Wielość podmiotów zobowiązania oraz ich zmiana według zasad europejskiego prawa umów i prawa polskiego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wielość podmiotów zobowiązania oraz ich zmiana według zasad europejskiego prawa umów i prawa polskiego"

Transkrypt

1 Zeszyty Naukowe nr 809 Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie 2009 Katedra Prawa Wielość podmiotów zobowiązania oraz ich zmiana według zasad europejskiego prawa umów i prawa polskiego Podczas ostatniego spotkania dotyczącego zredagowania II części Europejskich Zasad Prawa Umów (Principles of European Contract Law, w skrócie PECL), które odbyło się w 1995 r. w Sztokholmie, Komisja Europejskiego Prawa Kontraktów uzgodniła, że prace mające na celu stworzenie szkieletu dla europejskiego projektu legislacji prawa umów powinny być kontynuowane 1. Ustalono wówczas, że przedmiotem obrad Komisji opracowującej część III PECL powinny być następujące zagadnienia: zasady wielości podmiotów, przelewu wierzytelności, zmiany podmiotów po stronie dłużnej, potrącenia, przedawnienia, nieważności kontraktu, warunku oraz kapitalizacji odsetek. Komisja rozpoczęła prace nad częścią III na spotkaniu, które odbyło się w Regensburgu w grudniu 1997 r., a później aż do 2001 r. na kolejnych czterech spotkaniach uzgadniała stopniowo wspomniane zagadnienia. W konsekwencji stworzona została część III PECL stanowiąca kontynuację poprzednich dwóch części i mająca razem z nimi tworzyć podwaliny dla wspólnego europejskiego prawa kontraktów. O tym, że część III jest uzupełnieniem poprzednich części świadczy także fakt, że przy tworzeniu tej części wykorzystano definicje zawarte w poprzednich częściach PECL 2. 1 O. Lando, Principles of European Contract Law, part III, The Hague, London, New York 1999, s. ix. 2 Jak chociażby zagadnienia uregulowane w art. 7:109 w odniesieniu do instytucji potrącenia czy też art. 7: , w odniesieniu do wierzytelności wspólnych, oraz art. 9:508 normujący opóźnienie w spełnieniu świadczeń pienieżnych.

2 66 W niniejszym opracowaniu z wyżej wymienionych zagadnień omówione zostaną te, które są związane z podmiotami stosunku umownego, a więc kwestia występowania wielości podmiotów oraz zagadnienie zmiany podmiotów stosunku zobowiązaniowego. W rozdziale 10 omówiona została problematyka wielości podmiotów stosunku zobowiązaniowego. Rozdział ten dzieli się na 2 sekcje, pierwszą dotyczącą wielości dłużników oraz drugą dotyczącą wielości wierzycieli. W artykule 10:101 rozpoczynającym sekcję 1 wprowadzono podział na zobowiązania solidarne, podzielne (odrębne) i wspólne (solidary, separate and communal obligations). Podział ten nie ma stanowić próby przedstawienia wszystkich przypadków występowania wielości dłużników opisuje jedynie te, które mają praktyczne znaczenie albo te, które powodują teoretyczne trudności 3. Autorzy tekstu części III PECL wskazali, że zobowiązania solidarne i odrębne znane są we wszystkich systemach prawnych i definiują je zgodnie z ogólnie przyjętymi założeniami (art. 10:101 ust. 1 i 2 będący odpowiednikiem polskich art. 366 oraz 379 kc) 4, natomiast konstrukcja zobowiązania wspólnego została wyraźnie przewidziana jedynie w porządkach prawnych kilku państw 5. Ze zobowiązaniem wspólnym mamy bowiem do czynienia wówczas, gdy wszyscy dłużnicy są zobowiązani do spełnienia świadczenia zbiorowego, złożonego, zespołowego, wymagającego ich współpracy, a wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia jedynie od wszystkich dłużników łącznie (art. 10:101 ust. 3) 6. Jako przykład podaje się zobowiązanie kilku osób reprezentujących różne profesje do wybudowania domu. Chodzi tu więc o sytuację, gdy świadczenie ze względu na swą naturę może być spełnione jedynie przez kliku dłużników razem (do wybudowania domu niezbędna jest współpraca rzemieślników, inżynierów budownictwa oraz projektantów) 7. W europejskich systemach 3 O. Lando, op. cit., s Przy czym brzmienie art. 10:101 o zobowiązaniach solidarnych, zobowiązaniach podzielnych i zobowiązaniu wspólnym zdaje się dawać argumenty dla przedstawicieli doktryny uważających, że w wypadku solidarności mamy do czynienia z wielością zobowiązań, a nie z jednym zobowiązaniem. Pierwsze stanowisko w prawie polskim podtrzymuje A. Szpunar, Odpowiedzialność kilku poręczycieli, Rejent 1993, nr 12, s , natomiast zwolennikiem drugiego jest Z. Radwański, A. Olejniczak, Zobowiązania część ogólna, 2005, s. 105, czy też K. Zawada, w: Komentarz do kodeksu cywilnego, t. I, 2005, s W szczególności niemiecki system prawny, który przewiduje instytucje Gemeinschaftliche Schuld nie uregulowaną wprost w BGB, jednakże uznawaną przez niemieckie sądy oraz przedstawicieli nauki. 6 M. Pyziak-Szafnicka, w: System prawa prywatnego. Prawo zobowiązań część ogólna, t. 5, red. E. Łętowska, Warszawa 2006, s W części III PECL jeszcze jeden artykuł odwołuje się wprost do zobowiązań wspólnych, mianowicie art. 10:104 wskazuje, że w sytuacji dochodzenia odszkodowania w pieniądzu za niewykonanie zobowiązania wspólnego dłużnicy ponoszą wobec wierzyciela solidarną odpowiedzialność.

3 Wielość podmiotów zobowiązania 67 prawnych nierozróżniających zobowiązań wspólnych często występują, tak jak w prawie polskim (por. art kc), bardzo do nich zbliżone zobowiązania niepodzielne. W PECL nie uregulowano problematyki znanych w kilku europejskich państwach, w tym i w Polsce, zobowiązań in solidum. Następny artykuł wymienia okoliczności skutkujące powstaniem solidarności. Art. 10:102 wskazuje, że jeżeli kilku dłużników jest zobowiązanych do spełnienia jednego i tego samego świadczenia na podstawie tego samego kontraktu, są oni wówczas odpowiedzialni solidarnie, chyba że co innego wynika z umowy lub ustawy. W odróżnieniu od prawa polskiego, czy też prawa francuskiego przełamana została więc zasada, że solidarności nie domniemywa się 8. Zwraca się uwagę, że europejskie rozwiązanie jest niewątpliwie bardziej restrykcyjne dla dłużników, tym samym lepiej chroniąc interesy wierzyciela aniżeli zasady obowiązujące w prawie polskim. Postuluje się także, aby domniemanie solidarności było przewidziane w stosunkach profesjonalnych, tak jak jest to uregulowane w prawie francuskim 9. Ponadto ustęp 2 wspomnianego artykułu wprowadza znaną w prawie polskim zasadę, że jeżeli kilka osób ponosi odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym, ich odpowiedzialność jest solidarna, rozszerzając ją jednakże także na szkody powstałe wskutek niewykonania, czy też nienależytego wykonania umowy. Ponadto w ustępie 3 znajdziemy regułę wyrażoną w art. 369 kc, wskazującą, że zobowiązanie może być solidarne, chociażby każdy z dłużników był zobowiązany w sposób odmienny. Art. 10:103 statuujący, że przy wielości dłużników zobowiązanych do świadczenia podzielnego dłużnicy zobowiązani są w częściach równych, chyba że co innego wynika z umowy lub z ustawy, także jest znany prawu polskiemu (art kc), przy czym wydaje się, iż na podstawie PECL nie da się wyrazić podobnej zasady, jaka przyjmowana jest w prawie polskim, a mianowicie, że regułą jest podzielność zobowiązania w wypadku wielości podmiotów 10. Artykuły 10: wprowadzają uregulowania podobne do tych, które istnieją w prawie polskim, przy uwzględnieniu jednakże rozwiązań wynikających z oparcia się na wyraźnie wskazanej koncepcji wielości zobowiązań. Tak więc zgodnie z art. 10:105 PECL dłużnicy solidarni ponoszą jednakową odpowiedzialność, chyba że co innego wynika z łączącego ich stosunku prawnego, ewentualnie z ustawy, art. 10:106 wskazuje, że w sytuacji, gdy jeden z dłużników solidarnych spełnił świadczenie w wysokości przekraczającej jego zobowiązanie, wówczas dłużnik, który nie świadczył (ewentualnie świadczył w niewystarczającym rozmiarze) jest zobowiązany zwrócić temu dłużnikowi, który spełnił świadczenie, to, co ten świadczył ponad swój udział. Ponadto w PECL wyrażona została identyczna 8 Por. art franc. kc La solidarite ne se presume point, jak i art. 369 kc. 9 M. Pyziak-Szafnicka, op. cit., s Ibidem, s. 370.

4 68 zasada, jak uregulowana w art kc, wskazująca, że część przypadająca na dłużnika niewypłacalnego rozkłada się między pozostałych współdłużników. Według art. 10:107 ust.1 PECL zapłata, jak i potrącenie dokonane przez jednego z dłużników solidarnych, czy też potrącenie dokonane przez wierzyciela wobec któregokolwiek z dłużników solidarnych zwalnia pozostałych do wysokości dokonanej zapłaty czy też potrącenia. Zwolnienie z długu dokonane przez wierzyciela wobec jednego ze współdłużników, podobnie jak i zawarta pomiędzy nimi ugoda, zwalnia pozostałych dłużników co do tej części zobowiązania, która przypadała na dłużnika będącego beneficjentem zwolnienia lub ugody (art. 10:108). Ta sama zasada, tj. działanie tylko wobec konkretnego dłużnika dotyczy skutków przedawnienia może z nich skorzystać jedynie ten współdłużnik, wobec którego upłynął termin przedawnienia. Należy także zauważyć, że podobnie jak w prawie polskim uregulowana została kwestia znaczenia wyroku w procesie wierzyciela z dłużnikiem solidarnym. W wypadku ustalenia przez sąd odpowiedzialności jednego ze współdłużników solidarnych względem wierzyciela orzeczenie takie nie ma skutku względem pozostałych dłużników nie biorących udziału w sporze (zgodnie z zasadą, że wyrok jest skuteczny tylko między stronami procesu art. 366 kpc.). Na koniec omawiania wielości dłużników należy omówić regulację odnoszącą się do środków obrony przysługujących dłużnikom zawartą w ust. 1 art. 10:111. Według wspomnianego przepisu dłużnik solidarny może podnosić przeciwko wierzycielowi wszelkie zarzuty, które są wspólne wszystkim dłużnikom solidarnym, wyłączając tym samym zarzuty osobiste przysługujące pozostałym współdłużnikom. Przepis ten zostaje uzupełniony przez ust. 2, który stanowi, że dłużnik solidarny może podnosić zarzuty osobiste, jakie mógłby podnieść wobec wierzyciela, w stosunku do jakiejkolwiek osoby, która żąda od tego dłużnika odszkodowania w związku z zobowiązaniem solidarnym. W sekcji 2 rozdziału 10 uregulowana została problematyka wielości podmiotów po stronie wierzyciela. I tak znowu omówione zostały pojęcia solidarności wierzycieli, wierzytelności podzielnych oraz wspólnych, przy czym podobnie jak w wypadku wielości po stronie biernej dwa pierwsze pojęcia znane są w większości ustawodawstw europejskich, natomiast przez wierzytelność wspólną rozumiemy te wszystkie sytuacje, gdy dłużnik musi spełnić świadczenie jedynie wszystkim wierzycielom wspólnie, a jeden z wierzycieli może żądać spełnienia świadczenia jedynie na rzecz wszystkich. Jako przykłady podaje się prowadzenie wspólnego rachunku bankowego dla wspólników spółki cywilnej, czy też wynajęcie samochodu z kierowcą przez grupkę przyjaciół, którzy zamierzają udać się tym samochodem na wycieczkę 11. Ponadto kwestię wierzytelności wspólnych normuje jeszcze art. 10:203, który przewiduje, że w sytuacji odmowy czy też 11 O. Lando, op. cit., s. 78.

5 Wielość podmiotów zobowiązania 69 występującej po stronie jednego ze wspólnych wierzycieli niemożliwości przyjęcia świadczenia dłużnik może poczynić kroki wymienione w art. 7: PECL, czyli albo oddać przedmiot świadczenia do depozytu, albo zbyć go z zachowaniem należytej staranności. Podobnie jak w prawie polskim również w Zasadach europejskiego prawa umów regulacja solidarności czynnej jest znacznie skromniejsza. Zdecydowanie inna rola i znaczenie praktyczne powodują, że rozważania prowadzone są przede wszystkim odnośnie do solidarności biernej, ograniczając się w wypadku solidarności czynnej do określenia jej istoty i pewnych podstawowych zasad jej dotyczących. Tak więc wskazane zostało jedynie, że wierzyciele solidarni co do zasady są uprawnieni do otrzymania świadczeń o jednakowej wartości 12, a wierzyciel, który otrzymał ponad swoją część, jest obowiązany zwrócić nadwyżkę pozostałym wierzycielom (art. 10:204) oraz że zwolnienie dłużnika z obowiązku świadczenia dokonane przez jednego z wierzycieli solidarnych nie ma wpływu na pozycję prawną pozostałych wierzycieli. W pozostałym zakresie zastosowano odesłanie do odpowiednich przepisów normujących sytuację prawną dłużników solidarnych (art. 10:205, ust. 2). W rozdziale 11 unormowana została problematyka przelewu wierzytelności. Art. 11:101 wprost wskazuje, że umowa przelewu może dotyczyć wierzytelności wynikającej z już istniejącej lub przyszłej umowy 13, przy czym artykuł ten określa rodzaje wierzytelności, do których nie znajduje zastosowania. Ponadto wskazane zostało, że przelew może być jednym z rodzajów zabezpieczenia roszczenia (ust. 4) 14. Kwestia wierzytelności przyszłych jest szczegółowiej unormowana w art. 11:102. Czytamy w nim (ust. 2), że wierzytelność przyszła wynikająca z istniejącej albo przyszłej umowy może być przedmiotem przelewu, o ile w momencie powstania, albo innym uzgodnionym przez strony, istnieje możliwość uznania, że jest ona tą wierzytelnością, która była przedmiotem przelewu. Wprost uregulowana została także możliwość dokonania przelewu, którego przedmiotem jest część podzielnej wierzytelności (art. 11:103), jednakże w takim wypadku wskazane zostało, że cedent jest odpowiedzialny wobec dłużnika za wszelkie koszty, jakie są związane z takim przelewem. Odmiennie niż art. 511 kc. Zasady europejskiego prawa umów nie wymagają dla przelewu żadnej formy, stanowiąc, że w szczególności fakt dokonania przelewu może być udowodniony jakimikolwiek środkami dowodowymi, nie wyłączając świadków (art. 11:104). Następna sekcja rozdziału 11 odnosi się do skutków przelewu pomiędzy cedentem a cesjonariuszem. Art. 11: Podobnie jak w przypadku wierzytelności podzielnych por. art. 10: Tak jak w prawie polskim, por. uchwałę SN z r., III CZP 45/97, publik. OSN 1998, nr 2, poz W prawie polskim taki cel przelewu jest powszechnie uznawany przez orzecznictwo, por. wyrok SN z r., III CZP 20/92, publik. OSN 1992, nr 10, poz. 185.

6 70 wskazuje, że przedmiotem przelewu jest nie tylko sama wierzytelność, ale także wszystkie akcesoryjne prawa zabezpieczające jej wykonanie. Przelew wierzytelności istniejącej w chwili zawarcia umowy przelewu wywołuje co do zasady skutek natychmiastowy 15, natomiast przelew wierzytelności przyszłej jest uzależniony od powstania wierzytelności przyszłej, jednakże z momentem jej powstania skutki przelewu następują z mocą wsteczną od dnia zawarcia umowy przelewu, chyba że strony ustalą inny termin (art. 11:203). Art. 11:204 wskazuje do czego zobowiązuje się cedent względem cesjonariusza. Tak więc cedent jest odpowiedzialny za istnienie wierzytelności, przysługiwanie mu prawa w umówionym zakresie do przedmiotowej wierzytelności oraz braku jakichkolwiek obciążeń, które mogłyby ograniczać możliwość zaspokojenia się cesjonariusza z wierzytelności, przy czym decydujący jest moment skutecznego przeniesienia wierzytelności na cesjonariusza. Ponadto cedent zobowiązuje się wobec cesjonariusza, że nie dokona żadnych zmian w umowie, z której wynika dana wierzytelność, ani nie będzie zmieniał, bez zgody cesjonariusza, samej wierzytelności, chyba że zmiana taka była przewidziana w umowie przelewu lub została dokonana przez strony działające w dobrej wierze, a cesjonariusz nie ma racjonalnych powodów, aby się na nią nie zgodzić. Na podstawie samej umowy przelewu cedent zobowiązuje się także względem cesjonariusza do przelania na jego rzecz wszystkich praw, które mogą być przedmiotem przelewu, służą zabezpieczeniu świadczenia i nie są prawami akcesoryjnymi. W sekcji 3 opisane zostały skutki, jakie odnosi przelew wierzytelności na linii dłużnik cesjonariusz. W art. 11:301 wskazano, że przelew wierzytelności zakazany przez umowę łączącą dłużnika z cedentem (klauzula zakazująca dokonywania przelewu) lub będący w inny sposób niezgodny z umową, z której wynika przelewana wierzytelność, jest bezskuteczny wobec dłużnika, chyba że sam dłużnik udzieli zgody na dokonanie przelewu lub gdy cesjonariusz nie wiedział, ani nie powinien był wiedzieć o istnieniu zakazu 16, lub też gdy przelew dotyczy wierzytelności pieniężnych wynikających z przyszłych umów. Wyjątki te mają na celu ochronę cesjonariusza i w żaden sposób nie wpływają na odpowiedzialność cedenta względem dłużnika Chyba, że strony inaczej postanowią. 16 Na przykład w sytuacji, gdy klauzula zakazująca przelewania została dodana później w drodze odrębnej umowy. Podobna regulacja do wspomnianego wyjątku znajduje się w polskim kc, a mianowicie w art. 514 kc, który to stanowi, że gdy wierzytelność jest stwierdzona pismem, zastrzeżenie umowne, że przelew nie może nastąpić bez zgody dłużnika, jest skuteczne względem nabywcy tylko wtedy, gdy pismo zawiera wzmiankę o tym zastrzeżeniu, chyba że nabywca w chwili przelewu o zastrzeżeniu wiedział. 17 To dłużnik jest tym podmiotem, który często jest zainteresowany, aby umieścić klauzulę o zakazie przelewania wierzytelności nie jest w jego interesie pozostawanie w związku obligacyjnym z nieznanym mu wierzycielem.

7 Wielość podmiotów zobowiązania 71 Kolejny przypadek bezskuteczności umowy przelewu wobec dłużnika opisany został w art. 11:302, który stanowi, że przelew wierzytelności, na który dłużnik nie udzielił zgody jest bezskuteczny względem niego w zakresie, w jakim odnosi się do świadczenia, które ze względu na swój charakter lub naturę związku istniejącego pomiędzy dłużnikiem a cedentem powinno być świadczone jedynie na rzecz cedenta. Inaczej przedstawiając tę kwestię, należy uznać, że chodzi o te wszystkie przypadki, gdy z uwagi na istnienie powyższych związków nie można od dłużnika racjonalnie oczekiwać, aby świadczył on na rzecz innej osoby aniżeli cedenta. Uzupełnieniem regulacji zawartych w art. 11: jest art. 11:203, który statuuje, że w wypadku przelewów bezskutecznych wobec dłużnika umowa wiąże cedenta i cesjonariusza i upoważnia cesjonariusza do wszystkiego, co cedent otrzymał od dłużnika w wykonaniu danego zobowiązania. Art. 11:303 dotyczy skutków, jakie wiążą się z faktem dokonania przelewu na sytuację prawną dłużnika. Według tego artykułu dłużnik jest zobowiązany świadczyć na rzecz cesjonariusza tylko i wyłącznie wtedy, gdy otrzymał pisemne zawiadomienie pochodzące od cedenta lub cesjonariusza, które w sposób rozsądny identyfikuje przelewaną wierzytelność i nakazuje dłużnikowi świadczyć na rzecz cesjonariusza. Uzupełnieniem tej zasady jest wskazanie, że w sytuacji gdy zawiadomienie pochodzi od cesjonariusza, dłużnik może zażądać dostarczenia w rozsądnym czasie wiarygodnego dowodu przelewu, a do czasu otrzymania takiego dowodu dłużnik może wstrzymać się ze spełnieniem świadczenia (art. 11:303 ust. 2). W sytuacji uzyskania wiadomości o dokonanym przelewie w inny sposób aniżeli opisany powyżej tylko od dłużnika zależy czy chce świadczyć na rzecz cesjonariusza, czy też wstrzyma się ze spełnieniem świadczenia aż do momentu otrzymania zawiadomienia, o którym mowa w ust. 1 art. 11:303. Należy także dodać, że podobnie jak w prawie polskim PECL chroni dobra wiara dłużnika dopóki nie wie on o dokonanym przelewie, świadczenie spełnione na rzecz cedenta zwalnia dłużnika z jego długu. Podobnie jak w prawie polskim zasada ta dotyczy wszystkich czynności prawnych dokonanych przez dłużnika z dotychczasowym wierzycielem (odnowienie, zwolnienie z długu, zmiana warunków umowy itd.) 18. Podobnie spełnienie świadczenia w dobrej wierze na rzecz osoby, która została wskazana w pisemnym zawiadomieniu o dokonanym przelewie, a nie jest cesjonariuszem, zwalnia dłużnika z jego długu (art. 11:304) Z. Radwański, A. Olejniczak, op. cit., s Według polskiego kc, aby dłużnik mógł w tym wypadku być zwolniony z długu, pisemne zawiadomienie musi pochodzić od cedenta (art. 515 kc).

8 72 Art. 11:305 odnosi się do sytuacji, gdy cedent scedował tę samą wierzytelność na rzecz kilku osób (np. w różnym zakresie) 20. Powstaje wówczas problem, na czyją rzecz dłużnik powinien świadczyć, aby nie być zmuszonym świadczyć powtórnie tego samego świadczenia. Według wspomnianego artykułu dłużnik może wykorzystać wszelkie instytucje, które są do tego przewidziane w systemie prawnym miejsca spełnienia świadczenia (np. złożyć świadczenie do depozytu na zasadach przewidzianych w art kc). Art. 11:306 dotyczy miejsca spełnienia świadczenia przez dłużnika. Artykuł ten wprowadza rozróżnienia na świadczenia pieniężne oraz niepieniężne. W wypadku tych pierwszych wskazane zostało, że cesjonariusz może żądać od dłużnika, aby ten spełnił świadczenie pieniężne w innym miejscu aniżeli umówione, czy to w granicach tego samego kraju, czy też całej Unii Europejskiej. Cedent jest jednak wówczas odpowiedzialny względem dłużnika za wynikające z tego koszty. W odniesieniu zaś do świadczeń niepieniężnych cesjonariusz nie może żądać od dłużnika spełnienia tego świadczenia w innym miejscu niż wskazane w umowie łączącej dłużnika z cedentem. Art. 11:307 reguluje ważkie zagadnienie środków obrony przysługujących dłużnikowi względem cesjonariusza, jak i kwestię potrącenia. Przede wszystkim wskazane zostało, iż dłużnik może podnieść przeciwko cesjonariuszowi wszelkie zarzuty czy to wynikające z prawa materialnego, czy też procesowego odnoszące się do przelewanej wierzytelności, które dłużnik mógłby użyć przeciwko cedentowi, przy czym PECL nie zna ograniczenia przewidzianego w prawie polskim, że chodzi tu jedynie o zarzuty istniejące w chwili powzięcia wiadomości o przelewie (art kc). Ponadto w artykule tym wskazano, kiedy dłużnik może przedstawić cesjonariuszowi do potrącenia wierzytelności, jakie przysługują dłużnikowi względem cedenta. Inaczej niż w prawie polskim dopuszczalne jest przedstawienie do potrącenia cesjonariuszowi wszelkich wierzytelności, które istniały w chwili otrzymania przez dłużnika zawiadomienia o przelewie (niekoniecznie zgodnie z zasadami przewidzianymi w art. 11:303), a więc możliwość dokonania potrącenia nie jest uzależniona od momentu, gdy wierzytelność stała się wymagalna (art kc). Ostatni w sekcji 3 art. 11:308 ma na celu ochronę cesjonariusza przed wszelkimi zmianami mającymi za przedmiot wierzytelność, a dokonanymi przez dłużnika i cedenta już po otrzymaniu przez dłużnika, w jakikolwiek sposób, zawiadomienia o dokonanym przelewie. Według wspomnianego artykułu wszelkie zmiany dokonane bez zgody cesjonariusza nie mają wpływu na prawa cesjonariusza względem dłużnika, chyba że zmiany te były przewidziane w umowie przelewu lub zostały dokonane w dobrej wierze czy też cesjonariusz nie ma racjonalnych 20 O. Lando, op. cit., s. 115.

9 Wielość podmiotów zobowiązania 73 podstaw, aby się im sprzeciwić. Jedyny artykuł znajdujący się w ostatniej sekcji rozdziału 11 dotyczy sytuacji, gdy mamy do czynienia z przynajmniej dwoma umowami przelewu dotyczącymi tej samej wierzytelności. Według ust. 1 wspomnianego artykułu decydujące znaczenie ma kombinacja dobrej wiary cesjonariusza oraz pierwszeństwa w zawiadomieniu dłużnika o dokonanym przelewie. Wprowadzono bowiem zasadę, że ten cesjonariusz powinien być zaspokojony przez dłużnika, którego zawiadomienie o przelewie dotarło do dłużnika najwcześniej, jeśli w chwili zawierania umowy przelewu cesjonariusz nie wiedział, ani nie miał podstaw, aby wiedzieć, że dana wierzytelność była już scedowana przez cedenta. W sytuacji, gdy dłużnik nie został zawiadomiony o dokonanych przelewach, wówczas według ust. 2, w grę wchodzi zasada qui prior est tempore potior est jure. Wskazane zostało także (ust. 3), że cesjonariusz ma pierwszeństwo nad wszelkimi wierzycielami cedenta w odniesieniu do wierzytelności będącej przedmiotem przelewu od dnia, gdy umowa przelewu staje się skuteczna, nawet wówczas gdy wierzyciele cedenta uzyskują następnie przeciwko niemu wyrok zasądzający wierzytelność. Ostatnim zagadnieniem uregulowanym w art. 11:401 jest kwestia upadłości cedenta. W sytuacji, gdy upadłość nastąpiła po dokonaniu przelewu wierzytelność nie wchodzi do masy upadłości, a cesjonariusz ma pierwszeństwo w zaspokojeniu przed wszelkimi wierzycielami czy też zarządcami masy upadłości. Następny rozdział dotyczy kwestii zmiany podmiotowej po stronie dłużnika. Art. 12:101 omawia kwestię zwolnienia pierwotnego dłużnika z długu przez wstąpienie w jego miejsce innego dłużnika następczego. Według tego przepisu, aby nastąpił skutek zwolnienia pierwotnego dłużnika konieczne jest porozumienie osoby trzeciej z dotychczasowym dłużnikiem za zgodą wierzyciela, albo umowa zawarta między osobą trzecią i wierzycielem za zgodą dotychczasowego dłużnika. W sytuacji braku zgody wierzyciela na zmianę dłużnika umowa o zwolnienie ze zobowiązania odnosi skutek jedynie pomiędzy dłużnikiem a osobą trzecią, nie zwalniając tym samym dłużnika z jego długu wobec wierzyciela. W takim wypadku zachodzą podobne skutki, jak unormowane w art. 392 kc 21. W ust. 2 art. 12:101 wskazano wprost, że wierzyciel może wyrazić swoją zgodę na zmianę dłużnika na przyszłość. Niezbędne jest jednak, aby osoba trzecia wstępująca na miejsce pierwotnego dłużnika zawiadomiła wierzyciela o przejęciu długu. Na uwagę zasługuje brak wymogu formy zarówno co do umowy o przejęcie długu, jak i co do zgody (por. art. 522 k.c.) 22. Art. 12:102 reguluje zagadnienie środków 21 Choć nie ma wyraźnego przepisu w PECL, który przewidywałby taki skutek, to jednak uznaje się, że takie jest właśnie następstwo braku zgody wierzyciela; por. O. Lando, op. cit., s. 127, oraz P. Drapała w: System, s Według PECL wymagane jest jedynie, aby zgoda była wyrażona w sposób stanowczy i wyraźnie.

10 74 obrony, jakie służą nowemu dłużnikowi oraz kwestie zabezpieczeń. Artykuł ten stanowi, że nowy dłużnik nie może powoływać się względem wierzyciela na zarzuty wynikające z umowy łączącej go z pierwotnym dłużnikiem 23. Ponadto postanowione zostało, że zwolnienie pierwotnego dłużnika z jego długu rozciąga się również na wszystkie zabezpieczenia, jakich zarówno pierwotny dłużnik, jak i jakakolwiek inna osoba (oprócz nowego dłużnika) udzielili w związku z zaciągniętym zobowiązaniem. Od tej ostatniej zasady wprowadzono jednak wyjątki. Tak więc zabezpieczenia udzielone przez osoby trzecie mogą dalej pozostawać w mocy, o ile udzielający zabezpieczenia wyrazi na to zgodę (ust. 3 art. 12:102). Ponadto wskazane zostało, że nowy dłużnik może podnieść przeciwko wierzycielowi wszelkie zarzuty, które pierwotny dłużnik mógłby podnieść przeciwko wierzycielowi, przy czym brak wyraźnego stwierdzenia, że nie obejmuje to zarzutu potrącenia (jak jest to uregulowane w prawie polskim zob. art kc), jednakże wniosek taki jest stawiany przez twórców PECL 24. W sekcji 2 uregulowana została instytucja całościowego przejścia praw i obowiązków jednej ze stron dotychczasowego kontraktu (transfer of contract). Uzasadnieniem wprowadzenia niniejszej instytucji jest wskazanie, że w wypadku długoterminowych zobowiązań często dochodzi do zmiany stron umowy i konieczne staje się uregulowanie całościowego przejścia praw i obowiązków za pomocą jednej umowy, a nie za pomocą przelewu wierzytelności i przejęcia długu 25. Oczywiście aby taki skutek mógł nastąpić, niezbędna jest zgoda niebiorącej udziału w czynności strony. Podsumowując, należy wskazać, że w zasadzie polskie regulacje w omawianym zakresie nie różnią się od Zasad europejskiego prawa umów. Na uwagę zasługuje wprowadzenie podziału na zobowiązania solidarne, podzielne i wspólne, jak i istotne polepszenie sytuacji wierzyciela w zakresie zobowiązań solidarnych (solidarna odpowiedzialność dłużników jest według PECL zasadą). Ponadto podobnie, jak w prawie polskim w Zasadach europejskiego prawa umów uwagę zwraca skoncentrowanie się na solidarności biernej, przy ograniczonym praktycznym znaczeniu solidarności czynnej. Na podstawie omówionych uregulowań dotyczących przelewu można wysnuć wniosek, że regulacja ta według PECL oraz prawa polskiego, opierając się na takich samych zasadach, jak brak konieczności zgody dłużnika na dokonanie przelewu, czy też na zasadach cesja nie może pogarszać 23 W prawie polskim zasada ta jest wyrażona we względniejszej dla nowego dłużnika formie art kc stanowi bowiem, że przejemca może powoływać wówczas te zarzuty, o których wierzyciel, najpóźniej w chwili udzielania zgody na przejęcie długu, wiedział (por. Z. Radwański, A. Olejniczak, op. cit., s. 315). 24 O. Lando, op. cit., s Jak zauważają twórcy PECL, instytucja ta jest czymś więcej niż tylko kombinacją przelewu wierzytelności i przejęcia długu, gdyż jest jednolitą umową powodującą, że osoba trzecia wchodzi całościowo w miejsce swojego poprzednika.

11 Wielość podmiotów zobowiązania 75 sytuacji dłużnika, dość wyraźnie różni się w regulacji poszczególnych zagadnień, gwarantując w wyższym stopniu aniżeli prawo polskie zapewnienie ochrony interesów dłużnika. Ponadto w PECL zostały uregulowane kwestie nieomawiane wprost w regulacji kodeksowej instytucji przelewu wierzytelności, takie jak chociażby zagadnienie konkurencji cesjonariuszy. Przedstawione kwestie pozwalają na wysunięcie wniosku, że zagadnienie zmiany podmiotowej jest w PECL unormowane w sposób bardzo zbliżony do regulacji polskiej, z różnicą w postaci specyficznej instytucji transferu całego kontraktu. The Plurality of Parties to Obligations and Changes Thereof According to the Principles of European Contract Law and Polish Law In the last phase of work aimed at laying the foundations of European Civil Law, solutions were put forward concerning issues linked with parties to obligatory (contractual) relationships. As part of this work, rules were proposed for normalising the issues of a change in the parties to a contractual relationship and the plurality of parties. The author describes the adopted solutions against the background of the relevant institutions of Polish law. In particular, he discusses the adopted division of obligations into solidary, separate and communal, and notes the differences between them. What should be emphasised is the greater protection given to the creditor s interests in connection with the breach of the principle that solidary liability cannot be alleged and the treating of communal obligations as a separate category. The next two chapters deal with regulation of the institution of assignment and the substitution of new debtors. The regulations concerning assignment are complex and do not deviate significantly from the assumptions adopted in Polish law. However, we can clearly notice efforts towards protecting the interests of the debtor. As regards the regulations on contracts on the substitution of debt, what is noteworthy is the lack of requirements concerning the form of said contracts. In other respects, such contracts do not differ significantly from the principles applied in Polish law. Finally, it should be noted that the architects of the Principles of European Contract Law (PECL) proposed a conception of assignment that is unknown in Polish civil law, namely, the complete assignment of the rights and obligations of one of the parties to an existing contract. In summary, it should be stated that the proposed regulation does not differ significantly from the principles adopted in Polish law; the differences do not relate to the structure of the discussed institutions, but only involve greater emphasis on protecting a given party to a contractual relationship.

Uchwała z dnia 6 lipca 2005 r., III CZP 40/05

Uchwała z dnia 6 lipca 2005 r., III CZP 40/05 Uchwała z dnia 6 lipca 2005 r., III CZP 40/05 Sędzia SN Mirosław Bączyk (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Gerard Bieniek Sędzia SN Irena Gromska-Szuster Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Polskiego

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność umowna. obowiązek wykonania zobowiązania odpowiedzialność odszkodowawcza odsetki dodatkowe postanowienia umowy

Odpowiedzialność umowna. obowiązek wykonania zobowiązania odpowiedzialność odszkodowawcza odsetki dodatkowe postanowienia umowy Prawo umów 1 Odpowiedzialność umowna obowiązek wykonania zobowiązania odpowiedzialność odszkodowawcza odsetki dodatkowe postanowienia umowy 2 Kontraktowa odpowiedzialność odszkodowawcza Art. 471 Dłużnik

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE. Uzasadnienie

ZAGADNIENIE PRAWNE. Uzasadnienie Sygn. akt III CZP 76/14 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie z powództwa A. T. przeciwko C. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w G. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w B. z

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I CSK 56/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 17 października 2012 r. SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Dariusz Dończyk SSA Władysław

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt III CSK 149/06 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 14 września 2006 r. SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Krzysztof Pietrzykowski

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 18 grudnia 2003 r., I CK 7/03

Wyrok z dnia 18 grudnia 2003 r., I CK 7/03 Wyrok z dnia 18 grudnia 2003 r., I CK 7/03 Brak w umowie tzw. faktoringu niewłaściwego zastrzeżenia, że niespłacenie wierzytelności przez dłużnika powoduje jej powrót do faktoranta (cedenta), nie eliminuje

Bardziej szczegółowo

Cesja wierzytelności. Departament Obszarów Wiejskich i Zasobów Naturalnych Wydział Obszarów Wiejskich Wrocław, styczeń 2012

Cesja wierzytelności. Departament Obszarów Wiejskich i Zasobów Naturalnych Wydział Obszarów Wiejskich Wrocław, styczeń 2012 1 Departament Obszarów Wiejskich i Zasobów Naturalnych Wydział Obszarów Wiejskich Wrocław, styczeń 2012 Przelew wierzytelności (cesja) jest to umowa między wierzycielem (Cedent/Beneficjent) a osobą trzecią

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE UZASADNIENIE

ZAGADNIENIE PRAWNE UZASADNIENIE III CZP 10/12 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie z powództwa Filipa G. i Przemysława K. przeciwko Szpitalowi Specjalistycznemu w D. o zapłatę na skutek apelacji wniesionej przez powodów od wyroku Sądu Rejonowego

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 15. Wprowadzenie... 19

Spis treści. Wykaz skrótów... 15. Wprowadzenie... 19 Spis treści Wykaz skrótów... 15 Wprowadzenie... 19 Rozdział I Geneza, pojęcie, prawny reżim, rodzaje i funkcje odsetek cywilnoprawnych... 25 1. Geneza odsetek... 25 1.1. Uwagi ogólne... 25 1.2. Odsetki

Bardziej szczegółowo

Wybrane aspekty windykacji wierzytelności bankowych Ujęcie praktyczne

Wybrane aspekty windykacji wierzytelności bankowych Ujęcie praktyczne Wybrane aspekty windykacji wierzytelności bankowych Ujęcie praktyczne Prowadzący: Michał Krawczyk Partner Zarządzający kancelarii Krawczyk i Wspólnicy www.krawczyk-legal.com Specyfika windykacji bankowej?

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN Tadeusz Żyznowski

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN Tadeusz Żyznowski Sygn. akt I CK 460/04 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 21 stycznia 2005 r. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 20 lipca 2012 r. Poz. 836 USTAWA. z dnia 28 czerwca 2012 r.

Warszawa, dnia 20 lipca 2012 r. Poz. 836 USTAWA. z dnia 28 czerwca 2012 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 20 lipca 2012 r. Poz. 836 USTAWA z dnia 28 czerwca 2012 r. o zmianie ustawy o obrocie instrumentami finansowymi oraz ustawy o ofercie publicznej

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r.

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r. Sygn. akt III CZP 16/16 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r. Czy zakładowi ubezpieczeń, który wypłacił odszkodowanie z tytułu

Bardziej szczegółowo

zawarta w dniu r. w Gdyni pomiędzy:

zawarta w dniu r. w Gdyni pomiędzy: UMOWA PRZELEWU WIERZYTELNOŚCI zawarta w dniu r. w Gdyni pomiędzy: Panią/Panem.., zam..., legitymującym się dowodem osobistym serii.. nr, posiadającym PESEL, zwanym dalej Cedentem oraz Centrum Windykacji

Bardziej szczegółowo

Zadatek czy zaliczka? Oto jest pytanie Tomasz Wachowski

Zadatek czy zaliczka? Oto jest pytanie Tomasz Wachowski Zadatek czy zaliczka? Oto jest pytanie Tomasz Wachowski Prezentacja wygłoszona 9 kwietnia 2011 r. Zadatek czy zaliczka? Oto jest pytanie Zadatek i zaliczka czy jest jakaś różnica? Zadatek i zaliczka czy

Bardziej szczegółowo

www.pokonac-rynek.pl Kodeks cywilny

www.pokonac-rynek.pl Kodeks cywilny www.pokonac-rynek.pl Kodeks cywilny Opracował: Łukasz Zymiera Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.) art. 8 221, 33-43, 551 552, 554-116, 353-387, 389-390,

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Sygn. akt III CZP 10/12. Dnia 20 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

UCHWAŁA. Sygn. akt III CZP 10/12. Dnia 20 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt III CZP 10/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 20 kwietnia 2012 r. SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Barbara Myszka SSN Maria Szulc w sprawie z powództwa F.

Bardziej szczegółowo

Hipoteka na nieruchomości. Zakres zabezpieczenia i sposób dochodzenia wierzytelności od dłużnika hipotecznego

Hipoteka na nieruchomości. Zakres zabezpieczenia i sposób dochodzenia wierzytelności od dłużnika hipotecznego Hipoteka na nieruchomości Zakres zabezpieczenia i sposób dochodzenia wierzytelności od dłużnika hipotecznego Hipoteka jest powszechnym sposobem zabezpieczenia wierzytelności pieniężnych. O pewności zabezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Postanowienie. z dnia 17 maja 2007 r. Sąd Najwyższy III CZP 44/07

Postanowienie. z dnia 17 maja 2007 r. Sąd Najwyższy III CZP 44/07 Postanowienie z dnia 17 maja 2007 r. Sąd Najwyższy III CZP 44/07 Przewodniczący: Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (spr.). Sędziowie SN: Iwona Koper, Zbigniew Kwaśniewski. Protokolant: Bożena Nowicka. Sąd

Bardziej szczegółowo

Zakaz konkurencji. www.pip.gov.pl

Zakaz konkurencji. www.pip.gov.pl www.pip.gov.pl Zawarcie umowy Pracodawca, który prowadzi działalność jako podmiot gospodarczy, może zabezpieczyć swoje interesy przed ewentualnymi, niepożądanymi zachowaniami aktualnie zatrudnionych, jak

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 23 kwietnia 1964 r. KODEKS CYWILNY 1) (Dz. U. z dnia 18 maja 1964 r.) KSIĘGA TRZECIA ZOBOWIĄZANIA. Tytuł XI.

USTAWA z dnia 23 kwietnia 1964 r. KODEKS CYWILNY 1) (Dz. U. z dnia 18 maja 1964 r.) KSIĘGA TRZECIA ZOBOWIĄZANIA. Tytuł XI. Dz.U.1964.16.93 2012.04.28 zm. Dz.U.2011.230.1370 USTAWA z dnia 23 kwietnia 1964 r. KODEKS CYWILNY 1) (Dz. U. z dnia 18 maja 1964 r.) KSIĘGA TRZECIA ZOBOWIĄZANIA [ ] Tytuł XI. SPRZEDAŻ [ ] DZIAŁ II. RĘKOJMIA

Bardziej szczegółowo

FIDIC w umowach o zamówienia publiczne. Dariusz Koba

FIDIC w umowach o zamówienia publiczne. Dariusz Koba FIDIC w umowach o zamówienia publiczne Dariusz Koba Pzp Umowy w sprawach zamówień publicznych Do umów w sprawach zamówień publicznych stosuje się przepisy ustawy Kodeks cywilny, jeżeli przepisy ustawy

Bardziej szczegółowo

KODEKS CYWILNY z dnia 23 kwietnia 1964r. (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) KSIĘGA TRZECIA ZOBOWIĄZANIA. Tytuł XXVII. UMOWA UBEZPIECZENIA

KODEKS CYWILNY z dnia 23 kwietnia 1964r. (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) KSIĘGA TRZECIA ZOBOWIĄZANIA. Tytuł XXVII. UMOWA UBEZPIECZENIA KODEKS CYWILNY z dnia 23 kwietnia 1964r. (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) KSIĘGA TRZECIA ZOBOWIĄZANIA Tytuł XXVII. UMOWA UBEZPIECZENIA Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 805. 1. Przez umowę ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 9 maja 2003 r., V CKN 218/01

Wyrok z dnia 9 maja 2003 r., V CKN 218/01 Wyrok z dnia 9 maja 2003 r., V CKN 218/01 Dłużnik nie może potrącić na podstawie art. 513 1 i 2 k.c. wierzytelności powstałej po otrzymaniu zawiadomienia o przelewie z wierzytelnością, która była przedmiotem

Bardziej szczegółowo

Umowne określenie odpowiedzialności zarządcy nieruchomości. Karol Bulenda

Umowne określenie odpowiedzialności zarządcy nieruchomości. Karol Bulenda Umowne określenie odpowiedzialności zarządcy nieruchomości Karol Bulenda wizerunek zarządcy nieruchomości oczekiwania podmiotów działających na rynku nieruchomości związane z zatrudnieniem zarządcy nieruchomości

Bardziej szczegółowo

W praktyce występują trudności związane z dokonaniem wyboru oraz właściwym określeniem wybranego wynagrodzenia przez zamawiających.

W praktyce występują trudności związane z dokonaniem wyboru oraz właściwym określeniem wybranego wynagrodzenia przez zamawiających. W praktyce występują trudności związane z dokonaniem wyboru oraz właściwym określeniem wybranego wynagrodzenia przez zamawiających. Wprowadzenie Na początek należy wskazać przepisy prawne odnoszące się

Bardziej szczegółowo

OPINIA PRAWNA. skierowane przez Zleceniodawcę w dniu 17 września 2015 r. o godzinie 12:02 w ramach abonamentu Lex Secure Twoja Opieka Prawna

OPINIA PRAWNA. skierowane przez Zleceniodawcę w dniu 17 września 2015 r. o godzinie 12:02 w ramach abonamentu Lex Secure Twoja Opieka Prawna Sopot, dnia 18 września 2015 r. Sygn.: W-0000001 OPINIA PRAWNA skierowane przez Zleceniodawcę w dniu 17 września 2015 r. o godzinie 12:02 w ramach abonamentu Lex Secure Twoja Opieka Prawna Przedmiot odpowiedzi:

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Sygn. akt III CZP 8/12. Dnia 20 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

UCHWAŁA. Sygn. akt III CZP 8/12. Dnia 20 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt III CZP 8/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 20 kwietnia 2012 r. SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Barbara Myszka SSN Maria Szulc w sprawie z powództwa małoletniego

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Dnia 26 lutego 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

UCHWAŁA. Dnia 26 lutego 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca) Sygn. akt III CZP 110/13 UCHWAŁA Dnia 26 lutego 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Bartczak

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Protokolant Katarzyna Bartczak

UCHWAŁA. Protokolant Katarzyna Bartczak Sygn. akt III CZP 76/14 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 5 listopada 2014 r. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jan Górowski SSN Marian Kocon Protokolant Katarzyna Bartczak w sprawie

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący) SSN Jan Górowski SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący) SSN Jan Górowski SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) Sygn. akt III CSK 61/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 16 grudnia 2014 r. SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący) SSN Jan Górowski SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Dnia 29 marca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Dnia 29 marca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt I CSK 355/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 marca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Anna Kozłowska SSN Katarzyna Tyczka-Rote

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 2 kwietnia 2004 r. o niektórych zabezpieczeniach finansowych 1) (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2004 r.) Rozdział 1.

USTAWA. z dnia 2 kwietnia 2004 r. o niektórych zabezpieczeniach finansowych 1) (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2004 r.) Rozdział 1. Dz.U.04.91.871 USTAWA z dnia 2 kwietnia 2004 r. o niektórych zabezpieczeniach finansowych 1) (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2004 r.) Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. Ustawa reguluje zasady ustanawiania i

Bardziej szczegółowo

Kary umowne w zamówieniach publicznych - element dyscyplinujący czy poprawa budżetu inwestycji? 27-28 listopada 2014 r.

Kary umowne w zamówieniach publicznych - element dyscyplinujący czy poprawa budżetu inwestycji? 27-28 listopada 2014 r. w zamówieniach publicznych - element dyscyplinujący czy poprawa budżetu inwestycji? 27-28 listopada 2014 r. PROJEKT WYZWANIE ROZWIĄZANIE Kancelaria Radców Prawnych Brudkiewicz, Suchecka i Partnerzy www.brudkiewicz-suchecka.pl

Bardziej szczegółowo

Jakie mogą być skutki niewykonania lub nienależytego wykonania zamówienia

Jakie mogą być skutki niewykonania lub nienależytego wykonania zamówienia Jakie mogą być skutki niewykonania lub nienależytego wykonania zamówienia Ewa Gadomska Prawnik z Kancelarii Prawnej Jerzy T. Pieróg Organizator przetargu w celu ochrony swojego interesu powinien sprawdzać,

Bardziej szczegółowo

Przelew wierzytelności z umowy o dofinansowanie na rzecz banku kredytującego

Przelew wierzytelności z umowy o dofinansowanie na rzecz banku kredytującego Przelew wierzytelności z umowy o dofinansowanie na rzecz banku kredytującego W artykule przedstawiamy Państwu procedurę postępowania Instytucji Wdrażającej bądź Instytucji Pośredniczącej II Stopnia w zakresie

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótow Literatura podstawowa Wstęp ROZDZIAŁ I. Wprowadzenie funkcja zabezpieczeń kredytu oraz skutki ich ustanowienia

Spis treści Wykaz skrótow Literatura podstawowa Wstęp ROZDZIAŁ I. Wprowadzenie funkcja zabezpieczeń kredytu oraz skutki ich ustanowienia Wykaz skrótow................................. 11 Literatura podstawowa............................ 13 Wstęp....................................... 15 ROZDZIAŁ I. Wprowadzenie funkcja zabezpieczeń kredytu

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym 1)

USTAWA z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym 1) Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym 1) Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2010 r. Nr 7, poz. 44. Art. 1. 1. Ustawa normuje sądowe postępowanie

Bardziej szczegółowo

OSOBISTA ODPOWIEDZIALNOŚĆ CZŁONKÓW ZARZĄDU SPÓŁKI Z O.O.

OSOBISTA ODPOWIEDZIALNOŚĆ CZŁONKÓW ZARZĄDU SPÓŁKI Z O.O. OSOBISTA ODPOWIEDZIALNOŚĆ CZŁONKÓW ZARZĄDU SPÓŁKI Z O.O. Zauważalny wzrost bezskutecznych egzekucji prowadzonych przeciwko spółkom z ograniczoną odpowiedzialnością spowodował, iż wierzyciele coraz częściej

Bardziej szczegółowo

Istotne dla stron postanowienia, które zostaną wprowadzone do treści zawieranej umowy.

Istotne dla stron postanowienia, które zostaną wprowadzone do treści zawieranej umowy. Załącznik nr 9 do SIWZ Istotne dla stron postanowienia, które zostaną wprowadzone do treści zawieranej umowy. 1. Umowa w sprawie realizacji zamówienia publicznego zawarta zostanie z uwzględnieniem postanowień

Bardziej szczegółowo

Internetowa sprzedaż pomiędzy przedsiębiorcami bierzesz fakturę nie jesteś już konsumentem MARTA KOPEĆ

Internetowa sprzedaż pomiędzy przedsiębiorcami bierzesz fakturę nie jesteś już konsumentem MARTA KOPEĆ Internetowa sprzedaż pomiędzy przedsiębiorcami bierzesz fakturę nie jesteś już konsumentem MARTA KOPEĆ Plan Wykładu I. Charakterystyka przedsiębiorcy II. Podstawowe zasady obowiązujące w obrocie profesjonalnym:

Bardziej szczegółowo

Inwestycje w Niemczech: Praktyczny Przewodnik dla polskich inwestorów Część 6

Inwestycje w Niemczech: Praktyczny Przewodnik dla polskich inwestorów Część 6 Autor:Dr.IgorStenzel Inwestycje w Niemczech: Praktyczny Przewodnik dla polskich inwestorów Część 6 Zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy przy przejściu przedsiębiorstwa. Aktualny wyrok polskiego

Bardziej szczegółowo

Umowa o roboty budowlane

Umowa o roboty budowlane Umowa o roboty budowlane Informacje ogólne Umowa o roboty budowlane Przez umowę o roboty budowlane wykonawca zobowiązuje się do oddania przewidzianego w umowie obiektu, wykonanego zgodnie z projektem i

Bardziej szczegółowo

KANCELARIA DORADZTWA FINANSOWO PRAWNEGO INSTYTUT BADAŃ I EKSPERTYZ GOSPODARCZYCH. Przedsiębiorca dziś i jutro Edycja 2014

KANCELARIA DORADZTWA FINANSOWO PRAWNEGO INSTYTUT BADAŃ I EKSPERTYZ GOSPODARCZYCH. Przedsiębiorca dziś i jutro Edycja 2014 KANCELARIA DORADZTWA FINANSOWO PRAWNEGO INSTYTUT BADAŃ I EKSPERTYZ GOSPODARCZYCH Przedsiębiorca dziś i jutro Edycja 2014 E-SĄD ELEKTRONICZNE POSTĘPOWANIE UPOMINAWCZE Zobowiązanie stosunek cywilnoprawny

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Agnieszka Piotrowska

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Agnieszka Piotrowska Sygn. akt II CSK 50/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 31 stycznia 2014 r. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Agnieszka

Bardziej szczegółowo

Proszę ocenić zasadność obu roszczeń uwzględniając wszystkie przesłanki każdego (nawet gdyby zachodziły przesłanki negatywne).

Proszę ocenić zasadność obu roszczeń uwzględniając wszystkie przesłanki każdego (nawet gdyby zachodziły przesłanki negatywne). Kazus egzamin 23 czerwca 2015 r. Spółka Koleje Pilickie S.A. kupiła od Spółki Wagony Polskie S.A. pięć składów kolejowych. Składy miały być dostarczone do dnia 15 czerwca 2015 r. Koleje Pilickie wniosły

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 7 maja 1999 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Policji,

USTAWA. z dnia 7 maja 1999 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Policji, Odpowiedzialność majątkowa funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Służby Celnej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,

Bardziej szczegółowo

GDF SUEZ Energia Polska S.A.

GDF SUEZ Energia Polska S.A. GDF SUEZ Energia Polska S.A. Rytwiany, Maj 2015 Konferencja Koła Stowarzyszenia Księgowych w Polsce Temat: Zobowiązania finansowe, ich realizacja i windykacja w świetle kodeksu cywilnego r.pr. Magdalena

Bardziej szczegółowo

Egzekucja z rachunków bankowych. Paweł Pyzik

Egzekucja z rachunków bankowych. Paweł Pyzik Egzekucja z rachunków bankowych Paweł Pyzik Egzekucja z rachunków bankowych sądowa egzekucja z rachunku bankowego prowadzona przez komornika sądowego administracyjna egzekucja z rachunku bankowego prowadzona

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz o zmianie niektórych innych ustaw 1)

USTAWA z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz o zmianie niektórych innych ustaw 1) Kancelaria Sejmu s. 1/11 USTAWA z dnia 13 kwietnia 2007 r. Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2007 r. Nr 82, poz. 557. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz o zmianie niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W

Bardziej szczegółowo

Ewa Kiziewicz główny specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych. Pełnomocnictwo w postępowaniu odszkodowawczym

Ewa Kiziewicz główny specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych. Pełnomocnictwo w postępowaniu odszkodowawczym Ewa Kiziewicz główny specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych Pełnomocnictwo w postępowaniu odszkodowawczym Zgodnie z ogólną zasadą składania oświadczeń woli o ile ustawa nie przewiduje odrębnych

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr..?R51.2.Q.Q.9... Zarządu Powiatu w Nowym Dworze Mazowieckim z dnia..~.9...\:l.f. :<:.ę.~.j!.jr-..?q09 r

Uchwała Nr..?R51.2.Q.Q.9... Zarządu Powiatu w Nowym Dworze Mazowieckim z dnia..~.9...\:l.f. :<:.ę.~.j!.jr-..?q09 r - A)ZĄD powiat~ z K Dworze Mazowieckim N NoWym. O ul MazowIecka l... O 6 MazoWIeckI ns-100 Nowy w r Uchwała Nr..?R51.2.Q.Q.9.... Zarządu Powiatu w Nowym Dworze Mazowieckim z dnia..~.9....\:l.f. :

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw 1)

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw 1) Projekt U S T A W A z dnia o zmianie ustawy o księgach wieczystych i hipotece oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r.

Bardziej szczegółowo

.., zwanymi dalej Wykonawcą o następującej treści:

.., zwanymi dalej Wykonawcą o następującej treści: Umowa nr WUP/.. /2015 zawarta w dniu.... 2015 r. dotyczy wniosku.. pomiędzy: Województwem Zachodniopomorskim Wojewódzkim Urzędem Pracy w Szczecinie z siedzibą przy ul. A. Mickiewicza 41, 70-383 Szczecin,

Bardziej szczegółowo

UMOWA - wzór. zawarta w Warszawie dniu 2010 roku, pomiędzy:

UMOWA - wzór. zawarta w Warszawie dniu 2010 roku, pomiędzy: UMOWA - wzór zawarta w Warszawie dniu 2010 roku, pomiędzy: 1. Narodowym Instytutem Fryderyka Chopina z siedzibą w Warszawie przy ul. Tamka 43, 00-355 Warszawa, wpisanym do rejestru instytucji kultury pod

Bardziej szczegółowo

Kary umowne czy to zabezpieczenie interesów zamawiającego w umowie o zamówienie publiczne marzec 2015

Kary umowne czy to zabezpieczenie interesów zamawiającego w umowie o zamówienie publiczne marzec 2015 Kary umowne czy to zabezpieczenie interesów zamawiającego w umowie o zamówienie publiczne PROJEKT WYZWANIE ROZWIĄZANIE Kancelaria Radców Prawnych Brudkiewicz, Suchecka i Partnerzy www.brudkiewicz-suchecka.pl

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I CSK 14/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 11 października 2013 r. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Józef Frąckowiak

Bardziej szczegółowo

Elementy Prawa Pracy 4.3. Roszczenia pracowników w razie niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia według swojego wyboru

Elementy Prawa Pracy 4.3. Roszczenia pracowników w razie niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia według swojego wyboru 4.3. Roszczenia pracowników w razie niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia Rozwiązanie niezwłoczne jest bezprawne we wszystkich wypadkach, gdy nastąpiło to z naruszeniem przepisów

Bardziej szczegółowo

JAK ZAWIERAĆ SZCZELNE UMOWY I NIE POPAŚĆ W DŁUGI - INSTYTUCJA POTRĄCENIA

JAK ZAWIERAĆ SZCZELNE UMOWY I NIE POPAŚĆ W DŁUGI - INSTYTUCJA POTRĄCENIA PIOTR WŁODAWIEC radca prawny JORDAN SIKORSKI aplikant radcowski JAK ZAWIERAĆ SZCZELNE UMOWY I NIE POPAŚĆ W DŁUGI - INSTYTUCJA POTRĄCENIA WARSZAWA, PAŹDZIERNIK 2012 Rok 1997, pierwszy rok studiów na WPiA

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 2 kwietnia 2004 r. o niektórych zabezpieczeniach finansowych 1) Rozdział 1 Przepisy ogólne

USTAWA z dnia 2 kwietnia 2004 r. o niektórych zabezpieczeniach finansowych 1) Rozdział 1 Przepisy ogólne Kancelaria Sejmu s. 1/9 USTAWA z dnia 2 kwietnia 2004 r. o niektórych zabezpieczeniach finansowych 1) Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2004 r. Nr 91, poz. 871. Rozdział 1 Przepisy ogólne Art. 1. Ustawa

Bardziej szczegółowo

Oświadczenie pracownika o wyrażeniu zgody na dokonywanie potrąceń z wynagrodzenia

Oświadczenie pracownika o wyrażeniu zgody na dokonywanie potrąceń z wynagrodzenia Oświadczenie pracownika o wyrażeniu zgody na dokonywanie potrąceń z wynagrodzenia Uwagi ogólne Istota potrąceń z wynagrodzenia Wynagrodzenie pracownika stanowi zapłatę za wykonaną pracę i jednocześnie

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 6 maja 2015 r. Poz. 620 OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 23 kwietnia 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz

UCHWAŁA. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz Sygn. akt III CZP 100/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 17 stycznia 2013 r. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz w sprawie z powództwa Gminy

Bardziej szczegółowo

BANK OCHRONY ŚRODOWISKA S.A. REGULAMIN WYKUPU PRZEZ BOŚ S.A. WIERZYTELNOŚCI W OBROCIE KRAJOWYM

BANK OCHRONY ŚRODOWISKA S.A. REGULAMIN WYKUPU PRZEZ BOŚ S.A. WIERZYTELNOŚCI W OBROCIE KRAJOWYM BANK OCHRONY ŚRODOWISKA S.A. REGULAMIN WYKUPU PRZEZ BOŚ S.A. WIERZYTELNOŚCI W OBROCIE KRAJOWYM Warszawa, lipiec 2013r. Rozdział 1 POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Regulamin wykupu przez Bank Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

UMOWA O ŚWIADCZENIE USŁUG. zamieszkałym, PESEL: NIP, w dalszej części umowy zwanym dalej Usługobiorcą

UMOWA O ŚWIADCZENIE USŁUG. zamieszkałym, PESEL: NIP, w dalszej części umowy zwanym dalej Usługobiorcą UMOWA O ŚWIADCZENIE USŁUG Zawarta w dniu w Warszawie pomiędzy: zamieszkałym, PESEL: NIP, w dalszej części umowy zwanym dalej Usługobiorcą a zamieszkałym, PESEL: NIP, w dalszej części umowy zwanym dalej

Bardziej szczegółowo

Umowa nr ZTM.EE. /14. zawarta w Poznaniu w dniu... roku, w wyniku rozstrzygnięcia przetargu nieograniczonego nr., pomiędzy:

Umowa nr ZTM.EE. /14. zawarta w Poznaniu w dniu... roku, w wyniku rozstrzygnięcia przetargu nieograniczonego nr., pomiędzy: Umowa nr ZTM.EE. /14 zawarta w Poznaniu w dniu... roku, w wyniku rozstrzygnięcia przetargu nieograniczonego nr., pomiędzy: Miastem Poznań, w imieniu którego działa Dyrektor Zarządu Transportu Miejskiego

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt III CSK 111/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 22 listopada 2007 r. SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Zbigniew

Bardziej szczegółowo

Ogólne Warunki Ubezpieczenia OC w ruchu zagranicznym

Ogólne Warunki Ubezpieczenia OC w ruchu zagranicznym 1OWU Zielona Karta Ogólne Warunki Ubezpieczenia OC w ruchu zagranicznym Postanowienia ogólne 1 1. Ogólne warunki ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe

Bardziej szczegółowo

ODPOWIEDŹ NA ZAPYTANIE nr 1. z dnia 04.12.2015 r.

ODPOWIEDŹ NA ZAPYTANIE nr 1. z dnia 04.12.2015 r. Nr sprawy: SNA.261.2.42.2015.MZ Częstochowa, dn. 04.12.2015 r. ODPOWIEDŹ NA ZAPYTANIE nr 1 z dnia 04.12.2015 r. Świadczenie usługi doręczeń przekazów pieniężnych adresatom wskazanym przez Miejski Ośrodek

Bardziej szczegółowo

Postępowanie cywilne. Pojęcie i rodzaje. Współuczestnictwo materialne 2011-11-03. Wykład 5 Współuczestnictwo

Postępowanie cywilne. Pojęcie i rodzaje. Współuczestnictwo materialne 2011-11-03. Wykład 5 Współuczestnictwo Postępowanie cywilne Wykład 5 Współuczestnictwo Pojęcie i rodzaje Występowanie po jednej ze stron procesu (lub po obu) kilku podmiotów Współuczestnictwo pierwotne Współuczestnictwo następcze Następcy prawni

Bardziej szczegółowo

1.9. Jurysdykcja wyłączna...46 1.9.1. Uwagi ogólne...46 1.9.2. Przypadki jurysdykcji wyłącznej...47 1.10. Umowy jurysdykcyjne...49 1.11.

1.9. Jurysdykcja wyłączna...46 1.9.1. Uwagi ogólne...46 1.9.2. Przypadki jurysdykcji wyłącznej...47 1.10. Umowy jurysdykcyjne...49 1.11. Spis treści Wykaz skrótów...11 Rozdział pierwszy Rys historyczny współpracy sądowej w sprawach cywilnych i handlowych we Wspólnotach Europejskich i Unii Europejskiej...13 1. Międzynarodowe postępowanie

Bardziej szczegółowo

Umowa nr. na przeprowadzenie kursu na prawo jazdy kat. B

Umowa nr. na przeprowadzenie kursu na prawo jazdy kat. B Załącznik nr 2 Umowa nr. na przeprowadzenie kursu na prawo jazdy kat. B zawarta w dniu.... r. w Międzyrzeczu pomiędzy: Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Międzyrzeczu z siedzibą w Międzyrzeczu przy ul.

Bardziej szczegółowo

w postępowaniu nakazowym art. 485 par. 2a kpc#

w postępowaniu nakazowym art. 485 par. 2a kpc# Pozew o zapłatę w postępowaniu nakazowym art. 485 par. 2a kpc# , dnia r. Sąd 1 w Wydział ul., _ Powód: (imię i nazwisko/firma i siedziba/w przypadku osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt V CSK 219/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 24 maja 2012 r. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska SSN Maria Szulc (sprawozdawca) w

Bardziej szczegółowo

Pozew o odszkodowanie z powodu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia

Pozew o odszkodowanie z powodu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia Pozew o odszkodowanie z powodu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia Informacje ogólne Uprawnienia pracownika Niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia uprawnia

Bardziej szczegółowo

Podstawowe regulacje prawne dotyczące wypowiedzenia umowy ubezpieczenia na życie znajdują się w art. 812 4 k.c. oraz art. 830 k.c.

Podstawowe regulacje prawne dotyczące wypowiedzenia umowy ubezpieczenia na życie znajdują się w art. 812 4 k.c. oraz art. 830 k.c. Anna Dąbrowska główny specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych Wypowiedzenie umowy ubezpieczenia na życie Regulacje prawne Podstawowe regulacje prawne dotyczące wypowiedzenia umowy ubezpieczenia na

Bardziej szczegółowo

Ochrona danych osobowych

Ochrona danych osobowych Ochrona danych osobowych 1. Źródła prawa. 2. Podstawowe pojęcia. 3. Zakres podmiotowy i przedmiotowy ustawy. 4. Prawa podmiotów objętych ochroną. 5. Prawa i obowiązki osób odpowiedzialnych za ochronę danych

Bardziej szczegółowo

Prawa rzeczowe zastawnicze Księgi wieczyste

Prawa rzeczowe zastawnicze Księgi wieczyste Spółdzielcze ograniczone prawa rzeczowe Prawa rzeczowe zastawnicze Księgi wieczyste dr hab. Magdalena Habdas Spółdzielcze ograniczone prawa rzeczowe Prawa do korzystania z części składowych nieruchomości;

Bardziej szczegółowo

Umowa nr. na przeprowadzenie kursu na prawo jazdy kat.

Umowa nr. na przeprowadzenie kursu na prawo jazdy kat. Umowa nr. na przeprowadzenie kursu na prawo jazdy kat. Załącznik nr 2 zawarta w dniu.. r. w Zielonej Górze pomiędzy: Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie im. Jana Pawła II w Zielonej Górze z siedzibą w Zielonej

Bardziej szczegółowo

214/IH/PN/7/2014. zwanym dalej: Wykonawcą. lub

214/IH/PN/7/2014. zwanym dalej: Wykonawcą. lub UMOWA /214/2014 na zamówienie publiczne udzielone na podstawie art. 39 ustawy Prawo zamówień publicznych z dnia 29 stycznia 2004 r. (Dz. U. z 2010 r. Nr 113, poz. 759 z póżn. zm.) zawarta w dniu..w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Jak uniknąć utraty roszczeń z najmu

Jak uniknąć utraty roszczeń z najmu Jak uniknąć utraty roszczeń z najmu termin zawarcia różni się od terminu przekazania wynajmowanego lokalu. W praktyce gospodarczej zawarcie umowy wiąże się z reguły z jednoczesnym wywarciem przez nią skutków

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do SIWZ ISTOTNE POSTANOWIENIA UMOWY

Załącznik nr 4 do SIWZ ISTOTNE POSTANOWIENIA UMOWY Załącznik nr 4 do SIWZ ISTOTNE POSTANOWIENIA UMOWY UMOWA NR :.. Zawarta w dniu.. w pomiędzy: Miastem Limanowa, ul. Jana Pawła II 9, 34-600 Limanowa REGON..., NIP... Reprezentowanym przez: 1..., 2..., Zwanym/ą

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA ADAPTACYJNOŚĆ PRZEDSIĘBIORSTW OPTYMALIZACJA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ w ramach projektu: DOBRE KADRY SZANSĄ NA INNOWACJE

KONFERENCJA ADAPTACYJNOŚĆ PRZEDSIĘBIORSTW OPTYMALIZACJA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ w ramach projektu: DOBRE KADRY SZANSĄ NA INNOWACJE KONFERENCJA ADAPTACYJNOŚĆ PRZEDSIĘBIORSTW OPTYMALIZACJA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ w ramach projektu: DOBRE KADRY SZANSĄ NA INNOWACJE LUBLIN, 18.02.2015 R. AUTORZY: IWONA WOLIŃSKA MAGDALENA BRYGOŁA Człowiek

Bardziej szczegółowo

CZERWIEC 2014 r. Akty prawne

CZERWIEC 2014 r. Akty prawne CZERWIEC 2014 r. Akty prawne Dz.U. p. 795 z dnia 17 czerwca 2014 r. Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej z dnia 2 kwietnia 2014 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kuratorach

Bardziej szczegółowo

Temat szkolenia: Zasady wykonania zobowiązań. Skutki niewykonania umowy i odpowiedzialność

Temat szkolenia: Zasady wykonania zobowiązań. Skutki niewykonania umowy i odpowiedzialność Temat szkolenia: Zasady wykonania zobowiązań. Skutki niewykonania umowy i odpowiedzialność Wykładowca: dr Janusz Orłowski Źródła zobowiązań Stosunki zobowiązaniowe w prawie cywilnym mogą powstać na podstawie:

Bardziej szczegółowo

WIADOMOŚCI PRAWNE Z HISZPANII II Semestr 2011 r. Ustawa 38/2011 z dn. 10 października reforma prawa upadłościowego

WIADOMOŚCI PRAWNE Z HISZPANII II Semestr 2011 r. Ustawa 38/2011 z dn. 10 października reforma prawa upadłościowego WIADOMOŚCI PRAWNE Z HISZPANII II Semestr 2011 r. PRAWO UPADŁOŚCIOWE Ustawa 38/2011 z dn. 10 października reforma prawa upadłościowego Ustawa ta, która wejdzie w życie dn. 1 stycznia 2012 roku, znacząco

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa do dziesiątego wydania... V Wykaz skrótów... XIX

Spis treści. Przedmowa do dziesiątego wydania... V Wykaz skrótów... XIX Przedmowa do dziesiątego wydania... V Wykaz skrótów... XIX Wykaz literatury... XXIII Rozdział I. Wiadomości wstępne... 1 1. Źródła i miejsce prawa zobowiązań w polskim systemie prawnym... 1 I. Miejsce

Bardziej szczegółowo

4. Prawidłowość realizacji zadania potwierdzi osoba wskazana 6pkt 2. 5. Szkolenie w całości jest finansowane ze środków publicznych

4. Prawidłowość realizacji zadania potwierdzi osoba wskazana 6pkt 2. 5. Szkolenie w całości jest finansowane ze środków publicznych PROJEKT UMOWA NR. /... /2014 zawarta w dniu.2014 roku w Białymstoku pomiędzy: 25 Wojskowym Oddziałem Gospodarczym w Białymstoku przy ul. Kawaleryjskiej 70, 15-601 Białystok, NIP: 542-32-24-755, REGON:

Bardziej szczegółowo

UMOWA Nr MWL/UCP/ /2015 (wzór)

UMOWA Nr MWL/UCP/ /2015 (wzór) UMOWA Nr MWL/UCP/ /2015 (wzór) Załącznik nr 6 Zawarta w dniu.2015r. w Bydgoszczy pomiędzy: Muzeum Wojsk Lądowych, NIP: 554-272-84-85, REGON: 340274642, ul. Czerkaska 2, 85-641 Bydgoszcz, wpisanym do Rejestru

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK 2 Wzór UMOWY. zawarta w dniu 2011 r. pomiędzy:

ZAŁĄCZNIK 2 Wzór UMOWY. zawarta w dniu 2011 r. pomiędzy: ZAŁĄCZNIK 2 Wzór UMOWY zawarta w dniu 2011 r. pomiędzy: Kujawsko-Pomorskim Centrum Edukacji Nauczycieli z siedzibą w Toruniu, Aleja Solidarności 3, NIP 9562012912, reprezentowanym przez: 1. Annę Jurewicz

Bardziej szczegółowo

Przejście praw i obowiązków wynikających z umowy wzajemnej na gruncie projektu wspólnego systemu odniesienia i w prawie polskim

Przejście praw i obowiązków wynikających z umowy wzajemnej na gruncie projektu wspólnego systemu odniesienia i w prawie polskim Transformacje Prawa Prywatnego 1/2010 ISSN 1641 1609 Jacek Lachner * Przejście praw i obowiązków wynikających z umowy wzajemnej na gruncie projektu wspólnego systemu odniesienia i w prawie polskim W 2008

Bardziej szczegółowo

Tytuł II Wielość dłużników albo wierzycieli. Dział I Zobowiązania solidarne

Tytuł II Wielość dłużników albo wierzycieli. Dział I Zobowiązania solidarne Tytuł II Wielość dłużników albo wierzycieli 3. Jeżeli strona uprawniona do wyboru świadczenia wyboru tego nie dokona, druga strona może jej wyznaczyć w tym celu odpowiedni termin. Po bezskutecznym upływie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) SSN Jacek Gudowski SSN Karol Weitz (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Bartczak

UCHWAŁA. Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) SSN Jacek Gudowski SSN Karol Weitz (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Bartczak Sygn. akt III CZP 104/14 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 26 lutego 2015 r. Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) SSN Jacek Gudowski SSN Karol Weitz (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Bartczak

Bardziej szczegółowo

Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika.

Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika. Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika. Zgodnie z art. 55 1¹ kodeksu pracy (dalej k.p.) pracownikowi przysługuje prawo do rozwiązanie

Bardziej szczegółowo

UMOWA O ROBOTY BUDOWLANE. Rozbiórka budynku przy ul. Kosynierów 3

UMOWA O ROBOTY BUDOWLANE. Rozbiórka budynku przy ul. Kosynierów 3 1 UMOWA O ROBOTY BUDOWLANE Rozbiórka budynku przy ul. Kosynierów 3 W dniu.. r. w Ustce, pomiędzy : Usteckim Towarzystwem Budownictwa Społecznego Spółka z o. o. z siedzibą w Ustce ul. Ks. Kard. St. Wyszyńskiego

Bardziej szczegółowo

UMOWA. 1. Przedmiotem niniejszej umowy jest wykonanie zadania pod nazwą: Pełnienie funkcji mentora dla 6 spółdzielni socjalnych.

UMOWA. 1. Przedmiotem niniejszej umowy jest wykonanie zadania pod nazwą: Pełnienie funkcji mentora dla 6 spółdzielni socjalnych. Strona 1 Załącznik nr 2 do siwz UMOWA Umowa nr RARR/CES/ /2013 Zawarta w dniu... 2013 r. w Rzeszowie, pomiędzy: Rzeszowską Agencją Rozwoju Regionalnego S.A. w Rzeszowie, wpisaną przez Sąd Rejonowy w Rzeszowie,

Bardziej szczegółowo

Zmiany w podatku CIT 2013/2014 Adw. Marcin Górski. Część II

Zmiany w podatku CIT 2013/2014 Adw. Marcin Górski. Część II Zmiany w podatku CIT 2013/2014 Adw. Marcin Górski Część II Planowane zmiany w podatku dochodowym od osób prawnych od 1 stycznia 2014 r. 2 Podstawa prawna nowelizacji przepisów Projekt ustawy o zmianie

Bardziej szczegółowo

Spis treści SPIS TREŚCI

Spis treści SPIS TREŚCI SPIS TREŚCI KODEKS CYWILNY KSIĘGA PIERWSZA. CZĘŚĆ OGÓLNA Tytuł I. Przepisy wstępne (art. 1-7) 9 Tytuł II. Osoby 10 Dział I. Osoby fizyczne 10 Rozdział I. Zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych

Bardziej szczegółowo