie na tym, by 111

21 pracownicy postępowali stosownie do tego, co kodeks stanowi. Oto, co powiedział w tej sprawie E. F. Gibbons, prezes F. W. Woolworth Company, podczas pierwszej amerykańskiej konferencji poświęconej etyce biznesu: Kodeksy etyczne firm będą funkcjonować jedynie wówczas, gdy biznes uzna, że narzekanie na upadek moralny instytucjonalnego kościoła i rozkład rodziny, chociaż prawdziwy, jest złym podejściem. Lepiej uczynimy doradzając praktyczny ekumenizm między nami w dążeniu do poprawy tego, co jest złe oraz do rozumienia problemów każdego z nas. (...) Spowodowanie, by kodeksy etyczne funkcjonowały znaczy co innego dla różnych ludzi. Mnie usatysfakcjonuje to, jak funkcjonuje nasz kodeks etyczny, jeśli każdej nocy będę zadowolony, że podjąłem się trudu zrozumienia teg,o co dobre, a co złe, zabraniając pewnych działań i komunikując pracownikom zarówno słowem, jak i czynem czego się od nich oczekuje. 16 Kodeksy etyczne wprowadzane są przez firmy po to, by wskazywały za co firmy te ponoszą społeczną odpowiedzialność oraz poto, by wyraźnie określić standardy dobrego postępowania pracowników tych firm. 17 Ale przecież zauważa cytowany autor - większość kodeksów opracowywanych jest przez specjalnie dobrane zespoły osób, głównie przez zarząd lub bezpośrednio podległych mu menedżerów. Pomijanie licznej rzeszy pracowniczej przy opracowywaniu kodeksu powoduje, że pracownicy ci nie czują się zobowiązani do przestrzegania kodeksu bardziej niż dowolnego polecenia wydanego przez szefostwo firmy. Z tego względu należy przyjmować takie metody opracowywania kodeksów, jakie angażować będą możliwie dużą liczbę osób, których opracowywany kodeks ma dotyczyć i które powinny przestrzegać ustanowionych norm oraz dbać o ich przestrzeganie przez innych. Przemawiają za tym względy zarówno moralne, jak i praktyczne 18. Nie menedżerska elita zatem, lecz przedstawiciele różnych części organizacji powinni być włączeni w opracowywanie kodeksów i późniejsze ich przestrzeganie. Pamiętać należy o ważnym moralnym argumencie, że interes osoby nie będzie adekwatnie reprezentowany dopóty, dopóki 16 Gibbons, E. F., Making a Corporate Code of Ethics Work, (w:) W.M. Hoffman, ed., Proceedings of the First National Conference on Business Ethics. Business Values and Social Justice: Compatibility or Contradiction?, The Center for Business Ethics, Bentley College, Waltham, Mass 1977, s Munro I., Codes of Ethics: Some Uses and Abuses, (w:) P.W.F. Daview, red., Current Issues in Business Ethics, Routledge, London-New York 1997, s Ibidem. 112

22 osobie tej nie udzielono głosu. Z praktycznego punktu widzenia kodeksy opracowywane zbiorowo są kodeksami bardziej otwartymi na krytykę, nie są tworzone jedynie na pokaz, są nasycone treścią etyczną, sprzyjają większemu morale pracowników i tworzą dobre stosunki społeczne. Partycypacja sprzyja uzyskaniu tych korzystnych dla organizacji okoliczności. Faktyczne przestrzeganie kodeksów wymaga pewnej dyscypliny. Wiąże się z tym zagadnienie związanego z sankcjami, bądź wolnego od nich kodeksu etycznego. Za bardziej humanistyczne uznaje się kodeksy bez sankcji. Nie dotyczy to kodeksów stowarzyszeń, które przewidują wybieranie specjalnych komisji etycznych czy sądów koleżeńskich rozpatrujących przypadki odstępstwa od norm określonych kodeksami przez członków tych stowarzyszeń. Jest to pewna forma dyscypliny, której nie koniecznie towarzyszyć musi sankcja, choć może, ale zawsze powinna towarzyszyć rozmowa wyjaśniająca przyczyny złego zachowania i sposoby przywrócenia równowagi. Z pewnością menedżerowie nie powinni przypisywać sobie prawa do określania moralnych wyborów dokonywanych przez członków organizacji. Kto bowiem miałby prawo oceniać moralne wybory samych menedżerów? Uzurpowanie sobie roli moralnego eksperta przez menedżera jest niestosowne. To, co jest niezmiernie ważne, to stosowanie takiego środka, który sam jest przesłaniem moralnym. Cel bowiem, a nawet dążenie do osiągnięcia wysokiego poziomu moralnego firmy, nie może uświęcać niestosownych środków. Dobrym środkiem do osiągnięcia tego może być dążenie do przekonania sprawcy naruszenia normy moralnej określonej kodeksem postępowania o trafności krytyki i przyjęcie innego stanowiska niż to, jakim się kierował w chwili wykonywania krytykowanego czynu. Celem takiego postępowania jest minimalizacja stygmatyzacji sprawcy oraz zmniejszenia możliwego poczucia niesprawiedliwości i urazy płynących z zagrożenia karą. 19 Innym sposobem wskazywania na niestosowność pewnych zachowań jest pobudzanie wnioskowania moralnego osób zastanawiających się nad tym, jak należy postąpić w konkretnym wypadku Munro I., Codes of Ethics: Some Uses and Abuses, (w:) P.W.F. Daview, red., Current Issues in Business Ethics, Routledge, London-New York 1997, s Griffin J., Sąd wartościujący, tłum. M. Szczubiałka, Aletheia, Warszawa

23 Profesor Blair J. Kolasa 21 wskazuje, że niektóre amerykańskie stowarzyszenia zawodowe systematycznie publikują raporty o prowadzonych postępowaniach dyscyplinarnych wobec członków postępujących niezgodnie z zasadami kodeksów tych stowarzyszeń. Czyni tak np. The American Institute of Certified Public Accountants. Niektóre kodeksy etyczne sporządzane są w sposób ułatwiający ich stosowanie. Oto np. Code of Ethics and Business Conduct firmy Honeywell zawiera pytania i odpowiedzi prezentujące wybrane przypadki związane z zagadnieniami dotyczącymi poszczególnych zagadnień uregulowanych w kodeksie. Pytanie i odpowiedź dotyczące zachowań antymonopolistycznych Pytanie: Współpracownik poinformował mnie, że zamierza przestawić szefowi propozycję sposobu zwiększenia konkurencyjności jednego z wytwarzanych produktów. Propozycja ta polega na znacznej redukcji ceny, co wyeliminowałoby niektórych konkurentów z rynku. Po zawładnięciu w ten sposób rynkiem należałoby namówić klientów do zawarcia porozumień na zasadach wyłączności, co spowodowałoby nabycie segmentu rynku klientów przez firmę. Czy pragnąc być liderem na rynku i zablokować konkurencję możemy postępować tak, jak radzi nam ten współpracownik? Odpowiedź: Nie. Twój współpracownik mógłby sprowadzić na nas wielkie kłopoty, gdyby jego propozycja została wprowadzona w życie. Jego strategia cenowa ma charakter rozbójniczy, dumpingowy, ponieważ ustalałaby ceny poniżej kosztów produkcji, a to prowadziłoby do powstania monopolu. W powiązaniu ze specjalnymi porozumieniami prowadziłoby to do kosztownych procesów z konkurentami. Zainteresowałby się tym zapewne Urząd Antymonopolowy jako postanowieniem naruszającym przepisy zakazujące praktyk monopolistycznych. Powiedz swojemu współpracownikowi, aby nie proponował szefowi ani nikomu innemu swojego pomysłu. Pytanie i odpowiedź dotycząca upominków Pytanie: Mam zorganizować konferencję w sprawach biznesowych. Jeden z hoteli, z którym się skontaktowałem zaoferował mi darmowy pobyt w czasie weekendu dla mojej rodziny, jeśli konferencje zorganizuję w tym hotelu. Hotel zaoferował mi nawet korzystne warun- 21 Kolasa B. J., Badać jak przestrzegane są kodeksy, Master of Business Administration 2000, nr

Kodeks Etyki Pracowników Urzędu Gminy Gorlice

Kodeks Etyki Pracowników Urzędu Gminy Gorlice Kodeks Etyki Pracowników Urzędu Gminy Gorlice Celem Kodeksu Etyki jest określenie katalogu wartości i zasad, którymi powinni kierować się pracownicy Urzędu Gminy Gorlice przy wykonywaniu obowiązków służbowych

Bardziej szczegółowo

KODEKS WARTOŚCI ETYCZNYCH PRACOWNIKÓW POWIATOWEGO URZĘDU PRACY W ZĄBKOWICACH ŚLĄSKICH

KODEKS WARTOŚCI ETYCZNYCH PRACOWNIKÓW POWIATOWEGO URZĘDU PRACY W ZĄBKOWICACH ŚLĄSKICH KODEKS WARTOŚCI ETYCZNYCH PRACOWNIKÓW POWIATOWEGO URZĘDU PRACY W ZĄBKOWICACH ŚLĄSKICH PREAMBUŁA Celem niniejszego kodeksu jest sprecyzowanie wartości i zasad zachowania pracowników Powiatowego Urzędu Pracy

Bardziej szczegółowo

kodeks etyki Kodeks Etyki Pracowników Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie

kodeks etyki Kodeks Etyki Pracowników Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie PROJEKT kodeks etyki pracowników wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska i gospodarki wodnej Kodeks Etyki Pracowników Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Rozdział I. Zasady

Bardziej szczegółowo

ETYKA I SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ W DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

ETYKA I SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ W DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ ETYKA I SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ W DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ Wojciech Gasparski Centrum Etyki Biznesu WSPiZ im. im. L Koźmińskiego & IFiS IFiS PAN PAN SWOBODA GOSPODARCZA W ETYCZNYCH RAMACH W ustawie

Bardziej szczegółowo

I NARZĘDZI PORTFEL METOD. Kodeks etyki dyrektora personalnego

I NARZĘDZI PORTFEL METOD. Kodeks etyki dyrektora personalnego PORTFEL METOD I NARZĘDZI Kodeks etyki dyrektora personalnego W kwietniu 2007 roku Polskie Stowarzyszenie Zarządzania Kadrami (PSZK) i Stowarzyszenie Klub Lidera Zarządzania Zasobami Ludzkimi (KLZZL) zaprezentowały

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 70 PREZESA RADY MINISTRÓW. z dnia 6 października 2011 r. (M.P. z dnia 21 października 2011 r.) Rozdział 1

ZARZĄDZENIE Nr 70 PREZESA RADY MINISTRÓW. z dnia 6 października 2011 r. (M.P. z dnia 21 października 2011 r.) Rozdział 1 M.P.2011.93.953 ZARZĄDZENIE Nr 70 PREZESA RADY MINISTRÓW z dnia 6 października 2011 r. w sprawie wytycznych w zakresie przestrzegania zasad służby cywilnej oraz w sprawie zasad etyki korpusu służby cywilnej

Bardziej szczegółowo

ODNIESIENIA DO ZAPISÓW PROJEKTU KSWP 0 OGÓLNE REGUŁY POSTĘPOWANIA

ODNIESIENIA DO ZAPISÓW PROJEKTU KSWP 0 OGÓLNE REGUŁY POSTĘPOWANIA ZASADY STOSOWANIA KODEKSU ETYKI ZAWODOWEJ RZECZOZNAWCÓW MAJĄTKOWYCH I. Zasady Podstawowe 1. Niniejsze Zasady Stosowania Kodeksu Etyki Zawodowej Rzeczoznawców Majątkowych, stanowią zbiór zasad, jakimi powinni

Bardziej szczegółowo

Kodeks Etyki Pracowników Samorządowych Powiatu Toruńskiego

Kodeks Etyki Pracowników Samorządowych Powiatu Toruńskiego Kodeks Etyki Pracowników Samorządowych Powiatu Toruńskiego Publikacja współfinansowana przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Kodeks Etyki Pracowników Samorządowych Powiatu Toruńskiego

Bardziej szczegółowo

Z A S A D Y D O B R E J P R A K T Y K I B A N K O W E J O R A Z ETYKI POST Ę POWANIA W BANKU SPÓŁDZIEL C Z Y M W ANDRESP O L U

Z A S A D Y D O B R E J P R A K T Y K I B A N K O W E J O R A Z ETYKI POST Ę POWANIA W BANKU SPÓŁDZIEL C Z Y M W ANDRESP O L U Załącznik nr 3 do Instrukcji zarządzania ryzykiem braku zgodności Z A S A D Y D O B R E J P R A K T Y K I B A N K O W E J O R A Z ETYKI POST Ę POWANIA W BANKU SPÓŁDZIEL C Z Y M W ANDRESP O L U Andrespol

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność organizacji

Społeczna odpowiedzialność organizacji Społeczna odpowiedzialność organizacji Społeczna odpowiedzialność biznesu rys historyczny Biblijne korzenie koncepcji społecznej odpowiedzialności A.Carnegie (magnat przem. stalowego) Ewangelia bogactwa

Bardziej szczegółowo

Kodeks Etyki pracowników samorządowych Starostwa Powiatowego w Zawierciu

Kodeks Etyki pracowników samorządowych Starostwa Powiatowego w Zawierciu Kodeks Etyki pracowników samorządowych Starostwa Powiatowego w Zawierciu Preambuła Celem Kodeksu Etyki jest sprecyzowanie wartości i standardów zachowania pracowników samorządowych, związanych z pełnieniem

Bardziej szczegółowo

Wszyscy pracownicy, którzy naruszą normy niniejszego Kodeksu będą podlegać karom dyscyplinarnym. AKBIT Dystrybutor Rozwiązań IT Security.

Wszyscy pracownicy, którzy naruszą normy niniejszego Kodeksu będą podlegać karom dyscyplinarnym. AKBIT Dystrybutor Rozwiązań IT Security. Wstęp Celem naszej polityki jest aktywne promowanie uczciwego, etycznego zachowania, ochrona bezcennej reputacji Firmy i jej pracowników, działanie na całym świecie na zasadach odpowiedzialnego biznesu,

Bardziej szczegółowo

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR)

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) To koncepcja, według, której firmy dobrowolnie prowadzą działalność uwzględniającą interesy społeczne i ochronę środowiska,

Bardziej szczegółowo

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć

Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Społecznej odpowiedzialności biznesu można się nauczyć Maciej Cieślik Korzyści płynące z wprowadzania strategii społecznej odpowiedzialności biznesu w przedsiębiorstwach mają wymiar nie tylko wizerunkowy.

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYKI PRACOWNIKA SAMORZĄDOWEGO

KODEKS ETYKI PRACOWNIKA SAMORZĄDOWEGO KODEKS ETYKI PRACOWNIKA SAMORZĄDOWEGO URZĘDU GMINY WILCZYCE Kodeks obowiązuje wszystkich pracowników samorządowych zatrudnionych w Urzędzie Gminy WILCZYCE oraz jednostkach organizacyjnych Gminy. Kodeks

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYCZNY PRACOWNIKÓW MIEJSKIEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W ŻARACH. z dnia 28 kwietnia 2014 roku. Dział I. Postanowienia ogólne.

KODEKS ETYCZNY PRACOWNIKÓW MIEJSKIEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W ŻARACH. z dnia 28 kwietnia 2014 roku. Dział I. Postanowienia ogólne. KODEKS ETYCZNY PRACOWNIKÓW MIEJSKIEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W ŻARACH z dnia 28 kwietnia 2014 roku Dział I. Postanowienia ogólne. 1. Kodeks etyczny pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYCZNY PRACOWNIKÓW WOJEWÓDZKIEGO OŚRODKA RUCHU DROGOWEGO REGIONALNEGO CENTRUM BEZPIECZEŃSTWA RUCHU DROGOWEGO W OLSZTYNIE

KODEKS ETYCZNY PRACOWNIKÓW WOJEWÓDZKIEGO OŚRODKA RUCHU DROGOWEGO REGIONALNEGO CENTRUM BEZPIECZEŃSTWA RUCHU DROGOWEGO W OLSZTYNIE Załącznik do Zarządzenia Nr 13 /2015 z dnia 23.03.2015 r. Dyrektora WORD Olsztyn KODEKS ETYCZNY PRACOWNIKÓW WOJEWÓDZKIEGO OŚRODKA RUCHU DROGOWEGO REGIONALNEGO CENTRUM BEZPIECZEŃSTWA RUCHU DROGOWEGO W OLSZTYNIE

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Odpowiedzialność i zobowiązania względem klientów

Rozdział 1. Odpowiedzialność i zobowiązania względem klientów Kodeks Etyczny LG W LG wierzymy i wyznajemy dwie główne zasady, dotyczące strategii firmy: Tworzenie wartości dla klientów oraz Zarządzanie oparte na poszanowaniu godności człowieka. Zgodnie z tymi zasadami

Bardziej szczegółowo

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa Cele kluczowe Idea społecznej odpowiedzialności biznesu jest wpisana w wizję prowadzenia działalności przez Grupę Kapitałową LOTOS. Zagadnienia te mają swoje odzwierciedlenie w strategii biznesowej, a

Bardziej szczegółowo

Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowym Tomyślu z dnia 01 marca 2012 r.

Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowym Tomyślu z dnia 01 marca 2012 r. ZARZĄDZENIE nr 2 /2012 Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowym Tomyślu z dnia 01 marca 2012 r. w sprawie: przyjęcia Kodeksu Etyki pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowym Tomyślu. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

POLITYKA ZAKUPU SPRZĘTÓW I USŁUG ZRÓWNOWAŻONY ŁAŃCUCH DOSTAW

POLITYKA ZAKUPU SPRZĘTÓW I USŁUG ZRÓWNOWAŻONY ŁAŃCUCH DOSTAW POLITYKA ZAKUPU SPRZĘTÓW I USŁUG ZRÓWNOWAŻONY ŁAŃCUCH DOSTAW WSTĘP Jednym z długoterminowych celów Fabryki Komunikacji Społecznej jest korzystanie z usług dostawców spełniających wymogi bezpieczeństwa,

Bardziej szczegółowo

Pokłady możliwości. Strategia Społecznej Odpowiedzialności Biznesu (CSR) KGHM na lata 2015 2020

Pokłady możliwości. Strategia Społecznej Odpowiedzialności Biznesu (CSR) KGHM na lata 2015 2020 Pokłady możliwości Strategia Społecznej Odpowiedzialności Biznesu (CSR) KGHM na lata 2015 2020 O Strategii Społecznej Odpowiedzialności Biznesu KGHM Niniejszy dokument stanowi Strategię KGHM w obszarze

Bardziej szczegółowo

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r.

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r. Strategia CSR Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie Sierpień 2015 r. Misja i wartości Grupy Kapitałowej GPW Misja Grupy Kapitałowej GPW Naszą misją jest rozwijanie efektywnych mechanizmów

Bardziej szczegółowo

Wartości etyczne ESKAZET Andrzej Flak, Przemysław Szczepkowski S.C.

Wartości etyczne ESKAZET Andrzej Flak, Przemysław Szczepkowski S.C. Wartości etyczne ESKAZET Andrzej Flak, Przemysław Szczepkowski S.C. Naszą misją jest zapewnienie wysokiej jakości kompleksowej obsługi Klientów - zaopatrywanie ich w odzież reklamową z nadrukiem. Nasze

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYCZNY PPHU BEST CAR s.c. ANNA GRZANKA, GRZEGORZ KWIECIEŃ. PPHU Best car s.c. ul. Zemborzycka 112 d NIP 946-23-73-33 tel.

KODEKS ETYCZNY PPHU BEST CAR s.c. ANNA GRZANKA, GRZEGORZ KWIECIEŃ. PPHU Best car s.c. ul. Zemborzycka 112 d NIP 946-23-73-33 tel. KODEKS ETYCZNY PPHU BEST CAR s.c. ANNA GRZANKA, GRZEGORZ KWIECIEŃ Nasza wizja: Ulepszamy bezpieczną przyszłośd. Nasza misja: Potrzeba sprawiania, aby każdy klient, który trafia do firmy, otrzymał najwyższą

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 6/2012 Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Postominie z dnia 28 grudnia 2012r.

Zarządzenie Nr 6/2012 Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Postominie z dnia 28 grudnia 2012r. Zarządzenie Nr 6/2012 Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Postominie z dnia 28 grudnia 2012r. w sprawie wprowadzenia Kodeksu etyki pracowników Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Postominie

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYKI PRACOWNIKA PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ

KODEKS ETYKI PRACOWNIKA PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ KODEKS ETYKI PRACOWNIKA PORADNI PSYCHOLOGICZNO - PEDAGOGICZNEJ w BYTOMIU I. Założenia ogólne KODEKS ETYKI PORADNI PSYCHOLOGICZNO PEDAGOGICZNEJ W BYTOMIU jest wezwaniem skierowanym do wszystkich pracowników

Bardziej szczegółowo

Public Affairs Standard. Sprawy Publiczne. Standard korporacyjny. Reprezentowanie interesów firmy w dziedzinie spraw publicznych (public affairs)

Public Affairs Standard. Sprawy Publiczne. Standard korporacyjny. Reprezentowanie interesów firmy w dziedzinie spraw publicznych (public affairs) Public Affairs Standard Sprawy Publiczne 1 Standard korporacyjny Reprezentowanie interesów firmy w dziedzinie spraw publicznych (public affairs) Ważny od marca 2014 2 Przedmowa Public Affairs Standard

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

Strategia CSR dla PKN ORLEN

Strategia CSR dla PKN ORLEN Strategia CSR dla PKN ORLEN 3 l u t e g o 2 0 1 5 r. ORLEN. NAPĘDZAMY PRZYSZŁOŚĆ. Fundamentem Strategii CSR dla PKN są WARTOŚCI ORLEN Nasze wartości Odpowiedzialność Szanujemy naszych klientów, akcjonariuszy,

Bardziej szczegółowo

OCENA ANKIETY WERYFIKACYJNEJ W ZAKRESIE UZYSKANIA CERTYFIKATU ORGANIZACJA SPOŁECZNIE ZAANGAŻOWANA

OCENA ANKIETY WERYFIKACYJNEJ W ZAKRESIE UZYSKANIA CERTYFIKATU ORGANIZACJA SPOŁECZNIE ZAANGAŻOWANA Lp. I Informacje o Organizacji OCENA ANKIETY WERYFIKACYJNEJ W ZAKRESIE UZYSKANIA CERTYFIKATU ORGANIZACJA SPOŁECZNIE ZAANGAŻOWANA Pensjonat Reymontówka*** Ul. Nędzy Kubińca 170 34-511 Kościelisko II Informacje

Bardziej szczegółowo

MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE

MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT C- A IDEA SPOŁECZNEJ ODPOWIEDZIALNOŚCI BIZNESU. PODSTAWY CSR. Skąd się wziął CSR? Historia społecznej odpowiedzialności biznesu. Koncepcja zrównoważonego rozwoju.

Bardziej szczegółowo

ING to my wszyscy. A nasz cel to: wspieranie i inspirowanie ludzi do bycia o krok do przodu w życiu i w biznesie.

ING to my wszyscy. A nasz cel to: wspieranie i inspirowanie ludzi do bycia o krok do przodu w życiu i w biznesie. Pomarańczowy Kod ING to my wszyscy. A nasz cel to: wspieranie i inspirowanie ludzi do bycia o krok do przodu w życiu i w biznesie. Pomarańczowy Kod determinuje sposób, w jaki realizujemy powyższy cel określa

Bardziej szczegółowo

Kodeks Etyki Studenta. Wyższej Szkoły Ekonomicznej W Białymstoku

Kodeks Etyki Studenta. Wyższej Szkoły Ekonomicznej W Białymstoku Kodeks Etyki Studenta Wyższej Szkoły Ekonomicznej W Białymstoku Wstęp Samorząd Studentów Wyższej Szkoły Ekonomicznej na podstawie przepisów ustawy z dnia 18 marca 2011r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.

Bardziej szczegółowo

KODEKS POSTĘPOWANIA DOSTAWCÓW

KODEKS POSTĘPOWANIA DOSTAWCÓW KODEKS POSTĘPOWANIA DOSTAWCÓW Kwiecień 2011 WPROWADZENIE Prowadzenie biznesu z zachowaniem wysokich standardów etycznych jest podstawą działalności Sodexo. W związku z tym, sformułowaliśmy kodeks postępowania,

Bardziej szczegółowo

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH Społeczna Odpowiedzialność Biznesu Społeczna Odpowiedzialność Biznesu SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ BIZNESU TO koncepcja, wedle której

Bardziej szczegółowo

Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu

Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu Od 10 lat działamy na rynku, starając się utrzymywać wysoką pozycję, zarówno na polu ogólnopolskim, jak i lokalnym. Współpracujemy z najlepszymi producentami,

Bardziej szczegółowo

Coaching systemowy. Aureliusz Leżeński Dyrektor Działu Coachingu Systemowego

Coaching systemowy. Aureliusz Leżeński Dyrektor Działu Coachingu Systemowego Coaching systemowy Aureliusz Leżeński Dyrektor Działu Coachingu Systemowego Coaching systemowy Coaching Instytutu Rozwoju Biznesu wyróżnia się systemowym podejściem - partnerem jest zarówno klient (menedżer),

Bardziej szczegółowo

Kodeks Postępowania ZVEI w zakresie odpowiedzialności społecznej

Kodeks Postępowania ZVEI w zakresie odpowiedzialności społecznej Kodeks Postępowania ZVEI w zakresie odpowiedzialności społecznej Preambuła ZVEI - Zentralverband Elektrotechnik- und Elektronikindustrie e. V. (Centralny Związek Przemysłu Elektrotechnicznego i Elektronicznego,

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYKI ZAWODOWEJ DIETETYKA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

KODEKS ETYKI ZAWODOWEJ DIETETYKA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ KODEKS ETYKI ZAWODOWEJ DIETETYKA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Polskie Towarzystwo Dietetyki Warszawa 2014 1 P R E A M B U Ł A Poniższy Kodeks Etyki Zawodowej Dietetyka został opracowany przez Polskie Towarzystwo

Bardziej szczegółowo

Kultura organizacji pozarządowych. Demokracja w życiu NGO.

Kultura organizacji pozarządowych. Demokracja w życiu NGO. Kultura organizacji pozarządowych. Demokracja w życiu NGO. Współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach osi 4 LEADER Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Rostkowo 2014. Kultura

Bardziej szczegółowo

Kodeks został przyjęty przez zarząd w 2008 roku, a następnie zweryfikowany i zaktualizowany w 2013 roku. 2 grupa Husqvarna Kodeks postępowania

Kodeks został przyjęty przez zarząd w 2008 roku, a następnie zweryfikowany i zaktualizowany w 2013 roku. 2 grupa Husqvarna Kodeks postępowania Kodeks postępowania Kodeks postępowania grupy Husqvarna opracowano zgodnie z zasadami inicjatywy UN Global Compact, której celem jest łączenie działalności biznesowej z ochroną praw człowieka, pracy i

Bardziej szczegółowo

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r.

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r. Strategia CSR Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie Sierpień 2015 r. Strategia CSR GK GPW Założenia Dlaczego CSR jest ważny dla naszej Grupy Wymiar compliance: rozporządzenie Market

Bardziej szczegółowo

Wartości ING 06-ING-02-14-02 Ulotka korporacyjna.indd 1-3 06-ING-02-14-02 Ulotka korporacyjna.indd 1-3 10-02-03 11:20 10-02-03 11:20

Wartości ING 06-ING-02-14-02 Ulotka korporacyjna.indd 1-3 06-ING-02-14-02 Ulotka korporacyjna.indd 1-3 10-02-03 11:20 10-02-03 11:20 Wartości ING 06-ING-02-14-02 Ulotka korporacyjna.indd 1-3 10-02-03 11:20 Klauzula wyłączenia odpowiedzialności Wartości ING stanowią wewnętrzny kodeks postępowania. Obejmują zbiór zasad, którymi nasi Pracownicy

Bardziej szczegółowo

Program nauczania a podstawa programowa

Program nauczania a podstawa programowa Program nauczania a podstawa programowa Program nauczania Młodzieżowe miniprzedsiębiorstwo a podstawa programowa przedmiotu uzupełniającego ekonomia w praktyce Temat lekcji Treści z programu nauczania

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz 2012 Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne Maciej Bieńkiewicz Społeczna Odpowiedzialność Biznesu - istota koncepcji - Nowa definicja CSR: CSR - Odpowiedzialność przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Kodeks Etyki Zawodowej Brokera. Projekt przygotowany przez Komisję Etyki SPBUiR

Kodeks Etyki Zawodowej Brokera. Projekt przygotowany przez Komisję Etyki SPBUiR Kodeks Etyki Zawodowej Brokera Projekt przygotowany przez Komisję Etyki SPBUiR Członkowie Stowarzyszenia Polskich Brokerów Ubezpieczeniowych i Reasekuracyjnych zgromadzeni na Kongresie w dniu 31 maja 1998

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 16 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 6 maja 2015 r.

Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 16 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 6 maja 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA SPRAW ZAGRANICZNYCH Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 16 Z A R Z Ą D Z E N I E N R 15 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 6 maja 2015 r. w sprawie Karty

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYKI STUDENTA WYŻSZEJ SZKOŁY TURYSTYKI I EKOLOGII W SUCHEJ BESKIDZKIEJ

KODEKS ETYKI STUDENTA WYŻSZEJ SZKOŁY TURYSTYKI I EKOLOGII W SUCHEJ BESKIDZKIEJ KODEKS ETYKI STUDENTA WYŻSZEJ SZKOŁY TURYSTYKI I EKOLOGII W SUCHEJ BESKIDZKIEJ 1 Wypełniając obowiązek nałożony przez art. 202 ust. 5a znowelizowanej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialny biznes

Odpowiedzialny biznes Odpowiedzialny biznes Społeczna odpowiedzialność biznesu jako źródło sukcesu w województwie śląskim 1 2 Koncepcja Społeczna Odpowiedzialność Biznesu (ang. Social Corporate Responsibility CSR) to koncepcja,

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYCZNY PRACOWNIKÓW MUZEUM ETNOGRAFICZNEGO IM. MARII ZNAMIEROWSKIEJ-PRÜFFEROWEJ W TORUNIU

KODEKS ETYCZNY PRACOWNIKÓW MUZEUM ETNOGRAFICZNEGO IM. MARII ZNAMIEROWSKIEJ-PRÜFFEROWEJ W TORUNIU Załącznik nr 1 do zarządzenia nr 25/2011 Dyrektora MET z dnia 21.XII.2011 r. KODEKS ETYCZNY PRACOWNIKÓW MUZEUM ETNOGRAFICZNEGO IM. MARII ZNAMIEROWSKIEJ-PRÜFFEROWEJ W TORUNIU Wstęp Kodeks Etyczny pracowników

Bardziej szczegółowo

Kodeks Etyczny STANDARDY ETYCZNEGO POSTĘPOWANIA W POLTECH SP. Z O.O.

Kodeks Etyczny STANDARDY ETYCZNEGO POSTĘPOWANIA W POLTECH SP. Z O.O. Kodeks Etyczny STANDARDY ETYCZNEGO POSTĘPOWANIA W POLTECH SP. Z O.O. Zachowuj się tak, jakby zasada Twojego działania, była powszechnie obowiązującym prawem Data wejścia w życie: 1 stycznia 2013 Wstęp:

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYKI FIRMY JARS Sp. z o.o.

KODEKS ETYKI FIRMY JARS Sp. z o.o. Projekt współfinansowany przez Szwajcarię w ramach szwajcarskiego programu współpracy z nowymi krajami członkowskimi Unii Europejskiej. KODEKS ETYKI FIRMY JARS Sp. z o.o. WSTĘP Wśród jednakowo efektywnych

Bardziej szczegółowo

KOALICJA NA RZECZ ODPOWIEDZIALNEGO BIZNESU

KOALICJA NA RZECZ ODPOWIEDZIALNEGO BIZNESU KOALICJA NA RZECZ ODPOWIEDZIALNEGO BIZNESU Prezentacja wyników badania świadomości CSR: badanie wśród pracowników (na przykładzie branży teleinformatycznej) Przygotowano dla: Przygotowali: Marta Kudrewicz,

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI O PRAWIE Norma prawna

PODSTAWOWE WIADOMOŚCI O PRAWIE Norma prawna Norma prawna PRAWO zbiór wszystkich obowiązujących w danym państwie norm prawnych. NORMA PRAWNA reguła ustanowiona lub uznana przez państwo, która określa jak należy postępować w oznaczonych okolicznościach.

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu

Społeczna odpowiedzialność biznesu Społeczna odpowiedzialność biznesu Celem prezentacji jest przedstawienie podstawowych założeń koncepcji społecznej odpowiedzialności biznesu (CSR), coraz częściej realizowanej przez współczesne przedsiębiorstwa.

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT Nr 16/2006 MINISTRA FINANSÓW. z dnia 18 lipca 2006 r.

KOMUNIKAT Nr 16/2006 MINISTRA FINANSÓW. z dnia 18 lipca 2006 r. Dz.Urz.MF.06.9.70 KOMUNIKAT Nr 16/2006 MINISTRA FINANSÓW z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie ogłoszenia "Kodeksu etyki audytora wewnętrznego w jednostkach sektora finansów publicznych" i "Karty audytu wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu wiedza o społeczeństwie dla klas pierwszych. Poziom podstawowy. XXXV LO im. Bolesława Prusa w Warszawie

Wymagania edukacyjne z przedmiotu wiedza o społeczeństwie dla klas pierwszych. Poziom podstawowy. XXXV LO im. Bolesława Prusa w Warszawie Wymagania edukacyjne z przedmiotu wiedza o społeczeństwie dla klas pierwszych Poziom podstawowy XXXV LO im. Bolesława Prusa w Warszawie Wymagania ogólne I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. Uczeń znajduje

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu. Nr umowy: 2/BZP/DRK/2014 KODEKS ETYCZNY. Comernet Sp. z o.o.

Społeczna odpowiedzialność biznesu. Nr umowy: 2/BZP/DRK/2014 KODEKS ETYCZNY. Comernet Sp. z o.o. Społeczna odpowiedzialność biznesu Nr umowy: 2/BZP/DRK/2014 KODEKS ETYCZNY Comernet Sp. z o.o. 1 SPIS TREŚCI WSTĘP... 3 1. NASZE WARTOŚCI... 4 2. ZASADY OGÓLNE KODEKSU ETYCZNEGO... 5 2.1. CEL I ZAKRES

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20

Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20 Warszawa, dnia 12 maja 2016 r. Poz. 20 Z A R Z Ą D Z E N I E N R 15 M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 10 maja 2016 r. w sprawie Karty audytu wewnętrznego w Ministerstwie Spraw

Bardziej szczegółowo

Etyczny i społeczny kontekst zarządzania

Etyczny i społeczny kontekst zarządzania Materiał do użytku wewnętrznego dla studentów PWSZ w Głogowie Etyczny i społeczny kontekst zarządzania Wykład IV Źródło: opracowano na podstawie R.W.Gryffin, Podstawy zarządzania organizacjami. Warszawa:

Bardziej szczegółowo

I. Postanowienia ogólne.

I. Postanowienia ogólne. PROCEDURY KONTROLI ZARZĄDCZEJ Załącznik Nr 1 do zarządzenia nr 291/11 Prezydenta Miasta Wałbrzycha z dnia 15.03.2011 r. I. Postanowienia ogólne. 1 Procedura kontroli zarządczej została opracowana na podstawie

Bardziej szczegółowo

Kodeks postępowania dostawców Grupy NSG Komisja ds. kierowania zasadami działu zaopatrzenia

Kodeks postępowania dostawców Grupy NSG Komisja ds. kierowania zasadami działu zaopatrzenia Informacje ogólne Tytuł zasad Zatwierdzone przez Data zatwierdzenia Zakres Cel zasad Kodeks postępowania dostawców Grupy NSG Komisja ds. kierowania zasadami działu zaopatrzenia 17.06.2009 Niniejsze zasady

Bardziej szczegółowo

Deklaracja Etyczna Fundraisingu. z dnia 14 październik a 2011 roku

Deklaracja Etyczna Fundraisingu. z dnia 14 październik a 2011 roku Deklaracja Etyczna Fundraisingu z dnia 14 październik a 2011 roku Warszawa 2011 Motywowani pragnieniem służby ideałom filantropii, poświęceniu na rzecz obrony godności ludzkiej i dbania o dobro wspólne

Bardziej szczegółowo

Polityka w zakresie biznesu i praw człowieka

Polityka w zakresie biznesu i praw człowieka Polityka w zakresie biznesu i praw człowieka 1 Wprowadzenie 2 Zaangażowanie 3 Realizacja 4 Zarządzanie BP 2013 r. Polityka w zakresie biznesu i praw człowieka 1. Wprowadzenie Zaopatrujemy świat w energię.

Bardziej szczegółowo

Global Compact i Akademia Program: PRME

Global Compact i Akademia Program: PRME Global Compact i Akademia Program: PRME Kamil Wyszkowski Dyrektor Biura Projektowego UNDP w Polsce Krajowy Koordynator Inicjatywy Sekretarza Generalnego ONZ Global Compact Global Compact Największa na

Bardziej szczegółowo

Podstawa programowa a program nauczania

Podstawa programowa a program nauczania Podstawa programowa a program nauczania Podstawa programowa przedmiotu uzupełniającego ekonomia w praktyce a program nauczania Młodzieżowe miniprzedsiębiorstwo Treści z podstawy programowej przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Zasada dotycząca zatrudniania byłych i obecnych pracowników administracji rządowej oraz osób działających w jej imieniu

Zasada dotycząca zatrudniania byłych i obecnych pracowników administracji rządowej oraz osób działających w jej imieniu Zasada dotycząca zatrudniania byłych i obecnych pracowników administracji rządowej oraz osób działających w jej imieniu Deklaracja zasady: Pracownicy firmy 3M i te osoby trzecie, do których ma zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Kodeks Etyki Studenta Akademii Pomorskiej w Słupsku

Kodeks Etyki Studenta Akademii Pomorskiej w Słupsku Kodeks Etyki Studenta Akademii Pomorskiej w Słupsku Wstęp Kodeks Etyki Studenta Akademii Pomorskiej w Słupsku, zwany dalej Kodeksem, został uchwalony w trosce o dobre imię Akademii Pomorskiej w Słupsku,

Bardziej szczegółowo

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności.

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. HARD CASE tzw. trudny przypadek stosowania prawa > brak jednoznacznej normy, która została wytworzona przez określony autorytet >przypadki trudności

Bardziej szczegółowo

Kodeks Etyki Pracowników Urzędu Gminy Turawa

Kodeks Etyki Pracowników Urzędu Gminy Turawa Kodeks Etyki Pracowników Urzędu Gminy Turawa Preambuła Mając na celu dobro mieszkańców, pracując na rzecz wspólnoty samorządowej, podwyższając standardy zachowania względem siebie i świadczonych usług,

Bardziej szczegółowo

Podstawy prawne działalności kościołów, stowarzyszeń religijnych i związków wyznaniowych na terenie zakładów karnych i aresztów śledczych Istniejące

Podstawy prawne działalności kościołów, stowarzyszeń religijnych i związków wyznaniowych na terenie zakładów karnych i aresztów śledczych Istniejące Podstawy prawne działalności kościołów, stowarzyszeń religijnych i związków wyznaniowych na terenie zakładów karnych i aresztów śledczych Istniejące uregulowania prawne nakładają na administrację jednostek

Bardziej szczegółowo

Wyróżniający Standard Obsługi Klienta (SOK)

Wyróżniający Standard Obsługi Klienta (SOK) (SOK) Zyskaj trwałą przewagę na konkurencyjnym rynku dzięki doskonałej obsłudze Klienta Oferta procesu wdrożenia SOK Kłopoty, koszty, utrata Klientów Brak standardów obsługi powoduje kłopoty, a potem dodatkowe

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność banków

Społeczna odpowiedzialność banków Społeczna odpowiedzialność banków Maria Młotek Forum Odpowiedzialnego Biznesu, organizacja, która propaguje ideę społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw w Polsce, definiuje odpowiedzialny biznes jako:

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYCZNY PRACOWNIKÓW ZATRUDNIONYCH W DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ OSTOJA W SOŚNICOWICACH PREAMBUŁA

KODEKS ETYCZNY PRACOWNIKÓW ZATRUDNIONYCH W DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ OSTOJA W SOŚNICOWICACH PREAMBUŁA KODEKS ETYCZNY PRACOWNIKÓW ZATRUDNIONYCH W DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ OSTOJA W SOŚNICOWICACH PREAMBUŁA Kodeks Etyczny Pracowników Domu Pomocy Społecznej Ostoja zwany dalej Kodeksem, nie jest tylko zbiorem

Bardziej szczegółowo

Zasady ładu korporacyjnego

Zasady ładu korporacyjnego Zasady ładu korporacyjnego Zasady ładu korporacyjnego oraz etyki, obowiązujące w Towarzystwach Ubezpieczeń wchodzących w skład Grupy Ergo Hestia. W Towarzystwach Ubezpieczeń, wchodzących w skład Grupy

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu uzupełniającego : ekonomia w praktyce dla klasy II

Wymagania edukacyjne z przedmiotu uzupełniającego : ekonomia w praktyce dla klasy II Wymagania edukacyjne z przedmiotu uzupełniającego : ekonomia w praktyce dla klasy II Zagadnienia 1.1. Etapy projektu 1.2. Projekt badawczy, przedsięwzięcie Konieczny (2) wie na czym polega metoda projektu?

Bardziej szczegółowo

INICJATYWY PROPRACOWNICZE

INICJATYWY PROPRACOWNICZE INICJATYWY PROPRACOWNICZE Wolontariat pracowniczy jako narzędzie budowania wartości firmy Mirella Panek-Owsiańska Prezes, Dyrektorka Generalna Forum Odpowiedzialnego Biznesu Krzysztof Kaczmar Dyrektor

Bardziej szczegółowo

SAMOOCENA SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ

SAMOOCENA SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ Załącznik Nr 3 Do Zarządzenia Nr 56/10 STAROSTY KOSZALIŃSKIEGO z dnia 1 października 2010 r. SAMOOCENA SYSTEMU KONTROLI ZARZĄDCZEJ W STAROSTWIE POWIATOWYM W KOSZALINIE Do sporządzenia samooceny wykorzystano

Bardziej szczegółowo

Przewodnik po społecznej odpowiedzialności ISO 26 000 Aneta Zaród Wydział Zarządzania i Ekonomiki Usług Uniwersytet Szczeciński

Przewodnik po społecznej odpowiedzialności ISO 26 000 Aneta Zaród Wydział Zarządzania i Ekonomiki Usług Uniwersytet Szczeciński Przewodnik po społecznej odpowiedzialności ISO 26 000 Aneta Zaród Wydział Zarządzania i Ekonomiki Usług Uniwersytet Szczeciński Konferencja Zachodniopomorski Biznes Społecznie Odpowiedzialny dofinansowana

Bardziej szczegółowo

(przekład z języka angielskiego)

(przekład z języka angielskiego) KODEKS ETYKI LEKARZY DENTYSTÓW W UNII EUROPEJSKIEJ (przekład z języka angielskiego) Przyjęto jednogłośnie na posiedzeniu plenarnym Rady Europejskich Lekarzy Dentystów w dniu 30 listopada 2007 r., nowelizując

Bardziej szczegółowo

CENTRUM KSZTAŁCENIA I PROMOCJI KADR LIDER SP. Z O.O. Społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstwa.

CENTRUM KSZTAŁCENIA I PROMOCJI KADR LIDER SP. Z O.O. Społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstwa. Jest to obowiązek wyboru przez kierownictwo takich wyborów i działań które przyczyniają się zarówno do dbałości o interes własny (pomnażania zysku przedsiębiorstwa), jak i do ochrony i pomnażania dobrobytu

Bardziej szczegółowo

kodeks etyki Orange Polska

kodeks etyki Orange Polska kodeks etyki Orange Polska nasze przekonania Podstawowe normy etyczne i wartości, jakimi powinni kierować się ludzie we wzajemnych relacjach zarówno prywatnych jak i biznesowych są od wieków znane i niezmienne.

Bardziej szczegółowo

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.

Etyka kompromisu. Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu. Etyka kompromisu Zbigniew Szawarski Komitet Bioetyki przy Prezydium PAN Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego -PZH z.szawarski@uw.edu.pl 20.IX.2013 Struktura problemu Ład społeczny Konflikt Kompromis Ład

Bardziej szczegółowo

Termin 09-10 maja 2013 r. Miejsce: sala szkoleniowa - Dolnośląska Izba Gospodarcza

Termin 09-10 maja 2013 r. Miejsce: sala szkoleniowa - Dolnośląska Izba Gospodarcza SZKOLENIE EFEKTYWNA ROZMOWA OCENIAJĄCA Termin 09-10 maja 2013 r. Miejsce: sala szkoleniowa - Dolnośląska Izba Gospodarcza Wrocław, dn. 27 marca 2013 r. ZAKRES OFERTY 1. Charakterystyka Human Partner Sp.

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Lp. Kompetencja Poziom operacyjny Opis kompetencji

Lp. Kompetencja Poziom operacyjny Opis kompetencji Lp. Kompetencja Poziom operacyjny Opis kompetencji 1 Najwyższa jakość działania [kultura osobista, lojalność, prawość i uczciwość, dbałość o ład i porządek, terminowość] Wyznacza oczekiwania dbając o ład

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO. Warszawa, dnia 29 września 2014 r. Pozycja 38

DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO. Warszawa, dnia 29 września 2014 r. Pozycja 38 DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO Warszawa, dnia 29 września 2014 r. Pozycja 38 ZARZĄDZENIE MINISTRA KULTURY I DZIEDZICTWA NARODOWEGO 1) z dnia 29 września 2014 r. w sprawie Karty

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 27 maja 2010 Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych Lewiatan

Warszawa, 27 maja 2010 Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych Lewiatan AKTUALNE PROBLEMY POLITYKI KONKURENCJI KONFERENCJA JUBILEUSZOWA Z OKAZJI XX-LECIA UOKiK KONKURENCJA JAKO FUNDAMENT GOSPODARKI WOLNORYNKOWEJ Warszawa, 27 maja 2010 Małgorzata Starczewska-Krzysztoszek Polska

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy

5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5. Planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy 5.1. Jakie znaczenie ma planowanie działań w systemie zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy? Planowanie jest ważnym elementem

Bardziej szczegółowo

MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH

MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH MIERZENIE EFEKTYWNOŚCI DZIAŁAŃ SPOŁECZNYCH PRAKTYCZNE WYKORZYSTANIE MODELU LBG W FUNDACJACH KORPORACYJNYCH Warszawa, 11 września 2014r. Małgorzata Greszta, SGS Polska NASZA EKSPERCKA WIEDZA W ZAKRESIE

Bardziej szczegółowo

OGÓLNE ZASADY PROWADZENIA BIZNESU SHELL

OGÓLNE ZASADY PROWADZENIA BIZNESU SHELL OGÓLNE ZASADY PROWADZENIA BIZNESU SHELL Zasady Prowadzenia Biznesu Shell opisują sposób działania spółek należących do Grupy Shell.* * Royal Dutch Shell plc oraz Spółki, w których Royal Dutch Shell plc

Bardziej szczegółowo

Znowelizowana Karta Zasad Działania Organizacji Pozarządowych

Znowelizowana Karta Zasad Działania Organizacji Pozarządowych Znowelizowana Karta Zasad Działania Organizacji Pozarządowych Dobro wspólne Misja organizacji pozarządowej powinna byd podstawowym wyznacznikiem podejmowanych przez nią działao. Organizacje w swoich działaniach

Bardziej szczegółowo

Co n a s w y r ó ż n i a

Co n a s w y r ó ż n i a Kim jesteśmy Centrum Prawa Żywnościowego to profesjonalny ośrodek doradczo- -badawczy specjalizujący się w dziedzinie prawa żywnościowego. Stanowi ono fachowe zaplecze eksperckie dla wszystkich podmiotów

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiotu uzupełniającego: Ekonomia w praktyce

Wymagania edukacyjne przedmiotu uzupełniającego: Ekonomia w praktyce Wymagania edukacyjne przedmiotu uzupełniającego: Ekonomia w praktyce Temat (rozumiany jako lekcja) 1. Etapy projektu 2. Projekt badawczy, przedsięwzięcie Wymagania konieczne (ocena dopuszczająca) wie na

Bardziej szczegółowo

ZBIÓR ZASAD ETYKI ZAWODOWEJ SĘDZIÓW

ZBIÓR ZASAD ETYKI ZAWODOWEJ SĘDZIÓW UCHWAŁA Nr 16/2003 KRAJOWEJ RADY SĄDOWNICTWA z dnia 19 lutego 2003 r. w sprawie uchwalenia zbioru zasad etyki zawodowej sędziów. ZBIÓR ZASAD ETYKI ZAWODOWEJ SĘDZIÓW Rozdział 1 Zasady ogólne 1 Z pełnieniem

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYCZNY PRACOWNIKÓW SAMORZĄDOWYCH ZATRUDNIONYCH W URZĘDZIE GMINY CZARNKÓW

KODEKS ETYCZNY PRACOWNIKÓW SAMORZĄDOWYCH ZATRUDNIONYCH W URZĘDZIE GMINY CZARNKÓW załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 126/III/12 z dnia 24.08.2012 r. KODEKS ETYCZNY PRACOWNIKÓW SAMORZĄDOWYCH ZATRUDNIONYCH W URZĘDZIE GMINY CZARNKÓW 1 Cele wprowadzenia Kodeksu Etycznego 1. Kodeks Etyczny

Bardziej szczegółowo