ODLEWNICTWO JAKO JEDNA Z NAJSTARSZYCH METOD WYTWARZANIA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ODLEWNICTWO JAKO JEDNA Z NAJSTARSZYCH METOD WYTWARZANIA"

Transkrypt

1 Rok 2001, Rocznik 1, Nr 1 (1/2) Archives of Foundry Year 2001, Volume 1, Book 1 (1/2) PAN - Katowice PL ISSN ODLEWNICTWO JAKO JEDNA Z NAJSTARSZYCH METOD WYTWARZANIA P. WASILEWSKI 1 STRESZCZENIE W referacie przedstawiono rys historyczny rozwoju odlewnictwa od czasów preh i- storycznych, starożytność, średniowiecze, odrodzenie i czasy współczesne. Omówio no otrzymywanie odlewów ze złota, miedzi, brązu i żeliwa. Przedstawiono wiele rysunków i tabel z metodami odlewniczymi i statystykę, gdzie podano światową i polską wielkość produkcji odlewniczej w ostatnim trzydziestoleciu. Key words: founding, methods, history, statistic 1. WSTĘP W historii ludzkości pojawiły się różne metody wytwarzania przedmiotów p o- trzebnych w życiu człowieka. Przedmioty te były najpierw wytwarzane z dostępnych w naturze materiałów, jak drewno, włókna roślinne, kamień. Pierwszymi potrzebami, które miały być zaspokojone były jedzenie i okrycie ciała. Dla zdobycia żywności w postaci białka zwierzęcego konieczne były narzędzia zabijania zwierząt, z których także wykorzystywano skóry na okrycia. Stąd pierwszymi przedmiotami była broń wykonywana najpierw z drewna, później wprowadzono groty i siekiery kamienne, a więc obrabiano drewno i kamień. Później pojawiły się potrzeby okryć poza skórami - powstały pierwsze tkaniny. Następnie konieczne były naczynia, a więc zaczęto wytwarzać wyrob y ceramiczne. Zaczęto również wykorzystywać uprawy roślin, co spowodowało konieczność wykonania narzędzi dla uprawiania ziemi, najpierw drewnianych, później zbrojonych kamieniami. W miarę dalszego rozwoju cywilizacji pojawiły się też potrzeby wyższego rzędu, np. chęć podobania się partnerom przez noszenie ozdób. W ten sposób powstały p o- 1 Prof. dr hab. inż. 9

2 czątki biżuterii. Najpierw były to ozdoby pochodzenia roślinnego, czy zwierzęcego kości, zęby, skóra. Dalszym etapem było wprowadzenie biżuterii metalowej. Biżuteria to początek odlewnictwa metali, w tym przypadku materiałem na odlewy było złoto, które także występuje w stanie rodzimym, w postaci złotych samorodków, co umożliwiało bezpośrednie jego wykorzystanie. Znaleziska archeologiczne wykazują, że próby wytapiania metalu i jego odlewanie prowadzono około 6000 lat temu w okolicach Syrii i Iranie. Prawdopodobnie pierwsze odlewy powstały przez wlewanie metalu do otworów wykonanych w ziemi (odlewanie w gruncie), glinie lub kamieniu. Później zastosowano kamienne lub glinian e formy dzielone, co umożliwiło uzyskanie odlewów o bardziej skomplikowanych kształtach. Formę odkrytą, wykonaną w kamieniu wapiennym pokazano na rysunku 1 [3]; znaleziono ją w Ras Shamara w Małej Azji. Formę kamienną dzieloną skrzyniową mus z- lową pokazuje rysunek 2 [4]. Na rysunku 3 pokazano dzielone kamienne formy skrzyniowe z płaską i kształtową powierzchnią podziału. Można powiedzieć, że były to pierwsze kokile ceramiczne. Rys. 1. Forma jamowa w kamieniu Wapiennym z Ras Shamara w Małej Azji: A siekiera, B sierpy [3] Fig. 1. Cave Form in calcareous stone from Races Shamara in Little Asia Rys. 2. Forma kamienna toporka datowana na IX VIII w. BC znaleziona na stanowisku archeologicznym w Małopolsce Wschodniej [4] Fig. 2. Form of stone - hatchet dated on IX VIII age BC found archaeological position in eastern Malopolska Rys. 3. Formy skrzyniowe: a symetryczna, b niesymetryczna [3] Fig. 3. Box Forms: a symmetrical, b unsymmetrical 10

3 Konieczność wykonywania odlewów z otworami, wgłębieniami, np. groty strzał, dzid, siekiery itp. spowodowało wprowadzenie metody wytapianych modeli. Można więc powiedzieć, za J. Bakerem [1], że odlewnictwo precyzyjne ma około 5000 lat. Według K. Sękowskiego [2] początki stosowania procesów metalurgicznych do wytwarzania przedmiotów użytkowych przed n. Chr. można uszeregować według następującej tabeli: Tabela 1. Początki zastosowania metali nieżelaznych do wytwarzania przedmiotów użytkowych Table 1. Rudiments uses metals non-ferrous to productions of useful objects Lata przed n. Chr. Zastosowanie metali Ok Przetapianie samorodków złota, odlewanie, kucie Ok Przetapianie samorodków miedzi, odlewanie, kucie Ok Wytapianie ołowiu z rudy, odlewanie Ok Wytapianie miedzi z rudy, odlewanie, kucie Ok Wytapianie miedzi stopowej z rud mieszanych zawierających As i Pb, odlewanie, kucie Ok Wytapianie cyny z rudy, odlewanie Ok Otrzymywanie brązu przez stapianie miedzi z rudą cyny i miedzi z cyną, odlewanie, kucie Ok Otrzymywanie mosiądzu przez stapianie miedzi z rudą cynku w obecności węgla, odlewanie, kucie Z tab. 1 wynika, że najstarsze odlewy powstały około 7000 lat przed n. Chr. Były to odlewy ze złota i miedzi. Jest bardzo interesujące, jak w ówczesnych czasach osiągnięto niezbędne dla tych metali temperatury topienia złoto C, miedź C i odpowiednie temperatury przegrzania. Zwraca uwagę też fakt, że odlewnictwo jest oczywiście starsze od metalurgii. 2. ODLEWNICTWO MIEDZI I JEJ STOPÓW Wg K. Gierdziejewskiego [3] za H. Richardsonem najstarszymi okazami są miedziane odlewy płaskorzeźb, które znaleziono na terenie dawnej Mezopotamii. Pochodzą one prawdopodobnie z okresu około 4500 lat przed n. Chr. Wg K Gierdziejewskiego [3] za Awdiewem, w czwartym tysiącleciu przed n. Chr. w środkowej Mezopotamii odkryto pierwsze ślady stosowania miedzi. Znaleziono siekiery i szpilki. Okres ten, to prze j- ście z epoki kamiennej w wiek brązu kultura Uruka i Sumerów spowodowane odkryciem metalu rodzimej miedzi. Za jeden z najstarszych odlewów uchodzi znany odlew żaby stanowiącej podstawę pojemnika, prawdopodobnie dla oświetlającego łuczywa lub kadzidła (rys. 4). Odlew ten jest datowany na około 3200 lat przed narodzeniem Chrystusa [3]. W ruinach Ura znaleziono pochodzące z początków trzeciego tysiąclecia przed n. Chr. szereg przedmiotów wykonanych z brązu cynowego [3]. Jednym z najsłynniej- 11

4 szych odlewów z brązu jest posążek tańczącej dziewczyny (wysoki 11,25 cm). Jest on wykonany metodą wytapianego modelu i pochodzi z Mohenjedaro w Indiach z kręgu kultury Indusu [4]. Na rysunku 5 przedstawiono wytwarzanie odlewów w starożytności (3000 lat przed n. Chr.) w Azji Środkowej oraz w Grecji ok. 500 lat przed Chrystusem, metodą wytapianego modelu z wosku [2]. Rysunek 6 [4] pokazuje odlewanie z brązu drzwi do świątyni. Jest to malowidło znalezione w grobie wysokiego urzędnika egipskiego w Górnym Egipcie niedaleko Luxoru z ok r. przed n. Chr. Odlew z miedzi głowy mężczyzny (36 x 20 x 30 cm) z ok r. p. n. Chr. przedstawia rysunek 7 [2], wykonany metodą wytapianego modelu. Rys. 4. Odlew żaby z miedzi wykonany około 3200 lat przed naszą erą [3] Fig. 4. Founding frogs from copper executed about 3200 of years BC. Rys. 7. Odlew miedziowy głowy mężczyzny (36x20x30 cm) z ok r. p. n. Chr. [12]. Fig. 7. Founding copper - heads of man ( 36x20x30 cm) from 2000 year BC. 12

5 Rys. 5. Zasady technologii odlewania z użyciem wosku. I technologia drobnych przedmiotów stosowana w Indiach i Azji Środkowej ok r. p. n. Chr: 1 model woskowy, 2 model oblepiony gliną, 3 wnęka formy zalewana stopem, 4 rozbijanie formy, 5 gotowy odlew. II technologia stosowana w Grecji 500 r. p. n. Chr. 1 model wyjściowy z gliny, 2 forma dzielona z gliny, 3 wnęka formy pokryta warstwą wosku, 4 model woskowy z rdzeniem z gliny [12]. Fig. 5. Bases of technology of pouring off with use of wax. Rys. 6. Malowidło przedstawiające pracę przy odlewaniu przypuszczalnie drzwi do świątyni odkryte w grobie wysokiego urzędnika egipskiego w Górnym Egipcie: I rozpalanie ogniska, II nakładanie tygla, III topienie, podawanie dmuchu, IV zdejmowanie tygla, V zalewanie formy [4]. Fig. 6. Painting representing work at pouring off presumably door to temple open in grave of high Egyptian clerk in Upper Egypt Jak podaje K. Sękowski [4] za S. D. Joshi zachował się dość dokładny opis tej techn o- logii, pochodzący z XI wieku po Chr. Wykonany z wosku pszczelego model pokrywano masą przymodelową składającą się ze zmielonej glinki, sierści zwierzęcej, zwęglonych plew, dodawano pociętą bawełnę, jutę, rozdrobniony azbest. Warstwa przymod e- lowa miała grubość 0,5 1 mm. Suszono ją bardzo wolno na słońcu przez 1 2 dni. Po wysuszeniu warstwę tę pokrywano gliną czerwoną lub żółtą, susząc ją na słońcu przez 3 4 dni. Model z wosku wytapiano w piecu. Formę wypalano w piecu opalanym węglem drzewnym. Metal stapiano w piecach tyglowych również opalanych węglem drzewnym. Formę zalewano zależnie od wielkości bezpośrednio z tygla 13

6 lub łyżką odlewniczą. Brąz składał się z miedzi z dodatkami 9 23% cyny, niekiedy dodawano około 5% ołowiu. Przy topieniu stosowano dodatek arsenu dla zapobiegania utleniania stopu. Pierwsze wiadomości o odlewnictwie z brązu wg K. Sękowskiego [2] w Chinach pochodzą z okresu XIV XVI przed n. Chr. panującej dynastii Szang. Przykładem chińskiego odlewu z tego okresu jest kociołek do podgrzewania potraw rysunek 8. Forma była wykonana z gliny i miała trzy płaszczyzny podziału. Metal topiono w piecach tyglowych z dmuchem do wnętrza tygla; piece te były wczesnymi uproszczonymi piecami, z których powstały później piece tyglowe. Dmuch uzyskiwano z miechów skrzyniowych. Dalszy rozwój tych pieców umożliwił Chińczykom uzyskanie żeliwa około 2000 lat wcześniej niż w Europie. Wytwarzanie odlewów z brązu dotarło przez Koreę do Japonii w latach przed n. Chr., czyli około 1800 lat później niż w Chinach. Wtedy to w Chinach wykonywano już odlewy żeliwne. Przeniesienie odlewnictwa brązu z Chin do Japonii wiąże się z rozprzestrzenianiem religii wyznawców Buddy i emigrowaniem Chińczyków do Japonii. Największym osiągnięciem Japończyków jest brązowy posąg Buddy z Nara rys. 9 odlano go w latach Jest to olbrzymi odlew z brązu o 16,21 m wysokości, grubości ścianek około 55 mm i masie 380 ton łącznie z podstawą. Jak podaje K. Sękowski za Krysko, Shuneo, Hamadą, Wübenhorstem, technologie wykonania posągu odtworzono i przedstawiono na rysunku 10 [2]. Na szkielet modelu (rdzenia) składają się drewniane słupy, bambus i liny. Szkielet okładano gliną, która kształtowała zewnętrzną powierzchnię modelu (rdzenia) posągu. Później robiono formę odtwarzającą wnękę formy z niewielkich wymiarów segmentów, które odwzorowały relief. Segmenty układano pierścieniowo do określonej wysokości. Dalej wykonywano nasyp ziemny do poziomu górnej krawędzi ułożonych segmentów. Dla uzyskania odpowiedniej grubości ścianek odlewu zdrapywano z powierzchni modelu (rdzenia) warstwę odpowiad a- jącą grubości ścianek odlewu (ok. 55 mm) uzyskując szczelinę, w którą zalewano ciekły metal. Na nasypie usytuowano kilka pieców typu koshiki, z których jednocześnie zalewano formę. Piece typu koshiki uznaje się za praprzodków żeliwiaka. Piece te miały 2 m wysokości i średnicę wewnętrzną około 0,5 m. Wydajność wynosiła około t/h. Powietrze wdmuchiwano miechami tatara napędzanymi siłą mięśni 8 robotników. Po zalaniu ciekłym metalem pierwszego pierścienia, układano następny i cały proces powtarzano. Dla wykonania tego odlewu wykonano osiem warstw. W tej technologii odlew składał się z szeregu warstw, kolejno zalewanych na poprzednie. Spojenie to nazywano techniką ikarakuri, polegającą na wyprofilowaniu górnej krawędzi odlanej części i wnęki formy. Włosy Buddy w postaci 966 loków o wymiarach 18x30 cm odlano oddzielnie i przymocowano je do głowy posągu. Posąg w całości był na p o- wierzchni zewnętrznej złocony, zużyto na to 146 kg złota i 820 kg rtęci. 14

7 Rys. 8. Kociołek do gotowania potraw odlany z brązu w okresie Wczesnej Dynastii Szang (ok w. BC) [12]. Fig. 9. To cooking of dishes poured off from bronze in period {of} Early Dynasty Szang ( age BC) Rys. 9. Posąg Buddy w świątyni Todaiji w Nara w Japonii [12]. Fig. 9. Statue Budda in temple Todaiji in Nara in Japan Rys. 10. Rysunek rekonstrukcyjny (a) i przekrój przez formę (b) posągu Buddy z Nara [6]. Fig. 10. Drawing reconstructive (a) and section by through form ( b) of statue Buddy from Nara. 15

8 Odlewnictwo brązu było również bardzo rozwinięte w VII w. p. n. Chr. na terenie Fenicji (dzisiejszy Liban). Słynnym odlewnikiem był Hiram, który wykonał na zamówienie króla Salomona dla świątyni jerozolimskiej kultowy zbiornik na wodę o poje m- ności 90 m 3. Zbiornik miał wymiary ok. 5 m, wysokość ok. 2,5 m, grubość ścianek na szerokość dłoni (ok. 10 cm).zbiornik był wsparty na 12 wołach zwróconych zadami do wewnątrz (rys. 11). Opisy odlewów wykonywanych przez Hirama szczegółowo podaje Biblia Tysiąclecia [7] i za Biblią K. Sękowski [4]. Rys. 11. Zbiornik na wodę [4]. Fig. 11. Reservoir on water Pierwszym ośrodkiem odlewniczym na terenie Europy była Grecja (Cypr, Kreta, Rodos), a szczególnie ok. 500 lat p. n. Chr. wyspa Sanos [3]. Wykonywanie odlewów z brązu przeniknęło do Grecji już na przełomie trzeciego i drugiego tysiąclecia p. n. Chr. z Bliskiego Wschodu. Grecy wytwarzali części uzbrojenia, przedmioty domowe oraz tak rozwinęli odlewnictwo, że potrafili odlewać wielkie posągi. Czołowymi odlewnikami w połowie pierwszego tysiąclecia p. n. Chr. byli Duatas i Kalopus. Kalopus był autorem posągu Apollina na wyspie Rodos, zwanego Kolosem Rodyjskim. Przed nim posągi wykonywano zależnie od wielkości z oddzielnych części, łączonych następnie ze sobą. Natomiast posąg Apollina był wykonany prawdopodobnie w całości, miał 32 m wysokości i był zaliczany do siedmiu cudów świata starożytnego. Niestety nie dotrwał do naszego czasu, został zniszczony przez trzęsienie ziemi. Słynnym pos ą- giem odlanym w całości z brązu przez Fidiasza jest figura Ateny z Lemnos. Posąg miał kilkanaście metrów wysokości. I ten brązowy posąg zaginął i znany jest tylko z kilku zachowanych kopii w marmurze rys. 12 [3]. Znany jest również posąg Horusa o wysokości około 2 m wykonany metodą wytapianego modelu ok lat p. n. Chr. pokazany na rysunku 13. Posąg znaleziono w 1959 r. w pobliżu Pireusu [4]. 16

9 Rys. 12. Atena z Lemnos, dzieło Fidiasza [3] Fig. 12. Atena from Lemnos. Rys. 13. Posąg Horusa wykonany z brązu [4] Fig. 13. Statue Horuses executed from bronze Ciekawą chronologię rozwoju odlewnictwa starożytnego podaje K. Sękowski za J. Wielowiejskim [2]. Wyróżniono w niej pięć okresów: - Okres I, od połowy III tysiąclecia p. n. Chr. Początki wytwarzania odlewów w jednolitych formach otwartych w gruncie i w kamieniu, ale można tutaj dodać, że również w tym czasie wytwarzano odlewy metodą wytapianych modeli wg J. Bakera [1]. - Okres II, koniec III tysiąclecia i początek II tysiąclecia p. n. Chr. Odlewanie w formach składanych. - Okres III, ok r. p. n. Chr. Odlewy pełne wykonywane metodą wytapiania modeli woskowych. - Okres IV, od połowy VII w. p. n. Chr. Odlewanie posągów w całości, wewnątrz pustych metodą wytapianych modeli woskowych. - Okres V, od VI w. p. n. Chr. Odlewanie posągów w częściach. Nie ma ścisłych opisów pieców topialnych używanych w Grecji. Według gre c- kiego malowidła na wazie z V w. p. n. Chr. rys 14 [8] i innych rysunków wynika, że stosowano piece szybowe, których rekonstrukcję przedstawił K. Sękowski za J. Wierzchowskim. [9] rys. 15 i 16. Piece miały wysokość 1,5 2 m, średnicy zewnętrznej 0,6 0,7 m, średnicy wewnętrznej ok. 0,3 m. Piece były opalane węglem drzewnym, a dmuch powietrza pochodził ze skórzanego miecha. Piec na dole zakończony był rynną spustową, a formę umieszczano w dole odlewniczym poniżej pieca. Widać to wyraźnie na przedstawionych rysunkach. 17

10 Rys. 14. Prace w warsztacie odlewniczym. Malowidło na greckiej wazie z V w. BC [8]. Fig. 14. Works in casting - workshop. Painting on Greek vase from V in. BC. Rys. 15. Rysunek rekonstrukcyjny greckiego pieca szybowego z nadstawką [8] Fig. 15. Drawing reconstructive of Greek stoves with level raiser Rys. 16. Rysunek rekonstrukcyjny greckiego pieca odlewniczego z VI w. BC z formą umieszczoną w dole przypiecowym [8]. Fig. 16. Drawing reconstructive of Greek stoves from VI in. BC with form placed in hole near stoves Na terenie Italii, w okresie przedrzymskim w VII III w. p. n. Chr. zamieszkiwali Etruskowie i oni wytwarzali odlewy z brązu metodami zaczerpniętymi od Greków, pod wpływem których znajdowała się ówczesna Italia. Rzymianie w zasadzie nie wprowadzili do procesów odlewniczych istotnych nowości, w wielu przypadkach wytwarzaniem odlewów zajmowali się Grecy. Bardzo ciekawymi przykładami wysokiego po- 18

11 ziomu ówczesnego rzymskiego odlewnictwa są można powiedzieć odlewy maszynowe z brązu części do pomp ssąco tłoczących dwucylindrowych, datowanych na III w. p. n. Chr. Części te znajdują się w Museum of Science w Londynie. Na ich podstawie zrekonstruowano rysunki tych pomp rys. 17 [8]. Rys. 17. Rysunek rekonstrukcyjny rzymskich pomp z III w. BC: a pompa wcześniejsza, b pompa późniejsza [8]. Fig. 17. Drawing reconstructive of Roman pumps from III age BC. Rozkwit techniki odlewniczej w Rzymie, szczególnie w zakresie odlewanych p o- mników nastąpił w średniowieczu i w okresie odrodzenia. Powstały wtedy najpiękniejsze pomniki: Konne Rumaki w Wenecji (odlewane w Konstantynopolu) XIII w., Erazm da Narui (Gattamelta) XV w. Rzym. Pomniki konne wykonywano również w innych krajach. Były one wykonywane albo całościowo, albo w częściach, łączone techniką spajania odlewniczego. Odlewy te były wykonywane metodą wytapianych modeli w różnych wariantach: metodą antyczną grecką, metodą włoską i metodą wiedeńską. W tabeli 2 podano niektóre europejskie pomniki konne [10]. Na rysunku 18 przedstawiono sposób całościowego odlewania pomnika konnego Ludwika XV. Układ wlewowy jest bardzo rozbudowany, ma 4 gałęzie wlewów głównych i około 200 wlewów doprowadzających, co zapewnia realizację krzepnięcia jednoczesnego (rys. 18) [10]. 19

12 Tabela 2. Niektóre europejskie pomniki konne [10]. Table 2. Some European mounted monuments. Rzeźbiarz Osoba upamiętniana Rok Miejsce Marek Aureliusz Rzym Donatello (Donato di Niccolo di Betto Bardi) Erazm da Nari (Gattamelata) 1453 Padwa Andrea del Verrocchio (Andrea di Cione) Bartolomeo Colleoni 1481 (5) Wenecja Giovanni da Bologna (Giambologna) Cosma I 1594 Florencja Francois Girardon ( ) Ludwik XIV 1699 Paryż Andreas Schluter ( ) Fryderyk III 1703 Berlin Edme Bouchardon ( ) Ludwik XV 1765 (68) Paryż Etienne Maurice Falconet Piotr I 1782 Petersburg ( ) Józef II 1807 Wiedeń Berthel Thordvalsen( ) Ks. Józef Poniatowski 1829 Warszawa P. Dubois Joanna d Arc 1895 Paryż Rys. 18. Pomnik konny Ludwika XV. Fig. 18. Monument mounted Ludwik XV 20

13 2. 1. Odlewanie dzwonów W problematyce odlewniczej brązów oddzielną niejako gałąź stanowią tech nologie odlewania dzwonów, armat i płyt nagrobkowych, kominkowych, drzwi itp. Dzwony towarzyszą człowiekowi od czasów starożytnych, jednak największa ich produkcja nastąpiła po n. Chr. w Chrześcijaństwie, gdzie stały się one powszechnymi przedmiotami kultowymi. Wcześniej wytwarzano je również na Dalekim Wschodzie w Chinach i Japinii. Na rysunku 19 pokazano dzwonek, jako instrument muzyczny odlany z brązu w Chinach ok. X VIII w. p. n. Chr. o masie ok. 11,5 kg [12]. Rysunek 20 przedstawia starożytną chińską odlewnię dzwonów wg źródła z 1630 r. [12]. Rys. 19. Dzwonek (instrument muzyczny) z czterema tygrysami odlany z brązu w okresie panowania Późnej Dynastii Zachodniej Czou [12]. Fig. 19. Bell ( musical tool) with four tigers poured off from bronze in period of rule of Late westerly Dynasty Czou Rys. 20. Chińska odlewnia dzwonów wg źródła z 1630 r. [12]. Fig. 20. Chinese foundry of bells according to sources from 1630 year Ze względu na kształty dzwonów, które są najczęściej bryłami obrotowymi, pretendują do stosowania technologii ich wykonania w formach wzornikowych z użyciem fałszywego modelu. Na rysunku 21 przedstawiono sposób wykonania wzornikowanej formy dla dzwonu oraz zalewanie jej bezpośrednio z pieca płomieniowego [13]. Przekrój formy dla wielkiego dzwonu z Pekinu o masie 250 t z 1550 r. pokazano na rysunku 22 [14]. 21

14 Rys. 21. Poglądowe przedstawienie technologii wytworzenia dzwonu [13]. Fig. 21. Visual performance of technology of producing of bell. Rys. 22. Przekrój przez formę stosowaną do odlania dzwonu z Pekinu [14]. Fig. 22. Section by form practical to pouring off of bell from Peking. Kształty dzwonów w miarę upływu stuleci uległy pewnym zmianom, lecz od XIII wieku w zasadzie nie zmieniają się. Na rys. 23 pokazano ewolucję kształtu dzwonów [3]. Największym obecnie dzwonem na świecie jest kremlowski Car Kołokoł ważący około 200 ton. Dzwon ten powstał w 1653 r. i był trzykrotnie przelewany; ostatni raz w 1735 r. dzwon ten uległ uszkodzeniu podczas wielkiego pożaru na Kremlu w 1737 r. spadł wtedy z wieży, a w jego dolnej części powstał wyłom. Można go w tym stanie oglądać na dziedzińcu Kremla (rys. 24) [13]. Klasyfikację dzwonów z punktu widzenia ich wielkości podaje K. Sękowski (rys. 25) [12]. Największym dzwonem w Polsce jest wawelski Zygmunt ważący ok. 10 t. Od 968 r. dzwony są chrzczone. 22

15 Rys. 23. Ewolucja kształtu dzwonów: a, b pierwotne dzwony (kształt Teofila ), c kształt dzwonu z XII XIII w., d kształt dzwonu z okresu przejściowego, e kształt dzwonu od XV XVI w. [3]. Fig. 23. Evolution of shape of bells. Rys. 24. Kremlowski dzwon Car Kołokoł [13]. Fig. 24. Kremlins bell Car Kołokoł" 23

16 Rys. 25. Największe dzwony świata: 1 Car kołokoł, Moskwa, 2 Uspieński, Moskwa 3 Aleksandrowski, Moskwa, 4 Birma, 5 Japonia, 6 Uspieński (1817 r.) Moskwa, 7 Św. Iwan, Moskwa, 8 Korea, 9 Korea, 10 Macha Ganda, Indie, 11 Pekin, Chiny, 12 Godunow, Moskwa [12]. Fig. 25. Greatest bells of world Odlewanie luf armatnich Następny rodzaj odlewów z brązu to lufy armatnie. Odlewy te są ze względu na kształt kołowo symetryczny odlewane w formach niedzielonych wykonywanych specjalnym sposobem z pomocą fałszywego modelu wykonywanego na toczaku. Schemat procesu pokazano na rys. 26 i 27 [12]. Przykłady odlewanych z brązu polskich luf armatnich pokazano na rys. 28 i 29, a francuskich na rys. 30 [12]. Największa armatą jest Car Puszka odlany w 1568 r. (rys. 31) [3] o masie około 40 ton. Masa kuli wynosiła 1 t. Nie wiadomo, czy ta armata oddała kiedykolwiek strzał. 24

17 Rys. 26. Przygotowanie formy lufy armatniej [12]. Fig. 26. Preparation forms of gun barrel. Rys. 27. Forma lufy armatniej [12]. Fig. 27. Form of gun barrel. Rys. 28. Lufa armatnia z symbolem Kwiczoł i herbem Leliwa [12]. Fig. 28. Gun - Barrel with symbol Kwiczoł" and with coat of arms Leliwa Rys. 29. Lufa armatnia Orlik [12]. Fig. 29. Gun - Barrel Orlik". 25

18 Rys. 30. Rysunki luf armatnich francuskich z XVIII w. [12]. Rys. 31. Drawings of French gun - barrels from XVIII age. Rys. 31. Król armat (Car puszka) w Moskwie [3]. Fig. 31. King of guns" in Moscow. Dużą grupę odlewów z brązu stanowiły płyty nagrobkowe, sarkofagi, drzwi do kościołów, płyty kominkowe i inne. Odlewanie ich było prostsze, niż posągów, dzwonów, czy armat. Na rysunku 31 pokazano słynne Drzwi Gnieźnieńskie odlane w XII w. i znajdują się w katedrze w Gnieźnie [12]. Rys. 32. Drzwi Gnieźnieńskie [12]. Fig. 32. Door from Gniezno. 26

19 Należy przypomnieć, że odlewników wykonujących odlewy ze stop ów niskotopliwych (ołowiu, cyny) nazywano konwisarzami, a wyżej topliwych (brązu, spiżu) ludwisarzami, puszkarzami). Kończąc omówienie odlewnictwa brązu, konieczne jest podanie przykładów składu chemicznego dawnych odlewów z brązu. Przykłady te podano na przykładzie opracowania K. Sękowskiego [12] w tablicy 3. Tabela 3. Przykłady składu chemicznego dawnych odlewów z brązu [12]. Table 3. Examples of chemical composition of former foundings from bronze. Odlewy Zawartość pierwiastków, % Sn Pb Zn Fe As Ag Ni Sb inne Posągi Poseidon, Ugento, VI/V w. p. n. Chr. 8,5 3,6 Muł dionizyjski I/IV w. 8,8 4,9 0,14 0,1 0,17 Budda, Nara, ,9 0,55 0,25 3,0 0,15 0,13Si 0,14Bi Lew, Braunschweig, ,5 2,5 10,0 Runaki, Wenecja, XIII w. 1,2 1,0 Ludwik XII, Francja, ,7 1,4 5,5 Chrzcielnica Hildesheim, ,3 1,3 12,5 Płyty Flandria, ,0 3,5 29,5 Dzwony Europa Zachodnia, VIII w. 17,4 6,6 0,09 0,35 0,05 0,09 0,02 0,14 Biecz, Polska, ,2 0,64 0,05 0,56 0,20 0,10 4,5 0,05Mn Car Kołokoł, Moskwa, ,9 1,25S Drzwi Gnieźnieńskie, Polska, XII w. Skrzydło lewe 7,2 2,5 Skrzydło prawe 12,2 0,87 Antaba skrzydła lewego 5,7 1,9 Antaba skrzydła prawego 9,5 4,1 Drzwi kaplicy Florencja, ,2 1,3 1,8 Lufy armatnie Szwecja, ,6 2,6 0,4 Austria, ,5 0,40 0,07 0,35 0,48 2,10 Wenecja, ,6 0,90 0,22 0,03 0,15 0,10 0,30 Prusy, ,3 1,1 0,43 0,28 0,10 0,25 0,36 27

20 3. ODLEWANIE ŻELIWA Historycznie epoka żelaza rozpoczęła się ok r. p. n. Chr. gdy opracowano proces otrzymywania żelaza w piecach typu dymarkowego z jego rudy. Proces ten p o- zwalał otrzymywać żelazo w postaci łupek. Łupki te następnie przekuwano. Przez kucie można było wtedy otrzymywać różne wyroby jak, narzędzia, broń, itp. Ten proces nie pozwalał jednak otrzymywać materiału żelaznego w postaci ciekłej, niezbędnej dla otrzymywania wyrobów lanych. Żeliwo jako materiał na odlewy pierwsi wprowadzili Chińczycy ok. 500 r. p. n. Chr. dzięki intensyfikacji procesu dymarkowego przez podwyższenie temperatury, co z kolei było możliwe przez zastosowanie wydajnych miechów, dla dostarczenia zwiększonej ilości powietrza [14]. Według K. Gierdziejewskiego [3], hutnictwo żelaza w Chinach rozwijało się inaczej niż w Europie, ponieważ Chińczycy przetapiali żelazo gąbczaste w piecach tyglowych i szybowych, stosując węgiel kamienny, a nie drzewny, jak w Europie. Odlewy, które otrzymywano np. z żeliwa białego poddawano także obróbce cieplnej, otrzymując różne jego odmiany. K. Sękowski podaje za literaturą Chińską rodzaje i skład chemiczny wczesnych chińskich odlewów żeliwnych tab. 4 [14, 15]. Produkcja odlewów w Chinach była duża, eksportowali odlewy żeliwne także do Cesarstwa Rzymskiego. Na rys. 33 podano przykłady wczesnych żeliwnych odlewów chińskich [12, 14]. Na rysunku 34 pokazano schemat budowy miecha do dmuchu powietrza. Rysunek 35 przedstawia odlewnię żeliwa w Chinach z ok r. [3]. Wg K. Sękowskiego [14] chińskie metody wytwarzania żeliwa dotarły przez Koreę do Japonii w ok. 300 r. p. n. Chr. W X wieku wytwarzano w Japonii z żeliwa naczynia i figury. Bardzo ciekawe jest stwierdzenie K. Sękowskiego, że chińska nazwa żeliwa czugun została przetransponowana do Rosji przez Tadżyków i Tatarów w ramach Jedwabnego Szlaku po podbiciu Chin przez Mongołów w XIII w. [14]. Nie było to równoznaczne z wprowadzeniem w Rosji produkcji żeliwa. Według K. Sękowskiego sposób produkcji żeliwa w Rosji został przeniesiony dopiero w XVII w. z Europy Zachodniej. W Europie wytapianie żelaza z rudy w postaci stałej, tzw. łupek odbywało się w piecach ziemnych lub w dymarkach rys. 36. Dla otrzymywania żeliwa wprowadzono ewolucję dymarki był to wysoki piec pokazany na rys

21 Tabela 4. Skład chemiczny wczesnych żeliwnych odlewów chińskich [14, 15]. Table 4. Composition chemical early of cast-iron Chinese foundings. ARCHIWUM ODLEWNICTWA Przedmiot Siekiera Lemiesz Młot Kloc Motyka Motyka Kokila Kloc Kocioł Siekiera Datowanie Okres Walczących Królestw ( BC) Okres Walczących Królestw ( BC) Okres Walczących Królestw ( BC) Zachodnia Dynastia Han ( AD) Zachodnia Dynastia Han ( AD) Zachodnia Dynastia Han ( AD) Zachodnia Dynastia Han ( AD) Wschodnia Dynastia Han ( AD) Wschodnia Dynastia Han ( AD) Okres Han Wei ( AD) Rodzaj żeliwa wg współczesnych kryteriów Żeliwo ciągliwe białe nierównomiernie odwęglone Żeliwo ciągliwe białe nierównomiernie odwęglone Żeliwo połowiczne Zawartość pierwiastków, % C Si Mn S P 0,7-2,5 0,13 0,05 0,016 0,108 0,07-2,9 0,08 0,01 0,006 0,10 4,3 0,19 0,05 0,019 0,152 Żeliwo białe 4,05 0,08 0,03 0,063 0,217 Żeliwo z grafitem kulkowym Czarne żeliwo ciągliwe 1,98 2,69 0,16 0,197 0,04 0,06 0,048 0,055 0,297 0,30 2,57 0,13 0,16 0,024 0,489 Żeliwo szare 4,25 0,18 1,20 0,028 0,29 Żeliwo białe 3,97 0,28 0,30 0,078 0,264 Żeliwo białe 4,19 0,14 0,09 0,069 0,486 Żeliwo z grafitem kulkowym 0,66-0,9 0,15 0,05 0,02 0,11 29

22 Rys. 33. Wczesne Chińskie odlewy żeliwne [12]. Fig. 33. Early Chinese cast-iron foundings. Rys 34. Przekrój miecha skrzyniowego [12]. Fig. 34. Section box bellows Rys. 35. Chińska odlewnia [3] Fig. 35. Chinese foundry. Rys. 36. Przekrój przez wczesną dymarkę: 1 dysza, 2 węgiel drzewny, 3 ruda żelaza, 4 łupka, 5 żużel [14]. Fig. 36. Section by early stove. 30

23 Wg K. Gierdziejewskiego [3] stosowano również piece zwane kalbasami (fr. calebasse) przedstawiono je na rysunku 38. Piece te miały sztuczny dmuch napędzany siłą ludzkich mięśni lub mechanicznie z koła wodnego. Rys. 37. Wygląd pieca wysokiego [12]. Fig. 37. Appearance of high stove. Rys. 38. Piec do topienia żeliwa typu kalbas [16]. Rys. 38. Stove to fusions of cast iron of type calebasse " Zwiększenie intensywności dmuchu spowodowało, że w XVI w. powstał wielki piec (rys. 39) [14]. Materiałami wsadowymi w piecach do żeliwa był węgiel drzewny, łupki z dymarek i złom żelazny. W wielkim piecu otrzymywano surówkę z rudy w wyniku jej redukcji węglem. Ciekłą surówkę przeznaczano na odlewy i gąski, które podlegały dalszej przeróbce. Do otrzymywania żeliwa stosowano również piece płomieniowe, gdzie topiono złom żelazny ułożony na przemian warstwami z węglem. W 1770 r. żeliwiak zbudował J. Wilkinson rys. 40 [12]. 31

24 Rys. 39. Przekrój przez wczesny wielki piec [14]. Fig. 39. Section by early blast-furnace. Rys. 40. Żeliwak J. Wilkinsona [12] Fig. 40. Stove to fusions of cast iron J. Wilkinsons Żeliwo w wielu przypadkach zastąpiło znacznie kosztowniejsze ludwisarskie odlewy z brązów i wykonywane z niego odlewy miały podobny charakter zastosowania i technologię. Wykonywano więc armaty, kule armatnie odlewane kokilowo, dzwony, odlewy artystyczne jak: medale, płyty kominkowe, popiersia, a także biżuterię. Prod u- kowano odlewy dla wnętrz kościelnych (balustrady, ambony) oraz konstrukcje most o- we. Przykłady tych odlewów przedstawiono na kolejnych rysunkach [12, 17]. Rys. 41. Kokile do odlewania kul armatnich Fig. 41. Metal moulds to pouring off of gun Balls. Rys. 42. Żeliwna szkatułka i fragmenty biżuterii. Fig. 42. Cast-iron - casket and fragments of jewellery. 32

25 Rys. 43. Żeliwne popiersie Jacka Małachowskiego Fig. 43. Cast-iron - bust Jacka Małachowskiego Rys. 44. Żeliwna patera na owoce Fig. 44. Cast-iron - epergne on fruits. Większość dawnych odlewów żeliwnych przed skonstruowaniem żeliwiaka przez Wilkinsona w XVIII w. pochodziła z tak zwanego pierwszego przetopu czyli bezpośrednio z redukcji rudy węglem. Wskazują na to składy chemiczne tych odlewów, które zawierają > 4% C. Otrzymywanie żeliwa z drugiego przetopu było możliwe po wprowadzeniu żeliwiaków. Na ziemiach polskich w XIX w. produkowano żeliwo także w żeliwiakach, m. in. w odlewni w Białogonie stamtąd pochodzi szkic żeliwiaka rys. 45 [3]. 33

26 Rys. 45. Profil żeliwiaka białogońskiego [3]. Fig. 45. Profile of stove to fusions of cast iron from Białogon. Na koniec przedstawienia rozwoju odlewnictwa żeliwa, zamieszczono tabelę 5 wg K. Sękowskiego [17] ze składami chemicznymi niektórych historycznych odlewów żeliwnych. Tabela 5. Przykłady składu chemicznego dawnych odlewów żeliwnych Table 5. Examples of chemical composition of former cast-iron foundings. Odlew Zawartość pierwiastków, % C Si Mn P S Młot, Chiny, p. n. Chr. 4,30 0,19 0,05 0,152 0,019 Dzwon, Zimmerwald, Szwajcaria, 1435 ok. 3,23 0,33 0,08 ok. 0,65 ok. 0,022 Rury wodociągowe: Dillenburg, Niemcy, ,03 0,51 1,20 1,78 0,043 Braunfels, Niemcy, ,00 0,60 0,42 0,25 0,021 Płyty kominkowe: Muzeum narodowe, Warszawa, ,92 1,06 0,57 0,37 0,023 Muzeum Archeologii, Liége, ,88 1,07 0,89 0,72 0,03 Ahrhütte, Niemcy, ,91 0,41 0,60 0,18 0,036 Muzeum w Czeskich Budziejowicach, XVI w. 3,63 0,80 0,11 0,21 0,098 Scheidener Tal, Niemcy, ,82 0,54 0,18 1,04 0,042 Lufa armatnia okrętu, Endeavour, Anglia, XVIII w. 3,5 0,5 1,1 0,6 0,03 Balast z okręgu, Endeavour, Anglia, XVIII w. 3,01 0,01 0,25 1,17 0,03 Kule armatnie: Lippstadt, Niemcy, ,12 0,21 0,50 2,70 0,077 Anglia, ,20 0,80 0,48 1,12 0,056 34

27 4. INFORMACJE STATYSTYCZNE DOTYCZĄCE PRODUKCJI ODLEWÓW W POLSCE MIĘDZYWOJENNEJ I PO II WOJNIE ŚWIATOWEJ. Sądzę, że interesujące będzie podanie kilku tabel dotyczących produkcji odlewów w Polsce Międzywojennej i po II Wojnie Światowej od 1977 r. do 2000 r. Wiąże się to bowiem z wytwarzaniem odlewów w Polsce i na swiecie oraz świadczy, jak wielki jest udział tej technologii u progu III tysiąclecia. Z przedstawionych tabel można porówn y- wać produkcję odlewów, głównie żeliwnych na ziemiach polskich. W 1913 r. wyprodukowano na dawnych ziemiach polskich 285 tys. ton, w 1938 r. 230 tys. ton. W 1977 czasy PRL tys. ton. W III Rzeczpospolitej w 1982 r. ok tys. ton, w 1986 r. ok tys. ton (max prod. III Rzeczpospolitej) i w 1999 r. produkcja obniżyła się do poziomu ok. 700 tys. ton. Tak więc produkcja spadła o tys. ton, tj. o 74%. Podano również, jaki jest udział polskiego odlewnictwa w skali światowej i europejskiej. Tabela 6. Struktura produkcji odlewów żeliwnych w latach Table 6. Structure of production of cast-iron - foundings in years Asortyment Lata Produkcja w tonach Rury i kształtki wodociągowe Rury i kształtki kanalizacyjne Radiatory i grzejniki Kotły centralnego ogrzewania ? Odlewy budowlane Wanny Inne odlewy sanitarne Odlewy piecowe Naczynia Odważniki Klocki hamulcowe Ruszta kolejowe Inne odlewy dla odlewnictwa Odlewy maszynowe Walce utwardzone Wlewnice Odlewy z żeliwa ciągliwego ? Inne odlewy ? Razem

28 Tabela 7. Stan odlewnictwa na ziemiach polskich w 1913 i 1938 r Table 7. State foundings on Polish grounds in 1913 and 1938 of year. Terytorium Rok fabryczne Liczba odlewni samodzielne hutnicze razem ARCHIWUM ODLEWNICTWA Produkcja odlewów w tys. ton Liczba zatrudnionych robotników w tys. Królestwo Polskie Małopolska ,3 Wielkopolska ,5 Górny Śląsk Polska , Tabela 8. Udział województw w produkcji odlewów żeliwnych Table 8. Participation of provinces in production of cast-iron foundings. Województwo Liczba przepracowanych robotniko dni w 1937 r Produkcja odlewów żeliwnych w 1935 r ilość % tony % Polska - ogółem Kieleckie , ,4 Śląskie , ,3 Pomorskie , ,0 Krakowskie , ,8 Łódzkie , ,2 Poznańskie , ,9 Miasto st. Warszawa , ,8 Warszawskie , ,0 Inne województwa razem , ,6 Tabela 9. Produkcja odlewów w Polsce w latach Table 9. Production of foundings in Poland in years Tworzywo Produkcja w tonach % zmian /1998 Żeliwo szare i stopowe ,8 Żeliwo sferoidalne ,7 Żeliwo ciągliwe ,6 Staliwo ,9 Razem stopy żelaza ,7 Razem stopy metali nieżelaznych Brak danych 36

29 Na zakończenie bardzo serdecznie dziękuję Panu Prof. Kazimierzowi Sękowskiemu za udostępnienie mi wspaniałych materiałów z Jego archiwum. Dziękuję również Panom Profesorom Jerzemu Piaskowskiemu i Zbigniewowi Piłkowskiemu za skierowanie mnie do odpowiednich źródeł, a Instytutowi Odlewn ictwa i prof. Andrzejowi Białobrzeskiemu za ich udostępnienie. Bez tej pomocy opracowanie to nie mogłoby powstać. LITERATURA [1] Baker J.: 5000 lat odlewnictwa precyzyjnego. Przegląd Odlewnictwa 12/97. [2] Sękowski K.: Początki rozwoju odlewnictwa stopów miedzi. Referat manuskrypt. [3] Gierdziejewski K.: Zarys dziejów odlewnictwa polskiego. PWT [4] Sękowski K.: Wczesne odlewnictwo stopów miedzi. Przegląd Odlewnictwa 6/95. [5] Sękowski K.: Odlewnictwo sztuka czy technologia. Referat manuskrypt. [6] Sękowski K.: Wczesne odlewnictwo japońskie. Przegląd Odlewnictwa 3/96. [7] Biblia Tysiąclecia. Wydawnictwo Pallotinum. Poznań Warszawa [8] Sękowski K.: Odlewnictwo w starożytnej Grecji i Rzymie. Przegląd Odlewnictwa 12/96. [9] Wielowiejski J.: Rozwój techniki odlewniczej w starożytnej Grecji. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 1974, t XXII, nr 3. [10] Piłkowski Z.: Całościowe odlewnie pomników. Przegląd Odlewnictwa 8 9/99. [11] Sękowski K.: Zbiór fotografii i rysunków z problematyki odlewniczej udostępniony autorowi referatu. [12] Stölzel K.: Giesserei über Jahrtausende. VEB Deutscher, Verlag, Leigzig [13] Engels G.: Jahre Giessen von Metalen. Giesserei, Verlag, GMBH, Düsseldorf [14] Sekowski K.: U źródeł odlewnictwa żeliwa. 1. Chiny. Przegląd Odlewnictwa 1/95. [15] Haugye Guan, Jueming Hua: Research on Han Wei Spheroidal graphite Cast Iron. Foundry Tr. J. International 19836, t 5, nr 17. [16] Sękowski K.: Początki odlewnictwa w Polsce. Instytut Odlewnictwa, Kraków [17] Sękowski K.: U źródeł odlewnictwa żeliwa. 2. Europa. Przegląd Odlewnictwa 3/95. [18] Sekowski K.: Kazimierz Gierdziejewski o stanie odlewnictwa żeliwa w okresie międzywojennym w Polsce. Przegląd Odlewnictwa 4/82. [19] Biuletyn Instytutu Odlewnictwa 3/1999. [20] Biuletyn Instytutu Odlewnictwa 4/2000. [21] Biuletyn Instytutu Odlewnictwa 2/

30 FOUNDING AS ONE FROM OLDEST METHODS OF PRODUCTION SUMMARY In report one introduced of flaws historic development of founding from prehistorical times, antiquity, Middle Ages, rebirth and present times. One talk overed receiving of foundings from gold, coppers, of bronze and cast irons. One introduced of many drawings and of tables with methods casting - and statistics, where one gave world and Polish size of casting - production in last period of thirty years. Recenzował prof. dr hab. inż. Stanisław Jura 38

Sytuacja odlewnictwa na świecie, w Europie i w Polsce

Sytuacja odlewnictwa na świecie, w Europie i w Polsce Sytuacja odlewnictwa na świecie, w Europie i w Polsce Jerzy J. Sobczak, Elżbieta Balcer, Agnieszka Kryczek Prezenter: Agnieszka Kryczek - 1 - ŚWIAT Produkcja odlewów 2013 Wielkość globalnej produkcji odlewów

Bardziej szczegółowo

Odlewnictwo polskie na tle odlewnictwa światowego stan aktualny - tendencje

Odlewnictwo polskie na tle odlewnictwa światowego stan aktualny - tendencje Odlewnictwo polskie na tle odlewnictwa światowego stan aktualny - tendencje Jerzy J. Sobczak Elżbieta Balcer, Agnieszka Kryczek Konferencja techniczno szkoleniowa Oszczędność energii i materiałów w produkcji

Bardziej szczegółowo

PL B1. W.C. Heraeus GmbH,Hanau,DE ,DE, Martin Weigert,Hanau,DE Josef Heindel,Hainburg,DE Uwe Konietzka,Gieselbach,DE

PL B1. W.C. Heraeus GmbH,Hanau,DE ,DE, Martin Weigert,Hanau,DE Josef Heindel,Hainburg,DE Uwe Konietzka,Gieselbach,DE RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 204234 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 363401 (51) Int.Cl. C23C 14/34 (2006.01) B22D 23/06 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu ODLEWNICTWO STOPÓW ŻELAZA Casting of ferrous alloys Kierunek: Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Management and Engineering of Production Rodzaj przedmiotu: specjalnościowy Poziom studiów:

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ODDZIAŁYWANIA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ NA STABILIZACJĘ WYBRANYCH WŁAŚCIWOŚCI WALCÓW HUTNICZYCH

ANALIZA ODDZIAŁYWANIA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ NA STABILIZACJĘ WYBRANYCH WŁAŚCIWOŚCI WALCÓW HUTNICZYCH 54/19 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 19 Archives of Foundry Year 2006, Volume 6, Book 19 PAN - Katowice PL ISSN 1642-5308 ANALIZA ODDZIAŁYWANIA SYSTEMU ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ NA STABILIZACJĘ

Bardziej szczegółowo

ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU Al-Si

ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU Al-Si 53/22 Archives of Foundry, Year 2006, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2006, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 ANALIZA KRZEPNIĘCIA I BADANIA MIKROSTRUKTURY PODEUTEKTYCZNYCH STOPÓW UKŁADU

Bardziej szczegółowo

Patryk D. Garkowski. Repetytorium z historii ogólnej

Patryk D. Garkowski. Repetytorium z historii ogólnej Patryk D. Garkowski Repetytorium z historii ogólnej R e p e t y t o r i u m z h i s t o r i i o g ó l n e j 3 Copyright by Patryk Daniel Garkowski & e-bookowo 2010 ISBN 978-83-62480-21-0 Wydawca: Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

Recykling złomu obiegowego odlewniczych stopów magnezu poprzez zastosowanie innowacyjnej metody endomodyfikacji

Recykling złomu obiegowego odlewniczych stopów magnezu poprzez zastosowanie innowacyjnej metody endomodyfikacji PROJEKT NR: POIG.01.01.02-00-015/09 Zaawansowane materiały i technologie ich wytwarzania Recykling złomu obiegowego odlewniczych stopów magnezu poprzez zastosowanie innowacyjnej metody endomodyfikacji

Bardziej szczegółowo

W skrócie historia gospodarki mieszkaniowej

W skrócie historia gospodarki mieszkaniowej W skrócie historia gospodarki mieszkaniowej Lekcja Projekt Ekodom Źródło: http://hubpages.com/hub/history-of-housing 23/01/2009 1 Pierwsze schronienia Zanim człowiek nauczył się budować schronienia, mieszkał

Bardziej szczegółowo

WPŁYW CHROPOWATOŚCI POWIERZCHNI MATERIAŁU NA GRUBOŚĆ POWŁOKI PO ALFINOWANIU

WPŁYW CHROPOWATOŚCI POWIERZCHNI MATERIAŁU NA GRUBOŚĆ POWŁOKI PO ALFINOWANIU 51/17 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2005, Rocznik 5, Nr 17 Archives of Foundry Year 2005, Volume 5, Book 17 PAN - Katowice PL ISSN 1642-5308 WPŁYW CHROPOWATOŚCI POWIERZCHNI MATERIAŁU NA GRUBOŚĆ POWŁOKI PO ALFINOWANIU

Bardziej szczegółowo

SYSTEM INFORMATYCZNEGO WSPOMAGANIA ZARZĄDZANIA GOSPODARKĄ MATERIAŁAMI WSADOWYMI W ODLEWNI PRIMA-ŁÓDŹ

SYSTEM INFORMATYCZNEGO WSPOMAGANIA ZARZĄDZANIA GOSPODARKĄ MATERIAŁAMI WSADOWYMI W ODLEWNI PRIMA-ŁÓDŹ 4/12 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2004, Rocznik 4, Nr 12 Archives of Foundry Year 2004, Volume 4, Book 12 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 SYSTEM INFORMATYCZNEGO WSPOMAGANIA ZARZĄDZANIA GOSPODARKĄ MATERIAŁAMI

Bardziej szczegółowo

PROCESY PRODUKCYJNE WYTWARZANIA METALI I WYROBÓW METALOWYCH

PROCESY PRODUKCYJNE WYTWARZANIA METALI I WYROBÓW METALOWYCH Wyższa Szkoła Ekonomii i Administracji w Bytomiu Wilhelm Gorecki PROCESY PRODUKCYJNE WYTWARZANIA METALI I WYROBÓW METALOWYCH Podręcznik akademicki Bytom 2011 1. Wstęp...9 2. Cel podręcznika...11 3. Wstęp

Bardziej szczegółowo

MODYFIKACJA SILUMINU AK20. F. ROMANKIEWICZ 1 Politechnika Zielonogórska,

MODYFIKACJA SILUMINU AK20. F. ROMANKIEWICZ 1 Politechnika Zielonogórska, 42/44 Solidification of Metals and Alloys, Year 2000, Volume 2, Book No. 44 Krzepnięcie Metali i Stopów, Rok 2000, Rocznik 2, Nr 44 PAN Katowice PL ISSN 0208-9386 MODYFIKACJA SILUMINU AK20 F. ROMANKIEWICZ

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Podstawowym używanym w Polsce pierwotnym nośnikiem energii jest: a) ropa naftowa

Bardziej szczegółowo

ODLEWANIE KÓŁ SAMOCHODOWYCH Z SILUMINÓW. S. PIETROWSKI 1 Politechnika Łódzka, Katedra Systemów Produkcji ul. Stefanowskiego 1/15, 90-924 Łódź

ODLEWANIE KÓŁ SAMOCHODOWYCH Z SILUMINÓW. S. PIETROWSKI 1 Politechnika Łódzka, Katedra Systemów Produkcji ul. Stefanowskiego 1/15, 90-924 Łódź 28/4 Archives of Foundry, Year 2002, Volume 2, 4 Archiwum Odlewnictwa, Rok 2002, Rocznik 2, Nr 4 PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 ODLEWANIE KÓŁ SAMOCHODOWYCH Z SILUMINÓW S. PIETROWSKI 1 Politechnika Łódzka,

Bardziej szczegółowo

NORMA ZAKŁADOWA ZŁOMU STALOWEGO W CRONIMET PL

NORMA ZAKŁADOWA ZŁOMU STALOWEGO W CRONIMET PL KLASA ZŁOMU INDEKS OPIS WYMIARY GRUBOŚĆ ZANIECZY MOŻLIWOŚĆ SZCZENIA PRZEROBU UWAGI Złom stalowy poprodukcyjny nieocynkowany N1 8000 w postaci blach, ażurów, płaskowników, bez bandówek. BRAK do 2 mm PACZKA

Bardziej szczegółowo

PROCES WYGRZEWANIA WSTĘPNEGO FORM GIPSOWYCH DLA ODLEWNICTWA ARTYSTYCZNEGO

PROCES WYGRZEWANIA WSTĘPNEGO FORM GIPSOWYCH DLA ODLEWNICTWA ARTYSTYCZNEGO 27/17 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2005, Rocznik 5, Nr 17 Archives of Foundry Year 2005, Volume 5, Book 17 PAN - Katowice PL ISSN 1642-5308 PROCES WYGRZEWANIA WSTĘPNEGO FORM GIPSOWYCH DLA ODLEWNICTWA ARTYSTYCZNEGO

Bardziej szczegółowo

Krajowy Program Gospodarki Odpadami

Krajowy Program Gospodarki Odpadami Krajowy Program Gospodarki Odpadami KPGO został sporządzony jako realizacja przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628 oraz z 2002 r. Nr 41, poz. 365 i Nr 113, poz.

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE DRUKU 3D

ZASTOSOWANIE DRUKU 3D ZASTOSOWANIE DRUKU 3D w odlewnictwie autoryzowany przedstawiciel 3D Lab s.c. 02-949 Warszawa // ul. Ostra 13C T/F: (+48 22) 885 63 23 // M: +48 505 10 10 33 Formy odlewnicze z piasku kwarcowego Budowa

Bardziej szczegółowo

Fundusze Europejskie dla Rozwoju Polski Wschodniej

Fundusze Europejskie dla Rozwoju Polski Wschodniej Misja Gospodarcza Czechy (29.09.2014 03.10.2014) III Misja Gospodarcza członków Wschodniego Klastra Odlewniczego KOM-CAST odbyła się do Czech. W misji gospodarczej wzięli udział przedstawiciele przedsiębiorstw:

Bardziej szczegółowo

9/42 ZASTOSOWANIE WĘGLIKA KRZEMU DO WYTOPU ŻELIW A SZAREGO W ŻELIWIAKU WPROW ADZENIE.

9/42 ZASTOSOWANIE WĘGLIKA KRZEMU DO WYTOPU ŻELIW A SZAREGO W ŻELIWIAKU WPROW ADZENIE. 9/42 Soidification of Metais and Aoys, Year 2000, Voume 2, Book No 42 Krzepnięcie Metai i Stopów, Rok 2000, Rocznik 2, Nr 42 PAN-Katowice, PL ISSN 0208-9386 ZASTOSOWANIE WĘGLIKA KRZEMU DO WYTOPU ŻELIW

Bardziej szczegółowo

Henryk Rutkowski. Kartografia wschodniej Wielkopolski do początku XIX wieku

Henryk Rutkowski. Kartografia wschodniej Wielkopolski do początku XIX wieku Henryk Rutkowski Kartografia wschodniej Wielkopolski do początku XIX wieku Przedmiotem zainteresowania jest terytorium województwa kaliskiego na dawnych mapach, z których tylko późniejsze przedstawiają

Bardziej szczegółowo

ODLEWNICTWO W BUDOWIE SAMOCHODÓW. P. WASILEWSKI 1 Akademia Techniczno - Humanistyczna w Bielsku-Białej

ODLEWNICTWO W BUDOWIE SAMOCHODÓW. P. WASILEWSKI 1 Akademia Techniczno - Humanistyczna w Bielsku-Białej 26/6 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2002, Rocznik 2, Nr 6 Archives of Foundry Year 2002, Volume 2, Book 6 PAN - Katowice PL ISSN 1642-5308 ODLEWNICTWO W BUDOWIE SAMOCHODÓW P. WASILEWSKI 1 Akademia Techniczno

Bardziej szczegółowo

ADAPTACJA METODY QFD DLA POTRZEB ODLEWNI ŻELIWA

ADAPTACJA METODY QFD DLA POTRZEB ODLEWNI ŻELIWA 35/19 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 19 Archives of Foundry Year 2006, Volume 6, Book 19 PAN - Katowice PL ISSN 1642-5308 ADAPTACJA METODY QFD DLA POTRZEB ODLEWNI ŻELIWA J. SITKO 1 Politechnika

Bardziej szczegółowo

Metale i niemetale. Krystyna Sitko

Metale i niemetale. Krystyna Sitko Metale i niemetale Krystyna Sitko Substancje proste czyli pierwiastki dzielimy na : metale np. złoto niemetale np. fosfor półmetale np. krzem Spośród 115 znanych obecnie pierwiastków aż 91 stanowią metale

Bardziej szczegółowo

1. OGÓLNE INFORMACJE DOTYCZĄCE ODLEWNICTWA

1. OGÓLNE INFORMACJE DOTYCZĄCE ODLEWNICTWA 1. OGÓLNE INFORMACJE DOTYCZĄCE ODLEWNICTWA Przegląd sektora Przemysł odlewniczy Odlewnie zajmują się wytapianiem stopów żelaza i metali nieżelaznych oraz kształtowaniem z nich produktów o kształcie takim

Bardziej szczegółowo

Poprawa efektywności i restrukturyzacja sektora hutniczego praktyczne doświadczenia Kolaja & Partners. Katowice, 11 maja 2006 r.

Poprawa efektywności i restrukturyzacja sektora hutniczego praktyczne doświadczenia Kolaja & Partners. Katowice, 11 maja 2006 r. Poprawa efektywności i restrukturyzacja sektora hutniczego praktyczne doświadczenia Kolaja & Partners Katowice, 11 maja 2006 r. TYPOWE DŹWIGNIE PODNOSZENIA WARTOŚCI SPÓŁKI Zakres prezentacji Niski Średni

Bardziej szczegółowo

IKiFP im. J. Habera PAN

IKiFP im. J. Habera PAN IKiFP im. J. Habera PAN Określenie parametrów technologicznych procesu wykonywania odlewów ze stopów Ti z udziałem materiałów cyrkonowych i itrowych oraz wykonanie modelowych odlewów 15.04.2014 30.09.2014

Bardziej szczegółowo

ODLEWNICTWO CIŚNIENIOWE METALI I FORMOWANIE WTRYSKOWE TWORZYW SZTUCZNYCH

ODLEWNICTWO CIŚNIENIOWE METALI I FORMOWANIE WTRYSKOWE TWORZYW SZTUCZNYCH ODLEWNICTWO CIŚNIENIOWE METALI I FORMOWANIE WTRYSKOWE TWORZYW SZTUCZNYCH Zbigniew Bonderek, Stefan Chromik Kraków 2006 r. WYDAWNICTWO NAUKOWE AKAPIT Recenzenci: Prof. Dr hab. Inż. Józef Dańko Prof. Dr

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. I. Wprowadzenie do historii. II. Początki cywilizacji. Od autorów... 8

Spis treêci. I. Wprowadzenie do historii. II. Początki cywilizacji. Od autorów... 8 Od autorów....................................... 8 I. Wprowadzenie do historii 1. Dzieje historia historiografia...................... 12 Czym jest historia?............................... 12 Przedmiot

Bardziej szczegółowo

BADANIA ARCHEOLOGICZNE W WESÓŁKACH, POW. KALISZ, W 1963 ROKU

BADANIA ARCHEOLOGICZNE W WESÓŁKACH, POW. KALISZ, W 1963 ROKU KRZYSZTOF DĄBROWSKI BADANIA ARCHEOLOGICZNE W WESÓŁKACH, POW. KALISZ, W 1963 ROKU W sierpniu 1963 r. kontynuowano 1 prace badawcze na cmentarzysku lateńsko- -rzymskim. Na obszarze 1026 m 2 odkryto i wyeksplorowano

Bardziej szczegółowo

Claudine. Anne. Klasyczny kominek w tradycyjnym stylu, prosty lub narożny. Półka pod wkładem oraz element nad wkładem. lub z cegiełek.

Claudine. Anne. Klasyczny kominek w tradycyjnym stylu, prosty lub narożny. Półka pod wkładem oraz element nad wkładem. lub z cegiełek. Claudine Kominek w tradycyjnym stylu, prosty lub narożny, wykonany z piaskowca w pięciu ciepłych kolorach. Półka pod wkładem oraz element nad wkładem w wariantach z piaskowca szlifowanego lub z cegiełek.

Bardziej szczegółowo

Wykonanie rekonstrukcji odlewanej bransolety z epoki brązu

Wykonanie rekonstrukcji odlewanej bransolety z epoki brązu A R C H I V E S of F O U N D R Y E N G I N E E R I N G Published quarterly as the organ of the Foundry Commission of the Polish Academy of Sciences ISSN (1897-3310) Volume 13 Special Issue 3/2013 185 190

Bardziej szczegółowo

CHEMIA. symbol nazwa grupowania wyjątki. Produkcja masy włóknistej. Produkcja papieru i tektury

CHEMIA. symbol nazwa grupowania wyjątki. Produkcja masy włóknistej. Produkcja papieru i tektury CHEMIA symbol nazwa grupowania wyjątki 17.11.Z 17.12.Z Produkcja masy włóknistej Produkcja papieru i tektury 17.21.Z 19.10.Z Produkcja papieru falistego i tektury falistej oraz opakowań z papieru i tektury

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE z realizacji misji branżowej na Słowacji

SPRAWOZDANIE z realizacji misji branżowej na Słowacji SPRAWOZDANIE z realizacji misji branżowej na Słowacji Termin: Misja odbyła się w dniach 18.03.2013r. do 21.03.2013 r. Lokalizacja misji: Słowacja: Kosice, Kropachy, Poprad, Svit, Snina Uczestnicy: W misji

Bardziej szczegółowo

Pomniki i tablice. Toruń. Zbigniew Kręcicki

Pomniki i tablice. Toruń. Zbigniew Kręcicki Zbigniew Kręcicki Pomniki i tablice Toruń Po lewej. Plac Rapackiego. Uroczyste odsłonięcie pomnika Marszałka nastąpiło 15 sierpnia 2000 r. w 80. rocznicę bitwy warszawskiej. Po prawej. Pierwszy, tymczasowy

Bardziej szczegółowo

URUCHOMIENIE PRODUKCJI ARMATURY Z ŻELIWA O GWARANTOWANEJ UDARNOŚCI W NISKICH TEMPERATU- RACH

URUCHOMIENIE PRODUKCJI ARMATURY Z ŻELIWA O GWARANTOWANEJ UDARNOŚCI W NISKICH TEMPERATU- RACH 106/18 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 18 (2/2) ARCHIVES OF FOUNDRY Year 2006, Volume 6, N o 18 (2/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 URUCHOMIENIE PRODUKCJI ARMATURY Z ŻELIWA O GWARANTOWANEJ

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum

Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum Wymagania na poszczególne stopnie z historii klas I-III gimnazjum Kryteria oceniania historia kl. I Ocena dopuszczająca. Poziom wymagań konieczny. - zna pojęcia źródło historyczne, era, zlokalizuje na

Bardziej szczegółowo

Materiały z zajęć artystycznych dla klas II Klasowy quiz wiedzy o sztuce etap I test wyboru

Materiały z zajęć artystycznych dla klas II Klasowy quiz wiedzy o sztuce etap I test wyboru Materiały z zajęć artystycznych dla klas II Klasowy quiz wiedzy o sztuce etap I test wyboru 1.Jakiego koloru szatę miał na sobie Stefan Batory w obrazie Marcina Kobera pt.,,portret Stefana Batorego? a)

Bardziej szczegółowo

SYNTESIS LINE drzwi rozwierane

SYNTESIS LINE drzwi rozwierane drzwi rozwierane SYNTESIS LINE drzwi rozwierane Syntesis Line drzwi rozwierane to rozwiązanie, które umożliwia zainstalowanie drzwi z ukrytymi zawiasami w aluminiowej ościeżnicy. W zależności od upodobań,

Bardziej szczegółowo

Jedną z najciekawszych i najbardziej tajemniczych kultur kontynentu amerykańskiego jest właśnie kultura Majów. Prawdopodobnie była to też kultura

Jedną z najciekawszych i najbardziej tajemniczych kultur kontynentu amerykańskiego jest właśnie kultura Majów. Prawdopodobnie była to też kultura Jedną z najciekawszych i najbardziej tajemniczych kultur kontynentu amerykańskiego jest właśnie kultura Majów. Prawdopodobnie była to też kultura najsilniej rozwinięta na tym obszarze. Majowie to grupa

Bardziej szczegółowo

Okręgi przemysłowe. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com

Okręgi przemysłowe. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com Okręgi przemysłowe. 1. Rodzaje przestrzennych form koncentracji przemysłu Ośrodek przemysłowy miejscowość posiadająca zakłady przemysłowe Okręg przemysłowy obszar o dużym nagromadzeniu zakładów przemysłowych,

Bardziej szczegółowo

ŻELIWA NIESTOPOWE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

ŻELIWA NIESTOPOWE. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ŻELIWA NIESTOPOWE Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Żeliwo stop żelaza z węglem, zawierający 2,5 4,5% C i inne pierwiastki (Si, Mn, P,

Bardziej szczegółowo

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Typ szkoły: Zasadnicza Szkoła Zawodowa - 3-letni okres nauczania /1//2/ Zawód: operator maszyn i urządzeń odlewniczych; symbol 812107

Bardziej szczegółowo

MASZYNY ODLEWNICZE Casting machines and mechanisms PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

MASZYNY ODLEWNICZE Casting machines and mechanisms PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu Kierunek: Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Rodzaj przedmiotu: specjalnościowy Rodzaj zajęć: Wyk., Sem. MASZYNY ODLEWNICZE Casting machines and mechanisms Poziom studiów: studia II stopnia

Bardziej szczegółowo

y PODAJĘ Podaję chemiczne nazwy minerałów żelaza.

y PODAJĘ Podaję chemiczne nazwy minerałów żelaza. Warszawski Tryptyk Edukacyjny Do wykorzystania na lekcjach: chemii, geografii. Wytop żelaza dawniej i dziś Marcin Jaworski, Małgorzata M. Jaworska Żelazo to piąty pod względem rozpowszechnienia pierwiastek

Bardziej szczegółowo

OBRÓBKA CIEPLNO-PLASTYCZNA ŻELIWA SFEROIDALNEGO

OBRÓBKA CIEPLNO-PLASTYCZNA ŻELIWA SFEROIDALNEGO 43/19 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 19 Archives of Foundry Year 2006, Volume 6, Book 19 PAN - Katowice PL ISSN 1642-5308 OBRÓBKA CIEPLNO-PLASTYCZNA ŻELIWA SFEROIDALNEGO T. SZYKOWNY 1, K.CIECHACKI

Bardziej szczegółowo

www.sdmp.pl Serdecznie witamy

www.sdmp.pl Serdecznie witamy www.sdmp.pl Serdecznie witamy 12 stycznia 2011 Wedding, Baildon, Wilkinson. Budowniczowie hut Z cyklu: Najważniejsze postacie w 250-cio letniej historii huty i Ozimka 13 marca 1757 urodził się w Seedorf

Bardziej szczegółowo

technologie przyszłości rapid prototyping Andrzej Sobaś

technologie przyszłości rapid prototyping Andrzej Sobaś technologie przyszłości rapid prototyping Andrzej Sobaś najpopularniejsze technologie: 3D printing utwardzanie proszku skrobiowego przy pomocy kleju PolyJet utwardzanie światłem UV ciekłej żywicy akrylowej

Bardziej szczegółowo

METODA SZYBKIEGO PROTOTYPOWANIA WOSKOWYCH MODELI ŁOPATEK W MATRYCACH SILIKONOWYCH

METODA SZYBKIEGO PROTOTYPOWANIA WOSKOWYCH MODELI ŁOPATEK W MATRYCACH SILIKONOWYCH 116/18 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 18 (2/2) ARCHIVES OF FOUNDRY Year 2006, Volume 6, N o 18 (2/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 METODA SZYBKIEGO PROTOTYPOWANIA WOSKOWYCH MODELI ŁOPATEK

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym

Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym Nowoczesne technologie materiałowe stosowane w przemyśle lotniczym ZB 7. Plastyczne kształtowanie stopów magnezu (kucie precyzyjne, tłoczenie, wyciskanie, walcowanie itp.) Autorzy i liderzy merytoryczni

Bardziej szczegółowo

KARTA KATALOGOWA. infolinia: 801-005-885 info@egsystem-sklep.pl www.egsystem-sklep.pl. Nazwa: Półmaska jednorazowego użytku NEOSEC Typ: EG-NEOSEC

KARTA KATALOGOWA. infolinia: 801-005-885 info@egsystem-sklep.pl www.egsystem-sklep.pl. Nazwa: Półmaska jednorazowego użytku NEOSEC Typ: EG-NEOSEC KARTA KATALOGOWA Nazwa: Półmaska jednorazowego użytku NEOSEC Typ: EG-NEOSEC Półmaski we wszystkich wariantach: bez zaworów wydechowych Półmaski o największym rozwinięciu powierzchni filtracyjnej, zapewniające

Bardziej szczegółowo

Nowość! Kapturki i opaski ścierne POLICAP. Najwyższa wydajność przy obróbce każdego materiału. SiC-COOL oraz CO-COOL. Innowacje

Nowość! Kapturki i opaski ścierne POLICAP. Najwyższa wydajność przy obróbce każdego materiału. SiC-COOL oraz CO-COOL. Innowacje Kapturki i opaski ścierne POICAP Najwyższa wydajność przy obróbce każdego materiału Nowość! Innowacje ic-coo oraz CO-COO ZAUFAJ NIEBIEKIM Wyjątkowy, szeroki program produktów Bardzo duża ilość usuwanego

Bardziej szczegółowo

1. Właściwy dobór taśmy

1. Właściwy dobór taśmy 1. Właściwy dobór taśmy 1. 1. Długość taśmy Wymiary taśmy są ściśle związane z rodzajem używanej przecinarki. Informacje na ten temat można przeczytać w DTR-ce maszyny. 1. 2. Szerokość taśmy W przecinarkach

Bardziej szczegółowo

50. Chrystus Ukrzyżowany Warsztat lokalny, Krasnobród, XIX w. 49. Chrystus Ukrzyżowany Warsztat lokalny, XIX w.

50. Chrystus Ukrzyżowany Warsztat lokalny, Krasnobród, XIX w. 49. Chrystus Ukrzyżowany Warsztat lokalny, XIX w. 49. Chrystus Ukrzyżowany Warsztat lokalny, XIX w. wys. 30 cm. Korpus umieszczony na krzyżu wtórnie. Brak obydwu ramion, uszkodzenia i przetarcia polichromii. Konserwacja pełna w 2007 r. (M. Serafinowicz).

Bardziej szczegółowo

PRODUKCJA I ZUŻYCIE ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJACH AMERYKI. Kasia Potrykus Klasa II Gdynia 2014r.

PRODUKCJA I ZUŻYCIE ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJACH AMERYKI. Kasia Potrykus Klasa II Gdynia 2014r. PRODUKCJA I ZUŻYCIE ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJACH AMERYKI. Kasia Potrykus Klasa II Gdynia 2014r. Ameryka Północna http://www.travelplanet.pl/przewodnik/ameryka-polnocna-i-srodkowa/ Ameryka Południowa

Bardziej szczegółowo

I Wymagania techniczne dla projektowania:

I Wymagania techniczne dla projektowania: Rzeszów, 28.05.2015 Adamet Witold Gajdek, Adam Pęczar sp. jawna ul. Chmaja 4 35-021 Rzeszów Dot. Zapytanie ofertowe dotyczące projektu Opracowanie technologii i uruchomienie produkcji wyrobów ze stopów

Bardziej szczegółowo

KOMPUTEROWE PLANOWANIE PRODUKCJI ODLEWÓW PRECYZYJNYCH SYSTEMEM ERP

KOMPUTEROWE PLANOWANIE PRODUKCJI ODLEWÓW PRECYZYJNYCH SYSTEMEM ERP 54/17 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2005, Rocznik 5, Nr 17 Archives of Foundry Year 2005, Volume 5, Book 17 PAN - Katowice PL ISSN 1642-5308 KOMPUTEROWE PLANOWANIE PRODUKCJI ODLEWÓW PRECYZYJNYCH SYSTEMEM ERP

Bardziej szczegółowo

Kunsthistorisches Museum Wiedeń

Kunsthistorisches Museum Wiedeń Kunsthistorisches Museum Wiedeń KUNSTHISTORISCHES MUSEUM WIEDEŃ 1010 Wiedeń, Maria Theresien-Platz Metro: U2 Museumsquartier, U3 Volkstheater Autobus: 2A, 48A, 57A Kunsthistorisches Museum Wiedeń zostało

Bardziej szczegółowo

UDARNOŚĆ STALIWA L15G W TEMPERATURZE -40 C. RONATOSKI Jacek, ABB Zamech Elbląg, GŁOWNIA Jan, AGH Kraków

UDARNOŚĆ STALIWA L15G W TEMPERATURZE -40 C. RONATOSKI Jacek, ABB Zamech Elbląg, GŁOWNIA Jan, AGH Kraków 35/38 Solidification of Metals and Alloys, No. 38, 1998 Krzepnięcie Metali i Stopów, nr 38, 1998 PAN KATOWICE PL ISSN 0208-9386 UDARNOŚĆ STALIWA L15G W TEMPERATURZE -40 C RONATOSKI Jacek, ABB Zamech Elbląg,

Bardziej szczegółowo

Elbląg, dnia 24 września 2014 r. www.elzamech.com.pl

Elbląg, dnia 24 września 2014 r. www.elzamech.com.pl Możliwości produkcyjne Odlewni ELZAMECH po realizacji projektu pt. Wdrożenie nowoczesnego, zintegrowanego systemu wytapiania żeliwa współfinansowanego ze środków UE Elbląg, dnia 24 września 2014 r. www.elzamech.com.pl

Bardziej szczegółowo

b) na obszarze Żyznego Półksiężyca rozwinęła się cywilizacja Mezopotamii

b) na obszarze Żyznego Półksiężyca rozwinęła się cywilizacja Mezopotamii TEST POWTÓRZENIOWY KLASA III od starożytności do XVI wieku. 1.Określ czy poniższe zdania są prawdziwe czy fałszywe a) proces przeobrażania się gatunków to rewolucja b) na obszarze Żyznego Półksiężyca rozwinęła

Bardziej szczegółowo

REMIX S.A. Urządzenia do procesów odlewniczych i obróbki cieplnej

REMIX S.A. Urządzenia do procesów odlewniczych i obróbki cieplnej REMIX S.A. Urządzenia do procesów odlewniczych i obróbki cieplnej Piece tyglowe Piece tyglowe są przeznaczone do topienia lub przetrzymywania ciekłych metali nieżelaznych i ich stopów: aluminium, miedzi,

Bardziej szczegółowo

Towaroznawstwo artykułów przemysłowych

Towaroznawstwo artykułów przemysłowych Towaroznawstwo artykułów przemysłowych Towaroznawstwo Tomasz Poskrobko Przemysł produkcja materialna, polegająca na wytwarzaniu wyrobów w sposób masowy, przy użyciu urządzeń mechanicznych, Towary przemysłowe

Bardziej szczegółowo

ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ

ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ Szybkobieżne Pojazdy Gąsienicowe (15) nr 1, 2002 Stanisław JURA Roman BOGUCKI ODPORNOŚĆ STALIWA NA ZUŻYCIE EROZYJNE CZĘŚĆ II. ANALIZA WYNIKÓW BADAŃ Streszczenie: W części I w oparciu o teorię Bittera określono

Bardziej szczegółowo

Naturalny Łupek Dachowy GERMANIC IBERO

Naturalny Łupek Dachowy GERMANIC IBERO Idealna forma dachu Naturalny Łupek Dachowy GERMANIC IBERO Dachówka stworzona przez naturę Ibero IBERO jest kamieniem wydobywanym ze złóż w regionie Valldeoras w północno-zachodniej Hiszapanii. Region

Bardziej szczegółowo

MECHANICZNYCH STOPU CHROMO-KOBALTOWEGO W ZALEśNO NOŚCI OD TECHNOLOGII ODLEWANIA. Joanna Wasylów

MECHANICZNYCH STOPU CHROMO-KOBALTOWEGO W ZALEśNO NOŚCI OD TECHNOLOGII ODLEWANIA. Joanna Wasylów ANALIZA WŁAŚCIWOW CIWOŚCI MECHANICZNYCH STOPU CHROMO-KOBALTOWEGO W ZALEśNO NOŚCI OD TECHNOLOGII ODLEWANIA Joanna Wasylów Błędy podczas projektowania, modelowania i odlewania szkieletu koryguje się w kolejnych

Bardziej szczegółowo

PROJEKT WYKONAWCZY. Z ZAPLECZEM i INFRASTRUKTURĄ TECHNICZNĄ

PROJEKT WYKONAWCZY. Z ZAPLECZEM i INFRASTRUKTURĄ TECHNICZNĄ PROJEKT WYKONAWCZY TEMAT: PRZEBUDOWA I ROZBUDOWA BUDYNKU SZKOŁY WRAZ Z ZAPLECZEM i INFRASTRUKTURĄ TECHNICZNĄ ADRES: Dębica dz. nr 351/4, 352/1 obr. 1 ZAKRES: PROJEKT BUDOWLANY PRZEŁOŻENIA ODCINKA SIECI

Bardziej szczegółowo

TOLERANCJE WYMIAROWE SAPA

TOLERANCJE WYMIAROWE SAPA TOLERANCJE WYMIAROWE SAPA Tolerancje wymiarowe SAPA zapewniają powtarzalność wymiarów w normalnych warunkach produkcyjnych. Obowiązują one dla wymiarów, dla których nie poczyniono innych ustaleń w trakcie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp 9 ROK 2008

Spis treści. Wstęp 9 ROK 2008 Spis treści Wstęp 9 I. METALE I ICH STOPY 1. Wprowadzenie nowoczesnych metod do badań odlewów i materiałów odlewniczych z wykorzystaniem nowej aparatury, będącej na wyposażeniu Zespołu Laboratoriów Badawczych.

Bardziej szczegółowo

W jaki metal zamieniał przedmioty dotyk mitycznego króla Midasa? złoto. srebro. platynę

W jaki metal zamieniał przedmioty dotyk mitycznego króla Midasa? złoto. srebro. platynę W jaki metal zamieniał przedmioty dotyk mitycznego króla Midasa? złoto srebro platynę W jaki metal zamieniał przedmioty dotyk mitycznego króla Midasa? złoto srebro platynę W jaki metal zamieniał przedmioty

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE MONTAŻU STUDZIENEK KANALIZACYJNYCH MONOKAN Z POLIETYLENU (PE) produkcji firmy EKO-SYSTEMY Sp. z o. o.

WYTYCZNE MONTAŻU STUDZIENEK KANALIZACYJNYCH MONOKAN Z POLIETYLENU (PE) produkcji firmy EKO-SYSTEMY Sp. z o. o. WYTYCZNE MONTAŻU STUDZIENEK KANALIZACYJNYCH MONOKAN Z POLIETYLENU (PE) produkcji firmy EKO-SYSTEMY Sp. z o. o. EKO-SYSTEMY Sp. z o.o. WSTĘP Przedmiotem niniejszych wytycznych montażu są studzienki kanalizacyjne

Bardziej szczegółowo

PL 203790 B1. Uniwersytet Śląski w Katowicach,Katowice,PL 03.10.2005 BUP 20/05. Andrzej Posmyk,Katowice,PL 30.11.2009 WUP 11/09 RZECZPOSPOLITA POLSKA

PL 203790 B1. Uniwersytet Śląski w Katowicach,Katowice,PL 03.10.2005 BUP 20/05. Andrzej Posmyk,Katowice,PL 30.11.2009 WUP 11/09 RZECZPOSPOLITA POLSKA RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 203790 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 366689 (51) Int.Cl. C25D 5/18 (2006.01) C25D 11/00 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

Najlepsze dostępne praktyki i technologie w metalurgii. dr hab. inż. M. Czaplicka, Instytut Metali Nieżelaznych, Gliwice

Najlepsze dostępne praktyki i technologie w metalurgii. dr hab. inż. M. Czaplicka, Instytut Metali Nieżelaznych, Gliwice Najlepsze dostępne praktyki i technologie w metalurgii dr hab. inż. M. Czaplicka, Instytut Metali Nieżelaznych, Gliwice Źródła emisji Hg metalurgia metali nieżelaznych Emisje Hg do atmosfery pochodzą głównie

Bardziej szczegółowo

43/37 JAKOŚĆ ŻELIW A SYNTETYCZNEGO WYTWARZANEGO W PIECU INDUKCYJNO-PLAZMOWYM. l. Wstęp

43/37 JAKOŚĆ ŻELIW A SYNTETYCZNEGO WYTWARZANEGO W PIECU INDUKCYJNO-PLAZMOWYM. l. Wstęp 43/37 Solidification of Metais and Alloys, Year 2000, Volume 2, Book No. 43 Krzepnięcie Metali i Stopów, Rok 2000, Rocznik 2, Nr 43 PAN- Katowice PL ISSN 0208-9386 JAKOŚĆ ŻELIW A SYNTETYCZNEGO WYTWARZANEGO

Bardziej szczegółowo

Operacja technologiczna to wszystkie czynności wykonywane na jednym lub kilku przedmiotach.

Operacja technologiczna to wszystkie czynności wykonywane na jednym lub kilku przedmiotach. Temat 23 : Proces technologiczny i planowanie pracy. (str. 30-31) 1. Pojęcia: Proces technologiczny to proces wytwarzania towarów wg przepisów. Jest to zbiór czynności zmieniających właściwości fizyczne

Bardziej szczegółowo

Pojemniki niestandardowe

Pojemniki niestandardowe Założyciel firmy Georg Utz 1916 1988 Pojemniki niestandardowe 236 Pojemniki specjalnego przeznaczenia Pojemniki specjalnego przeznaczenia 237 Rozwiązania dopasowane do potrzeb klienta Po jem ni ki spe

Bardziej szczegółowo

Katalog wystawy w Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie

Katalog wystawy w Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie Katalog wystawy w Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie Gniezno 2015 Publikacja towarzysząca wystawie Dawna wytwórczość na ziemiach polskich zorganizowanej w dniach 29 kwietnia 4 października 2015

Bardziej szczegółowo

ul. Zakopiańska 73 30-418 Kraków, Polska tel: +48 (12) 261-83-24 fax +48 (12) 266-08-70 iod@iod.krakow.pl Rok założenia Established in 1946

ul. Zakopiańska 73 30-418 Kraków, Polska tel: +48 (12) 261-83-24 fax +48 (12) 266-08-70 iod@iod.krakow.pl Rok założenia Established in 1946 ul. Zakopiańska 73 30-418 Kraków, Polska tel: +48 (12) 261-83-24 fax +48 (12) 266-08-70 iod@iod.krakow.pl Rok założenia Established in 1946 Propozycje badawczo-wdrożeniowe Instytutu Odlewnictwa Konwersja

Bardziej szczegółowo

Monika Peplińska. Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu zajęcia techniczne dla klasy VI szkoły podstawowej.

Monika Peplińska. Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu zajęcia techniczne dla klasy VI szkoły podstawowej. Klasa VIa Monika Peplińska Plan wynikowy z wymaganiami edukacyjnymi przedmiotu zajęcia techniczne dla klasy VI szkoły podstawowej Część techniczna Dział 6. Materiały włókiennicze 6.1 Rodzaje. wymienia

Bardziej szczegółowo

Pompy ciepła 25.3.2014

Pompy ciepła 25.3.2014 Katedra Klimatyzacji i Transportu Chłodniczego prof. dr hab. inż. Bogusław Zakrzewski Wykład 6: Pompy ciepła 25.3.2014 1 Pompy ciepła / chłodziarki Obieg termodynamiczny lewobieżny Pompa ciepła odwracalnie

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie składu ziarnowego kruszyw z wykorzystaniem próbek zredukowanych

Oznaczanie składu ziarnowego kruszyw z wykorzystaniem próbek zredukowanych dr inż. Zdzisław Naziemiec ISCOiB, OB Kraków Oznaczanie składu ziarnowego kruszyw z wykorzystaniem próbek zredukowanych Przesiewanie kruszyw i oznaczenie ich składu ziarnowego to podstawowe badanie, jakie

Bardziej szczegółowo

Zapytania. Siewierz, dnia 12 lipca 2013 r. ZP.271.12.2013

Zapytania. Siewierz, dnia 12 lipca 2013 r. ZP.271.12.2013 URZĄD MIASTA I GMINY SIEWIERZ 42 470 Siewierz, ul. Żwirki i Wigury 16 e-mail: siewierz@siewierz.pl tel. 32 64-99-400, 32 64-99-401 fax. 32 64-99-402 ZP.271.12.2013 Siewierz, dnia 12 lipca 2013 r. Zapytania

Bardziej szczegółowo

PRZEKROJE RYSUNKOWE CZ.1 PRZEKROJE PROSTE. Opracował : Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu

PRZEKROJE RYSUNKOWE CZ.1 PRZEKROJE PROSTE. Opracował : Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu PRZEKROJE RYSUNKOWE CZ.1 PRZEKROJE PROSTE Opracował : Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu IDEA PRZEKROJU stosujemy, aby odzwierciedlić wewnętrzne, niewidoczne z zewnątrz, kształty przedmiotu.

Bardziej szczegółowo

PAN WIÓRECKI I ŚWIAT-MASZYNA Człowiek a technologia od kamienia do komputera

PAN WIÓRECKI I ŚWIAT-MASZYNA Człowiek a technologia od kamienia do komputera PAN WIÓRECKI I ŚWIAT-MASZYNA Człowiek a technologia od kamienia do komputera Autor: Aleksander Dzbyński ISBN: 978-83-89949-66-0 Liczba stron: 270 Oprawa: miękka Format: 14,5 20,5 cm Rok wydania: 2011 Język:

Bardziej szczegółowo

WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera

WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera WyŜsza Szkoła InŜynierii Dentystycznej im. prof. Meissnera ANALIZA POŁĄCZENIA WARSTW CERAMICZNYCH Z PODBUDOWĄ METALOWĄ Promotor: Prof. zw. dr hab. n. tech. MACIEJ HAJDUGA Tadeusz Zdziech CEL PRACY Celem

Bardziej szczegółowo

LAF-Polska Bielawa 58-260, ul. Wolności 117 NIP: 882-152-92-20 REGON: 890704507 http://www.laf-polska.pl

LAF-Polska Bielawa 58-260, ul. Wolności 117 NIP: 882-152-92-20 REGON: 890704507 http://www.laf-polska.pl Podstawowe informacje o stali Stal jest stopem żelaza, węgla i innych pierwiastków stopowych o zawartości do 2,14 % węgla. W praktyce, jako stale oznacza się stopy, które najczęściej zawierają żelazo,

Bardziej szczegółowo

K R A K Ó W 2 0 0 8. Rozprawa doktorska. Jacek Krokosz. Promotor pracy: Dr hab. inż. Stanisław Rzadkosz prof. AGH

K R A K Ó W 2 0 0 8. Rozprawa doktorska. Jacek Krokosz. Promotor pracy: Dr hab. inż. Stanisław Rzadkosz prof. AGH Akademia Górniczo Hutnicza im. St. Staszica w Krakowie WYDZIAŁ ODLEWNICTWA KATEDRA TWORZYW FORMIERSKICH, TECHNOLOGII FORMY I ODLEWNICTWA METALI NIEŻELAZNYCH Rozprawa doktorska Studium archeometalurgii

Bardziej szczegółowo

PRACE INSTYTUTU ODLEWNICTWA

PRACE INSTYTUTU ODLEWNICTWA PRACE INSTYTUTU ODLEWNICTWA Tom L Rok 2010 Zeszyt 3 WPŁYW MODYFIKACJI BEZPOŚREDNIEJ W FORMIE ODLEWNICZEJ NA STRUKTURĘ STOPÓW ŻELAZA EFFECT OF DIRECT IN-MOULD INOCULATION ON THE STRUCTURE OF IRON ALLOYS

Bardziej szczegółowo

Właściwe rozwiązania i odpowiedzi

Właściwe rozwiązania i odpowiedzi Oferta Outsourcingu - Przemysł BIG InvestConsult AG Właściwe rozwiązania i odpowiedzi OUTSOURCING PRODUKCJI Przemysł maszynowy, metalowy Przemysł motoryzacyjny, kolejowy Przemysł elektromechaniczny, klimatyzacji

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA NA LEKCJACH HISTORII W GIMNAZJUM W KLASACH I-III

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA NA LEKCJACH HISTORII W GIMNAZJUM W KLASACH I-III PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA NA LEKCJACH HISTORII W GIMNAZJUM W KLASACH I-III Ważnym elementem procesu dydaktycznego jest ocena, która pozwala określić zakres wiedzy i umiejętności opanowany przez ucznia.

Bardziej szczegółowo

Metody łączenia metali. rozłączne nierozłączne:

Metody łączenia metali. rozłączne nierozłączne: Metody łączenia metali rozłączne nierozłączne: Lutowanie: łączenie części metalowych za pomocą stopów, zwanych lutami, które mają niższą od lutowanych metali temperaturę topnienia. - lutowanie miękkie

Bardziej szczegółowo

OKREŚLENIE METODĄ KALORYMETRII SKANINGOWEJ ENTALPII PRZEMIAN FAZOWYCH W ŻELIWIE SZARYM

OKREŚLENIE METODĄ KALORYMETRII SKANINGOWEJ ENTALPII PRZEMIAN FAZOWYCH W ŻELIWIE SZARYM 5/22 Archives of Foundry, Year 6, Volume 6, 22 Archiwum Odlewnictwa, Rok 6, Rocznik 6, Nr 22 PAN Katowice PL ISSN 1642-538 OKREŚLENIE METODĄ KALORYMETRII SKANINGOWEJ ENTALPII PRZEMIAN FAZOWYCH W ŻELIWIE

Bardziej szczegółowo

ZNACZENIE PIKTOGRAMÓW DOTYCZĄCYCH PRANIA, BIELENIA, SUSZENIA, PRASOWANIA I PROFESJONALNEJ KONSERWACJI WYROBÓW TEKSTYLNYCH.

ZNACZENIE PIKTOGRAMÓW DOTYCZĄCYCH PRANIA, BIELENIA, SUSZENIA, PRASOWANIA I PROFESJONALNEJ KONSERWACJI WYROBÓW TEKSTYLNYCH. ZNACZENIE PIKTOGRAMÓW DOTYCZĄCYCH PRANIA, BIELENIA, SUSZENIA, PRASOWANIA I PROFESJONALNEJ KONSERWACJI WYROBÓW TEKSTYLNYCH. Poniższe informacje opracowano na podstawie: PN-EN ISO 3758:2012 Tekstylia - system

Bardziej szczegółowo

Odzież ochronna przeznaczona dla pracowników przemysłu narażonych na działanie czynników gorących.

Odzież ochronna przeznaczona dla pracowników przemysłu narażonych na działanie czynników gorących. Odzież chroniąca przed gorącymi czynnikami termicznymi Na wielu stanowiskach pracy m.in. w hutach i zakładach metalurgicznych, podczas spawania, akcji przeciwpożarowych pracownik narażony jest na działanie

Bardziej szczegółowo

KRAKODLEW S.A. ul. Ujastek 1 30-969 Kraków NIP: 678-10-10-225 REGON: 350821059

KRAKODLEW S.A. ul. Ujastek 1 30-969 Kraków NIP: 678-10-10-225 REGON: 350821059 Kraków, dn. 20.05.2011r. KRAKODLEW S.A. ul. Ujastek 1 30-969 Kraków NIP: 678-10-10-225 REGON: 350821059 Zapytanie ofertowe dotyczące Zakupu i dostawy regałów oraz wanien wychwytowych do składowania pojemników

Bardziej szczegółowo

Podstawy Konstrukcji Maszyn. Wykład nr. 2 Obróbka i montaż części maszyn

Podstawy Konstrukcji Maszyn. Wykład nr. 2 Obróbka i montaż części maszyn Podstawy Konstrukcji Maszyn Wykład nr. 2 Obróbka i montaż części maszyn 1. WSTĘP Przedwojenny Polski pistolet VIS skomplikowana i czasochłonna obróbka skrawaniem Elementy składowe pistoletu podzespoły

Bardziej szczegółowo

precyzyjne rury spawane ze stali węglowej 80000 metrów

precyzyjne rury spawane ze stali węglowej 80000 metrów Kluczbork plant Marcegaglia Poland Zakład produkcyjny Marcegaglia w Kluczborku, Polska, został uruchomiony w 2010 r. i wytwarza precyzyjne rury spawane ze stali węglowej do szerokiego zakresu zastosowań.

Bardziej szczegółowo

BADANIA MATERIAŁOWE ODLEWÓW GŁOWIC SILNIKÓW

BADANIA MATERIAŁOWE ODLEWÓW GŁOWIC SILNIKÓW 16/38 Solidification of Metals and Alloys, No. 38, 1998 Krzepnięcie Metali i Stopów, nr 38, 1998 PAN Katowice PL ISSN 0208-9386 BADANIA MATERIAŁOWE ODLEWÓW GŁOWIC SILNIKÓW ORŁOWICZ Władysław, OPIEKUN Zenon

Bardziej szczegółowo