Cz 2: Przedsi biorczo i konkurencyjno polskich przedsi biorstw

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Cz 2: Przedsi biorczo i konkurencyjno polskich przedsi biorstw"

Transkrypt

1 Cz 2: Przedsi biorczo i konkurencyjno polskich przedsi biorstw

2

3 mgr Anna Grabska Katedra Ekonomii Wydzia Zarz dzania, Politechnika Bia ostocka Instrumenty konkurowania a trwa o przewagi konkurencyjnej 1. Wst p Jedn z licznych konsekwencji realizowanych w Polsce reform spo ecznogospodarczych jest post puj cy proces globalizacji gospodarki. W efekcie dzia alno przedsi biorstw przekracza granice krajowe, czyni c je podmiotami rynku wiatowego. Jednocze nie nast puje dalsza indywidualizacja konsumenta, której towarzyszy nasycenie rynków i zaostrzenie konkurencji. Narastaj ca z o ono i niepewno otoczenia, a tak e post puj ca globalizacja zmuszaj przedsi biorstwa do poszukiwania rozwi - za pozwalaj cych na skuteczn walk konkurencyjn. Jednym z warunków pozwalaj cych na uzyskanie trwa ej przewagi konkurencyjnej na poziomie przedsi biorstwa jest wykorzystywanie okre lonego zestawu instrumentów konkurowania, trudnych do imitacji lub substytucji, co daje przedsi biorstwom mo liwo kszta towania cech w asnej oferty w taki sposób, e ich imitacja jest trudna, kosztowna lub wymaga d u - szego czasu. 2. Konkurencyjno przedsi biorstwa Istnieje ponad 400 definicji konkurencyjno ci 1, co w du ym stopniu pozwala u wiadomi nie tylko z o ono zjawiska, niejednoznaczno miar, ale te du swobod analiz 2. Cz sto przyjmowane s definicje kontrowersyjne, charakteryzuj ce si fragmentaryczno ci i jednostronno ci. Poj cie konkurencyjno ci zawiera w sobie ro ne elementy w zale no ci od tego, na co w danym badaniu k adzie si nacisk. W efekcie poj cie konkurencyjno ci mo e obejmowa zarówno elementy statyczne (jej ocen w okre lonym momencie), jak i dynamiczne (analiza czynników okre laj cych zdolno konkurencyjn w d ugim okresie z wyeksponowaniem zdolno ci do jej poprawy) 3. Dokonuj c kompleksowej oceny konkurencyjno ci nie mo na polega tylko na zbadaniu konkurencyjno ci w danym momencie poprzez relatywnie atwe do uj cia statystycznego zinterpretowanie dynamiki wzrostu sprzeda y, udzia u w rynku, wzro K. Kuci ski (red.), Uwarunkowania konkurencyjno ci przedsi biorstw w Polsce, Wyd. SGH, Warszawa 2000, s. 11. M. Gorynia, Koncepcja i metodyka badania konkurencyjno ci przedsi biorstwa w: Konkurencyjno gospodarki Polski w dobie integracji z UE i globalizacji, materia y konferencyjne, Wyd. SGH, Warszawa 2000, s. 89. B. Bakier, K. Meredyk, Istota i mechanizm konkurencyjno ci w: H. Podedworny, J. Grabowiecki, H. Wnorowski (red.), Konkurencyjno gospodarki polskiej a rola pa stwa przed akcesja do Unii Europejskiej, Uniwersytet w Bia ymstoku, Wydzia Ekonomiczny, ZMSG, Bia ystok 2000, s. 38.

4 100 Anna Grabska stu /spadku jako ci oferowanych produktów, rentowno ci i kondycji finansowej, stosunek nak adów na badania i rozwój do sprzeda y, ale raczej na okre leniu czynników rozwojowych, dynamicznych, czasem trudnych do zmierzenia, które okre laj zdolnoci do osi gni cia, poprawy lub utrzymania pozycji konkurencyjnej przedsi biorstwa w dynamicznym otoczeniu. Wzrost i przetrwanie przedsi biorstwa zale od aktualnych i przysz ych warunków zewn trznych oraz od zdolno ci przedsi biorstwa do przystosowania si do tych warunków oraz umiej tno ci ich kszta towania 4. Na konieczno systemowego podej cia do konkurencyjno ci wskazuje J. Bossak, który stwierdza, e konkurencyjno kraju to takie ukszta towanie si warunków instytucjonalnych, makroekonomicznych i warunków konkurencji oraz sprawno ci mechanizmu rynkowego, które buduj podstawy ekonomiczne dla dynamicznego rozwoju przedsi biorstw w warunkach zmieniaj cego si otoczenia 5. Takie uj cie konkurencyjno ci, wiadczy o podj ciu próby okre lenia czynników warunkuj cych zdolno do osi gania, utrzymania i poprawy konkurencyjno ci gospodarki. W literaturze zosta o wyodr bnione poj cie konkurencyjno ci systemowej, które obejmuje rozwi zanie, w którym spe nione s dwa warunki: 1. presja konkurencyjna stanowi ci gle wyzwanie dla poprawy efektywno ci produkcji i produktu, 2. przedsi biorstwa s zintegrowane w powo anych do tego celu sieciach wspó pracy, których ró norodno us ug, instytucji oraz powi za zewn trznych wspiera wysiek indywidualnych podmiotów. Autorzy tej koncepcji wprowadzili cztery ró ne poziomy, które s istotne z punktu widzenia konkurencyjno ci, a mianowicie: poziom meta-, makro-, mezo- i mikroekonomiczny. Na poziomie meta analizuje si takie czynniki jak zdolno spoecznej integracji i strategie. Na poziomie mezo omawia si struktury pomocnicze, które mobilizuj, wspieraj i uzupe niaj dzia ania podejmowane przez przedsi biorstwa. Ponadto poj cie konkurencyjno ci systemowej czy elementy ekonomii przemys owej i innowacyjnej a tak e socjologi przemys ow, a zw aszcza te jej elementy, które dotycz dyskusji nad fenomenem polityki kszta tuj cej instytucjonalne ramy wspó pracy 6. Koncepcja ta zasadniczo odbiega od bardzo cz sto prezentowanych bada nad konkurencyjno ci, w których g ówny nacisk k adzie si na makro- i mikrokonkurencyjno. W koncepcji systemowej konkurencyjno ci podkre la si znaczenia poziomu meta i mezokonkurencyjno ci, jako tych, które w sposób istotny wp ywaj na tworzenie ram efektywnej konkurencji. Analiza wyników ró norodnych bada, pozwala na postawienie tezy, e podmiotem, maj cym najwi kszy wp yw na konkurencyjno systemow jest przedsi biorstwo. Konkurencyjno powstaje na poziomie przedsi Por.: I. Bielski, Ekologiczny wymiar wspó czesnego marketingu, Ekologia i Technika nr 3/1999, s. 67. J. Bossak, Mi dzynarodowa konkurencyjno gospodarki polskiej uj cie instytucjonalne w: H. Podedworny, J. Grabowiecki, H. Wnorowski (red.), Konkurencyjno gospodarki..., op. cit., s. 21. K. Esser, W. Hillebrand, D. Messner, J. Meyer-Stammer, Systemic Competitiveness New Challenges to Business Politics w: Economics Volume 59, Institute for Scientific Cooperation, Tubingen, 1999, s. 62; przyt. za: K. ukrowska, Konkurencyjno systemowa w procesie transformacji. Przyk ad Polski w: Konkurencyjno, op. cit., s

5 Instrumenty konkurowania a trwa o przewagi konkurencyjnej 101 biorstwa, ale jednocze nie nie umniejsza to znaczenia czynników z poziomu meta, makro i mezokonkurencyjno ci 7. Podobny pogl d prezentuje M. Lubi ski, który stwierdza, e konkurencyjno gospodarki narodowej mo na uzna za zbudowan na konkurencyjno ci przedsi - biorstw, które dzia aj w jej granicach. Tym samym konkurencyjno gospodarki narodowej jest czym wi cej ni tylko rezultatem cznej lub przeci tnej konkurencyjno ci wspomnianych przedsi biorstw 8. Podobnie twierdzi K. Zymonik, przyjmuj c za o enie, e konkurencyjno gospodarki opiera si na konkurencyjno ci przedsi - biorstw, które prowadz dzia alno w okre lonym otoczeniu prawnym, finansowym i rodowiskowym 9. Na tej podstawie mo na zbudowa formalny model zale no ci pomi dzy konkurencyjno ci przedsi biorstwa (zmienna zale na) a zmiennymi niezale nymi okre laj - cymi jej wysoko. Model ten przyjmie nast puj c posta 10 : KP = f (CZ META, CZ MAK, CZ MEZ, CZ MIKRO ) gdzie: KP konkurencyjno przedsi biorstwa f funkcja opisuj ca zale no konkurencyjno ci przedsi biorstwa od determinuj cych j czynników CZ META czynniki metaekonomiczne CZ MAK czynniki makroekonomiczne CZ MEZ czynniki mezoekonomiczne CZ MIKRO czynniki mikroekonomiczne Do powy szej zale no ci funkcyjnej mo na doda nast puj ce uwagi: 1. je eli porównujemy przedsi biorstwa w ramach gospodarki wiatowej, to czynnik metaekonomiczny mo na pomin, poniewa jest on identyczny dla wszystkich krajów, 2. je eli porównujemy przedsi biorstwa w ramach okre lonej gospodarki narodowej, to czynnik makroekonomiczny mo na pomin, gdy jest on identyczny dla wszystkich przedsi biorstw z danej gospodarki, 3. je eli porównujemy przedsi biorstwa w ramach danej bran y z tej samej gospodarki narodowej, to mo na abstrahowa od czynników meta, makro i mezoekonomicznego. Wed ug F. Chesnais`a konkurencyjno przedsi biorstwa odzwierciedla pomy lne praktyki zarz dzania ze strony przedsi biorców lub rad nadzorczych, ale wyrasta ona tak e z si y oraz efektywno ci struktury produkcyjnej gospodarki narodowej, jej infrastruktury technicznej i innych czynników wyznaczaj cych efekty zewn trzne, które mog by podstaw dzia alno ci przedsi biorstwa 11. W efekcie konkurencyjno przedsi biorstwa jest uwarunkowana zarówno dzia aniami instytucji szczebla centralnego, decyzjami podejmowanymi przez wadz ustawodawcz i wykonawcz, jak i J. Meyer-Stamer, Konkurencyjno systemowa, Gospodarka Narodowa, nr 3/1996, s. 3. M. Lubi ski, Konkurencyjno gospodarki czy przedsi biorstwa?, Gospodarka Narodowa nr 6/1995. K. Zymonik, Jako a konkurencyjno w gospodarce narodowej, Problemy Jako ci nr 1/1998. Por.: M. Gorynia (red.), Luka konkurencyjna na poziomie przedsi biorstwa a przyst pienie Polski do Unii Europejskiej, Wyd. Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Pozna 2002, s. 61. F. Chesnais, Technical Cooperation Agreements between Firms, STI-Rewiew no. 4/1988.

6 102 Anna Grabska dzia aniami podejmowanymi w samym przedsi biorstwie, których trafno w du ym stopniu jest determinowana stopniem rozwoju spo eczno-ekonomicznego spo ecze - stwa. W efekcie mo na stwierdzi, e mi dzy czynnikami sprzyjaj cymi wzrostowi konkurencyjno ci gospodarki narodowej a dzia aniami przedsi biorstw, d cymi do poprawy w asnej konkurencyjno ci, istnieje silna wspó zale no. 3. Przewaga konkurencyjna przedsi biorstwa Odniesienie poj cia konkurencyjno ci do poziomu przedsi biorstwa oznacza, e osi gni cie pewnego stopnia konkurencyjno ci jest warunkiem decyduj cym o powodzeniu firmy na rynku. Sukces konkurencyjny przedsi biorstwa uzale niony jest od posiadania przez nie przewagi konkurencyjnej. Istot przewagi konkurencyjnej mo na sprowadzi do tego, e dane przedsi - biorstwo robi co lepiej lub inaczej od swoich rywali, dzi ki czemu osi ga lepsze rezultaty. Zawsze posiada ona charakter wzgl dny, tzn. uzale niona jest od tego, co dzieje si wewn trz przedsi biorstwa i w jego otoczeniu. Strategia konkurowania i sukces rynkowy zale od mo liwo ci firmy w zakresie konfigurowania wasnych zasobów i umiej tno ci, zdolno ci wyboru najkorzystniejszej areny konkurowania, przewidywania mo liwych ruchów konkurentów, gotowo ci i umiej tno ci ochrony zdobytej przewagi konkurencyjnej. Na tej podstawie mo na stwierdzi, e zdolno do konkurowania zmienia si zale nie od warunków zewn trznych i wewn trznych mo - liwo ci firmy 12. Przewaga konkurencyjna wynika z asymetryczno ci albo wyró nienia w dowolnym wymiarze (atrybucie albo czynniku) przedsi biorstwa, dzi ki któremu jest ono w stanie lepiej od innych obs u y klientów, przynie wi cej warto ci i osi gn wy szy poziom efektywno ci. W celu osi gni cia wzgl dnie trwa ego, wysokiego poziomu efektywno ci, trzeba si gn do wielorakich róde konkurencyjno ci, nale y stworzy i odnowi konfiguracj wielorakich przewag nad konkurentami 13. Przewaga konkurencyjna przedsi biorstwa jest zdobywana i utrzymywana w trzech wymiarach: w asno ci, dost pu i efektywno ci wykonania (tabela 1). W ka dym z nich wyst puj dwie orientacje: na tworzenie warto ci firmy i na ograniczanie swobody manewru strategicznego rywali Takie podej cia do problemu przewagi konkurencyjnej zawiera opracowanie: M. J. Stankiewicz (red.), Budowanie potencja u konkurencyjno ci przedsi biorstwa, Toru 1999, s. 110 i dalej. Por.: H. Ma, Creation and Preemption for Competitive Adventage, Management Decision nr 3/1999, s ; H. Ma, Constellation of Competitive Adventage: Compenents and Dynamics, Management Decision nr 4/1999, s

7 Tabela 1. Wymiar przewagi konkurencyjnej Instrumenty konkurowania a trwa o przewagi konkurencyjnej 103 Podstawowe ród a przewagi konkurencyjnej przedsi biorstwa na tworzenie warto ci firmy Orientacja strategiczna na ograniczanie swobody manewru strategicznego rywali Posiadanie na w asno Dost p do zasobów i kompetencji Efektywno wykonania oparta na nieustannym doskonaleniu Aktywne pozyskiwanie i gromadzenie zasobów i kompetencji, tworz ce bogactwo przedsi biorstwa. Tworzenie dost pu do zasobów i kompetencji poprzez budowanie sieci powi za z ró nymi interesariuszami (dostawcami, odbiorcami, klientami, itp.). Kszta towanie uczenia si w dzia aniu, s u ce osi ganiu przez ludzi wysokiego poziomu efektywno ci. Zaw anie swobody manewru konkurentów w tworzeniu zasobów i kompetencji cennych strategicznie. Blokowanie dost pu konkurentów do potencjalnie cennych strategicznie zasobów i kompetencji (np. wysoko wykwalifikowane zasoby si y roboczej). Opó nianie organizacyjnego uczenia si u konkurentów po to, aby zniech ci ich do efektywnego kreowania nowych kompetencji i stworzy im bariery rozwoju. ród o: opracowanie w asne ma podstawie: H. Ma, Creation and Preemption for Competitive Adventage, Management Decision nr 3/1999, s ; H. Ma, Constellation of Competitive Adventage: Compenents and Dynamics, Management Decision nr 4/1999, s Powy sza koncepcja kompleksowo ujmuje dzia ania zmierzaj ce do osi gni cia trwa ej przewagi konkurencyjnej, niemniej jednak ka de przedsi biorstwo powinno pami ta, i przyj cie tylko jednej orientacji strategicznej mo e spowodowa wyeliminowanie z rynku. Preferowanie tylko strategii tworz cej warto ci przedsi biorstwa mo na doszuka si w podej ciu zaprezentowanym przez J. Barneya. Wed ug tego autora przewaga konkurencyjna rozumiana jest jako zdolno do realizacji strategii, której nie s w stanie wdro y aktualni i potencjalni konkurenci 14. Realizacja wy cznie strategii zmierzaj cej do tworzenia warto ci przedsi biorstwa mo e spowodowa opó nion reakcj na dzia ania podejmowane przez konkurentów lub nadmierne umocnienie pozycji rywali. Przyj cie jako s usznej wy cznie strategii ograniczaj cej manewr rywali strategicznych mo e doprowadzi do sytuacji, w której przedsi biorstwo nie b dzie generowa o w asnych przewag konkurencyjnych, trudnych do imitacji. Wprawdzie ka de z sze ciu wskazanych róde przewagi konkurencyjnej jest wzgl d- nie niezale ne, jednak e dopiero w ca o ci stanowi one konfiguracj b d c struktur no n wzgl dnie trwa ej przewagi konkurencyjnej. W latach 80 pojawi o si w obszarze bada strategicznych nowe podej cie wywodz ce si z teorii ekonomii, wyja niaj ce niezb dne warunki do generowania trwa- 14 J. Barney, Firm Resources and Sustained Competitive Advantage, Journal of Management vol. 17 no. 1/1991, s. 102.

8 104 Anna Grabska ej przewagi konkurencyjnej przedsi biorstwa, poprzez pryzmat posiadanych przez nie zasobów. W literaturze zachodniej jest ono znane jako Resource-Based View of the Firm (w skrócie RBV), w polskiej jako podej cie zasobowe 15. W my l teorii przyjmuj cej za punkt wyj cia zasoby przedsi biorstwa, mo liwo osi gania ponadprzeci t- nych zysków wynika ze zdolno ci do lepszego ni konkurencja wykorzystania przez nie pewnych podstawowych zasobów niematerialnych i umiej tno ci, jak równie lepszego od rywali dostosowania tych umiej tno ci do kluczowych czynników sukcesu w danej bran y 16. Z tego wynika, e podej cie zasobowe traktuje przedsi biorstwo jako unikaln wi zk materialnych i niematerialnych zasobów i umiej tno ci. Istota zasobowej teorii sprowadza si do tego, e zasoby i umiej tno ci które s rzadkie, trwa e, niedoskonale mobilne i trudne do imitacji, umo liwiaj firmie uzyskiwanie trwa ej przewagi konkurencyjnej a w rezultacie sta ych, ponadprzeci tnych dochodów 17. Zestaw takich trudno zbywalnych, niedoskonale kopiowalnych, rzadkich i wyspecjalizowanych zasobów, które umo liwiaj firmie uzyskiwanie przewagi konkurencyjnej nazywa si aktywami strategicznymi 18. Do tak zdefiniowanych aktywów strategicznych niew tpliwie mo na zaliczy umiej tno stworzenia takiej gamy instrumentów konkurowania, które spowoduj, e oferta przedsi biorstwa b dzie wybierana cz ciej ni oferty konkurencji. Rozwa aj c kwesti przewagi konkurencyjnej nale y wskaza, e nie zawsze musi by ona widoczna, rozpoznawalna przez klientów i konkurentów. Istnienie przewagi stanowi mo e jedynie podstaw, baz do stosowania ró nych instrumentów konkurowania. Te ostatnie musz by natomiast atwo rozpoznawalne i identyfikowane przez nabywców. W zwi zku z tym instrumenty konkurowania mo na rozumie jako widoczne i posiadaj ce znaczenia dla klienta ró nice w warto ci oferty firmy lub ró nice jej zachowania, wiadomie kreowane w celu zdobycia nabywców 19. Mo na przyj wi c, e s wiadomie kreowanymi rodkami osi gania rynkowych celów strategicznych, a tym samym stanowi zbiory elementów sk adowych ich strategii konkurowania 20. Na podstawie dwóch gównych strategii konkurencyjnych przedsi biorstwa strategii przywództwa kosztowego (wiod cej pozycji kosztowej) oraz strategii wyró - nienia mo na wyodr bni cenowe i pozacenowe instrumenty konkurowania 21. Istot strategii przywództwa kosztowego jest uzyskanie trwa ej przewagi kosztów nad kon Por.: D. Faulkner, C. Bowman, Strategie konkurencji, Wyd. Gebethner i Spó ka, Warszawa 1996; J. Key, Podstawy sukcesu firmy, PWE, Warszawa D. Faulkner, C. Bowman, Strategie..., op. cit., s. 31. Por.: R. Amit, P. Schoemaker, Strategic assets and organizational rent, Strategic Management Journal vol 14/1993; J. Barney, Firm resources and sustained competitive advantage, Journal of Management vol. 17/1991 no. 1; I. Dierickx, K. Cool, Asset stock accumulation and sustainability of competitive advantage, Management Science vol. 35/1989 no. 12; R. Reed, R. DeFillippi, Casual Ambiguity, Barriers to Imitation, and Sustainable Competitive Advantage, Academy of Management Review, vol. 15/1990 no. 1. R. Amit, P. Schoemaker, Strategic assets..., op. cit. B. Godziszewski, Potencja konkurencyjno ci przedsi biorstwa jako ród o przewag konkurencyjnych i podstawa stosowanych instrumentów konkurowania w: Budowanie potencja u..., op. cit., s Por. M. Haffer, Instrumenty konkurowania w: Budowanie potencja u..., op. cit., s. 49. M. E. Porter, Strategia konkurencji. Metody analizy sektorów i konkurentów, PWE, Warszawa 1992, s

9 Instrumenty konkurowania a trwa o przewagi konkurencyjnej 105 kurentami. Ni sze koszty umo liwiaj oferowanie ni szych cen ni konkurenci. Istota strategii wyró nienia sprowadza si do osi gni cia przewagi za pomoc oferowania dobra ró ni cego si pozytywnie (w ocenie nabywców) od ofert innych konkurentów. Strategia przywództwa kosztowego mo e by realizowana przez: inwestowanie w potencja przedsi biorstwa i technologie, unifikacje produktów i unikanie zb dnych kosztów, opieranie si na du ych segmentach rynku i unikanie nietypowych klientów, rozszerzanie asortymentu wyrobów pokrewnych, zawieranie porozumie strategicznych w celu zmniejszenia kosztów nowych inwestycji 22. Na tej podstawie mo na stwierdzi, e przewaga kosztów nad konkurentami mo e wynika z nast puj cych przyczyn: 1. zewn trznych, zwi zanych z pozycj przedsi biorstwa w otoczeniu, 2. wewn trznych, zwi zanych ze sposobem alokacji zasobów, 3. czynnika czasu 23. Podstaw realizacji strategii ró nicowania jest natomiast b d obni enie kosztów u ytkowych wyrobu, b d podwy szenie jego warto ci u ytkowej wyrobu. Wobec tego mo na postawi tez, e ród ami przewagi kosztowej s : niskie koszty pozyskiwania czynników produkcji, korzy ci skali, efekty do wiadczenia, usprawnienia procesów technologicznych i konstrukcji produktów, stopie wykorzystania zdolno ci produkcyjnych oraz efektywno zarz dzania. Natomiast ród a przewagi przez wyró nienie si s bardziej skomplikowane, poniewa czynniki wyró - niaj ce winny cechowa si : skal i wa no ci korzy ci dla odpowiednio du ej liczby nabywców, unikatowym charakterem ró nicy, komunikatywno ci i dost pno ci 24. Zdaniem M. Portera powy sze opcje s wzgl dem siebie alternatywne, to znaczy, e wybór jednej ze strategii konkurowania oznacza automatyczne wykluczenie drugiej. Jednak analiza dzia alno ci wybranych przedsi biorstw pokazuje, e cze przedsi biorstw z powodzeniem czy przywództwo kosztowe z jako ciowym, czyli z powodzeniem wykorzystuje instrumenty cenowe i pozacenowe. Dlatego w obliczu nieustannie zmieniaj cego si otoczenia przedsi biorstwa powinny d y do stosowania ró nych unikatowych kombinacji instrumentów konkurowania, które b d wspiera si wzajemnie i zapewnia osi ganie efektu synergicznego i ich zintegrowanego stosowania. Oparcie przewagi konkurencyjnej przedsi biorstwa na pojedynczej przewadze konkurencyjnej, niezale nie od tego, czy ma ona charakter przewagi kosztowej czy jako ciowej wcale nie gwarantuje sukcesu rynkowego w d u szym okresie M. E. Porter, Strategia..., op. cit., s M. Gorynia, Luka..., op cit., s. 86. H. Brdulak (red.), Wspólna Europa. Mi dzynarodowa konkurencyjno polskich przedsi biorstw, PWE, Warszawa 1999, s

10 106 Anna Grabska 4. Koncepcja bada i próba badawcza We wrze niu 2001 roku przeprowadzono badania ankietowe dotycz ce konkurencyjno ci 200 przedsi biorstw zlokalizowanych w regionie pó nocno-wschodnim Polski 25. Za o enia przeprowadzonego badania by y nast puj ce: 1. badania zrealizowano metod wywiadu bezpo redniego przeszkoleni ankieterzy przeprowadzili wed ug opracowanego kwestionariusza wywiady z przedstawicielami kadry kierowniczej badanych przedsi biorstw, 2. badaniami zosta y obj te przedsi biorstwa z ró nych rodzajów dzia alno ci gospodarczej, 3. badania dotyczy y przedsi biorstw zarejestrowanych w Polsce, bez wzgl du na pochodzenie kapita u, 4. badania dotyczy y przede wszystkim ma ych i rednich przedsi biorstw. W badaniach uczestniczy y przedsi biorstwa o ró nych formach prawnych: 70 spo ród nich to indywidualna dzia alno gospodarcza, 57 spó ki z ograniczon odpowiedzialno ci, 44 spó ki cywilne, 12 spó ek jawnych, 6 spó ek cywilnych, 6 przedsi biorstw pa stwowych i 5 spó dzielni. Przyjmuj c za kryterium klasyfikacji poziom zatrudnienia, w ród badanej próby przewa a y przedsi biorstwa ma e i rednie. Liczb zatrudnionych w badanych przedsi biorstwach przedstawia tabela 3. Tabela 2. Wielko zatrudnienia w badanych przedsi biorstwach Wielko zatrudnienia Liczba przedsi biorstw 1. do 5 osób osób osób osób osób osób powy ej 250 osób 9 ród o: opracowanie w asne na podstawie bada ankietowych. Badane przedsi biorstwa w roku 2000 charakteryzowa y si nast puj c wielkoci przychodów netto ze sprzeda y towarów i us ug: 1. do 100 tys. z 36 przedsi biorstw, 25 Badania zosta y przeprowadzone przez Katedr Ekonomii Wydzia u Zarz dzania Politechniki Bia o- stockiej w ramach realizowanego projektu badawczego nt: Uwarunkowania konkurencyjno ci przedsi biorstw. Opracowane wyniki bada przygotowywane s do druku.

11 Instrumenty konkurowania a trwa o przewagi konkurencyjnej tys. z 31 przedsi biorstw, tys. z 10 przedsi biorstw, tys. z 16 przedsi biorstw, 5. powy ej tys. z 4 przedsi biorstwa. Produkcja analizowanych przedsi biorstw trafia przede wszystkim na rynek regionalny (Pó nocno-wschodnia Polska), a nast pnie na rynek krajowy (ok. 44% badanych przedsi biorstw przeznacza ponad 50% ca kowitej produkcji jest przeznaczana na rynek regionalny, natomiast 23% przedsi biorstw przeznacza swoj produkcj na rynek krajowy). 5. Instrumenty konkurowania wykorzystywane przez badane przedsi biorstwa Badania zakresu i cz stotliwo ci stosowania poszczególnych instrumentów konkurowania przez badane przedsi biorstwa sk ada y si z jednego pytania. Pytanie dotyczy o zakresu obecnie stosowanych instrumentów konkurowania. Badane przedsi biorstwa dokonywa y oceny zakresu stosowania zasugerowanych rodzajów instrumentów konkurowania wed ug skali od 0 do 5 (gdzie 0 oznacza, e dany instrument konkurowania nie jest w ogóle stosowany, a 5 e jest stosowany najcz ciej). Wyniki bada przedstawiono jako redni arytmetyczn, wyliczon dla ocen dokonanych przez przedstawicieli przedsi biorstw bior cych udzia w badaniu, ukazuj c zakres stosowania instrumentów konkurowania. Z bada wynika, e przedsi biorstwa regionu podlaskiego funkcjonuj na rynku, na którym stosowany jest stosunkowo szeroki asortyment instrumentów konkurowania. Badane przedsi biorstwa konkuruj gównie za pomoc wyró niania swoich ofert, wykorzystuj c do cz sto nast puj ce instrumenty konkurowania, podane w kolejnoci wskazywanej cz stotliwo ci ich wykorzystania: jako produktów, szeroko asortymentu, elastyczno dostosowania produktów do potrzeb odbiorców, wizerunek firmy, zapewnienie potencjalnym klientom dogodnego dost pu do produktów, warunki p atno ci, marka produktu, odmienno oferowanych produktów, warunki i okres gwarancji, promocja sprzeda y, reklama.

12 108 Anna Grabska Tabela 3. Zakres obecnie stosowanych instrumentów konkurowania przez przedsi - biorstw regionu podlaskiego Lp. Instrumenty konkurowania rednia 1 Jako produktów 4,22 2 Cena 3,96 3 Szeroko asortymentu 3,82 4 Elastyczno dostosowania produktów do potrzeb odbiorców 3,80 5 Wizerunek firmy 3,77 6 Zapewnienie potencjalnym klientom dogodnego dost pu do produktów 3,76 7 Warunki p atno ci 3,61 8 Marka produktu 3,54 9 Odmienno oferowanych produktów 3,26 10 Warunki i okres gwarancji 3,07 11 Promocja sprzeda y 3,03 12 Reklama 3,01 13 Cz stsze od innych wprowadzanie na rynek nowych produktów 2,87 14 Zakres wiadczonych us ug posprzeda nych 2,48 15 Zakres wiadczonych us ug przedsprzeda nych 2,34 16 Rozbudzanie nieznanych dotychczas potrzeb (kreowanie potrzeb) 2,32 ród o: opracowanie w asne na podstawie bada ankietowych. Na tej podstawie mo na stwierdzi, e przedsi biorstwa staraj si realizowa strategi wyró nienia. Osi gni cie odpowiedniego zró nicowania pozwala na zdobycie wzgl dnej trwa ej przewagi konkurencyjnej, a tym samym gwarantuje uzyskiwanie wy szej od przeci tnej stopy zysku w danym sektorze. Instrumenty wykorzystywane w ramach tej strategii charakteryzuj si pewnymi trudno ciami w imitacji czy substytucji, co daje przedsi biorstwom mo liwo kszta towania cech wasnej oferty w taki sposób, e ich imitacja jest trudna, kosztowna lub wymaga czasu. Przywi zanie klienta do produktu firmy wykorzystuj cej powy sz gam instrumentów jest trwalsze. Najwy sza ocena zosta przyznana jako ci produktów. Dla mo liwo ci skutecznego konkurowania jako ci produktów najwa niejsze s (kolejno wed ug wa noci): stopie zaanga owania naczelnego kierownictwa realizacj programów zapewniania jako ci, stopie zaanga owania wszystkich pracowników w realizacj zasad wysokiej jako ci pracy,

13 Instrumenty konkurowania a trwa o przewagi konkurencyjnej 109 stosowanie skutecznych systemów zapewniania jako ci, nowoczesno technologii, jako parku maszynowego, jako kadr B+R, kultura techniczna pracowników, stosowane systemy motywacji, nak ady na dzia alno B+R, image firmy 26. Na tej podstawie mo na postawi tez, e w zdecydowanej wi kszo ci, przedsi biorstwa regionu podlaskiego posiadaj odpowiednie umiej tno ci marketingowe, umiej tno ci w zakresie projektowania i wytwarzania produktów oraz w zakresie tworzenia odpowiedniego wizerunku firmy na rynku 27. Niestety jednocze nie nale y zwróci uwag, e stosunkowo rzadko wykorzystywane jest rozbudzanie nieznanych dotychczas potrzeb lub cz stsze od innych wprowadzanie na rynek nowych produktów, co wp ywa na zani anie pozytywnych efektów realizowania strategii wyró nienia. Skutkiem takiej sytuacji s ograniczone rodki finansowe jakie przedsi biorstwa s w stanie przeznaczy na innowacyjno. Najcz ciej wskazywan przez ankietowane podmioty gospodarcze (ok. 26%) barier blokuj c realizacj inwestycji w przedsi biorstwie jest przekonanie o ma ej ch onnoci rynku, na którym dzia a firma. W przypadku przedsi biorstw obs uguj cych rynek lokalny, taka sytuacja wi e si niew tpliwie z ewidentnym spadkiem si y nabywczej konsumentów w województwie podlaskim, wynikaj cym z rosn cej stopy bezrobocia (wg stanu na koniec czerwca 2001 r. zarejestrowani bezrobotni stanowili 13,7% liczby ludno ci czynnej zawodowo) 28. Ponadto bariera rynkowa wynikaj ca z ma o ch onnego rynku, mo e by zwi zana z tym, e oferta analizowanych przedsi biorstw nie odpowiada oczekiwaniom klientów pod wzgl dem jako ci (ponad 74% ankietowanych przedsi biorstw wskaza o cen jako swój g ówny instrument konkurowania na rynku). Funkcjonowanie we wspó czesnych warunkach rynkowych wymaga bowiem oferowania produktów nie tylko konkurencyjnych cenowo, ale równie o wysokiej jako ci. Do innych barier hamuj cych wzrost dzia a inwestycyjnych w przedsi biorstwach podlaskich, na któr wskaza o 14% podmiotów, nale y czynnik po rednio zwi zany z ma o ch onnym rynkiem zbytu, a mianowicie wy sza konkurencyjno przedsi biorstw krajowych zlokalizowanych w innych regionach kraju oraz konkurencyjny import. W dalszej kolejno ci przedsi biorstwa wskazuj na trudno ci w pozyskiwaniu kapita u inwestycyjnego ze róde zewn trznych oraz na nisk zyskowno i rentowno dzia alno ci gospodarczej w województwie podlaskim. Niska rentowno przedsi biorstw oznacza trudno ci w wygospodarowaniu niezb dnych funduszy w asnych na inwestycje. W badaniach ankietowych 45% podmiotów przyzna o, i w ubieg ym M. J. Stankiewicz, Potencja konkurencyjno ci polskich przedsi biorstw a ich zdolno do konkurowania w: K. Pozna ska (red.), Strategie rozwoju wspó czesnych przedsi biorstw, Wyd. SGH, Warszawa 2001, s. 48. M. E. Porter, Strategia konkurencji. Metody analizy sektorów i konkurentów, PWE, Warszawa 1996, s. 56.

14 110 Anna Grabska roku mia o problemy z utrzymaniem pynno ci finansowej. Ponadto niski wska nik rentowno ci wahaj cy si rednio w granicach 2-3% wiadczy mo e o s abej gospodarno ci i uniemo liwia wygenerowanie nadwy ki rodków wasnych potencjalnie przeznaczanych na inwestycje. Powy sze rozwa ania pozwalaj na postawienie tezy, e przedsi biorstwa regionu podlaskiego staraj si realizowa swoje cele strategiczne w dojrza ych segmentach rynku. Coraz cz ciej si gaj wprawdzie po instrumenty strategii ró nicowania, ale g ównie w celu poprawienia symbolicznych w a ciwo ci swoich ofert i ich dost pno ci na rynku, przy nie wielkim nak adzie rodków finansowych. Du ym powodzeniem w ród przedsi biorstw regionu podlaskiego jako instrument konkurowania cieszy si cena, co pozwala na postawienie tezy, e badane przedsi biorstwa staraj si opiera swoj przewag konkurencyjn na niskich kosztach wytwarzania. Dla stosowania ceny jako skutecznego instrumentu konkurowania najwa niejsze znaczenie maj (kolejno wed ug wa no ci): poziom kosztów ca kowitych, jako kadry mened erskiej, potencja finansowy przedsi biorstwa, jako kadr zatrudnionych w dzia alno ci marketingowej, poziom stosowanych technologii, jako parku maszynowego, image firmy, posiadanie planów strategicznych, znajomo aktualnej sytuacji na swoim rynku, znajomo potrzeb klientów 29. Wykorzystywanie ceny jako instrumentu konkurowania bardzo cz sto nara a przedsi biorstwa na mo liwo utraty cz ci klientów w momencie, gdy konkurencja zaoferuje podobn cen. Mo liwo zaoferowania ni szej ceny w du ym stopniu uzale niona jest od zdolno ci finansowej przedsi biorstwa, czyli przewagi, która jest stosunkowo atwa do imitacji. Wyniki bada przeprowadzanych metod makro pokazuj, e rzeczywi cie w latach nast powa a poprawa konkurencyjno ci kosztowej polskich firm. Jednak od 1997 roku ma miejsce zatrzymanie tendencji poprawy wska ników DRC, a w konsekwencji pogarszanie si mi dzynarodowej konkurencyjno ci kosztowej polskiego przetwórstwa 30. Badane przedsi biorstwa regionu podlaskiego to przede wszystkim ma e firmy, których podstawowym kosztem wytwarzania jest koszt pracy. Ponad 30% badanych przedsi biorstw wskaza o, e o lokalizacji dzia alno ci w regionie podlaskim decydowa dost p do taniej si y roboczej. Przyj cie takiego ród a przewagi konkurencyjnej jest podej ciem stosunkowo krótkookresowym. Ogólnie uwa a si, e zasoby pracy w M. J. Stankiewicz, Potencja konkurencyjno ci..., op. cit., s. 47. Metoda DRC opiera si na analizie konkurencyjno ci kosztowej. Opis tej metody i analizy kszta towania si konkurencyjno ci zawarte s w opracowaniu B. Wy nikiewicz, Metoda DRC jako technika badania kosztowych przewag konkurencyjnych w: H. Brdulak (red.), Wspólna Europa..., op. cit., s

15 Instrumenty konkurowania a trwa o przewagi konkurencyjnej 111 skali kraju s wzgl dnie drogie. Do podstawowych przyczyn niskiej konkurencyjno ci zasobów si y roboczej mo na zaliczy m.in.: narastaj c interwencj na rynku pracy, obci enie systemu zabezpiecze socjalnych, brak zró nicowania p ac oraz gwarancje utrzymania odpowiedniego poziomu p ac podyktowane popraw dobrobytu. Kszta towanie p ac nie jest zwi zane z mechanizmem rynkowym, maj one raczej charakter ga ziowy nie s zwi zane z firm, jej wynikami, pozycj, kultur. Wysoki poziom uzwi zkowienia daje wyj tkowo siln pozycj przetargow pracownikom. Dlatego, aby osi gn popraw konkurencyjno ci zasobów pracy konieczne by oby podj cie okrelonych dzia a : koszty zabezpieczenia socjalnego musz ulec obni eniu poprzez przebudow ca ego systemu, kszta towanie poziomu i struktury p ac musi ulec decentralizacji a stopie waloryzacji pac dyktowany dobrobytem musi ulec obni eniu 31. Wobec tego mo na s dzi, e w najbli szym czasie dost p do taniej si y roboczej nie b dzie generowa istotnych róde przewagi konkurencyjnej. Zaprezentowane wyniki dotycz ce zakresu i intensywno ci stosowania instrumentów konkurowania w przedsi biorstwach regionu podlaskiego s stosunkowo ma o optymistyczne. Brak odpowiedniej intensywno ci wykorzystywania okre lonych instrumentów jest przede wszystkim podyktowany ograniczonymi rodkami finansowymi b d cymi w dyspozycji przedsi biorstw. Ponadto brak odpowiedniego potencjau konkurencyjno ci powoduje, e przedsi biorstwa bardzo cz sto opieraj swoj konkurencyjno na przewagach zanikaj cych. W efekcie generowane przez badane przedsi biorstwa przewagi konkurencyjne nara one s na imitowanie, a konkurenci atwo je pokonuj. 31 H. Siebert, How competitive is Europes labour?, Kiel 1999, s. 19; przyt. za: A. Chmielak, Mi kkie determinanty konkurencyjno ci mi dzynarodowej w: Konkurencyjno..., op. cit., s. 47.

16 112 Anna Grabska Bibliografia 1. Amit R., Schoemaker P., Strategic assets and organizational rent, Strategic Management Journal vol. 14/ Bakier B., Meredyk K., Istota i mechanizm konkurencyjno ci w: H. Podedworny, J. Grabowiecki, H. Wnorowski (red.), Konkurencyjno gospodarki polskiej a rola pa stwa przed akcesja do Unii Europejskiej, Uniwersytet w Bia ymstoku, Wydzia Ekonomiczny, ZMSG, Bia ystok Barney J., Firm Resources and Sustained Competitive Advantage, Journal of Management vol. 17 nr 1/ Bielski, I., Ekologiczny wymiar wspó czesnego marketingu, Ekologia i Technika nr 3/ Bossak J., Mi dzynarodowa konkurencyjno gospodarki polskiej uj cie instytucjonalne w: H. Podedworny, J. Grabowiecki, H. Wnorowski (red.), Konkurencyjno gospodarki polskiej a rola pa stwa przed akcesja do Unii Europejskiej, Uniwersytet w Bia ymstoku, Wydzia Ekonomiczny, ZMSG, Bia ystok Brdulak H. (red.), Wspólna Europa. Mi dzynarodowa konkurencyjno polskich przedsi biorstw, PWE, Warszawa Chesnais F., Technical Cooperation Agreements between Firms, STI-Rewiew nr 4/ Dierickx I., Cool K., Asset stock accumulation and sustanability of competitive advantage, Management Science vol. 35/1989 nr Esser K., Hillebrand W., Messner D., Meyer-Stammer J., Systemic Competitiveness New Challenges to Business Politics, Economics volume 59, Institute for Scientific Cooperation, Tubingen 1999 (za: K. ukrowska, Konkurencyjno systemowa w procesie transformacji. Przyk ad Polski w: H. Podedworny, J. Grabowiecki, H. Wnorowski (red.), Konkurencyjno gospodarki polskiej a rola pa stwa przed akcesja do Unii Europejskiej, Uniwersytet w Bia ymstoku, Wydzia Ekonomiczny, ZMSG, Bia ystok 2000). 10. Faulkner D., Bowman C., Strategie konkurencji, Wyd. Gebethner i Spó ka, Warszawa Haffer M., Instrumenty konkurowania w: M. J. Stankiewicz (red.), Budowanie potencja u konkurencyjno ci przedsi biorstwa, Toru Godziszewski B., Potencja konkurencyjno ci przedsi biorstwa jako ród o przewag konkurencyjnych i podstawa stosowanych instrumentów konkurowania w: M. J. Stankiewicz (red.), Budowanie potencja u konkurencyjno ci przedsi - biorstwa, Toru Gorynia M., Koncepcja i metodyka badania konkurencyjno ci przedsi biorstwa w: Konkurencyjno gospodarki Polski w dobie integracji z UE i globalizacji, Materia y konferencyjne, Wyd. SGH, Warszawa Gorynia M. (red.), Luka konkurencyjna na poziomie przedsi biorstwa a przyst - pienie Polski do Unii Europejskiej, Wyd. Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Pozna Key J., Podstawy sukcesu firmy, PWE, Warszawa 1996.

17 Instrumenty konkurowania a trwa o przewagi konkurencyjnej Kucinski K. (red.), Uwarunkowania konkurencyjno ci przedsi biorstw w Polsce, Wyd. SGH, Warszawa Lubi ski M., Konkurencyjno gospodarki czy przedsi biorstwa?, Gospodarka Narodowa nr 6/ Ma H., Constellation of Competitive Adventage: Compenents and Dynamics, Management Decision nr 4/ Ma H., Creation and Preemption for Competitive Adventage, Management Decision nr 3/ Meyer-Stamer J., Konkurencyjno systemowa, Gospodarka Narodowa nr 3/ Porter M. E., Strategia konkurencji. Metody analizy sektorów i konkurentów, PWE, Warszawa Porter M. E, Strategia konkurencji. Metody analizy sektorów i konkurentów, PWE, Warszawa Reed R., DeFillippi R., Casual Ambiguity, Barriers to Imitation, and Sustainable Competitive Advantage, Academy of Management Review vol. 15/1990 nr Stankiewicz M. J. (red.), Budowanie potencja u konkurencyjno ci przedsi biorstwa, Toru Stankiewicz M. J., Potencja konkurencyjno ci polskich przedsi biorstw a ich zdolno do konkurowania w: K. Pozna ska (red.) Strategie rozwoju wspó czesnych przedsi biorstw, Wyd. SGH, Warszawa Wy nikiewicz B., Metoda DRC jako technika badania kosztowych przewag konkurencyjnych w: H. Brdulak (red.), Wspólna Europa. Mi dzynarodowa konkurencyjno polskich przedsi biorstw, PWE, Warszawa Zymonik K., Jako a konkurencyjno w gospodarce narodowej, Problemy Jako ci nr 1/1998.

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Budowa elektronicznej administracji w ramach POIG Konferencja podsumowuj realizacj projektu pn. E-administracja warunkiem rozwoju Polski. Wzrost konkurencyjno

Bardziej szczegółowo

Kredyt technologiczny premia dla innowacji

Kredyt technologiczny premia dla innowacji Kredyt technologiczny premia dla innowacji Bogus awa Skomska Zast pca Dyrektora Departamentu Wspierania Przedsi biorczo ci i Innowacji Warszawa, 2 pa dziernika 2009 r. Kredyt technologiczny PO Innowacyjna

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie alokacji w dzia aniach 4. osi priorytetowej PO IG

Wykorzystanie alokacji w dzia aniach 4. osi priorytetowej PO IG Realokacja rodków w ramach 4. osi priorytetowej PO IG dr Anna Kacprzyk Dyrektor Departamentu Funduszy Europejskich w Ministerstwie Gospodarki Wykorzystanie alokacji w dzia aniach 4. osi priorytetowej PO

Bardziej szczegółowo

Strategie inwestycyjne przedsi biorstw w czasie spowolnienia gospodarczego

Strategie inwestycyjne przedsi biorstw w czasie spowolnienia gospodarczego Strategie inwestycyjne przedsi biorstw w czasie spowolnienia gospodarczego Prezentacja wyników bada PKPP Lewiatan maja 200 r. Metodologia badania Cel badania Weryfikacja realnego wp ywu os abienia gospodarczego

Bardziej szczegółowo

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG 2009 Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG Jakub Moskal Warszawa, 30 czerwca 2009 r. Kontrola realizacji wska ników produktu Wska niki produktu musz zosta

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji dzia Rocznego Planu Wspomagania

Sprawozdanie z realizacji dzia Rocznego Planu Wspomagania Za cznik nr 13 Sprawozdanie z realizacji dzia Rocznego Planu Wspomagania w obszarze: Efekty Oferta : Rodzice s partnerami szko y w projekcie: Bezpo rednie wsparcie rozwoju szkó poprzez wdro enie zmodernizowanego

Bardziej szczegółowo

Udzia dochodów z dzia alno ci rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z u ytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

Udzia dochodów z dzia alno ci rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z u ytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. UWAGI ANALITYCZNE Udzia dochodów z dzia alno ci rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z u ytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. spisano 76,4 tys. gospodarstw domowych z u ytkownikiem

Bardziej szczegółowo

ROZLICZENIA SPO WKP Problemy dot. wdra ania

ROZLICZENIA SPO WKP Problemy dot. wdra ania ROZLICZENIA SPO WKP Problemy dot. wdra ania Zespó Instrumentów Inwestycyjnych Zespó Instrumentów Doradczych Dzia ania 2.3 i 2.1 Warszawa, dnia 7 wrze nia 2005r. Statystyka na dzie 31.08.2005r. Ilo onych

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie.

Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza. Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie. Regulamin organizacyjny spó ki pod firm Siódmy Narodowy Fundusz Inwestycyjny im. Kazimierza Wielkiego Spó ka Akcyjna z siedzib w Warszawie Definicje: Ilekro w niniejszym Regulaminie jest mowa o: a) Funduszu

Bardziej szczegółowo

Funkcjonowanie funduszy por czeniowych na poziomie krajowym i poziomie regionalnym. Ocena wsparcia funduszy por czeniowych ze rodków UE.

Funkcjonowanie funduszy por czeniowych na poziomie krajowym i poziomie regionalnym. Ocena wsparcia funduszy por czeniowych ze rodków UE. unkcjonowanie funduszy por czeniowych na poziomie krajowym i poziomie regionalnym. Ocena wsparcia funduszy por czeniowych ze rodków UE. Jan zczucki, Krajowe towarzyszenie unduszy or czeniowych Aktualna

Bardziej szczegółowo

UCHWA A intencyjna nr.../2014

UCHWA A intencyjna nr.../2014 UCHWA A intencyjna nr.../2014 podj ta w dniu... na zebraniu w cicieli lokali tworz cych Wspólnot Mieszkaniow nr..., której nieruchomo po ona jest w Tychach przy ul.... w sprawie: wyra enia woli przyst

Bardziej szczegółowo

WYNAGRODZE GOTÓWKOWYCH

WYNAGRODZE GOTÓWKOWYCH WIADCZENIA PRACOWNICZE JAKO ALTERNATYWA DLA WYNAGRODZE GOTÓWKOWYCH WIADCZENIA ELEMENTEM SYSTEMÓW MOTYWACYJNYCH 16/01/2013 Krzysztof Nowak Warszawa Agenda Wst p Struktura wynagrodze Czy pracownicy s / mog

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014 2020 (PROW 2014-2020)

Projekt Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014 2020 (PROW 2014-2020) MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Projekt Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014 2020 (PROW 2014-2020) Wersja I 26 lipca 2013 r. 1 z 220 VII.13 Dzia anie Tworzenie grup producentów Podstawa prawna

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRZYZNAWANIA POMOCY MATERIALNEJ UCZNIOM ZESPO U SZKÓ PONADGIMNAZJALNYCH W NOWEM

REGULAMIN PRZYZNAWANIA POMOCY MATERIALNEJ UCZNIOM ZESPO U SZKÓ PONADGIMNAZJALNYCH W NOWEM REGULAMIN PRZYZNAWANIA POMOCY MATERIALNEJ UCZNIOM ZESPO U SZKÓ PONADGIMNAZJALNYCH W NOWEM PODSTAWA PRAWNA 1. Ustawa o systemie o wiaty z dnia 7 wrze nia 1991r. 2. Rozporz dzenie Rady Ministrów dnia 14

Bardziej szczegółowo

Dorobek Fundacji na rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa

Dorobek Fundacji na rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa Mikrofinanse i programy wspieraj ce przedsi biorczo jako instrumenty aktywizacji obszarów wiejskich Dorobek Fundacji na rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa Pozna, 3 pa dziernik 2008 roku Misja Fundacji Wspieranie

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT Nr 23 MINISTRA FINANSÓW. z dnia 16 grudnia 2009 r.

KOMUNIKAT Nr 23 MINISTRA FINANSÓW. z dnia 16 grudnia 2009 r. KOMUNIKAT Nr 23 MINISTRA FINANSÓW z dnia 16 grudnia 2009 r. w sprawie standardów kontroli zarz dczej dla sektora finansów publicznych Na podstawie art. 69 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach

Bardziej szczegółowo

FZ KPT Sp. z o.o. Prognoza finansowa na lata 2010-2014

FZ KPT Sp. z o.o. Prognoza finansowa na lata 2010-2014 FZ KPT Sp. z o.o. Prognoza finansowa na lata 2010-2014 Wst p Niniejsze opracowanie prezentuje prognoz Rachunku zysków i strat oraz bilansu maj tkowego Spó ki Fundusz Zal kowy KPT na lata 2009-2014. Spó

Bardziej szczegółowo

Dotacje na rozwój j kadr, inwestycje oraz wsparcie dzia a B+R

Dotacje na rozwój j kadr, inwestycje oraz wsparcie dzia a B+R Dotacje na rozwój j kadr, inwestycje oraz wsparcie dzia a B+R Tomasz Czerwoniak Specjalista Zespó Promocji i Informacji Polska Agencja Rozwoju Przedsi biorczo ci 1 POLSKA AGENCJA ROZWOJU PRZEDSI BIORCZO

Bardziej szczegółowo

Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci

Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci Roman Batko Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci Uniwersytet Jagiello ski wypracowanie i upowszechnienie najbardziej skutecznej i efektywnej dobrej

Bardziej szczegółowo

DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja XXIII

DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja XXIII DANE MAKROEKONOMICZNE (TraderTeam.pl: Rafa Jaworski, Marek Matuszek) Lekcja XXIII Systemy transakcyjne cz.1 Wszelkie prawa zastrze one. Kopiowanie i rozpowszechnianie ca ci lub fragmentu niniejszej publikacji

Bardziej szczegółowo

PRZEDSI BIORCZO W ZPORR

PRZEDSI BIORCZO W ZPORR PRZEDSI BIORCZO W ZPORR Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego (ZPORR) lata 2004-2006 PRZEDSIEBIORCZO W ZPORR Zgodnie ze Zintegrowanym Programem Operacyjnym Rozwoju Regionalnego (ZPORR) promocja

Bardziej szczegółowo

Polityka dot. konfliktu interesów (Conflicts of Interest Policy)

Polityka dot. konfliktu interesów (Conflicts of Interest Policy) Polityka dot. konfliktu interesów (Conflicts of Interest Policy) Wszelkie prawa zastrze one. Kopiowanie i rozpowszechnianie ca ci lub fragmentu niniejszego t umaczenia w jakiejkolwiek postaci jest zabronione.

Bardziej szczegółowo

Szko a Kaskaderów 13 Marek So ek, ul. Podgórki 18, Kraków REGULAMIN REKRUTACJI I UCZESTNICTWA W PROJEKCIE SZKO A KASKADERÓW FILMOWYCH

Szko a Kaskaderów 13 Marek So ek, ul. Podgórki 18, Kraków REGULAMIN REKRUTACJI I UCZESTNICTWA W PROJEKCIE SZKO A KASKADERÓW FILMOWYCH Szko a Kaskaderów 13 Marek So ek, ul. Podgórki 18, Kraków REGULAMIN REKRUTACJI I UCZESTNICTWA W PROJEKCIE SZKO A KASKADERÓW FILMOWYCH 1 Informacje o projekcie 1. Projekt Szko a Kaskaderów Filmowych, realizowany

Bardziej szczegółowo

Znaczenie projektów w kluczowych

Znaczenie projektów w kluczowych Znaczenie projektów w kluczowych 7 op PO Innowacyjna Gospodarka Budowa i rozwój j spo ecze ecze stwa informacyjnego dla ma ej i redniej przedsi biorczo biorczo cici Agnieszka Suska-Bu awa Departament Informatyzacji

Bardziej szczegółowo

ZAKRES LOKALNEJ STRATEGII ROZWOJU

ZAKRES LOKALNEJ STRATEGII ROZWOJU ZAKRES LOKALNEJ STRATEGII ROZWOJU 1. Charakterystyka LGD jako jednostki odpowiedzialnej za realizacj LSR 1) nazwa i status prawny LGD oraz data jej rejestracji i numer w Krajowym Rejestrze S dowym; 2)

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE na dostarczenie us ugi polegaj cej na przeprowadzeniu kursu Kadry i p ace dla 3 uczestników projektu Z bezradno ci do aktywno ci

ZAPYTANIE OFERTOWE na dostarczenie us ugi polegaj cej na przeprowadzeniu kursu Kadry i p ace dla 3 uczestników projektu Z bezradno ci do aktywno ci ZAPYTANIE OFERTOWE na dostarczenie us ugi polegaj cej na przeprowadzeniu kursu Kadry i p ace dla 3 uczestników projektu Z bezradno ci do aktywno ci Stosownie do art. 44 ust. 3, Ustawy z dnia 27 sierpnia

Bardziej szczegółowo

JUKAWA. Co dalej? Metoda analizy

JUKAWA. Co dalej? Metoda analizy JUKAWA Co dalej? Metoda analizy Na czym polega warto JUKAWY dla miasta? Jakie s cele miasta? Podstawowy: utrzyma budynek z powodu jego unikalnej i cennej historycznie architektury Uzupe niaj ce (o ile

Bardziej szczegółowo

Modele referencyjne. transparentno administracji publicznej. Dr Tomasz Burczy ski

Modele referencyjne. transparentno administracji publicznej. Dr Tomasz Burczy ski Modele referencyjne a transparentno administracji publicznej Dr Tomasz Burczy ski Administracja Transparentno - Business Doing business in a more transparent world Raport Doing Business 2012 (Bank wiatowy

Bardziej szczegółowo

Konkurencyjno przedsi biorstw i ród a przewagi konkurencyjnej Competitiveness of companies and sources of competitiveness advantage

Konkurencyjno przedsi biorstw i ród a przewagi konkurencyjnej Competitiveness of companies and sources of competitiveness advantage ZESZYTY NAUKOWE NR 80 Seria: Administracja i Zarz dzanie (7)2009 mgr Jolanta Brodowska-Szewczuk Akademia Podlaska w Siedlcach Konkurencyjno przedsi biorstw i ród a przewagi konkurencyjnej Competitiveness

Bardziej szczegółowo

Temat. Skala dzia a. Program zdrowotny. Program zdrowotny

Temat. Skala dzia a. Program zdrowotny. Program zdrowotny Michał Brzeziński 1 z 6 Skala dzia a Program zdrowotny Dzia ania wieloletnie Dzia ania wieloo rodkowe Nie tylko interwencje medyczne Interwencje medyczne prewencja Interwencje edukacyjne profilaktyka Interwencje

Bardziej szczegółowo

Turystyka wiejska i agroturystyka Kielce 2009. Zarz dzanie marketingowe ofert turystyczn na obszarach wiejskich. dr Danuta Dudkiewicz

Turystyka wiejska i agroturystyka Kielce 2009. Zarz dzanie marketingowe ofert turystyczn na obszarach wiejskich. dr Danuta Dudkiewicz Turystyka wiejska i agroturystyka Kielce 2009 Zarz dzanie marketingowe ofert turystyczn na obszarach wiejskich dr Danuta Dudkiewicz 1 Ph. Kotler: miertelne grzechy marketingu brak dostatecznej znajomo

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI DYSTRYBUCYJNEJ

INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI DYSTRYBUCYJNEJ FIRMA OPONIARSKA D BICA S.A. w D bicy INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI DYSTRYBUCYJNEJ CZ OGÓLNA Tekst obowi zuje od dnia: data:15.02.2012 wersja:1 Strona 1 z 7 SPIS TRE CI I.A. Postanowienia Ogólne...

Bardziej szczegółowo

System p atno ci rodków europejskich

System p atno ci rodków europejskich System p atno ci rodków europejskich w ustawie o finansach publicznych rodki europejskie art. 5 rodki europejskie - rozumie si przez to rodki, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 1, 2 i 4; 1) rodki pochodz

Bardziej szczegółowo

Polska Zagraniczna Izba Gospodarczo- Handlowa w Niemczech

Polska Zagraniczna Izba Gospodarczo- Handlowa w Niemczech Polska Zagraniczna Izba Gospodarczo- Handlowa w Niemczech Funkcje Izby Wspieranie stosunków w handlowych mi dzy przedsi biorstwami w Polsce i w Niemczech Reprezentowanie - polskiej gospodarki w niemieckiej

Bardziej szczegółowo

Jak dbaj o zdrowie rodziny z dzie mi? Raport przygotowany dla Wydawnictwa Egmont

Jak dbaj o zdrowie rodziny z dzie mi? Raport przygotowany dla Wydawnictwa Egmont Jak dbaj o zdrowie rodziny z dzie mi? Raport przygotowany dla Wydawnictwa Egmont Warszawa, dnia 13.1.8 1 Wprowadzenie metodologiczne Dane zawarte w niniejszym raporcie pochodz z deklaracji osób, które

Bardziej szczegółowo

Badanie opinii cz onków PKPP Lewiatan na temat kryzysu ekonomicznego w Polsce

Badanie opinii cz onków PKPP Lewiatan na temat kryzysu ekonomicznego w Polsce Badanie opinii cz onków PKPP Lewiatan na temat kryzysu ekonomicznego w Polsce Magda P nik, Tomasz Dulinicz 13 lutego 2009 Cel badania i metodologia Cel badania: Podstawowym celem badania jest zebranie

Bardziej szczegółowo

27.06.2012 ZAPYTANIE OFERTOWE

27.06.2012 ZAPYTANIE OFERTOWE 27.06.2012 ZAPYTANIE OFERTOWE Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych Lewiatan, w ramach projektu wiadomy podatnik realizowanego przez PKPP Lewiatan na mocy umowy o dofinansowanie nr UDA-POKL.02.01.02-00-002/10

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe dotycz ce:

Zapytanie ofertowe dotycz ce: Zapytanie ofertowe dotycz ce: wiadczenia us ugi dostawy symetrycznego cza internetowego w technologii wiat owodowej o przepustowo ci min. 100Mbps/100Mbps do siedziby Instytutu Wzornictwa Przemys owego

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. II. Opis przedmiotu zamówienia Przedmiotem zamówienia jest przygotowanie i przeprowadzenie szkole dla pracowników PKPP Lewiatan.

ZAPYTANIE OFERTOWE. II. Opis przedmiotu zamówienia Przedmiotem zamówienia jest przygotowanie i przeprowadzenie szkole dla pracowników PKPP Lewiatan. 17.01.2011 r. ZAPYTANIE OFERTOWE Polska Konfederacja Pracodawców Prywatnych Lewiatan, w ramach projektu Wdro enie strategii rozwoju PKPP Lewiatan realizowanego przez PKPP Lewiatan na mocy umowy o dofinansowanie

Bardziej szczegółowo

w stopniu lekkim, umiarkowanym oraz znacznym

w stopniu lekkim, umiarkowanym oraz znacznym FUNDACJA NORMALNA PRZYSZ zaprasza osoby z orzeczon niepe nosprawno ci w stopniu w stopniu lekkim, umiarkowanym oraz znacznym do skorzystania ze wsparcia BIURA PO REDNICTWA PRACY Biuro zorganizowane jest

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja podstawowych faz procesu bud etowania cego zaspokajaniu potrzeb spo eczno ci lokalnych za enia teoretycznego modelu referencyjnego

Identyfikacja podstawowych faz procesu bud etowania cego zaspokajaniu potrzeb spo eczno ci lokalnych za enia teoretycznego modelu referencyjnego dr Artur J. Ko uch Identyfikacja podstawowych faz procesu bud etowania cego zaspokajaniu potrzeb spo eczno ci lokalnych za enia teoretycznego modelu referencyjnego UR w Krakowie Ka de zorganizowane dzia

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK ZG OSZENIOWY DO PROJEKTU

WNIOSEK ZG OSZENIOWY DO PROJEKTU Za cznik do regulaminu naboru uczestników projektu,,internet w Twoim zasi gu WNIOSEK ZG OSZENIOWY DO PROJEKTU,,Internet w Twoim zasi gu przeciwdzia anie wykluczeniu cyfrowemu w Powiecie Tomaszowskim Dane

Bardziej szczegółowo

Doskonalenie i samoocena w zarz dzaniu jako ci w przedsi biorstwie

Doskonalenie i samoocena w zarz dzaniu jako ci w przedsi biorstwie Problemy Zarz dzania, vol. 10, nr 2 (37): 9 27 ISSN 1644-9584, Wydzia Zarz dzania UW DOI 10.7172.1644-9584.37.1 Doskonalenie i samoocena w zarz dzaniu jako ci w przedsi biorstwie Katarzyna Szczepa ska

Bardziej szczegółowo

Propozycje tematów prac dyplomowych (licencjackich i magisterskich) pracowników Katedry Podstaw Zarz dzania i Marketingu

Propozycje tematów prac dyplomowych (licencjackich i magisterskich) pracowników Katedry Podstaw Zarz dzania i Marketingu Propozycje tematów prac dyplomowych (licencjackich i magisterskich) pracowników Katedry Podstaw Zarz dzania i Marketingu Dr hab. Agata STACHOWICZ-STANUSCH, Prof. nzw. w Pol. l. Propozycje tematów prac

Bardziej szczegółowo

Determinanty sukcesu nowych produktów sektora us ug finansowych

Determinanty sukcesu nowych produktów sektora us ug finansowych mgr Maciej Schulz Katedra Marketingu Wydzia Nauk Ekonomicznych i Zarz dzania Uniwersytet Miko aja Kopernika w Toruniu Determinanty sukcesu nowych produktów sektora us ug finansowych 1. Wprowadzenie Rynek

Bardziej szczegółowo

III Posiedzenie Grupy ds. MSP przy KK NSRO 2007-2013

III Posiedzenie Grupy ds. MSP przy KK NSRO 2007-2013 III Posiedzenie Grupy ds. MSP przy KK NSRO 2007-2013 SYSTEMY ZALICZKOWE DLA PRZEDSI BIORSTW W PO IG i RPO Na podstawie zestawienia informacji o systemach zaliczkowych w PO IG i RPO w schematach wsparcia

Bardziej szczegółowo

PROJEKT USTAWY O ZMIANIE USTAWY O PODATKU DOCHODOWYM OD OSÓB PRAWNYCH. Ustawa. z dnia. 2007 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych

PROJEKT USTAWY O ZMIANIE USTAWY O PODATKU DOCHODOWYM OD OSÓB PRAWNYCH. Ustawa. z dnia. 2007 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych PROJEKT USTAWY O ZMIANIE USTAWY O PODATKU DOCHODOWYM OD OSÓB PRAWNYCH Ustawa z dnia. 2007 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych W ustawie z dnia z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 2007 r.

ROZPORZ DZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 2007 r. projekt z dnia 10.12.2007 r. ROZPORZ DZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 2007 r. zmieniaj ce rozporz dzenie w sprawie szczegó owych wymaga w zakresie jako ci handlowej wyrobów kakaowych i

Bardziej szczegółowo

Profil dzia alno ci Historia Spó ki Przewagi konkurencyjne Zakres dzia alno ci Ludzie

Profil dzia alno ci Historia Spó ki Przewagi konkurencyjne Zakres dzia alno ci Ludzie AUDYTOR S.A. SPIS TRE CI Profil dzia alno ci Historia Spó ki Przewagi konkurencyjne Zakres dzia alno ci Ludzie Jako us ug Charakterystyka rynku Strategia rozwoju Planowana emisja Cele emisji Prognozy finansowe

Bardziej szczegółowo

Page 1 of 5 SEKCJA I: ZAMAWIAJ CY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA 2011-02-23

Page 1 of 5 SEKCJA I: ZAMAWIAJ CY SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA 2011-02-23 Page 1 of 5 Zielona Góra: Przetarg nieograniczony na organizacj szkole w ramach projektu Lubuski Przedsi biorca, realizowanego w ramach Dzia ania 6.2 Programu Operacyjnego Kapita Ludzki Numer og oszenia:

Bardziej szczegółowo

Por czenia, gwarancje i regwarancje ze rodków. Funduszu Por cze Unijnych. Warszawa, 2006 rok

Por czenia, gwarancje i regwarancje ze rodków. Funduszu Por cze Unijnych. Warszawa, 2006 rok Por czenia, gwarancje i regwarancje ze rodków Funduszu Por cze Unijnych Warszawa, 2006 rok Podstawy prawne funkcjonowania Ustawa o Funduszu Por cze Unijnych z 16 kwietnia 2004 r. (Dz. U. Nr 121 poz. 1262

Bardziej szczegółowo

Dlaczego? Jak? Finansowanie 2014-2020. Eutrofizacja. Aglomeracja Oczyszczanie cieków Systemy zbierania

Dlaczego? Jak? Finansowanie 2014-2020. Eutrofizacja. Aglomeracja Oczyszczanie cieków Systemy zbierania Pozna, maj 2014 Dlaczego? Eutrofizacja Jak? KPO K Aglomeracja Oczyszczanie cieków Systemy zbierania Finansowanie 2014-2020 Eutrofizacja oznacza wzbogacenie wody sk adnikami od ywczymi, szczególnie zwi

Bardziej szczegółowo

Wsparcie turystyki na obszarach wiejskich

Wsparcie turystyki na obszarach wiejskich Kwiecie 2005 Wsparcie turystyki na obszarach wiejskich Perspektywy rozwoju i promocji turystyki wiejskiej i agroturystyki w Polsce Kielce, 17-18 kwietnia 2009 dr Andrzej Ha asiewicz Fundacja Programów

Bardziej szczegółowo

TYTU PREZENTACJI Dzia ania na rzecz sektora M P w ramach Programu Operacyjnego Kapita Ludzki Urz d Marsza kowski Województwa skiego

TYTU PREZENTACJI Dzia ania na rzecz sektora M P w ramach Programu Operacyjnego Kapita Ludzki Urz d Marsza kowski Województwa skiego TYTU PREZENTACJI Dzia ania na rzecz sektora M P w ramach Programu Operacyjnego Kapita Ludzki Urz d Marsza kowski Województwa skiego 16.12.2013 r. - Katowice POTENCJA PRZEDSI BIORCZO CI W WOJEWÓDZTWIE SKIM

Bardziej szczegółowo

ZARZ DZANIE ZESPO EM P DR PIOTR PILCH

ZARZ DZANIE ZESPO EM P DR PIOTR PILCH ZARZ DZANIE ZESPO EM P DR PIOTR PILCH Aktywno ci Przeci tni mened erowie Mened erowie odnosz cy sukcesy Mened erowie efektywni Tradycyjne zarz dzanie 32% 13% 19% Komunikowanie si 29% 28% 44% Zarz dzanie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia... 2007 r.

ROZPORZ DZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia... 2007 r. ROZPORZ DZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) PROJEKT z dnia... 2007 r. w sprawie wysoko ci i sposobu pobierania op at zwi zanych z identyfikacj i rejestracj konia, wydaniem i dor czeniem paszportu

Bardziej szczegółowo

Sytuacja finansowa sektora banków spó dzielczych w Polsce

Sytuacja finansowa sektora banków spó dzielczych w Polsce Sytuacja finansowa sektora banków spó dzielczych w Polsce Jerzy Pruski Prezes Zarz du BFG Warszawa wrzesie 21 r. 1 Sytuacja banków spó dzielczych 2 Banki spó dzielcze na rynku Ukierunkowanie na potrzeby

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN. wiadczenia us ug za po rednictwem systemu ebanknet przez Bank Spó dzielczy w Czarnym Duancju

REGULAMIN. wiadczenia us ug za po rednictwem systemu ebanknet przez Bank Spó dzielczy w Czarnym Duancju BS Bank Spó dzielczy W Czarnym Dunajcu REGULAMIN wiadczenia us ug za po rednictwem systemu ebanknet przez Bank Spó dzielczy w Czarnym Duancju Czarny Dunajec 2007 1 SPIS TRE CI Rozdzia I. Postanowienia

Bardziej szczegółowo

Dzia ania PO IG w kompetencji Ministra Gospodarki

Dzia ania PO IG w kompetencji Ministra Gospodarki LUTY r. Dzia ania PO IG w kompetencji Ministra Gospodarki Priorytet III Kapita dla innowacji Dzia anie. Inicjowanie dzia alno ci innowacyjnej Dzia anie. Wspieranie funduszy kapita u podwy szonego ryzyka

Bardziej szczegółowo

UCHWA A Nr RADY MINISTRÓW z dnia 26 sierpnia 2008 r.

UCHWA A Nr RADY MINISTRÓW z dnia 26 sierpnia 2008 r. UCHWA A Nr RADY MINISTRÓW z dnia 26 sierpnia 2008 r. w sprawie ustanowienia programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych powsta y szkody spowodowane przez susz lub huragan w

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z CHEMII W GIMNAZJUM w ZESPOLE SZKÓ W SZTUTOWIE

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z CHEMII W GIMNAZJUM w ZESPOLE SZKÓ W SZTUTOWIE PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z CHEMII W GIMNAZJUM w ZESPOLE SZKÓ W SZTUTOWIE Przedmiotowy System Oceniania sporz dzony zosta w oparciu o: 1. Rozporz dzenie MEN z dnia 21.03.2001 r. 2. Statut Szko y 3.

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE MINISTRA SPRAW WEWN TRZNYCH I ADMINISTRACJI 1) z dnia... 2006 r. w sprawie Biuletynu Informacji Publicznej. Rozdzia 1 Przepisy ogólne

ROZPORZ DZENIE MINISTRA SPRAW WEWN TRZNYCH I ADMINISTRACJI 1) z dnia... 2006 r. w sprawie Biuletynu Informacji Publicznej. Rozdzia 1 Przepisy ogólne PROJEKT Z DNIA 27.11.2006 R. ROZPORZ DZENIE MINISTRA SPRAW WEWN TRZNYCH I ADMINISTRACJI 1) z dnia... 2006 r. w sprawie Biuletynu Informacji Publicznej. Na podstawie art. 9 ust. 5 ustawy z dnia 6 wrze nia

Bardziej szczegółowo

Wyniki skonsolidowane za trzeci kwarta 2012 roku. Warszawa, listopad 2012

Wyniki skonsolidowane za trzeci kwarta 2012 roku. Warszawa, listopad 2012 1 Wyniki skonsolidowane za trzeci kwarta 2012 roku Warszawa, listopad 2012 Zastrze enia Niniejsze opracowanie zosta o sporz dzone wy cznie w celach informacyjnych i nie ma na celu nak aniania do nabycia

Bardziej szczegółowo

KREDYTY PREFERENCYJNE NA INWESTYCJE W RYBACTWIE RÓDL DOWYM. DANIEL ROMAN Gdynia, 08.10.2015

KREDYTY PREFERENCYJNE NA INWESTYCJE W RYBACTWIE RÓDL DOWYM. DANIEL ROMAN Gdynia, 08.10.2015 KREDYTY PREFERENCYJNE NA INWESTYCJE W RYBACTWIE RÓDL DOWYM DANIEL ROMAN Gdynia, 08.10.2015 Sytuacja w ostatnich latach: - szeroka oferta kredytów inwestycyjnych dla rolników i dzia ów specjalnych - brak

Bardziej szczegółowo

Poprawa jako ci us ug oraz polityk zwi zanych z rejestracj dzia alno ci gospodarczej i funkcjonowaniem przedsi biorstw;

Poprawa jako ci us ug oraz polityk zwi zanych z rejestracj dzia alno ci gospodarczej i funkcjonowaniem przedsi biorstw; MINISTERSTWO ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI Departament Wspó pracy z Jednostkami Samorz du Terytorialnego Instytucja Po rednicz ca II stopnia dla Dzia ania 5.2 Programu Operacyjnego Kapita Ludzki 2007-2013

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE MINISTRA KULTURY I SZTUKI. z dnia 9 marca 1999 r.

ROZPORZ DZENIE MINISTRA KULTURY I SZTUKI. z dnia 9 marca 1999 r. Dz.U.99.41.419 ROZPORZ DZENIE MINISTRA KULTURY I SZTUKI z dnia 9 marca 1999 r. w sprawie wymaga kwalifikacyjnych uprawniaj cych do zajmowania okre lonych stanowisk w bibliotekach oraz trybu stwierdzania

Bardziej szczegółowo

Praktyczne spojrzenie na zarz dzanie procesami biznesowymi

Praktyczne spojrzenie na zarz dzanie procesami biznesowymi Marek Soko owski Praktyczne spojrzenie na zarz dzanie procesami biznesowymi Oracle Polska Podej cie procesowe w administracji publicznej Micha Boni, minister administracji i cyfryzacji, zaprezentowa raport

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 zatwierdzony przez Rad Ministrów w dniu 15 kwietnia 2014 r. dr Zofia Szalczyk Podsekretarz Stanu

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 zatwierdzony przez Rad Ministrów w dniu 15 kwietnia 2014 r. dr Zofia Szalczyk Podsekretarz Stanu Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 zatwierdzony przez Rad Ministrów w dniu 15 kwietnia 2014 r. dr Zofia Szalczyk Podsekretarz Stanu Ocena PROW 2007-2013

Bardziej szczegółowo

Warunki przyj i tryb rekrutacji na studia w Wydziale Turystyki i Zdrowia w roku akademickim 2015/2016

Warunki przyj i tryb rekrutacji na studia w Wydziale Turystyki i Zdrowia w roku akademickim 2015/2016 Warunki przyj i tryb rekrutacji na studia w Wydziale Turystyki i Zdrowia w roku akademickim 2015/2016 I. W Wydziale Turystyki i Zdrowia nabór kandydatów odbywa si b dzie na nast puj ce kierunki, poziomy

Bardziej szczegółowo

Us ugi edukacyjne obejmuj ce przeprowadzenie zaj w ramach projektu Indywidualizacja procesu nauczania i wychowania uczniów

Us ugi edukacyjne obejmuj ce przeprowadzenie zaj w ramach projektu Indywidualizacja procesu nauczania i wychowania uczniów Us ugi edukacyjne obejmuj ce przeprowadzenie zaj w ramach projektu Indywidualizacja procesu nauczania i wychowania uczniów klas I - III szko y podstawowej, realizowanie w Szko ach Podstawowych w Gminie

Bardziej szczegółowo

KWESTIONARIUS Z ZG OSZENIOWY DO PROJEKTU ELASTYCZNA PRACA- TELEMARKETER. Data i miejsce urodzenia... PESEL... NIP... Wiek...

KWESTIONARIUS Z ZG OSZENIOWY DO PROJEKTU ELASTYCZNA PRACA- TELEMARKETER. Data i miejsce urodzenia... PESEL... NIP... Wiek... KWESTIONARIUS Z ZG OSZENIOWY DO PROJEKTU ELASTYCZNA PRACA- TELEMARKETER Nazwisko...Imi... P e : K M Data i miejsce urodzenia... PESEL... NIP... Wiek... Adres zameldowania: Ulica... Nr domu...nr lokalu...

Bardziej szczegółowo

POWIAT KRAKOWSKI Modernizacja kszta cenia zawodowego w Ma opolsce

POWIAT KRAKOWSKI Modernizacja kszta cenia zawodowego w Ma opolsce Regulamin uczestnictwa w projekcie Beneficjent:,, Biuro ds. Realizacji Projektu Partner: Realizator 1. Zespó Szkó Ponadgimnazjalnych w Giebu towie 32-085 Modlnica, 2. Zespó Szkó Ponadgimnazjalnych w Krzeszowicach

Bardziej szczegółowo

1 Wg komunikatu Prezesa GUS z 25 marca 2008 r. w sprawie tablicy redniego dalszego trwania ycia kobiet i

1 Wg komunikatu Prezesa GUS z 25 marca 2008 r. w sprawie tablicy redniego dalszego trwania ycia kobiet i Zasady czenia wiadcze emerytalnych ze zreformowanego powszechnego systemu emerytalnego i systemu ubezpieczenia spo ecznego rolników obowi zuj ce od 8 stycznia 2009 r. 1. Geneza 8 stycznia 2009 r. wesz

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN DZIA ALNO CI RADY PEDAGOGICZNEJ SAMORZ DOWEJ SZKO Y PODSTAWOWEJ NR 1 WE WRZE NI

REGULAMIN DZIA ALNO CI RADY PEDAGOGICZNEJ SAMORZ DOWEJ SZKO Y PODSTAWOWEJ NR 1 WE WRZE NI REGULAMIN DZIA ALNO CI RADY PEDAGOGICZNEJ SAMORZ DOWEJ SZKO Y PODSTAWOWEJ NR 1 WE WRZE NI I PODSTAWY PRAWNE FUNKCJONOWANIA RADY PEDAGOGICZNEJ Podstaw prawn funkcjonowania Rady Pedagogicznej s zapisy Ustawy

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE RADY MINISTRÓW z dnia... 2007 r.

ROZPORZ DZENIE RADY MINISTRÓW z dnia... 2007 r. ROZPORZ DZENIE RADY MINISTRÓW z dnia..... 2007 r. projekt w sprawie wysoko ci dop at do sk adek z tytu u ubezpieczenia upraw rolnych i zwierz t gospodarskich w 2008 r. Na podstawie art. 5 ust. 4 ustawy

Bardziej szczegółowo

Polska woj. opolskie powiat nyski

Polska woj. opolskie powiat nyski Nysa'2014 150000 148000 146000 144000 142000 140000 138000 136000 147441 146853 146330 145512 145017 144284 143852 142799 142119 141586 140628 XII 2003 XII 2004 XII 2005 XII 2006 XII 2007 XII 2008 XII

Bardziej szczegółowo

Dotacje na e-biznes. Pozyskiwanie œrodków z UE w ramach PO IG 8.1

Dotacje na e-biznes. Pozyskiwanie œrodków z UE w ramach PO IG 8.1 Dotacje na e-biznes. Pozyskiwanie œrodków z UE w ramach PO IG 8.1 Autor: Agata ukaszewska ISBN: 978-83-246-2646-5 Format: A5, stron: 168 Realne pieni¹dze na wirtualne us³ugi Tworzenie us³ug elektronicznych

Bardziej szczegółowo

U S T AWA. z dnia. ratyfikacji Umowy mi dzy Rzecz pospolit Polsk a Baliwatem Guernsey w sprawie

U S T AWA. z dnia. ratyfikacji Umowy mi dzy Rzecz pospolit Polsk a Baliwatem Guernsey w sprawie U S T AWA Projekt z dnia o ratyfikacji Umowy mi dzy Rzecz pospolit Polsk a Baliwatem Guernsey w sprawie unikania podwójnego opodatkowania niektórych kategorii dochodów osób fizycznych, podpisanej w Londynie

Bardziej szczegółowo

yciem B T w Drawsku Pomorskim (CSWL G bokie).

yciem B T w Drawsku Pomorskim (CSWL G bokie). WYTYCZNE DO POST POWANIA O UDZIELENIE ZAMÓWIENIA PUBLICZNEGO NA WYKONANIE ZADANIA: Wykonanie robót teletechnicznych na budowie przystosowania o rodka do szkolenia z u yciem T w Drawsku Pomorskim (CSWL

Bardziej szczegółowo

do Uchwa y Rady Wydzia u Mechanicznego nr 02/01/20013 z dnia 17.01.2013r.

do Uchwa y Rady Wydzia u Mechanicznego nr 02/01/20013 z dnia 17.01.2013r. Za cznik do Uchwa y Rady Wydzia u Mechanicznego nr 02/01/20013 z dnia 17.01.2013r. SPOSÓB DOKONYWANIA OCENY REALIZACJI PROGRAMU STUDIÓW ORAZ PROWADZENIA BADA NAUKOWYCH PRZEZ DOKTORANTÓW NA WYDZIALE MECHANICZNYM

Bardziej szczegółowo

Ocena efektów wdro enia wymaga. ania wymaga normy ISO 9001 w ma ych i rednich organizacjach handlowych. 1. Wst p. Dominik Zimon

Ocena efektów wdro enia wymaga. ania wymaga normy ISO 9001 w ma ych i rednich organizacjach handlowych. 1. Wst p. Dominik Zimon Problemy Zarz dzania, vol. 1, nr 2 (37): 72 83 ISSN 1644-9584, Wydzia Zarz dzania UW DOI 1.7172.1644-9584.37.5 Ocena efektów wdro enia wymaga normy ISO 91 w ma ych i rednich organizacjach handlowych Dominik

Bardziej szczegółowo

VADEMECUM. Leczenie szpitalne. wiadczenia opieki zdrowotnej nansowane ze rodków publicznych

VADEMECUM. Leczenie szpitalne. wiadczenia opieki zdrowotnej nansowane ze rodków publicznych Leczenie szpitalne Je eli cel leczenia nie mo e by osi gni ty w trybie ambulatoryjnym, pacjent mo e zosta skierowany na dalsze leczenie w szpitalu. Pacjent ma prawo wyboru szpitala, który ma podpisan umow

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SAMORZ DU UCZNIOWSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ W S KOCINIE IM. WŁODZIMIERZA POTOCKIEGO

REGULAMIN SAMORZ DU UCZNIOWSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ W S KOCINIE IM. WŁODZIMIERZA POTOCKIEGO REGULAMIN SAMORZ DU UCZNIOWSKIEGO W SZKOLE PODSTAWOWEJ W S KOCINIE IM. WŁODZIMIERZA POTOCKIEGO PODSTAWA PRAWNA 1. Uchwała o systemie o wiaty z dn. 7.09.1991 z pó niejszymi zmianami. 2. Statut Szkoły Podstawowej

Bardziej szczegółowo

Proces inwestycyjny w OZE w kontek cie wspó pracy z samorz dem. Warszawa, 2013

Proces inwestycyjny w OZE w kontek cie wspó pracy z samorz dem. Warszawa, 2013 Proces inwestycyjny w OZE w kontek cie wspó pracy z samorz dem i spo eczno ci lokaln Warszawa, 2013 Cele prezentacji Poszczególne fazy realizacji projektu inwestycyjnego, a procesy konsultacji Znaczenie

Bardziej szczegółowo

Fundusze europejskie dla przedsi biorców województwa skiego do wiadczenia i perspektywy. Zmiany w projekcie M P

Fundusze europejskie dla przedsi biorców województwa skiego do wiadczenia i perspektywy. Zmiany w projekcie M P Fundusze europejskie dla przedsi biorców województwa skiego do wiadczenia i perspektywy Zmiany w projekcie M P - jak skutecznie realizowa projekt dofinansowany w ramach poddzia RPO WSL wdra anych przez

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany Program Dotacji do 70% na zakup zestawów solarnych.

Zintegrowany Program Dotacji do 70% na zakup zestawów solarnych. Zintegrowany Program Dotacji do 70% na zakup zestawów solarnych. Strona 1 z 5 1 ZAŁO ENIA PROGRAMOWE 1. Zintegrowany Program Dotacji do 70% na zakupu zestawów solarnych, zwany dalej Programem realizowany

Bardziej szczegółowo

Nabycie akcji Sferia S.A. 11 marca 2009, Warszawa

Nabycie akcji Sferia S.A. 11 marca 2009, Warszawa Nabycie akcji Sferia S.A. 11 marca 2009, Warszawa Zastrze enie Niniejsza prezentacja zawiera deklaracje dotycz ce przysz ci'. W deklaracjach tych u ywane s owa przewiduje si ", s dzi si ", zamierza si

Bardziej szczegółowo

IPO Day 20 Luty 2008r, Warszawa. Prezentacja Spó ki. Autoryzowany doradca:

IPO Day 20 Luty 2008r, Warszawa. Prezentacja Spó ki. Autoryzowany doradca: IPO Day 20 Luty 2008r, Warszawa Prezentacja Spó ki AUDYTOR S.A. Autoryzowany doradca: SPIS TRE CI Profil dzia alno ci Historia Spó ki Zakres dzia alno ci Przewagi konkurencyjne Ludzie Jako us ug Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych

ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych Dz.U.08.234.1577 ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych (Dz. U. z dnia 30 grudnia 2008 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Zeszyty Naukowe AKADEMII PODLASKIEJ w SIEDLCACH NR 84 Seria: Administracja i Zarz dzanie 2010

Zeszyty Naukowe AKADEMII PODLASKIEJ w SIEDLCACH NR 84 Seria: Administracja i Zarz dzanie 2010 Zeszyty Naukowe AKADEMII PODLASKIEJ w SIEDLCACH NR 84 Seria: Administracja i Zarz dzanie 2010 prof. dr hab. in. Tadeusz Wa ci ski mgr Marta Kruk Politechnika Warszawska Analiza powi za pomi dzy rentowno

Bardziej szczegółowo

IDENTYFIKACJA ŁA CUCHA WARTO CI BIUR INFORMACJI GOSPODARCZEJ (BIG) W POLSCE

IDENTYFIKACJA ŁA CUCHA WARTO CI BIUR INFORMACJI GOSPODARCZEJ (BIG) W POLSCE IDENTYFIKACJA ŁA CUCHA WARTO CI BIUR INFORMACJI GOSPODARCZEJ (BIG) W POLSCE KAZIMIERZ PERECHUDA Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu ZBIGNIEW TELEC Zakład Organizacji i Zarz dzania Akademia Wychowania Fizycznego

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN FUNDUSZU PO YCZKOWEGO mikro START PODLASKIEJ FUNDACJI ROZWOJU REGIONALNEGO

REGULAMIN FUNDUSZU PO YCZKOWEGO mikro START PODLASKIEJ FUNDACJI ROZWOJU REGIONALNEGO REGULAMIN FUNDUSZU PO YCZKOWEGO mikro START PODLASKIEJ FUNDACJI ROZWOJU REGIONALNEGO Wydanie 27.05.2011 I. OGÓLNE ZASADY DZIA ANIA 1. Forma prawna Fundusz dzia a w strukturze Podlaskiej Fundacji Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Oferta emisji spotów reklamowych

Oferta emisji spotów reklamowych Medianna Oferta emisji spotów reklamowych Jeste my agencj reklamow specjalizuj si w reklamie w miejscu sprzeda y (Digital Signage). Nasz system obecnie dzia a w wybranych aptekach na terenie miasta Opola.

Bardziej szczegółowo

Zespó Szkó Samochodowych

Zespó Szkó Samochodowych Program sta owy w ramach projektu S t a i n w e s t y c j w p r z y s z o Zespó Szkó Samochodowych Rodzaj zaj : Sta e zawodowe dla uczniów Imi i nazwisko nauczyciela: Mariusz Rakowicz Liczba uczniów w

Bardziej szczegółowo

odzimierz Pyszczek Warszawa - Marsh

odzimierz Pyszczek Warszawa - Marsh UBEZPIECZENIE ODPOWIEDZIALNO CI CYWILNEJ KURATORÓW S DOWYCH PREZENTACJA WST PNYCH OFERT 27 STYCZNIA 2014 odzimierz Pyszczek Warszawa - Marsh Za enia wst pne programu Ubezpieczaj cy: Ubezpieczeni: FUNDACJA

Bardziej szczegółowo

Bi gorajska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. FORMULARZ REKRUTACYJNY DO PROJEKTU W ASNY BIZNES TO NIEZALE NO I PIENI DZE

Bi gorajska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. FORMULARZ REKRUTACYJNY DO PROJEKTU W ASNY BIZNES TO NIEZALE NO I PIENI DZE FORMULARZ REKRUTACYJNY DO PROJEKTU W ASNY BIZNES TO NIEZALE NO I PIENI DZE Data i godzina wp ywu formularza. Podpis osoby przyjmuj cej. Numer w rejestrze INSTRUKCJA WYPE NIANIA FORMULARZA REKRUTACYJNEGO

Bardziej szczegółowo

P 0max. P max. = P max = 0; 9 20 = 18 W. U 2 0max. U 0max = q P 0max = p 18 2 = 6 V. D = T = U 0 = D E ; = 6

P 0max. P max. = P max = 0; 9 20 = 18 W. U 2 0max. U 0max = q P 0max = p 18 2 = 6 V. D = T = U 0 = D E ; = 6 XL OLIMPIADA WIEDZY TECHNICZNEJ Zawody II stopnia Rozwi zania zada dla grupy elektryczno-elektronicznej Rozwi zanie zadania 1 Sprawno przekszta tnika jest r wna P 0ma a Maksymaln moc odbiornika mo na zatem

Bardziej szczegółowo

Kierunki polityki lekowej Ministerstwa Zdrowia

Kierunki polityki lekowej Ministerstwa Zdrowia Kierunki polityki lekowej Ministerstwa Zdrowia Jakub Adamski Departament Polityki Lekowej i Farmacji Cele polityki lekowej polityka lekowa ma zapewni pacjentom dost p p do optymalnej farmakoterapii, z

Bardziej szczegółowo