Cz 2: Przedsi biorczo i konkurencyjno polskich przedsi biorstw

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Cz 2: Przedsi biorczo i konkurencyjno polskich przedsi biorstw"

Transkrypt

1 Cz 2: Przedsi biorczo i konkurencyjno polskich przedsi biorstw

2

3 mgr Anna Grabska Katedra Ekonomii Wydzia Zarz dzania, Politechnika Bia ostocka Instrumenty konkurowania a trwa o przewagi konkurencyjnej 1. Wst p Jedn z licznych konsekwencji realizowanych w Polsce reform spo ecznogospodarczych jest post puj cy proces globalizacji gospodarki. W efekcie dzia alno przedsi biorstw przekracza granice krajowe, czyni c je podmiotami rynku wiatowego. Jednocze nie nast puje dalsza indywidualizacja konsumenta, której towarzyszy nasycenie rynków i zaostrzenie konkurencji. Narastaj ca z o ono i niepewno otoczenia, a tak e post puj ca globalizacja zmuszaj przedsi biorstwa do poszukiwania rozwi - za pozwalaj cych na skuteczn walk konkurencyjn. Jednym z warunków pozwalaj cych na uzyskanie trwa ej przewagi konkurencyjnej na poziomie przedsi biorstwa jest wykorzystywanie okre lonego zestawu instrumentów konkurowania, trudnych do imitacji lub substytucji, co daje przedsi biorstwom mo liwo kszta towania cech w asnej oferty w taki sposób, e ich imitacja jest trudna, kosztowna lub wymaga d u - szego czasu. 2. Konkurencyjno przedsi biorstwa Istnieje ponad 400 definicji konkurencyjno ci 1, co w du ym stopniu pozwala u wiadomi nie tylko z o ono zjawiska, niejednoznaczno miar, ale te du swobod analiz 2. Cz sto przyjmowane s definicje kontrowersyjne, charakteryzuj ce si fragmentaryczno ci i jednostronno ci. Poj cie konkurencyjno ci zawiera w sobie ro ne elementy w zale no ci od tego, na co w danym badaniu k adzie si nacisk. W efekcie poj cie konkurencyjno ci mo e obejmowa zarówno elementy statyczne (jej ocen w okre lonym momencie), jak i dynamiczne (analiza czynników okre laj cych zdolno konkurencyjn w d ugim okresie z wyeksponowaniem zdolno ci do jej poprawy) 3. Dokonuj c kompleksowej oceny konkurencyjno ci nie mo na polega tylko na zbadaniu konkurencyjno ci w danym momencie poprzez relatywnie atwe do uj cia statystycznego zinterpretowanie dynamiki wzrostu sprzeda y, udzia u w rynku, wzro K. Kuci ski (red.), Uwarunkowania konkurencyjno ci przedsi biorstw w Polsce, Wyd. SGH, Warszawa 2000, s. 11. M. Gorynia, Koncepcja i metodyka badania konkurencyjno ci przedsi biorstwa w: Konkurencyjno gospodarki Polski w dobie integracji z UE i globalizacji, materia y konferencyjne, Wyd. SGH, Warszawa 2000, s. 89. B. Bakier, K. Meredyk, Istota i mechanizm konkurencyjno ci w: H. Podedworny, J. Grabowiecki, H. Wnorowski (red.), Konkurencyjno gospodarki polskiej a rola pa stwa przed akcesja do Unii Europejskiej, Uniwersytet w Bia ymstoku, Wydzia Ekonomiczny, ZMSG, Bia ystok 2000, s. 38.

4 100 Anna Grabska stu /spadku jako ci oferowanych produktów, rentowno ci i kondycji finansowej, stosunek nak adów na badania i rozwój do sprzeda y, ale raczej na okre leniu czynników rozwojowych, dynamicznych, czasem trudnych do zmierzenia, które okre laj zdolnoci do osi gni cia, poprawy lub utrzymania pozycji konkurencyjnej przedsi biorstwa w dynamicznym otoczeniu. Wzrost i przetrwanie przedsi biorstwa zale od aktualnych i przysz ych warunków zewn trznych oraz od zdolno ci przedsi biorstwa do przystosowania si do tych warunków oraz umiej tno ci ich kszta towania 4. Na konieczno systemowego podej cia do konkurencyjno ci wskazuje J. Bossak, który stwierdza, e konkurencyjno kraju to takie ukszta towanie si warunków instytucjonalnych, makroekonomicznych i warunków konkurencji oraz sprawno ci mechanizmu rynkowego, które buduj podstawy ekonomiczne dla dynamicznego rozwoju przedsi biorstw w warunkach zmieniaj cego si otoczenia 5. Takie uj cie konkurencyjno ci, wiadczy o podj ciu próby okre lenia czynników warunkuj cych zdolno do osi gania, utrzymania i poprawy konkurencyjno ci gospodarki. W literaturze zosta o wyodr bnione poj cie konkurencyjno ci systemowej, które obejmuje rozwi zanie, w którym spe nione s dwa warunki: 1. presja konkurencyjna stanowi ci gle wyzwanie dla poprawy efektywno ci produkcji i produktu, 2. przedsi biorstwa s zintegrowane w powo anych do tego celu sieciach wspó pracy, których ró norodno us ug, instytucji oraz powi za zewn trznych wspiera wysiek indywidualnych podmiotów. Autorzy tej koncepcji wprowadzili cztery ró ne poziomy, które s istotne z punktu widzenia konkurencyjno ci, a mianowicie: poziom meta-, makro-, mezo- i mikroekonomiczny. Na poziomie meta analizuje si takie czynniki jak zdolno spoecznej integracji i strategie. Na poziomie mezo omawia si struktury pomocnicze, które mobilizuj, wspieraj i uzupe niaj dzia ania podejmowane przez przedsi biorstwa. Ponadto poj cie konkurencyjno ci systemowej czy elementy ekonomii przemys owej i innowacyjnej a tak e socjologi przemys ow, a zw aszcza te jej elementy, które dotycz dyskusji nad fenomenem polityki kszta tuj cej instytucjonalne ramy wspó pracy 6. Koncepcja ta zasadniczo odbiega od bardzo cz sto prezentowanych bada nad konkurencyjno ci, w których g ówny nacisk k adzie si na makro- i mikrokonkurencyjno. W koncepcji systemowej konkurencyjno ci podkre la si znaczenia poziomu meta i mezokonkurencyjno ci, jako tych, które w sposób istotny wp ywaj na tworzenie ram efektywnej konkurencji. Analiza wyników ró norodnych bada, pozwala na postawienie tezy, e podmiotem, maj cym najwi kszy wp yw na konkurencyjno systemow jest przedsi biorstwo. Konkurencyjno powstaje na poziomie przedsi Por.: I. Bielski, Ekologiczny wymiar wspó czesnego marketingu, Ekologia i Technika nr 3/1999, s. 67. J. Bossak, Mi dzynarodowa konkurencyjno gospodarki polskiej uj cie instytucjonalne w: H. Podedworny, J. Grabowiecki, H. Wnorowski (red.), Konkurencyjno gospodarki..., op. cit., s. 21. K. Esser, W. Hillebrand, D. Messner, J. Meyer-Stammer, Systemic Competitiveness New Challenges to Business Politics w: Economics Volume 59, Institute for Scientific Cooperation, Tubingen, 1999, s. 62; przyt. za: K. ukrowska, Konkurencyjno systemowa w procesie transformacji. Przyk ad Polski w: Konkurencyjno, op. cit., s

5 Instrumenty konkurowania a trwa o przewagi konkurencyjnej 101 biorstwa, ale jednocze nie nie umniejsza to znaczenia czynników z poziomu meta, makro i mezokonkurencyjno ci 7. Podobny pogl d prezentuje M. Lubi ski, który stwierdza, e konkurencyjno gospodarki narodowej mo na uzna za zbudowan na konkurencyjno ci przedsi - biorstw, które dzia aj w jej granicach. Tym samym konkurencyjno gospodarki narodowej jest czym wi cej ni tylko rezultatem cznej lub przeci tnej konkurencyjno ci wspomnianych przedsi biorstw 8. Podobnie twierdzi K. Zymonik, przyjmuj c za o enie, e konkurencyjno gospodarki opiera si na konkurencyjno ci przedsi - biorstw, które prowadz dzia alno w okre lonym otoczeniu prawnym, finansowym i rodowiskowym 9. Na tej podstawie mo na zbudowa formalny model zale no ci pomi dzy konkurencyjno ci przedsi biorstwa (zmienna zale na) a zmiennymi niezale nymi okre laj - cymi jej wysoko. Model ten przyjmie nast puj c posta 10 : KP = f (CZ META, CZ MAK, CZ MEZ, CZ MIKRO ) gdzie: KP konkurencyjno przedsi biorstwa f funkcja opisuj ca zale no konkurencyjno ci przedsi biorstwa od determinuj cych j czynników CZ META czynniki metaekonomiczne CZ MAK czynniki makroekonomiczne CZ MEZ czynniki mezoekonomiczne CZ MIKRO czynniki mikroekonomiczne Do powy szej zale no ci funkcyjnej mo na doda nast puj ce uwagi: 1. je eli porównujemy przedsi biorstwa w ramach gospodarki wiatowej, to czynnik metaekonomiczny mo na pomin, poniewa jest on identyczny dla wszystkich krajów, 2. je eli porównujemy przedsi biorstwa w ramach okre lonej gospodarki narodowej, to czynnik makroekonomiczny mo na pomin, gdy jest on identyczny dla wszystkich przedsi biorstw z danej gospodarki, 3. je eli porównujemy przedsi biorstwa w ramach danej bran y z tej samej gospodarki narodowej, to mo na abstrahowa od czynników meta, makro i mezoekonomicznego. Wed ug F. Chesnais`a konkurencyjno przedsi biorstwa odzwierciedla pomy lne praktyki zarz dzania ze strony przedsi biorców lub rad nadzorczych, ale wyrasta ona tak e z si y oraz efektywno ci struktury produkcyjnej gospodarki narodowej, jej infrastruktury technicznej i innych czynników wyznaczaj cych efekty zewn trzne, które mog by podstaw dzia alno ci przedsi biorstwa 11. W efekcie konkurencyjno przedsi biorstwa jest uwarunkowana zarówno dzia aniami instytucji szczebla centralnego, decyzjami podejmowanymi przez wadz ustawodawcz i wykonawcz, jak i J. Meyer-Stamer, Konkurencyjno systemowa, Gospodarka Narodowa, nr 3/1996, s. 3. M. Lubi ski, Konkurencyjno gospodarki czy przedsi biorstwa?, Gospodarka Narodowa nr 6/1995. K. Zymonik, Jako a konkurencyjno w gospodarce narodowej, Problemy Jako ci nr 1/1998. Por.: M. Gorynia (red.), Luka konkurencyjna na poziomie przedsi biorstwa a przyst pienie Polski do Unii Europejskiej, Wyd. Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Pozna 2002, s. 61. F. Chesnais, Technical Cooperation Agreements between Firms, STI-Rewiew no. 4/1988.

6 102 Anna Grabska dzia aniami podejmowanymi w samym przedsi biorstwie, których trafno w du ym stopniu jest determinowana stopniem rozwoju spo eczno-ekonomicznego spo ecze - stwa. W efekcie mo na stwierdzi, e mi dzy czynnikami sprzyjaj cymi wzrostowi konkurencyjno ci gospodarki narodowej a dzia aniami przedsi biorstw, d cymi do poprawy w asnej konkurencyjno ci, istnieje silna wspó zale no. 3. Przewaga konkurencyjna przedsi biorstwa Odniesienie poj cia konkurencyjno ci do poziomu przedsi biorstwa oznacza, e osi gni cie pewnego stopnia konkurencyjno ci jest warunkiem decyduj cym o powodzeniu firmy na rynku. Sukces konkurencyjny przedsi biorstwa uzale niony jest od posiadania przez nie przewagi konkurencyjnej. Istot przewagi konkurencyjnej mo na sprowadzi do tego, e dane przedsi - biorstwo robi co lepiej lub inaczej od swoich rywali, dzi ki czemu osi ga lepsze rezultaty. Zawsze posiada ona charakter wzgl dny, tzn. uzale niona jest od tego, co dzieje si wewn trz przedsi biorstwa i w jego otoczeniu. Strategia konkurowania i sukces rynkowy zale od mo liwo ci firmy w zakresie konfigurowania wasnych zasobów i umiej tno ci, zdolno ci wyboru najkorzystniejszej areny konkurowania, przewidywania mo liwych ruchów konkurentów, gotowo ci i umiej tno ci ochrony zdobytej przewagi konkurencyjnej. Na tej podstawie mo na stwierdzi, e zdolno do konkurowania zmienia si zale nie od warunków zewn trznych i wewn trznych mo - liwo ci firmy 12. Przewaga konkurencyjna wynika z asymetryczno ci albo wyró nienia w dowolnym wymiarze (atrybucie albo czynniku) przedsi biorstwa, dzi ki któremu jest ono w stanie lepiej od innych obs u y klientów, przynie wi cej warto ci i osi gn wy szy poziom efektywno ci. W celu osi gni cia wzgl dnie trwa ego, wysokiego poziomu efektywno ci, trzeba si gn do wielorakich róde konkurencyjno ci, nale y stworzy i odnowi konfiguracj wielorakich przewag nad konkurentami 13. Przewaga konkurencyjna przedsi biorstwa jest zdobywana i utrzymywana w trzech wymiarach: w asno ci, dost pu i efektywno ci wykonania (tabela 1). W ka dym z nich wyst puj dwie orientacje: na tworzenie warto ci firmy i na ograniczanie swobody manewru strategicznego rywali Takie podej cia do problemu przewagi konkurencyjnej zawiera opracowanie: M. J. Stankiewicz (red.), Budowanie potencja u konkurencyjno ci przedsi biorstwa, Toru 1999, s. 110 i dalej. Por.: H. Ma, Creation and Preemption for Competitive Adventage, Management Decision nr 3/1999, s ; H. Ma, Constellation of Competitive Adventage: Compenents and Dynamics, Management Decision nr 4/1999, s

7 Tabela 1. Wymiar przewagi konkurencyjnej Instrumenty konkurowania a trwa o przewagi konkurencyjnej 103 Podstawowe ród a przewagi konkurencyjnej przedsi biorstwa na tworzenie warto ci firmy Orientacja strategiczna na ograniczanie swobody manewru strategicznego rywali Posiadanie na w asno Dost p do zasobów i kompetencji Efektywno wykonania oparta na nieustannym doskonaleniu Aktywne pozyskiwanie i gromadzenie zasobów i kompetencji, tworz ce bogactwo przedsi biorstwa. Tworzenie dost pu do zasobów i kompetencji poprzez budowanie sieci powi za z ró nymi interesariuszami (dostawcami, odbiorcami, klientami, itp.). Kszta towanie uczenia si w dzia aniu, s u ce osi ganiu przez ludzi wysokiego poziomu efektywno ci. Zaw anie swobody manewru konkurentów w tworzeniu zasobów i kompetencji cennych strategicznie. Blokowanie dost pu konkurentów do potencjalnie cennych strategicznie zasobów i kompetencji (np. wysoko wykwalifikowane zasoby si y roboczej). Opó nianie organizacyjnego uczenia si u konkurentów po to, aby zniech ci ich do efektywnego kreowania nowych kompetencji i stworzy im bariery rozwoju. ród o: opracowanie w asne ma podstawie: H. Ma, Creation and Preemption for Competitive Adventage, Management Decision nr 3/1999, s ; H. Ma, Constellation of Competitive Adventage: Compenents and Dynamics, Management Decision nr 4/1999, s Powy sza koncepcja kompleksowo ujmuje dzia ania zmierzaj ce do osi gni cia trwa ej przewagi konkurencyjnej, niemniej jednak ka de przedsi biorstwo powinno pami ta, i przyj cie tylko jednej orientacji strategicznej mo e spowodowa wyeliminowanie z rynku. Preferowanie tylko strategii tworz cej warto ci przedsi biorstwa mo na doszuka si w podej ciu zaprezentowanym przez J. Barneya. Wed ug tego autora przewaga konkurencyjna rozumiana jest jako zdolno do realizacji strategii, której nie s w stanie wdro y aktualni i potencjalni konkurenci 14. Realizacja wy cznie strategii zmierzaj cej do tworzenia warto ci przedsi biorstwa mo e spowodowa opó nion reakcj na dzia ania podejmowane przez konkurentów lub nadmierne umocnienie pozycji rywali. Przyj cie jako s usznej wy cznie strategii ograniczaj cej manewr rywali strategicznych mo e doprowadzi do sytuacji, w której przedsi biorstwo nie b dzie generowa o w asnych przewag konkurencyjnych, trudnych do imitacji. Wprawdzie ka de z sze ciu wskazanych róde przewagi konkurencyjnej jest wzgl d- nie niezale ne, jednak e dopiero w ca o ci stanowi one konfiguracj b d c struktur no n wzgl dnie trwa ej przewagi konkurencyjnej. W latach 80 pojawi o si w obszarze bada strategicznych nowe podej cie wywodz ce si z teorii ekonomii, wyja niaj ce niezb dne warunki do generowania trwa- 14 J. Barney, Firm Resources and Sustained Competitive Advantage, Journal of Management vol. 17 no. 1/1991, s. 102.

8 104 Anna Grabska ej przewagi konkurencyjnej przedsi biorstwa, poprzez pryzmat posiadanych przez nie zasobów. W literaturze zachodniej jest ono znane jako Resource-Based View of the Firm (w skrócie RBV), w polskiej jako podej cie zasobowe 15. W my l teorii przyjmuj cej za punkt wyj cia zasoby przedsi biorstwa, mo liwo osi gania ponadprzeci t- nych zysków wynika ze zdolno ci do lepszego ni konkurencja wykorzystania przez nie pewnych podstawowych zasobów niematerialnych i umiej tno ci, jak równie lepszego od rywali dostosowania tych umiej tno ci do kluczowych czynników sukcesu w danej bran y 16. Z tego wynika, e podej cie zasobowe traktuje przedsi biorstwo jako unikaln wi zk materialnych i niematerialnych zasobów i umiej tno ci. Istota zasobowej teorii sprowadza si do tego, e zasoby i umiej tno ci które s rzadkie, trwa e, niedoskonale mobilne i trudne do imitacji, umo liwiaj firmie uzyskiwanie trwa ej przewagi konkurencyjnej a w rezultacie sta ych, ponadprzeci tnych dochodów 17. Zestaw takich trudno zbywalnych, niedoskonale kopiowalnych, rzadkich i wyspecjalizowanych zasobów, które umo liwiaj firmie uzyskiwanie przewagi konkurencyjnej nazywa si aktywami strategicznymi 18. Do tak zdefiniowanych aktywów strategicznych niew tpliwie mo na zaliczy umiej tno stworzenia takiej gamy instrumentów konkurowania, które spowoduj, e oferta przedsi biorstwa b dzie wybierana cz ciej ni oferty konkurencji. Rozwa aj c kwesti przewagi konkurencyjnej nale y wskaza, e nie zawsze musi by ona widoczna, rozpoznawalna przez klientów i konkurentów. Istnienie przewagi stanowi mo e jedynie podstaw, baz do stosowania ró nych instrumentów konkurowania. Te ostatnie musz by natomiast atwo rozpoznawalne i identyfikowane przez nabywców. W zwi zku z tym instrumenty konkurowania mo na rozumie jako widoczne i posiadaj ce znaczenia dla klienta ró nice w warto ci oferty firmy lub ró nice jej zachowania, wiadomie kreowane w celu zdobycia nabywców 19. Mo na przyj wi c, e s wiadomie kreowanymi rodkami osi gania rynkowych celów strategicznych, a tym samym stanowi zbiory elementów sk adowych ich strategii konkurowania 20. Na podstawie dwóch gównych strategii konkurencyjnych przedsi biorstwa strategii przywództwa kosztowego (wiod cej pozycji kosztowej) oraz strategii wyró - nienia mo na wyodr bni cenowe i pozacenowe instrumenty konkurowania 21. Istot strategii przywództwa kosztowego jest uzyskanie trwa ej przewagi kosztów nad kon Por.: D. Faulkner, C. Bowman, Strategie konkurencji, Wyd. Gebethner i Spó ka, Warszawa 1996; J. Key, Podstawy sukcesu firmy, PWE, Warszawa D. Faulkner, C. Bowman, Strategie..., op. cit., s. 31. Por.: R. Amit, P. Schoemaker, Strategic assets and organizational rent, Strategic Management Journal vol 14/1993; J. Barney, Firm resources and sustained competitive advantage, Journal of Management vol. 17/1991 no. 1; I. Dierickx, K. Cool, Asset stock accumulation and sustainability of competitive advantage, Management Science vol. 35/1989 no. 12; R. Reed, R. DeFillippi, Casual Ambiguity, Barriers to Imitation, and Sustainable Competitive Advantage, Academy of Management Review, vol. 15/1990 no. 1. R. Amit, P. Schoemaker, Strategic assets..., op. cit. B. Godziszewski, Potencja konkurencyjno ci przedsi biorstwa jako ród o przewag konkurencyjnych i podstawa stosowanych instrumentów konkurowania w: Budowanie potencja u..., op. cit., s Por. M. Haffer, Instrumenty konkurowania w: Budowanie potencja u..., op. cit., s. 49. M. E. Porter, Strategia konkurencji. Metody analizy sektorów i konkurentów, PWE, Warszawa 1992, s

9 Instrumenty konkurowania a trwa o przewagi konkurencyjnej 105 kurentami. Ni sze koszty umo liwiaj oferowanie ni szych cen ni konkurenci. Istota strategii wyró nienia sprowadza si do osi gni cia przewagi za pomoc oferowania dobra ró ni cego si pozytywnie (w ocenie nabywców) od ofert innych konkurentów. Strategia przywództwa kosztowego mo e by realizowana przez: inwestowanie w potencja przedsi biorstwa i technologie, unifikacje produktów i unikanie zb dnych kosztów, opieranie si na du ych segmentach rynku i unikanie nietypowych klientów, rozszerzanie asortymentu wyrobów pokrewnych, zawieranie porozumie strategicznych w celu zmniejszenia kosztów nowych inwestycji 22. Na tej podstawie mo na stwierdzi, e przewaga kosztów nad konkurentami mo e wynika z nast puj cych przyczyn: 1. zewn trznych, zwi zanych z pozycj przedsi biorstwa w otoczeniu, 2. wewn trznych, zwi zanych ze sposobem alokacji zasobów, 3. czynnika czasu 23. Podstaw realizacji strategii ró nicowania jest natomiast b d obni enie kosztów u ytkowych wyrobu, b d podwy szenie jego warto ci u ytkowej wyrobu. Wobec tego mo na postawi tez, e ród ami przewagi kosztowej s : niskie koszty pozyskiwania czynników produkcji, korzy ci skali, efekty do wiadczenia, usprawnienia procesów technologicznych i konstrukcji produktów, stopie wykorzystania zdolno ci produkcyjnych oraz efektywno zarz dzania. Natomiast ród a przewagi przez wyró nienie si s bardziej skomplikowane, poniewa czynniki wyró - niaj ce winny cechowa si : skal i wa no ci korzy ci dla odpowiednio du ej liczby nabywców, unikatowym charakterem ró nicy, komunikatywno ci i dost pno ci 24. Zdaniem M. Portera powy sze opcje s wzgl dem siebie alternatywne, to znaczy, e wybór jednej ze strategii konkurowania oznacza automatyczne wykluczenie drugiej. Jednak analiza dzia alno ci wybranych przedsi biorstw pokazuje, e cze przedsi biorstw z powodzeniem czy przywództwo kosztowe z jako ciowym, czyli z powodzeniem wykorzystuje instrumenty cenowe i pozacenowe. Dlatego w obliczu nieustannie zmieniaj cego si otoczenia przedsi biorstwa powinny d y do stosowania ró nych unikatowych kombinacji instrumentów konkurowania, które b d wspiera si wzajemnie i zapewnia osi ganie efektu synergicznego i ich zintegrowanego stosowania. Oparcie przewagi konkurencyjnej przedsi biorstwa na pojedynczej przewadze konkurencyjnej, niezale nie od tego, czy ma ona charakter przewagi kosztowej czy jako ciowej wcale nie gwarantuje sukcesu rynkowego w d u szym okresie M. E. Porter, Strategia..., op. cit., s M. Gorynia, Luka..., op cit., s. 86. H. Brdulak (red.), Wspólna Europa. Mi dzynarodowa konkurencyjno polskich przedsi biorstw, PWE, Warszawa 1999, s

10 106 Anna Grabska 4. Koncepcja bada i próba badawcza We wrze niu 2001 roku przeprowadzono badania ankietowe dotycz ce konkurencyjno ci 200 przedsi biorstw zlokalizowanych w regionie pó nocno-wschodnim Polski 25. Za o enia przeprowadzonego badania by y nast puj ce: 1. badania zrealizowano metod wywiadu bezpo redniego przeszkoleni ankieterzy przeprowadzili wed ug opracowanego kwestionariusza wywiady z przedstawicielami kadry kierowniczej badanych przedsi biorstw, 2. badaniami zosta y obj te przedsi biorstwa z ró nych rodzajów dzia alno ci gospodarczej, 3. badania dotyczy y przedsi biorstw zarejestrowanych w Polsce, bez wzgl du na pochodzenie kapita u, 4. badania dotyczy y przede wszystkim ma ych i rednich przedsi biorstw. W badaniach uczestniczy y przedsi biorstwa o ró nych formach prawnych: 70 spo ród nich to indywidualna dzia alno gospodarcza, 57 spó ki z ograniczon odpowiedzialno ci, 44 spó ki cywilne, 12 spó ek jawnych, 6 spó ek cywilnych, 6 przedsi biorstw pa stwowych i 5 spó dzielni. Przyjmuj c za kryterium klasyfikacji poziom zatrudnienia, w ród badanej próby przewa a y przedsi biorstwa ma e i rednie. Liczb zatrudnionych w badanych przedsi biorstwach przedstawia tabela 3. Tabela 2. Wielko zatrudnienia w badanych przedsi biorstwach Wielko zatrudnienia Liczba przedsi biorstw 1. do 5 osób osób osób osób osób osób powy ej 250 osób 9 ród o: opracowanie w asne na podstawie bada ankietowych. Badane przedsi biorstwa w roku 2000 charakteryzowa y si nast puj c wielkoci przychodów netto ze sprzeda y towarów i us ug: 1. do 100 tys. z 36 przedsi biorstw, 25 Badania zosta y przeprowadzone przez Katedr Ekonomii Wydzia u Zarz dzania Politechniki Bia o- stockiej w ramach realizowanego projektu badawczego nt: Uwarunkowania konkurencyjno ci przedsi biorstw. Opracowane wyniki bada przygotowywane s do druku.

11 Instrumenty konkurowania a trwa o przewagi konkurencyjnej tys. z 31 przedsi biorstw, tys. z 10 przedsi biorstw, tys. z 16 przedsi biorstw, 5. powy ej tys. z 4 przedsi biorstwa. Produkcja analizowanych przedsi biorstw trafia przede wszystkim na rynek regionalny (Pó nocno-wschodnia Polska), a nast pnie na rynek krajowy (ok. 44% badanych przedsi biorstw przeznacza ponad 50% ca kowitej produkcji jest przeznaczana na rynek regionalny, natomiast 23% przedsi biorstw przeznacza swoj produkcj na rynek krajowy). 5. Instrumenty konkurowania wykorzystywane przez badane przedsi biorstwa Badania zakresu i cz stotliwo ci stosowania poszczególnych instrumentów konkurowania przez badane przedsi biorstwa sk ada y si z jednego pytania. Pytanie dotyczy o zakresu obecnie stosowanych instrumentów konkurowania. Badane przedsi biorstwa dokonywa y oceny zakresu stosowania zasugerowanych rodzajów instrumentów konkurowania wed ug skali od 0 do 5 (gdzie 0 oznacza, e dany instrument konkurowania nie jest w ogóle stosowany, a 5 e jest stosowany najcz ciej). Wyniki bada przedstawiono jako redni arytmetyczn, wyliczon dla ocen dokonanych przez przedstawicieli przedsi biorstw bior cych udzia w badaniu, ukazuj c zakres stosowania instrumentów konkurowania. Z bada wynika, e przedsi biorstwa regionu podlaskiego funkcjonuj na rynku, na którym stosowany jest stosunkowo szeroki asortyment instrumentów konkurowania. Badane przedsi biorstwa konkuruj gównie za pomoc wyró niania swoich ofert, wykorzystuj c do cz sto nast puj ce instrumenty konkurowania, podane w kolejnoci wskazywanej cz stotliwo ci ich wykorzystania: jako produktów, szeroko asortymentu, elastyczno dostosowania produktów do potrzeb odbiorców, wizerunek firmy, zapewnienie potencjalnym klientom dogodnego dost pu do produktów, warunki p atno ci, marka produktu, odmienno oferowanych produktów, warunki i okres gwarancji, promocja sprzeda y, reklama.

12 108 Anna Grabska Tabela 3. Zakres obecnie stosowanych instrumentów konkurowania przez przedsi - biorstw regionu podlaskiego Lp. Instrumenty konkurowania rednia 1 Jako produktów 4,22 2 Cena 3,96 3 Szeroko asortymentu 3,82 4 Elastyczno dostosowania produktów do potrzeb odbiorców 3,80 5 Wizerunek firmy 3,77 6 Zapewnienie potencjalnym klientom dogodnego dost pu do produktów 3,76 7 Warunki p atno ci 3,61 8 Marka produktu 3,54 9 Odmienno oferowanych produktów 3,26 10 Warunki i okres gwarancji 3,07 11 Promocja sprzeda y 3,03 12 Reklama 3,01 13 Cz stsze od innych wprowadzanie na rynek nowych produktów 2,87 14 Zakres wiadczonych us ug posprzeda nych 2,48 15 Zakres wiadczonych us ug przedsprzeda nych 2,34 16 Rozbudzanie nieznanych dotychczas potrzeb (kreowanie potrzeb) 2,32 ród o: opracowanie w asne na podstawie bada ankietowych. Na tej podstawie mo na stwierdzi, e przedsi biorstwa staraj si realizowa strategi wyró nienia. Osi gni cie odpowiedniego zró nicowania pozwala na zdobycie wzgl dnej trwa ej przewagi konkurencyjnej, a tym samym gwarantuje uzyskiwanie wy szej od przeci tnej stopy zysku w danym sektorze. Instrumenty wykorzystywane w ramach tej strategii charakteryzuj si pewnymi trudno ciami w imitacji czy substytucji, co daje przedsi biorstwom mo liwo kszta towania cech wasnej oferty w taki sposób, e ich imitacja jest trudna, kosztowna lub wymaga czasu. Przywi zanie klienta do produktu firmy wykorzystuj cej powy sz gam instrumentów jest trwalsze. Najwy sza ocena zosta przyznana jako ci produktów. Dla mo liwo ci skutecznego konkurowania jako ci produktów najwa niejsze s (kolejno wed ug wa noci): stopie zaanga owania naczelnego kierownictwa realizacj programów zapewniania jako ci, stopie zaanga owania wszystkich pracowników w realizacj zasad wysokiej jako ci pracy,

13 Instrumenty konkurowania a trwa o przewagi konkurencyjnej 109 stosowanie skutecznych systemów zapewniania jako ci, nowoczesno technologii, jako parku maszynowego, jako kadr B+R, kultura techniczna pracowników, stosowane systemy motywacji, nak ady na dzia alno B+R, image firmy 26. Na tej podstawie mo na postawi tez, e w zdecydowanej wi kszo ci, przedsi biorstwa regionu podlaskiego posiadaj odpowiednie umiej tno ci marketingowe, umiej tno ci w zakresie projektowania i wytwarzania produktów oraz w zakresie tworzenia odpowiedniego wizerunku firmy na rynku 27. Niestety jednocze nie nale y zwróci uwag, e stosunkowo rzadko wykorzystywane jest rozbudzanie nieznanych dotychczas potrzeb lub cz stsze od innych wprowadzanie na rynek nowych produktów, co wp ywa na zani anie pozytywnych efektów realizowania strategii wyró nienia. Skutkiem takiej sytuacji s ograniczone rodki finansowe jakie przedsi biorstwa s w stanie przeznaczy na innowacyjno. Najcz ciej wskazywan przez ankietowane podmioty gospodarcze (ok. 26%) barier blokuj c realizacj inwestycji w przedsi biorstwie jest przekonanie o ma ej ch onnoci rynku, na którym dzia a firma. W przypadku przedsi biorstw obs uguj cych rynek lokalny, taka sytuacja wi e si niew tpliwie z ewidentnym spadkiem si y nabywczej konsumentów w województwie podlaskim, wynikaj cym z rosn cej stopy bezrobocia (wg stanu na koniec czerwca 2001 r. zarejestrowani bezrobotni stanowili 13,7% liczby ludno ci czynnej zawodowo) 28. Ponadto bariera rynkowa wynikaj ca z ma o ch onnego rynku, mo e by zwi zana z tym, e oferta analizowanych przedsi biorstw nie odpowiada oczekiwaniom klientów pod wzgl dem jako ci (ponad 74% ankietowanych przedsi biorstw wskaza o cen jako swój g ówny instrument konkurowania na rynku). Funkcjonowanie we wspó czesnych warunkach rynkowych wymaga bowiem oferowania produktów nie tylko konkurencyjnych cenowo, ale równie o wysokiej jako ci. Do innych barier hamuj cych wzrost dzia a inwestycyjnych w przedsi biorstwach podlaskich, na któr wskaza o 14% podmiotów, nale y czynnik po rednio zwi zany z ma o ch onnym rynkiem zbytu, a mianowicie wy sza konkurencyjno przedsi biorstw krajowych zlokalizowanych w innych regionach kraju oraz konkurencyjny import. W dalszej kolejno ci przedsi biorstwa wskazuj na trudno ci w pozyskiwaniu kapita u inwestycyjnego ze róde zewn trznych oraz na nisk zyskowno i rentowno dzia alno ci gospodarczej w województwie podlaskim. Niska rentowno przedsi biorstw oznacza trudno ci w wygospodarowaniu niezb dnych funduszy w asnych na inwestycje. W badaniach ankietowych 45% podmiotów przyzna o, i w ubieg ym M. J. Stankiewicz, Potencja konkurencyjno ci polskich przedsi biorstw a ich zdolno do konkurowania w: K. Pozna ska (red.), Strategie rozwoju wspó czesnych przedsi biorstw, Wyd. SGH, Warszawa 2001, s. 48. M. E. Porter, Strategia konkurencji. Metody analizy sektorów i konkurentów, PWE, Warszawa 1996, s. 56.

14 110 Anna Grabska roku mia o problemy z utrzymaniem pynno ci finansowej. Ponadto niski wska nik rentowno ci wahaj cy si rednio w granicach 2-3% wiadczy mo e o s abej gospodarno ci i uniemo liwia wygenerowanie nadwy ki rodków wasnych potencjalnie przeznaczanych na inwestycje. Powy sze rozwa ania pozwalaj na postawienie tezy, e przedsi biorstwa regionu podlaskiego staraj si realizowa swoje cele strategiczne w dojrza ych segmentach rynku. Coraz cz ciej si gaj wprawdzie po instrumenty strategii ró nicowania, ale g ównie w celu poprawienia symbolicznych w a ciwo ci swoich ofert i ich dost pno ci na rynku, przy nie wielkim nak adzie rodków finansowych. Du ym powodzeniem w ród przedsi biorstw regionu podlaskiego jako instrument konkurowania cieszy si cena, co pozwala na postawienie tezy, e badane przedsi biorstwa staraj si opiera swoj przewag konkurencyjn na niskich kosztach wytwarzania. Dla stosowania ceny jako skutecznego instrumentu konkurowania najwa niejsze znaczenie maj (kolejno wed ug wa no ci): poziom kosztów ca kowitych, jako kadry mened erskiej, potencja finansowy przedsi biorstwa, jako kadr zatrudnionych w dzia alno ci marketingowej, poziom stosowanych technologii, jako parku maszynowego, image firmy, posiadanie planów strategicznych, znajomo aktualnej sytuacji na swoim rynku, znajomo potrzeb klientów 29. Wykorzystywanie ceny jako instrumentu konkurowania bardzo cz sto nara a przedsi biorstwa na mo liwo utraty cz ci klientów w momencie, gdy konkurencja zaoferuje podobn cen. Mo liwo zaoferowania ni szej ceny w du ym stopniu uzale niona jest od zdolno ci finansowej przedsi biorstwa, czyli przewagi, która jest stosunkowo atwa do imitacji. Wyniki bada przeprowadzanych metod makro pokazuj, e rzeczywi cie w latach nast powa a poprawa konkurencyjno ci kosztowej polskich firm. Jednak od 1997 roku ma miejsce zatrzymanie tendencji poprawy wska ników DRC, a w konsekwencji pogarszanie si mi dzynarodowej konkurencyjno ci kosztowej polskiego przetwórstwa 30. Badane przedsi biorstwa regionu podlaskiego to przede wszystkim ma e firmy, których podstawowym kosztem wytwarzania jest koszt pracy. Ponad 30% badanych przedsi biorstw wskaza o, e o lokalizacji dzia alno ci w regionie podlaskim decydowa dost p do taniej si y roboczej. Przyj cie takiego ród a przewagi konkurencyjnej jest podej ciem stosunkowo krótkookresowym. Ogólnie uwa a si, e zasoby pracy w M. J. Stankiewicz, Potencja konkurencyjno ci..., op. cit., s. 47. Metoda DRC opiera si na analizie konkurencyjno ci kosztowej. Opis tej metody i analizy kszta towania si konkurencyjno ci zawarte s w opracowaniu B. Wy nikiewicz, Metoda DRC jako technika badania kosztowych przewag konkurencyjnych w: H. Brdulak (red.), Wspólna Europa..., op. cit., s

15 Instrumenty konkurowania a trwa o przewagi konkurencyjnej 111 skali kraju s wzgl dnie drogie. Do podstawowych przyczyn niskiej konkurencyjno ci zasobów si y roboczej mo na zaliczy m.in.: narastaj c interwencj na rynku pracy, obci enie systemu zabezpiecze socjalnych, brak zró nicowania p ac oraz gwarancje utrzymania odpowiedniego poziomu p ac podyktowane popraw dobrobytu. Kszta towanie p ac nie jest zwi zane z mechanizmem rynkowym, maj one raczej charakter ga ziowy nie s zwi zane z firm, jej wynikami, pozycj, kultur. Wysoki poziom uzwi zkowienia daje wyj tkowo siln pozycj przetargow pracownikom. Dlatego, aby osi gn popraw konkurencyjno ci zasobów pracy konieczne by oby podj cie okrelonych dzia a : koszty zabezpieczenia socjalnego musz ulec obni eniu poprzez przebudow ca ego systemu, kszta towanie poziomu i struktury p ac musi ulec decentralizacji a stopie waloryzacji pac dyktowany dobrobytem musi ulec obni eniu 31. Wobec tego mo na s dzi, e w najbli szym czasie dost p do taniej si y roboczej nie b dzie generowa istotnych róde przewagi konkurencyjnej. Zaprezentowane wyniki dotycz ce zakresu i intensywno ci stosowania instrumentów konkurowania w przedsi biorstwach regionu podlaskiego s stosunkowo ma o optymistyczne. Brak odpowiedniej intensywno ci wykorzystywania okre lonych instrumentów jest przede wszystkim podyktowany ograniczonymi rodkami finansowymi b d cymi w dyspozycji przedsi biorstw. Ponadto brak odpowiedniego potencjau konkurencyjno ci powoduje, e przedsi biorstwa bardzo cz sto opieraj swoj konkurencyjno na przewagach zanikaj cych. W efekcie generowane przez badane przedsi biorstwa przewagi konkurencyjne nara one s na imitowanie, a konkurenci atwo je pokonuj. 31 H. Siebert, How competitive is Europes labour?, Kiel 1999, s. 19; przyt. za: A. Chmielak, Mi kkie determinanty konkurencyjno ci mi dzynarodowej w: Konkurencyjno..., op. cit., s. 47.

16 112 Anna Grabska Bibliografia 1. Amit R., Schoemaker P., Strategic assets and organizational rent, Strategic Management Journal vol. 14/ Bakier B., Meredyk K., Istota i mechanizm konkurencyjno ci w: H. Podedworny, J. Grabowiecki, H. Wnorowski (red.), Konkurencyjno gospodarki polskiej a rola pa stwa przed akcesja do Unii Europejskiej, Uniwersytet w Bia ymstoku, Wydzia Ekonomiczny, ZMSG, Bia ystok Barney J., Firm Resources and Sustained Competitive Advantage, Journal of Management vol. 17 nr 1/ Bielski, I., Ekologiczny wymiar wspó czesnego marketingu, Ekologia i Technika nr 3/ Bossak J., Mi dzynarodowa konkurencyjno gospodarki polskiej uj cie instytucjonalne w: H. Podedworny, J. Grabowiecki, H. Wnorowski (red.), Konkurencyjno gospodarki polskiej a rola pa stwa przed akcesja do Unii Europejskiej, Uniwersytet w Bia ymstoku, Wydzia Ekonomiczny, ZMSG, Bia ystok Brdulak H. (red.), Wspólna Europa. Mi dzynarodowa konkurencyjno polskich przedsi biorstw, PWE, Warszawa Chesnais F., Technical Cooperation Agreements between Firms, STI-Rewiew nr 4/ Dierickx I., Cool K., Asset stock accumulation and sustanability of competitive advantage, Management Science vol. 35/1989 nr Esser K., Hillebrand W., Messner D., Meyer-Stammer J., Systemic Competitiveness New Challenges to Business Politics, Economics volume 59, Institute for Scientific Cooperation, Tubingen 1999 (za: K. ukrowska, Konkurencyjno systemowa w procesie transformacji. Przyk ad Polski w: H. Podedworny, J. Grabowiecki, H. Wnorowski (red.), Konkurencyjno gospodarki polskiej a rola pa stwa przed akcesja do Unii Europejskiej, Uniwersytet w Bia ymstoku, Wydzia Ekonomiczny, ZMSG, Bia ystok 2000). 10. Faulkner D., Bowman C., Strategie konkurencji, Wyd. Gebethner i Spó ka, Warszawa Haffer M., Instrumenty konkurowania w: M. J. Stankiewicz (red.), Budowanie potencja u konkurencyjno ci przedsi biorstwa, Toru Godziszewski B., Potencja konkurencyjno ci przedsi biorstwa jako ród o przewag konkurencyjnych i podstawa stosowanych instrumentów konkurowania w: M. J. Stankiewicz (red.), Budowanie potencja u konkurencyjno ci przedsi - biorstwa, Toru Gorynia M., Koncepcja i metodyka badania konkurencyjno ci przedsi biorstwa w: Konkurencyjno gospodarki Polski w dobie integracji z UE i globalizacji, Materia y konferencyjne, Wyd. SGH, Warszawa Gorynia M. (red.), Luka konkurencyjna na poziomie przedsi biorstwa a przyst - pienie Polski do Unii Europejskiej, Wyd. Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Pozna Key J., Podstawy sukcesu firmy, PWE, Warszawa 1996.

17 Instrumenty konkurowania a trwa o przewagi konkurencyjnej Kucinski K. (red.), Uwarunkowania konkurencyjno ci przedsi biorstw w Polsce, Wyd. SGH, Warszawa Lubi ski M., Konkurencyjno gospodarki czy przedsi biorstwa?, Gospodarka Narodowa nr 6/ Ma H., Constellation of Competitive Adventage: Compenents and Dynamics, Management Decision nr 4/ Ma H., Creation and Preemption for Competitive Adventage, Management Decision nr 3/ Meyer-Stamer J., Konkurencyjno systemowa, Gospodarka Narodowa nr 3/ Porter M. E., Strategia konkurencji. Metody analizy sektorów i konkurentów, PWE, Warszawa Porter M. E, Strategia konkurencji. Metody analizy sektorów i konkurentów, PWE, Warszawa Reed R., DeFillippi R., Casual Ambiguity, Barriers to Imitation, and Sustainable Competitive Advantage, Academy of Management Review vol. 15/1990 nr Stankiewicz M. J. (red.), Budowanie potencja u konkurencyjno ci przedsi biorstwa, Toru Stankiewicz M. J., Potencja konkurencyjno ci polskich przedsi biorstw a ich zdolno do konkurowania w: K. Pozna ska (red.) Strategie rozwoju wspó czesnych przedsi biorstw, Wyd. SGH, Warszawa Wy nikiewicz B., Metoda DRC jako technika badania kosztowych przewag konkurencyjnych w: H. Brdulak (red.), Wspólna Europa. Mi dzynarodowa konkurencyjno polskich przedsi biorstw, PWE, Warszawa Zymonik K., Jako a konkurencyjno w gospodarce narodowej, Problemy Jako ci nr 1/1998.

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej polegającej na rozwoju działalności gospodarczej Lp. 1. 2. 3. 4. Nazwa kryterium Liczba miejsc pracy utworzonych w ramach operacji i planowanych do utrzymania przez okres nie krótszy niż 3 lata w przeliczeniu

Bardziej szczegółowo

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Szanowni Państwo, Mam przyjemność zaprosić Państwa firmę do udziału w Usłudze

Bardziej szczegółowo

Kontrakt Terytorialny

Kontrakt Terytorialny Kontrakt Terytorialny Monika Piotrowska Departament Koordynacji i WdraŜania Programów Regionalnych Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Warszawa, 26 pażdziernika 2012 r. HISTORIA Kontrakty wojewódzkie 2001

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

Marketing usług transportowych

Marketing usług transportowych Marketing usług transportowych Marketing to: zintegrowany zbiór instrumentów związanych z badaniem rynku i kształtowaniem go tak, aby osiągnąć wytyczone przez firmę cele. Marketing-mix to zbiór narzędzi

Bardziej szczegółowo

Dotacje unijne dla młodych przedsiębiorców

Dotacje unijne dla młodych przedsiębiorców Dotacje unijne dla młodych przedsiębiorców Autor: R.P. / IPO.pl 18.07.2008. Portal finansowy IPO.pl Przeciętnemu Polakowi dotacje unijne kojarzą się z wielkimi inwestycjami infrastrukturalnymi oraz dopłatami

Bardziej szczegółowo

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych -...~.. TABELA ZGODNOŚCI Rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz.

Bardziej szczegółowo

Wielkopolski Ośrodek Ekonomii Społecznej - oferta wsparcia i współpracy

Wielkopolski Ośrodek Ekonomii Społecznej - oferta wsparcia i współpracy Strona1 Wielkopolski Ośrodek Ekonomii Społecznej - oferta wsparcia i współpracy Wielkopolski Ośrodek Ekonomii Społecznej (WOES) to Ośrodek Wsparcia Ekonomii Społecznej Wysokiej Jakości akredytowany przez

Bardziej szczegółowo

ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH

ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH Załącznik do uchwały KNF z dnia 2 października 2008 r. ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH Reklama i informacja reklamowa jest istotnym instrumentem komunikowania się z obecnymi jak i potencjalnymi klientami

Bardziej szczegółowo

Dlaczego transfer technologii jest potrzebny MŚP?

Dlaczego transfer technologii jest potrzebny MŚP? Dlaczego transfer technologii jest potrzebny MŚP? Kamil Bromski Kierownik, Dolnośląski Ośrodek Transferu Wiedzy i Technologii Specjalista ds. transferu technologii, Agencja Rozwoju Innowacji S.A. Dolnośląski

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Anna Salata 0 1. Zaproponowanie strategii zarządzania środkami pieniężnymi. Celem zarządzania środkami pieniężnymi jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

Biznesplan - Projekt "Gdyński Kupiec" SEKCJA A - DANE WNIOSKODAWCY- ŻYCIORYS ZAWODOWY WNIOSKODAWCY SEKCJA B - OPIS PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA

Biznesplan - Projekt Gdyński Kupiec SEKCJA A - DANE WNIOSKODAWCY- ŻYCIORYS ZAWODOWY WNIOSKODAWCY SEKCJA B - OPIS PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA Załącznik nr 5 do regulaminu Biznesplan - Projekt "Gdyński Kupiec" SEKCJA A - DANE WNIOSKODAWCY- ŻYCIORYS ZAWODOWY WNIOSKODAWCY SEKCJA B - OPIS PLANOWANEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA SEKCJA C - PLAN MARKETINGOWY/ANALIZA

Bardziej szczegółowo

Wytyczne ministerialne przewidywały niekorzystny sposób rozliczania leasingu w ramach dotacji unijnych. Teraz się to zmieni.

Wytyczne ministerialne przewidywały niekorzystny sposób rozliczania leasingu w ramach dotacji unijnych. Teraz się to zmieni. Wytyczne ministerialne przewidywały niekorzystny sposób rozliczania leasingu w ramach dotacji unijnych. Teraz się to zmieni. Wytyczne ministerialne przewidywały niekorzystny sposób rozliczania leasingu

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Budowa elektronicznej administracji w ramach POIG Konferencja podsumowuj realizacj projektu pn. E-administracja warunkiem rozwoju Polski. Wzrost konkurencyjno

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG

ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG ZMIANY W KRYTERIACH WYBORU FINANSOWANYCH OPERACJI PO IG LP Działanie Poprzednie brzmienie Aktualne brzmienie 1. 1.4-4.1 Projekt obejmuje badania przemysłowe i/lub prace rozwojowe oraz zakłada wdroŝenie

Bardziej szczegółowo

Kredyt technologiczny premia dla innowacji

Kredyt technologiczny premia dla innowacji Kredyt technologiczny premia dla innowacji Bogus awa Skomska Zast pca Dyrektora Departamentu Wspierania Przedsi biorczo ci i Innowacji Warszawa, 2 pa dziernika 2009 r. Kredyt technologiczny PO Innowacyjna

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) Sędzia SN Anna Kozłowska (sprawozdawca) Sędzia SN Grzegorz Misiurek Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja w RPO WK-P 2014-2020

Rewitalizacja w RPO WK-P 2014-2020 Rewitalizacja w RPO WK-P 2014-2020 Definicja Rewitalizacja to kompleksowy proces wyprowadzania ze stanu kryzysowego obszarów zdegradowanych poprzez działania całościowe (powiązane wzajemnie przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE Wstęp Rozdział 1 przedstawia istotę mieszkania jako dobra ekonomicznego oraz jego rolę i funkcje na obecnym etapie rozwoju społecznego i ekonomicznego.

Bardziej szczegółowo

Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398

Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398 1 / 7 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:161398-2016:text:pl:html Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398 Państwowy Instytut Geologiczny Państwowy

Bardziej szczegółowo

Formularz konsultacyjny projektu Regionalnego Programu Strategicznego w zakresie rozwoju gospodarczego

Formularz konsultacyjny projektu Regionalnego Programu Strategicznego w zakresie rozwoju gospodarczego Formularz konsultacyjny projektu Regionalnego Programu Strategicznego w zakresie rozwoju gospodarczego CZĘŚĆ I - DANE OSOBOWE (*wypełnienie obowiązkowe) imię i nazwisko*: tel. / faks: e-mail*: wyrażam

Bardziej szczegółowo

BIZNES PLAN PRZEDSIĘWZIĘCIA (obowiązuje od dnia 28.11.2011 r.)

BIZNES PLAN PRZEDSIĘWZIĘCIA (obowiązuje od dnia 28.11.2011 r.) BIZNES PLAN PRZEDSIĘWZIĘCIA (obowiązuje od dnia 28.11.2011 r.) I. INFORMACJE OGÓLNE Pełna nazwa Wnioskodawcy/Imię i nazwisko II. OPIS DZIAŁALNOŚCI I PRZEDSIĘWZIĘCIA 1. KRÓTKI OPIS PROWADZONEJ DZIAŁALNOŚCI

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r 1. ZAMAWIAJĄCY HYDROPRESS Wojciech Górzny ul. Rawska 19B, 82-300 Elbląg 2. PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Przedmiotem Zamówienia jest przeprowadzenie usługi indywidualnego audytu

Bardziej szczegółowo

I. Charakterystyka przedsiębiorstwa

I. Charakterystyka przedsiębiorstwa I. Charakterystyka przedsiębiorstwa Firma odzieżowa jest spółką cywilną zajmującą się produkcją odzieży i prowadzeniem handlu hurtowego w całym kraju. Jej siedziba znajduje się w Chorzowie, a punkty sprzedaży

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI dr Magdalena Klimczuk-Kochańska

ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI dr Magdalena Klimczuk-Kochańska ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI dr Magdalena Klimczuk-Kochańska 1. WPROWADZENIE DO ZARZĄDZANIA PROJEKTAMI 1 RODZAJE DZIAŁAŃ REALIZOWANYCH W PRZEDSIĘBIORSTWIE CHARAKTERYSTYKA I RODZAJE DZIAŁAŃ W PRZEDSIĘBIORSTWIE

Bardziej szczegółowo

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych by Antoni Jeżowski, 2013 W celu kalkulacji kosztów realizacji zadania (poszczególnych działań i czynności) konieczne jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Podatki bezpośrednie cz. I

Podatki bezpośrednie cz. I ANNA STĘPNIAK jest prawnikiem specjalizującym się w europejskim prawie podatkowym, doktorantką SGH System podatkowy po przystąpieniu do UE. Podatki bezpośrednie cz. I Zharmonizowanie opodatkowania spółek

Bardziej szczegółowo

Projekty uchwał Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy

Projekty uchwał Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Projekty uchwał Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Zarząd Stalprodukt S.A. podaje do wiadomości treść projektów uchwał Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy, które odbędzie się

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Wyniki badań ankietowych przeprowadzonych przez Departament Pielęgniarek i Położnych wśród absolwentów studiów pomostowych, którzy zakończyli udział w projekcie systemowym pn. Kształcenie zawodowe pielęgniarek

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR.../.../2015 RADY MIASTA PUŁAWY. z dnia... 2015 r.

UCHWAŁA NR.../.../2015 RADY MIASTA PUŁAWY. z dnia... 2015 r. Projekt z dnia 24 czerwca 2015 r. Zatwierdzony przez... UCHWAŁA NR.../.../2015 RADY MIASTA PUŁAWY z dnia... 2015 r. w sprawie zwolnienia od podatku od nieruchomości budynków lub ich części w ramach pomocy

Bardziej szczegółowo

Wsparcie sektora nauki i innowacyjnych przedsiębiorstw w latach 2014-2020 - załoŝenia krajowego programu operacyjnego Marcin Łata Dyrektor Departamentu Zarządzania Programami Konkurencyjności i Innowacyjności

Bardziej szczegółowo

Wrocław, 20 października 2015 r.

Wrocław, 20 października 2015 r. 1 Wrocław, 20 października 2015 r. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój Działanie 1.1.1 Badania przemysłowe i prace rozwojowe realizowane przez przedsiębiorstwa (Szybka Ścieżka) MŚP i duże Informacje

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek

UCHWAŁA. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek Sygn. akt III CZP 53/11 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 20 października 2011 r. SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca) SSN Grzegorz Misiurek w sprawie ze skargi

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania).

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). W momencie gdy jesteś studentem lub świeżym absolwentem to znajdujesz się w dobrym momencie, aby rozpocząć planowanie swojej ścieżki

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów

Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów 1 Autor: Aneta Para Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów Jak powiedział Günter Verheugen Członek Komisji Europejskiej, Komisarz ds. przedsiębiorstw i przemysłu Mikroprzedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO

PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO Załącznik nr 4 do Zarządzenia Nr 103/2012 Burmistrza Miasta i Gminy Skawina z dnia 19 czerwca 2012 r. PROGRAM ZAPEWNIENIA I POPRAWY JAKOŚCI AUDYTU WEWNĘTRZNEGO MÓDL SIĘ TAK, JAKBY WSZYSTKO ZALEśAŁO OD

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. MERAWEX Sp. z o.o. 44-122 Gliwice ul. Toruńska 8. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORSTWA MERAWEX Sp. z o.o. POPRZEZ EKSPORT.

ZAPYTANIE OFERTOWE. MERAWEX Sp. z o.o. 44-122 Gliwice ul. Toruńska 8. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORSTWA MERAWEX Sp. z o.o. POPRZEZ EKSPORT. Gliwice, 07.12. 2012 r. ZAPYTANIE OFERTOWE Zakup usług doradczych w zakresie wyselekcjonowania, sprawdzenia wiarygodności grupy docelowej potencjalnych partnerów handlowych, przygotowania ofert współpracy

Bardziej szczegółowo

DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW

DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW DZIAŁALNOŚĆ INNOWACYJNA PRZEDSIĘBIORSTW Opole, 29.01.2016 r. Danuta Michoń Opolski Ośrodek Badań Regionalnych Badania z zakresu innowacji ujęte w PBSSP Podstawowe pojęcia Działalność innowacyjna przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

2. Podjęcie uchwał w sprawie powołania członków Rady Nadzorczej 1[ ], 2[ ], 3[ ]

2. Podjęcie uchwał w sprawie powołania członków Rady Nadzorczej 1[ ], 2[ ], 3[ ] Warszawa, dnia 9 czerwca 2015 roku OD: Family Fund Sp. z o.o. S.K.A ul. Batorego 25 (II piętro) 31-135 Kraków DO: Zarząd Starhedge S.A. ul. Plac Defilad 1 (XVII piętro) 00-901 Warszawa biuro@starhedge.pl

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Produkcją II

Zarządzanie Produkcją II Zarządzanie Produkcją II Dr Janusz Sasak Poziomy zarządzania produkcją Strategiczny Taktyczny Operatywny Uwarunkowania decyzyjne w ZP Poziom strategiczny - wybór strategii - wybór systemu produkcyjnego

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, dnia 11 lutego 2011 r. MINISTER FINANSÓW ST4-4820/109/2011 Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada

Bardziej szczegółowo

Segmentacja i plasowanie dr Grzegorz Mazurek. Wybór rynku docelowego. Istota segmentacji

Segmentacja i plasowanie dr Grzegorz Mazurek. Wybór rynku docelowego. Istota segmentacji Segmentacja i plasowanie dr Grzegorz Mazurek Wybór rynku docelowego Istota segmentacji Do rzadkości należy sytuacja, w której jedno przedsiębiorstwo odnosi znaczne sukcesy w sprzedaży wszystkiego dla wszystkich

Bardziej szczegółowo

URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW

URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW URZĄD OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Wyniki monitorowania pomocy publicznej udzielonej spółkom motoryzacyjnym prowadzącym działalność gospodarczą na terenie specjalnych stref ekonomicznych (stan na

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie strategiczne

Zarządzanie strategiczne Zarządzanie strategiczne Prowadzące zajęcia: Prof. US dr hab. inż. Alberto Lozano Platonoff Dr Aleksandra Rudawska Mgr Hubert Pachciarek alberto@lozano.net.pl Wykład 1: 7 marca 2011 r. Zasady zaliczenia

Bardziej szczegółowo

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG

Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG 2009 Problemy w realizacji umów o dofinansowanie SPO WKP 2.3, 2.2.1, Dzia anie 4.4 PO IG Jakub Moskal Warszawa, 30 czerwca 2009 r. Kontrola realizacji wska ników produktu Wska niki produktu musz zosta

Bardziej szczegółowo

Oferta Usługa szkoleniowo doradcza z zakresu zarządzania przez kompetencje w MSP

Oferta Usługa szkoleniowo doradcza z zakresu zarządzania przez kompetencje w MSP Usługa szkoleniowo doradcza z zakresu zarządzania przez Szanowni Państwo, Mamy przyjemność zaprosić Państwa firmę do udziału w usłudze szkoleniowodoradczej z zakresu zarządzania kompetencjami w MSP, realizowanej

Bardziej szczegółowo

Satysfakcja pracowników 2006

Satysfakcja pracowników 2006 Satysfakcja pracowników 2006 Raport z badania ilościowego Listopad 2006r. www.iibr.pl 1 Spis treści Cel i sposób realizacji badania...... 3 Podsumowanie wyników... 4 Wyniki badania... 7 1. Ogólny poziom

Bardziej szczegółowo

Rudniki, dnia 10.02.2016 r. Zamawiający: PPHU Drewnostyl Zenon Błaszak Rudniki 5 64-330 Opalenica NIP 788-000-22-12 ZAPYTANIE OFERTOWE

Rudniki, dnia 10.02.2016 r. Zamawiający: PPHU Drewnostyl Zenon Błaszak Rudniki 5 64-330 Opalenica NIP 788-000-22-12 ZAPYTANIE OFERTOWE Zamawiający: Rudniki, dnia 10.02.2016 r. PPHU Drewnostyl Zenon Błaszak Rudniki 5 64-330 Opalenica NIP 788-000-22-12 ZAPYTANIE OFERTOWE W związku z planowaną realizacją projektu pn. Rozwój działalności

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA GDYNI z dnia... 2016 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA GDYNI z dnia... 2016 r. UCHWAŁA NR... RADY MIASTA GDYNI z dnia... 2016 r. w sprawie określenia zadań, na które przeznacza się środki Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych Na podstawie art. 35a ust. 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE NR 1/2016/SPPW

ZAPYTANIE OFERTOWE NR 1/2016/SPPW Łódź, dnia 29.01.2016 r. ZAPYTANIE OFERTOWE NR 1/2016/SPPW W związku z ubieganiem się przez Ośrodek Badawczo-Produkcyjny Politechniki Łódzkiej ICHEM sp. z o.o. o dofinansowanie na realizację projektu ze

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence.

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. Informacje dla kadry zarządzającej Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. 2010 Cisco i/lub firmy powiązane. Wszelkie prawa zastrzeżone. Ten dokument zawiera

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. z dnia 21.04.2016. na stanowisko: specjalista systemów VR

ZAPYTANIE OFERTOWE. z dnia 21.04.2016. na stanowisko: specjalista systemów VR ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 21.04.2016 na stanowisko: specjalista systemów VR 1. Nazwa Zamawiającego Signum Project sp. z o.o. Ul. Myśliwska 61/110, 30-718 Kraków 2. Postanowienia ogólne Niniejsze postępowanie

Bardziej szczegółowo

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Program dla przedsięwzięć w zakresie odnawialnych źródeł energii Cel programu Dofinansowanie dużych inwestycji wpisujących się w cele: Zobowiązań

Bardziej szczegółowo

A. Informacje dotyczące podmiotu, któremu ma A1) Informacje dotyczące wspólnika spółki cywilnej być udzielona pomoc de minimis 1)

A. Informacje dotyczące podmiotu, któremu ma A1) Informacje dotyczące wspólnika spółki cywilnej być udzielona pomoc de minimis 1) FORMULARZ INFORMACJI PRZEDSTAWIANYCH PRZY UBIEGANIU SIĘ O POMOC DE MINIMIS Stosuje się do de minimis udzielanej na warunkach określonych w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013

Bardziej szczegółowo

PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW LOGISTYCZNYCH PROJEKT SYSTEMY LOGISTYCZNE PODSTAWY TEORETYCZNE

PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW LOGISTYCZNYCH PROJEKT SYSTEMY LOGISTYCZNE PODSTAWY TEORETYCZNE 1 PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW LOGISTYCZNYCH PROJEKT SYSTEMY LOGISTYCZNE PODSTAWY TEORETYCZNE LITERATURA: 2 Hans Christian Pfohl Systemy logistyczne. Podstawy organizacji i zarządzania Instytut Logistyki i Magazynowania,

Bardziej szczegółowo

Twoja droga do zysku! Typy inwestycyjne Union Investment TFI

Twoja droga do zysku! Typy inwestycyjne Union Investment TFI Twoja droga do zysku! Typy inwestycyjne Union Investment TFI Co ma najwyższy potencjał zysku w średnim terminie? Typy inwestycyjne na 12 miesięcy Subfundusz UniStrategie Dynamiczny UniKorona Pieniężny

Bardziej szczegółowo

franczyzowym w Polsce

franczyzowym w Polsce Raport o rynku franczyzowym w Polsce II edycja - 2008 Wstęp Akademia Rozwoju Systemów Sieciowych zakończyła kolejną edycję badania rynku systemów sieciowych (sieci franczyzowe, agencyjne, partnerskie i

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012 Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy i Miasta Jastrowie na lata 2013-2028 1.

Bardziej szczegółowo

Podstawy marketingu Fundamentals of Marketing

Podstawy marketingu Fundamentals of Marketing KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2013/2014 Podstawy marketingu Fundamentals of Marketing A. USYTUOWANIE MODUŁU W

Bardziej szczegółowo

LKA 4101-07-04/2013 P/13/151 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE

LKA 4101-07-04/2013 P/13/151 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE LKA 4101-07-04/2013 P/13/151 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE I. Dane identyfikacyjne kontroli Numer i tytuł kontroli Jednostka przeprowadzająca kontrolę P/13/151 Zapewnienie prawa do jednakowego wynagradzania

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny z działalności emitenta

Raport kwartalny z działalności emitenta CSY S.A. Ul. Grunwaldzka 13 14-200 Iława Tel.: 89 648 21 31 Fax: 89 648 23 32 Email: csy@csy.ilawa.pl I kwartał 2013 Raport kwartalny z działalności emitenta Iława, 14 maja 2013 SPIS TREŚCI: I. Wybrane

Bardziej szczegółowo

2) Drugim Roku Programu rozumie się przez to okres od 1 stycznia 2017 roku do 31 grudnia 2017 roku.

2) Drugim Roku Programu rozumie się przez to okres od 1 stycznia 2017 roku do 31 grudnia 2017 roku. REGULAMIN PROGRAMU OPCJI MENEDŻERSKICH W SPÓŁCE POD FIRMĄ 4FUN MEDIA SPÓŁKA AKCYJNA Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE W LATACH 2016-2018 1. Ilekroć w niniejszym Regulaminie mowa o: 1) Akcjach rozumie się przez to

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Przedsiębiorstw. Grupy przedsiębiorstw w Polsce w 2008 r.

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Przedsiębiorstw. Grupy przedsiębiorstw w Polsce w 2008 r. Materiał na konferencję prasową w dniu 28 stycznia 2010 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Przedsiębiorstw w Polsce w 2008 r. Wprowadzenie * Badanie grup przedsiębiorstw prowadzących działalność

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ Anna Gutt- Kołodziej ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI Podczas pracy

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ZAPYTANIE OFERTOWE

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ZAPYTANIE OFERTOWE Legnica, dnia 22.05.2015r. ZAPYTANIE OFERTOWE na przeprowadzenie audytu zewnętrznego projektu wraz z opracowaniem raportu końcowego audytu w ramach projektu, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r.

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków oraz postanowienia przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej

Bardziej szczegółowo

1) TUnŻ WARTA S.A. i TUiR WARTA S.A. należą do tej samej grupy kapitałowej,

1) TUnŻ WARTA S.A. i TUiR WARTA S.A. należą do tej samej grupy kapitałowej, Zasady finansowania działalności kulturalno-oświatowej ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych w TUnŻ WARTA S.A. w okresie od 1 września 2015 roku do 31 grudnia 2015 roku 1. Świadczenia finansowane

Bardziej szczegółowo

W RAMACH PO IG DZIAŁANIE 6.1. PASZPORT DO EKSPORTU

W RAMACH PO IG DZIAŁANIE 6.1. PASZPORT DO EKSPORTU Szczecin, dn. 20 marca 2014 r. ZAPYTANIE OFERTOWE na zakup usługi dotyczącej Organizacji i udziału w misjach gospodarczych za granicą REALIZOWANEJ W RAMACH PO IG DZIAŁANIE 6.1. PASZPORT DO EKSPORTU Wdrożenie

Bardziej szczegółowo

WYJAŚNIENIA. Wyjaśniam

WYJAŚNIENIA. Wyjaśniam WYJAŚNIENIA Na podstawie art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 907 z późn. zm.) w związku z zapytaniami Wykonawcy z dnia 19.10.2015 r.

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku.

Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku. Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej TESGAS S.A. w 2008 roku. Rada Nadzorcza zgodnie z treścią Statutu Spółki składa się od 5 do 9 Członków powoływanych przez Walne Zgromadzenie w głosowaniu tajnym.

Bardziej szczegółowo

BADANIE RYNKU. Prof. dr hab. Andrzej Pomykalski. Katedra Innowacji i Marketingu

BADANIE RYNKU. Prof. dr hab. Andrzej Pomykalski. Katedra Innowacji i Marketingu BADANIE RYNKU Prof. dr hab. Andrzej Pomykalski Katedra Innowacji i Marketingu LUDZIE MUSZĄ KUPOWAĆ. ale mogą wybierać Fazy procesu zarządzania marketingowego zawierają: Badanie rynku Analiza rynku docelowego

Bardziej szczegółowo

Wpływ taryf celnych na handel

Wpływ taryf celnych na handel Teoria unii celnej TEORIA UNII CELNEJ podstawowe zasady teorii handlu międzynarodowego, efekty krótkookresowe (statyczne) efekty długookresowe (dynamiczne) dr Adam A. Ambroziak dr hab. Adam A. Ambroziak,

Bardziej szczegółowo

Innowacje (pytania do przedsiębiorstw)

Innowacje (pytania do przedsiębiorstw) Innowacje (pytania do przedsiębiorstw) Zwracamy się z uprzejmą prośbą o wypełnienie niniejszej ankiety dotyczącej Pani/a opinii na temat prawdopodobieństwa wystąpienia przedstawionych zjawisk w perspektywie

Bardziej szczegółowo

Nadzór nad systemami zarządzania w transporcie kolejowym

Nadzór nad systemami zarządzania w transporcie kolejowym Nadzór nad systemami zarządzania w transporcie kolejowym W ciągu ostatnich lat Prezes Urzędu Transportu Kolejowego zintensyfikował działania nadzorcze w zakresie bezpieczeństwa ruchu kolejowego w Polsce,

Bardziej szczegółowo

Uwaga - Bezpłatne usługi innowacyjne dla firm

Uwaga - Bezpłatne usługi innowacyjne dla firm Uwaga - Bezpłatne usługi innowacyjne dla firm Izba Przemysłowo-Handlowa w Krakowie serdecznie zaprasza do skorzystania z bezpłatnych usług innowacyjnych, których celem jest usprawnienie funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z AUDITU. polski Reie.tr Sictkón, Biuro Certyfikacji NR NC - 1407/P6 PN-EN ISO 9001:2009

RAPORT Z AUDITU. polski Reie.tr Sictkón, Biuro Certyfikacji NR NC - 1407/P6 PN-EN ISO 9001:2009 polski Reie.tr Sictkón, NR NC - 1407/P6 PN-EN ISO 9001:2009 0 Spis treści 1 Cel i zakres auditu 2 Załączniki 3 Wprowadzenie 4 Rozdzielnik 5 Poufność 6 Zakres certyfikacji 7 Ocena systemu zarządzania. 8

Bardziej szczegółowo

KARTA OCENY ZGODNOŚCI OPERACJI z Lokalną Strategią Rozwoju Obszarów Rybackich. Wniosek dotyczy działania : Ocena kryteriów zgodności z LSROR

KARTA OCENY ZGODNOŚCI OPERACJI z Lokalną Strategią Rozwoju Obszarów Rybackich. Wniosek dotyczy działania : Ocena kryteriów zgodności z LSROR NADNOTECKA GRUPA RYBACKA Kryteria wyboru operacji przez NGR określone w LSROR. KARTA OCENY ZGODNOŚCI OPERACJI z Lokalną Strategią Rozwoju Obszarów Rybackich Instrukcja: należy wybrać odpowiedź i zaznaczyć

Bardziej szczegółowo

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów Posłowie sejmowej Komisji do Spraw Kontroli Państwowej wysłuchali NIK-owców, którzy kontrolowali proces aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości skarbu państwa. Podstawą

Bardziej szczegółowo

1. Proszę krótko scharakteryzować firmę którą założyła Pani/Pana podgrupa, w zakresie: a) nazwa, status prawny, siedziba, zasady zarządzania (5 pkt.

1. Proszę krótko scharakteryzować firmę którą założyła Pani/Pana podgrupa, w zakresie: a) nazwa, status prawny, siedziba, zasady zarządzania (5 pkt. 1. Proszę krótko scharakteryzować firmę którą założyła Pani/Pana podgrupa, w zakresie: a) nazwa, status prawny, siedziba, zasady zarządzania (5 pkt.) b) produkt i najważniejsze parametry oraz metodyki

Bardziej szczegółowo

Proces certyfikacji ISO 9001:2015. Wydanie normy ISO 9001:2015 dotyczące systemów zarządzania jakością obowiązuje od 15 września 2015 roku.

Proces certyfikacji ISO 9001:2015. Wydanie normy ISO 9001:2015 dotyczące systemów zarządzania jakością obowiązuje od 15 września 2015 roku. ISO 9001:2015 Wydanie normy ISO 9001:2015 dotyczące systemów zarządzania jakością obowiązuje od 15 września 2015 roku. Nowelizacje normy to coś więcej, niż tylko kosmetyczne zmiany; pociągają one za sobą

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN OKRESOWYCH OCEN PRACOWNIKÓW URZĘDU GMINY LIMANOWA ORAZ KIEROWNIKÓW JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH GMINY LIMANOWA

REGULAMIN OKRESOWYCH OCEN PRACOWNIKÓW URZĘDU GMINY LIMANOWA ORAZ KIEROWNIKÓW JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH GMINY LIMANOWA Załącznik do Zarządzenia Wójta Gminy Limanowa nr 78/2009 z dnia 10 grudnia 2009 r. REGULAMIN OKRESOWYCH OCEN PRACOWNIKÓW URZĘDU GMINY LIMANOWA ORAZ KIEROWNIKÓW JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH GMINY LIMANOWA

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK o sfinansowanie kosztów studiów podyplomowych

WNIOSEK o sfinansowanie kosztów studiów podyplomowych Powiatowy Urząd Pracy w Wodzisławiu Śl. Wodzisław Śl., dnia... Znak sprawy.... WNIOSEK o sfinansowanie kosztów studiów podyplomowych Na podstawie art. 42a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

ruchu. Regulując przy tym w sposób szczegółowy aspekty techniczne wykonywania tych prac, zabezpiecza odbiorcom opracowań, powstających w ich wyniku,

ruchu. Regulując przy tym w sposób szczegółowy aspekty techniczne wykonywania tych prac, zabezpiecza odbiorcom opracowań, powstających w ich wyniku, UZASADNIENIE Projekt rozporządzenia jest wypełnieniem delegacji ustawowej zapisanej w art. 19 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2010 r. Nr 193, poz.

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Warszawski Organizacja rynku dr Olga Kiuila LEKCJA 12

Uniwersytet Warszawski Organizacja rynku dr Olga Kiuila LEKCJA 12 LEKCJA 12 KOSZTY WEJŚCIA NA RYNEK Inwestując w kapitał trwały zwiększamy pojemność produkcyjną (czyli maksymalną wielkość produkcji) i tym samym możemy próbować wpływać na decyzje konkurencyjnych firm.

Bardziej szczegółowo

Koszty jakości. Definiowanie kosztów jakości oraz ich modele strukturalne

Koszty jakości. Definiowanie kosztów jakości oraz ich modele strukturalne 1 Definiowanie kosztów jakości oraz ich modele strukturalne Koszty jakości to termin umowny. Pojęcie to nie występuje w teorii kosztów 1 oraz nie jest precyzyjnie zdefiniowane ani przez teoretyków, ani

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY W LIDZBARKU WARMIŃSKIM

POWIATOWY URZĄD PRACY W LIDZBARKU WARMIŃSKIM I. Informacja o naborze wniosków INFROMACJA DLA PRACODAWCÓW!!! W związku z realizacją projektu systemowego Aktywność drogą do sukcesu w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Poddziałanie 6.1.3 współfinansowanego

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1

Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1 Wprowadzenie do zarządzania procesami biznesowymi czym są procesy biznesowe: Part 1 Listopad 2012 Organizacja funkcjonalna Dotychczas na organizację patrzono z perspektywy realizowanych funkcji. Zarząd

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i podwyżki w poszczególnych województwach Średnie podwyżki dla specjalistów zrealizowane w 2010 roku ukształtowały się na poziomie 4,63%.

Bardziej szczegółowo

Karta audytu wewnętrznego w Starostwie Powiatowym w Kielcach

Karta audytu wewnętrznego w Starostwie Powiatowym w Kielcach Karta audytu wewnętrznego w Starostwie Powiatowym w Kielcach Załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr 41/10 Starosty Kieleckiego z dnia 24 maja 2010 w sprawie wprowadzenia Karty audytu wewnętrznego oraz Procedur

Bardziej szczegółowo

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 w celu wszczęcia postępowania i zawarcia umowy opłacanej ze środków publicznych 1. Przedmiot zamówienia:

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.mcs-przychodnia.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.mcs-przychodnia.pl Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.mcs-przychodnia.pl Warszawa: Dostawa materiałów i wypełnień stomatologicznych dla Mazowieckiego

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie alokacji w dzia aniach 4. osi priorytetowej PO IG

Wykorzystanie alokacji w dzia aniach 4. osi priorytetowej PO IG Realokacja rodków w ramach 4. osi priorytetowej PO IG dr Anna Kacprzyk Dyrektor Departamentu Funduszy Europejskich w Ministerstwie Gospodarki Wykorzystanie alokacji w dzia aniach 4. osi priorytetowej PO

Bardziej szczegółowo

Środki unijne dla branży transportowej. Bezpłatny kurs EFS

Środki unijne dla branży transportowej. Bezpłatny kurs EFS Środki unijne dla branży transportowej. Bezpłatny kurs EFS Celem głównym projektu jest podniesienie kwalifikacji z zakresu wdrażania rozwiązań proekologicznych u pracowników przedsiębiorstw branży TSL.

Bardziej szczegółowo