Wojciech Kempa ŚLĄSCY CZWARTACY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wojciech Kempa ŚLĄSCY CZWARTACY"

Transkrypt

1

2

3 Wojciech Kempa ŚLĄSCY CZWARTACY S i e m i a n o w i c e Ś l ą s k i e

4 Książka została wydana pod patronatem Prezydenta Miasta SiemianowicE ŚląskiE Jacka Guzego Projekt dofinansowany ze środków budżetu Samorządu Województwa Śląskiego Copyright by Wojciech Kempa 2009 PROJEKT OKŁADKI: Szymon Duczek WYDAWCA: Muzeum Miejskie w Siemianowicach Śląskich ul. Chopina 6, Siemianowice Śląskie DRUK: Firma Poligraficzna AA PRINT Katowice ISBN

5 S p i s t r e ś c i SŁOWO WSTĘPNE... 5 WSTĘP... 7 I GÓRNY ŚLĄSK PRZED PRZEŁOMEM Śląskie dzieje Polska Organizacja Wojskowa Teatr działań II KAROL GAJDZIK Chłopak z Przełajki W szeregach POW Drugi powstańczy zryw W oczekiwaniu na plebiscyt III W OBLICZU ROZSTRZYGNIĘĆ GENERALNYCH Przegrane głosowanie Przygotowania do decydującej walki Ostatnie rozkazy IV ŚLĄSCY CZWARTACY Poszli w bój krwawy Imię, które zobowiązuje Struktura organizacyjna i skład osobowy pułku I batalion II batalion III batalion IV batalion bateria artylerii Batalion zapasowy pułku Liczebność pułku V NA GŁÓWNYM KIERUNKU Góra Świętej Anny Jak pod Olszynką Grochowską Krwawy bilans I batalion II Batalion III Batalion IV Batalion Ostatnie tygodnie Powstania VI EPILOG ZAKOŃCZENIE ILUSTRACJE BIBLIOGRAFIA...218

6

7 Z wielką satysfakcją przyjąłem wiadomość, że Wojciech Kempa podjął trud napisania książki o pułku Karola Gajdzika. To właśnie takim ludziom, jak Karol Gajdzik z Przełajki oraz jego podkomendni zawdzięczam to, że dziś mogę być prezydentem w polskim mieście w moich rodzinnych Siemianowicach Śląskich. Jesteśmy im za to winni pamięć i wdzięczność. I nie wolno nam zapominać, że z tych wspaniałych i bohaterskich zrywów, z których tak bardzo jesteśmy, jako Polacy, dumni, tylko dwa były zwycięskie Powstanie Wielkopolskie i Trzecie Powstanie Śląskie. A owo zwycięstwo w Trzecim Powstaniu Śląskim zawdzięczamy w znacznym stopniu właśnie niezłomnej postawie żołnierzy pułku Karola Gajdzika, którzy w decydującej dla losów Powstania bitwie zatrzymali niemieckie natarcie. Z Wojciechem Kempą, autorem niniejszej pracy, współpracujemy od wielu lat. Nie jest tajemnicą, że jesteśmy przyjaciółmi. A kiedy poznaliśmy się przed laty, to połączyło nas właśnie umiłowanie historii Polski, a w szczególności historii Śląska, jako jej integralnej części. Od tamtej pory staramy się działać na rzecz pielęgnowania śląskich tradycji, na rzecz upowszechniania pamięci o śląskich bohaterach. W Siemianowicach Śląskich wiele robimy, aby pamięć o tych, którzy przelewali krew za polskość Śląska, nie zginęła. Szereg realizowanych obecnie przedsięwzięć służy temu właśnie celowi. Wojciech Kempa przypomina tu odsłonięcie Pomnika Czynu Niepodległościowego i realizację dokumentalnych filmów historycznych z cyklu Siemianowiccy Dowódcy. Ale to nie wszystko... Przypomnę odsłonięcie tablic poświęconych siemianowickim policjantom pomordowanym w ZSRR, przypomnę odsłonięcie stałej ekspozycji w Muzeum Miejskim Czyn Zbrojny Górnoślązaków. Nie przypadkiem z okazji 70 rocznicy wybuchu II wojny światowej zorganizowaliśmy koncert szwedzkiego zespołu Sabaton, który zaskarbił sobie sympatię Polaków utworem 40:1, w którym opiewa bohaterstwo polskich żołnierzy walczących pod Wizną. Tworząc przyszłość, nie możemy bowiem zapominać o przeszłości, o naszych korzeniach. Jako prezydent Siemianowic Śląskich, mam wielkie szczęście, że mam koło siebie takiego człowieka, który z taką pasją i zaangażowaniem odkrywa nieznane karty z naszej pięknej polskiej / śląskiej historii. Jestem przekonany, że książka Śląscy Czwartacy przyczyni się do popularyzacji dziejów Powstań Śląskich. Prezydent Miasta Siemianowice Śląskie Jacek Guzy 5

8

9 WSTĘP WSTĘP 10 listopada 2007 roku w Siemianowicach Śląskich miała miejsce niezwykła uroczystość. Oto w przeddzień Święta Niepodległości odsłonięto tu pomnik. Ale nie jest to zwykły pomnik. Historia tego pomnika jest bowiem tak niezwykła, jak niezwykła jest historia naszej Ojczyzny... A wszystko zaczęło się w roku Wtedy to na Placu Wolności w Siemianowicach Śląskich stanął Pomnik Powstańców Śląskich. Uwiecznione zostały na nim nazwiska tych siemianowiczan, którzy swe życie oddali w trzech powstaniach górnośląskich. Ale minęło piętnaście lat - nadszedł tragiczny wrzesień 1939 roku i oto do Siemianowic wkraczają oddziały Wehrmachtu. Rozpoczyna się mroczny okres niemieckiej okupacji i prześladowania tych, którzy dali się poznać z wierności dla Polski. Jedną z pierwszych decyzji władz okupacyjnych było polecenie zburzenia stojącego na Placu Wolności pomnika. Blisko sześć lat trwały niemieckie rządy w Siemianowicach Śląskich. Kres im przyniosła Armia Czerwona, która z kolei zaprowadziła tu swoje porządki. Przybyłym wraz z Rosjanami komunistom pamięć o powstańcach śląskich, zwłaszcza w początkowym okresie ich panowania, bynajmniej nie była droga; droższe były za to wiernopoddańcze gesty względem ich rosyjskich protektorów. Zwłaszcza, że większość spośród tych, którzy w latach 1919, 1920 i 1921 walczyli w powstańczych szeregach i którzy zdołali uniknąć aresztowania przez Niemców w pierwszym okresie niemieckiej okupacji, znalazła się w szeregach Armii Krajowej, jakże znienawidzonej przez Rosjan i ich popleczników. W miejscu, gdzie przed wojną stał Pomnik Powstańców Śląskich, na jego fundamentach stanął pomnik wdzięczności dla Armii Radzieckiej... Ale i jego czas przeminął w roku 1991, kiedy to nastąpił kres rządów komunistycznych, pomnik ów został zburzony. Ale w międzyczasie, w roku 1956, na fali październikowej odwilży, przypomniano sobie o Pomniku Powstańców Śląskich. Oczywiście nie był to jeszcze czas na burzenie pomników Armii Czerwonej, więc Pomnik Powstańców Śląskich, mający stanowić replikę przedwojennego pomnika, stanął w jego sąsiedztwie. Jak bardzo różni się on od oryginału, to dopiero dziś możemy stwierdzić. W zasadzie podobieństwo sprowadza się do tego, że tak na tym, jak i na tamtym wyryte zostały imiona i nazwiska siemianowiczan poległych w Powstaniach Śląskich. Obydwa pomniki wieńczy też orzeł, aczkolwiek różniący się w wielu szczegółach. Ale nie to wszak jest w tym wszystkim najważniejsze... Ważne, że od tej pory aż do roku 1989 zrywający kajdany orzeł dumnie spoglądał spode łba na czerwoną gwiazdę. Ale oto któregoś dnia, w roku 1997, siemianowicki policjant, a zarazem wielki pasjonat dziejów ojczystych, Artur Garbas, prowadził śledztwo dotyczące włamania do zakładu kamieniarskiego Adama Żłobińskiego. A trzeba wiedzieć, z czego jednak mało kto zdawał sobie podówczas sprawę, że Adam Żłobiński jest wnukiem Pawła Richtera, któremu to w roku 1939 Niemcy kazali zburzyć pomnik, oraz spadkobiercą jego zakładu kamieniarskiego... Jakież więc było zdziwienie Artura Garbasa, kiedy to w pewnym momencie jego wzrok zatrzymał się na obelisku z napisem: Poległym bohaterom w walce o wolność prastarej dzielnicy piastowskiej w trzech Powstaniach Górnośląskich za zrzucenie kajdan krzyżackich przez oddanie życia swego dłużnicy i koledzy broni. 7

10 Artur Garbas momentalnie zrozumiał, na jaki to skarb natrafił. To był fragment zburzonego w roku 1939 na rozkaz hitlerowców pomnika. Obelisk początkowo trafił do Muzeum Miejskiego, ale po wyborach samorządowych w roku 2006, nowo wybrany prezydent Siemianowic Śląskich, Jacek Guzy, zdecydował, że pomnik musi zostać odbudowany. Prezydent Guzy powołał komisję historyczną, której pierwszym zadaniem było odbudowanie pomnika. Na jej czele stanął znany działacz harcerski, pasjonat dziejów ojczystych i zarazem skarbnik miasta Henryk Falkus. Ale konieczna stała się częściowa zmiana formuły pomnika oraz miejsce, gdzie miałby on stać. Wszak stał już w naszym mieście, właśnie na Placu Wolności, jeden Pomnik Powstańców Śląskich. W ten sposób narodziła się koncepcja wzniesienia Pomnika Czynu Niepodległościowego, którego odsłonięcie zaplanowano na 11 listopada 2007 roku (później, z przyczyn organizacyjnych, datę zmieniono na 10 listopada). Pomnik upamiętnia czterech wybitnych siemianowickich dowódców: pułkownika Jana Emila Stanka, podpułkownika Tadeusza Majcherczyka-Zdana, porucznika Walentego Fojkisa i podporucznika Karola Gajdzika. Tak więc nazwiska tych czterech znakomitych siemianowickich dowódców wyryte zostały na pomniku. Poniżej cytowanego już napisu, znajdującego się na cudem ocalałym obelisku, który został wkomponowany w zrekonstruowany pomnik, możemy przeczytać: Obelisk siemianowickiego Pomnika Powstańców Śląskich zniszczonego przez hitlerowców we wrześniu 1939 roku zrekonstruowanego w 2007 roku decyzją Prezydenta Miasta jako Pomnik Czynu Niepodległościowego ku czci wybitnych siemianowickich dowódców uczestników Powstań Śląskich oraz obrońców Śląska i Polski w latach Rekonstrukcją pomnika zajął się wnuk tego, któremu w roku 1939 Niemcy kazali ów pomnik zburzyć Adam Żłobiński, który specjalnie w tym celu sprowadził granitową bryłę impasu z Republiki Południowej Afryki. Rzeźbę orła zrywającego krzyżackie kajdany wykonał znakomity artysta rzeźbiarz Jacek Kiciński. Wespół z Pawłem Brzenczkiem postanowiliśmy wówczas nakręcić reportaż o postaciach uwiecznionych na pomniku. Szybko zorientowaliśmy się, że przedstawienie losów tak niezwykłych postaci w kilkuminutowych migawkach po prostu nie jest możliwe. Dotarliśmy do krewnych i znajomych bohaterów z pomnika, przejrzeliśmy liczne książki i artykuły, sięgnęliśmy po materiały archiwalne. To była wspaniała przygoda, której efektem są cztery filmy, z których każdy liczy sobie średnio po trzydzieści kilka minut. Pierwszy film opowiadał losy podpułkownika Tadeusza Majcherczyka Zdana, który jako trzynastolatek walczył w obronie Lwowa; w latach brał udział w wojnie polsko bolszewickiej, a w kampanii wrześniowej był adiutantem batalionu ON Katowice (I batalionu 201 pułku piechoty), z którym to przeszedł on cały szlak bojowy kampani wrześniowej. Okupację przeżył w Warszawie; był organizatorem i dowódcą 1 kompanii batalionu AK Łukasiński, na czele której walczył w Powstaniu Warszwskim (na Starym Mieście). 18 sierpnia 1944 został dowódcą batalionu Chrobry I. Szczególnie wzruszający był moment, gdy ppłk Zdan dostał się do niewoli po upadku Starówki i gdy cudem uniknął rozstrzelania... Ale oto nadszedł czas na realizację drugiego filmu. Traktował on o podporuczniku Karolu Gajdziku. W trakcie realizacji tego filmu poznaliśmy trzy wnuczki naszego bohatera, a także wielu jego dalszych krewnych. Ale szczególne wrażenie zrobiła na mnie wyprawa w okolice Góry św. Anny, w miejsca, w których dowodzony przez Gajdzika pułk Czwartaków toczył najcięższe boje. W towarzystwie dwóch pracowników Muzeum 8

11 WSTĘP Czynu Powstańczego, służących nam za przewodników, udaliśmy się na poszukiwanie mogił powstańców, którzy polegli w walkach pod Raszową, w okolicach Łąk Kozielskich, Cisowej, Zalesia Śląskiego i Lichyni. Większość mogił zaszyta jest w lasach. Prawie pół godziny zajęło nam poszukiwanie mogiły powstańczej zaszytej w lesie w okolicach Raszowej. Spoczywa w niej 21 powstańców z pułku Gajdzika. Widać, że nieczęsto miejsce to jest przez kogoś odwiedzane. Próżno też byłoby szukać jakiejkolwiek informacji na temat powstańczej mogiły w informatorach czy przewodnikach. Nie prowadzi do niej żaden szlak turystyczny. Żadnej strzałki czy tabliczki nie ma przy biegnącej w odległości ok. półtora kilometra szosie. Jakże to smutne... Powstaniami Śląskimi interesuję się od dziecka. Jako prawnuk powstańców śląskich wychowałem się na tradycji powstańczej. Ona to kształtowała moją osobowość, moje zainteresowania, mój sposób postrzegania świata. W moim rodzinnym domu zawsze sporo mówiło się o Powstaniach Śląskich, ogromną czcią otaczano pamiątki rodzinne związane z Powstaniami. Kiedy więc ujrzałem te zapuszczone mogiły, do których trudno jest dziś nawet trafić, zrobiło mi się najzwyczajniej w świecie przykro. Wtedy to postanowiłem, że nie ograniczę się jedynie do realizowanego wespół z Pawłem Brzenczkiem filmu, którego to premierowy pokaz miał miejsce 11 listopada 2008 roku w kościele na Przełajce. Postanowiłem napisać książkę poświęconą pułkowi Gajdzika, którego dzieje niezmiernie zafascynowały mnie podczas realizacji wspomnianego filmu. W okresie międzywojennym ukazało się wiele cennych prac na temat Powstań Śląskich, których autorami byli w większości byli powstańcy, tak z kręgów dowódczych jak i szeregowi żołnierze. Pośród nich na plan pierwszy wysuwają się znakomite prace Adama Benisza i Jana Ludygi Laskowskiego (przy czym ten drugi przed wybuchem wojny zdołał wydać jedynie pracę poświęconą powstaniom pierwszemu i drugiemu; praca rozszerzona o powstanie trzecie ukazała się dopiero w roku 1973). W tym też okresie pojawiło się też szereg relacji i wspomnień, które przybliżały czytelnikom problematykę Powstań Śląskich, a nadto oddawały przeżycia bezpośrednich ich uczestników, co nadawało im szczególny walor, gdyż pozwalało wczuć się atmosferę tamtych dni. Dla badania dziejów pułku Gajdzika, z okresu międzywojennego, poza wymienionymi uprzednio, wymienić należy przede wszystkim publikacje Władysława Bortha z Królewskiej Huty, wspomnienia Romana Horoszkiewicza, zastępcę dowódcy pułku Gajdzika, a także serię artykułów zamieszczonych w Gazecie Siemianowickiej, autorstwa Augustyna Hanke z Siemianowic Śląskich. W kontekście wydań o charakterze wspomnieniowym (aczkolwiek po części mających charakter opracowania) wymienić należy prace dwóch niemieckich dowódców, z których skorzystałem przygotowując niniejsze opracowanie; są to Oberschlesien in der Aufstandzeit Karla Höfera oraz Der Kampf um Oberschlesien. Selbstschutz im dritten Polenaufstande, autorstwa Bernarda Hülsena. Okres powojenny, do roku 1956, nie sprzyjał pielęgnowaniu tradycji niepodległościowych, pomimo iż Powstania Śląskie były tu w zdecydowanie korzystniejszej sytuacji niż chociażby wojna polsko bolszewicka, że ograniczę się do zdarzeń historycznych z tego samego mniej więcej okresu co przedmiot niniejszej pracy. Tak więc, choć było źle, nie było jednak tragicznie... Wymieńmy tu więc z tego okresu, jako rzecz zdecydowanie najwartościowszą, wydaną w roku 1946, pracę Kazimierza Popiołka Trzecie Powstanie Śląskie. Zdecydowana poprawa nastąpiła po październiku 1956 roku. O Powstaniach Śląskich nie tylko było można, ale wręcz wypadało pisać. W roku 1963 ukazał się tom 1, część 1 wydawnictwa źródłowego Źródła do dziejów powstań śląskich (obejmujący 9

12 okres od października 1918 do stycznia 1920), pod red. Kazimierza Popiołka. W roku 1970 ukazał się tom 2 (okres od stycznia do grudnia 1920), a w roku 1974 tom 3, cz. 1 (styczeń maj 1921). Niestety, do dziś nie ukazała się druga część tomu pierwszego, ani druga część tomu trzeciego. W roku 1965 pojawia się świetna powieść autobiograficzna Romualda Pitery Gniew, którą zresztą w wielu miejscach w niniejszej pracy cytuję... Z kolei z okazji czterdziestej i pięćdziesiątej rocznicy wybuchu III Powstania Śląskiego odbywa się szereg sesji naukowych, których efektem są publikacje, w tym relacje uczestników walk. W roku 1977 ukazała się najlepsza, w mojej ocenie, z wydanych dotychczas, praca o Powstaniach Śląskich, mianowicie Trzecie Powstanie Śląskie Wacława Ryżewskiego, będąca znakomitym studium wojskowym, opartym do tego na szerokim materiale źródłowym. W roku 1981 pojawiła się praca Mieczysława Wrzoska Powstańcze działania w 1921 w opolskiej części Śląska, której autor skupił się jednak głównie na działaniach Grupy Północ. W roku 1982 na rynku wydawniczym pojawiło się kolejne monumentalne dzieło Encyklopedia Powstań Śląskich. Ostatnie lata przyniosły zdecydowany spadek zainteresowania Powstaniami Śląskimi. Można by rzec - odeszli ostatni uczestnicy tamtych wydarzeń, a wraz z nimi zainteresowanie ich czynami. Aczkolwiek jeszcze na początku lat dziewięćdziesiątych ukazały się dwie prace, które dla badacza dziejów pułku Gajdzika są szczególnie cenne. Mam tu na myśli prace Zdzisława Janeczka Od Sancovic do Siemianowic oraz Edwarda Brzozowskiego Świętochłowice w okresie powstań i plebiscytu. Podstawę badawczą stanowiły dla mnie dokumenty Archiwum Powstań Śląskich, które to po wywiezieniu ich z Polski we wrześniu 1939 roku, przez kolejne kilkadziesiąt lat były przechowywane w Instytucie Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku. Sprowadzone do Polski celem zmikrofilmowania, od roku 2007 są one udostępnione w czytelni mikroform w Bibliotece Śląskiej w Katowicach. Składają się na nie raporty, instrukcje i rozkazy, sprawozdania i meldunki, mapy sztabowe i schematy organizacyjne, karty urlopowe i różnego rodzaju zestawienia, polecenia wyjazdu służbowego i poświadczenia wypłacenia żołdu, ale przede wszystkim spisy powstańców. Są one tylko częściowo uporządkowane. Zresztą trudno by było inaczej, jeśli weźmiemy pod uwagę to, że poszczególne oddziały zmieniały w trakcie powstania numerację. I tak na przykład kompania pułku Gajdzika, która na początku powstania nosiła numer szósty, po tygodniu przemianowana została na kompanię drugą. Oczywiście, wyprodukowane przez nią dokumenty możemy w związku z tym znaleźć na mikrofilmach odnoszących się tak do kompanii drugiej pułku Gajdzika, jak i do kompanii szóstej, gdzie są przemieszane z dokumentami innych kompanii, tyle że noszących w różnych okresach te same numery. A problem ten dotyczy wszystkich kompanii i wszystkich batalionów, a także samego pułku Gajdzika, który najpierw funkcjonował jako pułk czwarty, a następnie został przemianowany na pułk dziesiąty! A jeśli do tego dodamy, że dokumenty nie są poukładane chronologicznie, mamy pełen obraz tego, z czym trzeba się zmierzyć. A jest też spora grupa dokumentów, których nie udało się przyporządkować do żadnego oddziału. Dokumenty nierzadko są nieczytelne bądź słabo czytelne. Do tego te same nazwiska są zapisywane bardzo różnie (np. Szendera, Szędera, Schędera, Szandera, Schendera, przy czym w tym wypadku nie ma wątpliwości, że za każdym razem chodzi o tą samą osobę, ale nie zawsze tak jest). To samo tyczy się nazw miejscowości (zamiennie stosowane są nazwy polskie i niemieckie, a także występują jakieś formy spolszczone nazw niemieckich) Brak jest konsekwencji w nomenklaturze i tytulaturze. To samo stanowi- 10

13 WSTĘP sko, ten sam oddział, ta sama instytucja bywają różnie nazywane w różnych dokumentach. Podobnych niekonsekwencji jest cała masa. Wiele (a wręcz większość) dokumentów nie posiada dat ich sporządzenia, często nie są one też w żaden sposób opisane, więc nie wiadomo, kiedy powstały i czego właściwie dotyczą. Wszystko to bardzo utrudnia orientację. A dodajmy do tego, że interesujących nas materiałów musimy szukać w zasadzie wszędzie, w aktach osobowych dotyczących tak oficerów jak i szeregowych, w meldunkach i rozkazach grupy Wschód, 1 dywizji górnośląskiej, Naczelnej Komendy Wojsk Powstańczych, w spisach żołnierzy łączności, saperów, artylerzystów, spisach członków POW w poszczególnych gminach, itd... Nie jest więc wykluczone, że w toku badań zdarzyło mi się taki czy inny istotny dokument przeoczyć, że zdarzyło mi się pominąć jakąś partię dokumentów, do której nie zajrzałem sądząc, że nie znajdę tam nic, co by mogło wzbogacić moją wiedzę o pułku Gajdzika. Archiwum Powstań Śląskich to zbiór ogromny, prawdziwa kopalnia wiadomości... W niniejszej pracy korzystam z dokumentów, z których tylko nieliczne zostały dotychczas opublikowane; korzystam z wielu dokumentów, do których żaden historyk dotąd nie dotarł. Dzięki temu, jak sądzę, pozwoli ona rzucić nieco nowego światła na problematykę Powstań Śląskich. 4 pułk piechoty im Czwartaków Karola Gajdzika sformowany został na bazie oddziałów POW z Siemianowic, Laurahüty, Chorzowa, Królewskiej Huty, Hajduk Wielkich, Świętochłowic, Lipin, Chropaczowa i Łagiewnik. Początkowo zajmował się on cernowaniem Królewskiej Huty, którą to ostatecznie zdobył w dniu 7 maja 1921 roku. W bitwie o Górę św. Anny brał udział jedynie jego pierwszy batalion (i to wyłącznie w drugiej jej fazie). Natomiast w bitwie kędzierzyńskiej, która miała miejsce w dniach od 4 do 7 czerwca pułk Gajdzika odegrał kluczową rolę, ponosząc przy tym ogromne straty w ludziach. Prezentacja dziejów pułku Gajdzika stanowi dla mnie pretekst do pokazania Powstań Śląskich, które są dziś zdarzeniem historycznym jakby nieco zapomnianym, w nieco szerszym ujęciu. Nie ograniczam się więc jedynie do przedstawienia samego tylko tytułowego pułku, ale staram się ukazać całe złożone tło wydarzeń, w których przyszło mu uczestniczyć. Zresztą, biorąc pod uwagę obecny stan wiedzy o Powstaniach Śląskich, bez tego dzieje pułku Gajdzika mogłyby zawisnąć w próżni i czytelnik mógłby ich nie zrozumieć. 11

14 I G ÓR N Y ŚL Ą SK PRZED PRZEŁOMEM Śląskie dzieje Aby zrozumieć to, co stało się w roku 1921, musimy cofnąć się do przełomu XIII/ XIV wieku. W podzielonej na dzielnice Polsce toczy się zaciekła i krwawa rywalizacja o panowanie nad dziedzictwem Piastów. W walce tej liczą się przede wszystkim: z jednej strony Władysław Łokietek, z drugiej Henryk III Głogowski. Warto w tym miejscu przypomnieć, że w roku 1290 Przemysław II, który w roku 1295 koronował się na króla Polski, uczynił Henryka III Głogowskiego swym dziedzicem i ten w roku 1301 przyjął tytuł dziedzica Królestwa Polskiego, księcia Śląska, pana Głogowa i Poznania. Wiosną 1306 roku zdołał on opanować niemal całą Wielkopolskę i większą część Dolnego Śląska. Z kolei Łokietek opanował Małopolskę, Kujawy oraz Pomorze Gdańskie. Ale już wcześniej do rywalizacji o koronę Królestwa Polskiego włączył się ten trzeci król Czech Wacław II, który w roku 1300 koronował się w katedrze gnieźnieńskiej na króla Polski i zaczął występować na arenie międzynarodowej jako prawowity władca Polski. I choć został on z Polski przegnany, to jednak nigdy nie zrzekł się pretensji do polskiej korony. Pretensje do niej rościli i jego następcy... Ostatecznie z rywalizacji tej zwycięsko wyszedł Władysław Łokietek, którego koronacja na króla Polski w roku 1320 zapoczątkowała nowy etap w dziejach naszej Ojczyzny. Kolejne stulecia wyniosły ją do miana jednej z największych potęg europejskich. Ale nim się to stało, musiała Polska przejść trudną drogę. Oto bowiem nie chcieli uznać panowania Łokietka na tronie Królestwa Polskiego następcy Wacława II, ale nie chcieli uznać go także następcy Henryka III Głogowskiego, którzy jeszcze w latach dwudziestych XIV wieku tytułowali się dziedzicami Królestwa Polskiego, a którzy to rządzili udzielnymi księstwami, powstałymi po podziale ojcowizny. Szczególnie groźny był dla Łokietka oraz jego syna Kazimierza, nazwanego później Wielkim, który to wstąpił na tron po śmierci ojca w roku 1333, sojusz króla czeskiego Jana Luksemburskiego, wciąż zgłaszającego pretensje do polskiej korony, z Krzyżakami. W lutym i kwietniu 1327 roku hołd lenny złożyli Janowi Luksemburskiemu książęta raciborsko opolscy (z Cieszyna, Koźla, Bytomia, Oświęcimia, Raciborza i Opola). Pod naciskiem mieszczan wrocławskich swe księstwo zapisał Janowi Luksemburskiemu książę wrocławski Henryk VI. W 1329 roku zmuszeni zostali do złożenia hołdu lennego Janowi książęta z Brzegu, Ścinawy, Żagania i Oleśnicy. W roku 1331 to samo uczynił książę głogowski. Jedynie księstwa ziębickie, nyskie (podległe biskupowi wrocławskiemu) oraz jaworsko świdnickie utrzymywały swą niezależność. Ale do czasu... Godnym podkreślenia jest, że wbrew temu, co się na ogół sądzi piastowscy książęta śląscy składali hołd lenny Janowi Luksemburskiemu nie jako królowi Czech, ale... jako pretendentowi do korony polskiej. A w przywileju dla Wrocławia Jan Luksemburski wręcz zobowiązał się, że zjednoczy z ziemią wrocławską inne ziemie polskie, aby stąd rósł jej pożytek. Tymczasem w roku 1335 na zjeździe w Wyszehradzie Jan Luksemburski zrzekł się praw do korony polskiej, ale równocześnie zażądał od Kazimierza Wielkiego zrzeczenia 12

15 się jego praw do Śląska. Kazimierz długo wzbraniał się z odpowiedzią i dopiero w roku 1339 zawarł z Janem Luksemburskim układ, w którym uznał jego prawa zwierzchnie do tych księstw, które już złożyły mu hołd lenny. A w roku 1336 uczyniło to księstwo ziębickie, w 1342 księstwo nyskie, a w roku 1392 jaworsko-świdnickie. I choć jeszcze w latach czterdziestych Polska toczyła z Czechami wojnę o Śląsk, ostatecznie (mocą pokoju namysłowskiego zawartego w roku 1348 ) Kazimierz Wielki zrzekł się wszelkich praw do Śląska. Tak oto drogi Polski i Śląska rozeszły się. Ale jednak trudno w pełni zgodzić się z opinią o piastowskich książętach śląskich Janka z Czarnkowa, którego to słowa do dziś tak chętnie są przytaczane: Raczej podstępnie zjednani podarunkami i fałszywymi obietnicami, aniżeli zwyciężeni wojennym najazdem, odda li siebie i swoje księstwa dobrowolnie Koronie Czeskiej ku hańbie i wstydowi Królestwa Polskiego. Sprawa była o wiele bardziej złożona. Ale nie w tym rzecz. Fakt pozostaje faktem, że przez kolejne stulecia Śląsk nie był częścią Polski. Ale pozostała na Śląsku ludność myśląca i czująca po polsku, pielęgnująca polskie tradycje, polską kulturę i polski język. W roku 1526 Śląsk, wraz z całym Królestwem Czech, stał się częścią Monarchii Habsburskiej, a w roku 1740 przeszedł we władanie Hohenzollernów królów pruskich, a po roku 1871 cesarzy zjednoczonych Niemiec. Jedynie niewielki skrawek Śląska pozostał przy Habsburgach. Już w wiekach XIII i XIV wśród mieszczan wrocławskich dominującą pozycję zajmowali Niemcy, ale nie inaczej było w tamten czas w Krakowie. Owszem, osiedlali się na Śląsku Niemcy, ale nie w stopniu większym niźli w innych dzielnicach Polski. Okres panowania czeskiego nie wpłynął w sposób istotny na stosunki narodowościowe na Śląsku. Habsburgowie nie prowadzili polityki germanizacyjnej wobec Śląska i choć popierali osiedlanie się tu Niemców, to jednak nie przybrało to formy, która stanowiłaby zagrożenie dla żywiołu polskiego. Katastrofą dla Śląska okazała się natomiast wojna trzydziestoletnia. Ogromne połacie kraju uległy niemal całkowitemu wyludnieniu, a z czasem zostały one zasiedlone głównie przybyszami z głębi Niemiec. Wraz z opanowaniem Śląska przez Prusy zmienia się polityka narodowościowa względem polskiej ludności. Znamienne są tu słowa ówczesnego króla Prus Fryderyka II Wielkiego: Nie chcę tam mieć Polaków, lecz Niemców, ile tylko można, gdyż Polacy to wstrętny naród [...] i chętnie chciałbym się ich wszystkich pozbyć. I sprowadza Fryderyk II Wielki na Śląsk 61.5 tys. osadników. Mają oni wypełnić próżnię, jaka powstała wskutek wojen śląskich. W większości są to Niemcy, sprowadzeni z głębi Królestwa Pruskiego... Ale w pierwszej połowie XIX stulecia Śląsk wciąż jeszcze pozostawał polski, zwłaszcza Śląsk Górny, zresztą spójrzmy na oficjalne statystyki z roku Oto odsetek ludności polskiej w poszczególnych prawobrzeżnych powiatach górnośląskich przedstawiał się wówczas następująco: powiat strzelecki 94,4% powiat pszczyński 94,3% GÓRNY ŚLĄSK PRZED PRZEŁOMEM 13

16 powiat bytomski 91,8% powiat oleski 91,2% powiat rybnicki 90,6% powiat lubliniecki 88,8% powiat gliwicki 88,5% powiat opolski 76,8% powiat kluczborski 73,2% powiat kozielski 72,2% powiat prudnicki 49,7% Także położone na prawym brzegu Odry powiaty dolnośląskie (Namysłów, Syców, część oleśnickiego, trzebnickiego i żmigrodzkiego) miały zdecydowanie polski charakter. Na lewym brzegu Odry zwarte skupiska ludności polskiej występowały w okolicach Wrocławia i Oławy. Podobnie było w północnych częściach Śląska (okolice Głogowa i Kożuchowa). Do tępienia polskości Niemcy tymczasem angażują cały aparat administracyjny. Ważną rolę ma tu do spełnienia służba wojskowa, a także kościół, który to jednak nie w pełni daje się do tego wykorzystać. Ale przede wszystkim szkoła! Już w roku 1819 radca Rejencji Opolskiej Johann Benda pisał: To prawdziwe nieszczęście da się, według mego zdania, jedynie wówczas usunąć, jeżeli język ten zostanie jak najry chlej wytępiony przez nauczanie młodzieży w języku niemieckim. Nic na tym świat nie straci, nie straci żadnej świętości. W szkole wpajano uczniom, że jedyną drogą awansu społecznego będzie przyjęcie niemieckiego języka i niemieckiej kultury. W niektórych szkołach za publiczne posługiwanie się językiem polskim uczniów karano. O ile na obszarach rolniczych niemczyzna nie potrafiła się zakorzenić, to inaczej wyglądało to w miastach i ośrodkach górniczo hutniczych, do których to szerokim nurtem płynęła niemiecka inteligencja, kupcy, przemysłowcy, ale i robotnicy. Tymczasem rewolucja przemysłowa, jaka dokonała się w latach trzydziestych pięćdziesiatych XIX wieku, wywarła przemożny wpływ na dzieje wschodniej części Górnego Śląska. Powstał tam jeden z większych w Europie okręgów przemysłowych. Wokół powstających tam hut i kopalń wyrastać poczęły miasta. Niewielkie wsie, których ludność utrzymywała się dotąd z rolnictwa i rybołówstwa, przekształcały się w osady przemysłowe... Śląsk się zmieniał. I coraz to większą rolę odgrywał w nim żywioł niemiecki. Ale akcja rodzi reakcję. 21 lipca 1848 roku ks. Józef Szafranek z Goślęcina kolo Koźla przedłożył w Berlinie petycję popartą 500 tysiącami podpisów, w której domagał się zagwarantowania swobodnego używania i pielęgnowania języka polskiego w szkole oraz tego, by nieznajomość języka niemieckiego nie była przeszkodą do objęcia jakiegokolwiek urzędu. Wśród popierających akcję ks. Szafranka był nauczyciel z Lubszy (pow. lubliniecki), założyciel Towarzystwa Pracujących dla Oświaty Ludu Górnośląskiego i Towarzystwa Nauczycieli Polaków, redaktor Dziennika Śląskiego, Józef Lompa. W wydanym wtedy oświadczeniu napisał on: My włościanie Ślązacy z Górnego Śląska, zamieszkując od wieków tę ziemię, sądzimy się sami być prawymi jej dzie dzicami, a zatem żądamy, aby narodowość nasza przyzna ną nam była, a równe jak i niemiecki prawa mieć mogła, to jest żądamy, aby po szkołach niższych 14

17 GÓRNY ŚLĄSK PRZED PRZEŁOMEM uczono tylko po pol sku, a język niemiecki ma być tylko jako inne, np. francuski, traktowany. Niech też w szkołach naszych uczą, jak to przed laty działo się na ziemi naszej, to jest dziejów Polski. Niech ksiądz, nauczyciel i urzędnik mówią i piszą do nas po pol sku, a też wszystkie sprawy w urzędach po polsku mają być trzymane, bo my po niemiecku nie rozumiemy. Kolejne lata przyniosły dalsze zaostrzenie walki z wszelkimi przejawami polskości. Dały one pożądany efekt przede wszystkim na Dolnym Śląsku, który już wcześniej był w znacznym stopniu zgermanizowany, na Śląsku Górnym aż do początków XX wieku żywioł polski pozostał w większości. Trudną do przecenienia rolę w walce z germanizacją odegrała polska prasa, a także kółka teatralne, chóry i orkiestry, ale także związki sportowe, pośród których na plan pierwszy wysunęło się Towarzystwo Gimnastyczne Sokół 25 września 1895 roku w Bytomiu powstało pierwsze na Śląsku gniazdo Sokoła. Właśnie Sokół miał się w przyszłości stać prawdziwą kuźnią kadr dla Polskiej Organizacji Wojskowej. Wydarzeniem, którego znaczenie trudno jest przecenić, był wybór Wojciecha Korfantego, 1 jako kandydata Polskiego Towarzystwa Wyborczego na Śląsku, na posła do Reichstagu. Korfanty, kandydując z okręgu katowicko zabrskiego, uzyskał 50,7% głosów i został posłem. Po latach tak wspominał to wydarzenie: W dzień zwycięstwa masy polskie opanowały ulice Katowic i po raz pierwszy zabrzmiała melodia Jeszcze Polska nie zginęła. Odbiło się to głośnym echem po całej Polsce, która dowiedziała się dopiero, że na Górnym Śląsku żyje lud polski, czujący po polsku. Odtąd polski głos ze Śląska słychać było także w Berlinie. Korfanty, jako poseł, niestrudzenie bronił praw mieszkających na Górnym Śląsku Polaków. Stał się nieomal symbolem walki z germanizacją. 1 Wojciech Korfanty urodził się 20 kwietnia 1873 roku na Sadzawkach (dziś dzielnicy Siemianowic Śląskich). Jego ojciec, Józef, był górnikiem na kopalni Fanny. Po ukończeniu szkoły ludowej w Siemianowicach uczęszczał do katowickiego Gimnazjum Królewskiego, gdzie włączył się w działalność organizacji polsko katolickich. 14 sierpnia 1895 roku za skrytykowanie działań Bismarcka na zebraniu Towarzystwa św. Alojzego został relegowany ze szkoły. Pomógł mu wówczas poseł do Reichstagu z Wielkopolski Jan Kościelski, dzięki protekcji którego ukończył eksternistycznie gimnazjum, po czym podjął studia w Charlottenburgu, skąd jesienią 1896 roku przeniósł się na Uniwersytet Wrocławski. Ostatecznie studia ukończył w roku 1901 w Berlinie. W tym miejscu warto podkreślić, iż niewielu Polaków, zwłaszcza z rodzin robotniczych, w tamtych czasach studiowało, a na Górnym Śląsku było to prawdziwym ewenementem. W tym czasie związał się Korfanty na długie lata z Ligą Narodową. W tymże 1901 roku został też redaktorem naczelnym Górnoślązaka. Miał dobre pióro, a jego bezkompromisowe teksty, w których bronił praw mieszkających w zaborze niemieckim Polaków, zjednały mu wielu sympatyków, ale i wrogów. W rezultacie na cztery miesiące trafił do więzienia, przez co zyskał sobie miano męczennika sprawy polskiej. To otworzyło mu drogę do Reichstagu. 9 listopada 1902 roku utworzone zostało Polskie Towarzystwo Wyborcze na Śląsku. Wojciech Korfanty kandydował z okręgu katowicko zabrskiego, wygrywając w drugiej turze. W latach i w roku 1918 roku Wojciech Korfanty był posłem do Reichstagu, a w latach do pruskiego Landtagu. Wojciech Korfanty wszedł w skład utworzonego 12 listopada 1918 roku Komisariatu Naczelnej Rady Ludowej, czyli jej organu wykonawczego. Przypomnijmy, iż głównym zadaniem, jakie stawiała sobie Naczelna Rada Ludowa, powołana do życia przez polskie ugrupowania społeczne i polityczne z Wielkopolski i Górnego Śląska, było pokojowe przejęcie ziem zaboru pruskiego przez odradzające się państwo polskie. Kiedy wybuchło Powstanie Wielkopolskie NRL przejęła władzę cywilną i wojskową nad wyzwolonymi ziemiami. 19 sierpnia uległa ona samorozwiązaniu, przekazując uprzednio swe kompetencje Rządowi Rzeczypospolitej Polskiej, który objął w posiadanie Wielkoplskę. W grudniu 1919 roku rząd polski mianował go komisarzem plebiscytowym na Górnym Śląsku, czyniąc go odpowiedzialnym za całość przygotowań organizacyjnych, propagandowych i politycznych. Po przegranym plebiscycie stanął na czele III Powstania Śląskiego. 15

18 Tymczasem w sierpniu 1914 roku wybuchła I wojna światowa, która ciągnęła się długie cztery lata, pochłaniając miliony istnień ludzkim. W śmiertelnym uścisku zwarły się dwa wrogie sobie obozy państwa centralne (Niemcy, Austro Węgry, Turcja i Bułgaria) oraz państwa ententy (Anglia, Francja, Rosja). W wojnie tej Polacy, jako żołnierze armii zaborczych, walczyli nierzadko przeciwko sobie. Ale wydarzenia na frontach I wojny światowej przybrały niezwykle korzystny dla sprawy polskiej obrót. W roku 1917 w Rosji wybuchła rewolucja, która wyeliminowała z gry kluczowego wroga sprawy polskiej. Wojska niemieckie i austro węgierskie, korzystając z okazji wdarły się daleko w głąb terytorium państwa rosyjskiego. Równocześnie na froncie zachodnim, gdzie do wojny po stronie państw ententy włączyły się Stany Zjednoczone Ameryki Północnej oraz Włochy, fortuna wyraźnie odwróciła się od Niemców i Austriaków. Armia niemiecka w ciągu czterech lat walk została poważnie osłabiona. Odczuwała coraz większe braki w materiale wojennym. Ponadto społeczeństwo było już bardzo zmęczone przedłużającą się wojną. Ludność niemiecką dotknęła klęska głodu... W październiku 1918 było już jasne, że z tej wojny Niemcy i Austro Węgry wyjdą pokonane, a z nowego porządku zrodzi się niepodległa Rzeczpospolita Polska. 25 października 1918 roku Wojciech Korfanty wystąpił w Reichstagu z głośnym żądaniem przyłączenia do odradzającego się państwa polskiego wszystkich ziem polskich zaboru pruskiego, a więc Prus Królewskich z Gdańskiem, Wielkopolski, części Prus Książęcych, a także Górnego i Środkowego Śląska. Przemówienie to odbiło się szerokim echem na całym Górnym Śląskim. Kilka dni później bojownicy z konspiracyjnej Polskiej Organizacji Wojskowej przystąpili do rozbrajania oddziałów austriackich na terenie Galicji i w okupowanej przez wojska austro węgierskie części Królestwa Polskiego. Ruch ten wkrótce rozszerzył się na część Królestwa Polskiego okupowaną przez wojska niemieckie. Tymczasem w Niemczech wybuchła rewolucja. Kraj pogrążał się w coraz to większym chaosie. Z twierdzy w Magdeburgu uwolniony został Józef Piłsudski, który przybył do Warszawy w dniu 10 listopada, a następnego dnia przejął dowodzenie nad odradzającym się Wojskiem Polskim. Tak oto po 123 latach niewoli Polska powstawała się z niebytu. Tego samego dnia, 11 listopada 1918 roku, Niemcy podpisały akt bezwarunkowej kapitulacji. Dobiegła końca I wojna światowa. Wraz z klęską Niemiec także w Wielkopolsce oraz na Górnym Śląsku i na Pomorzu począł organizować się polski ruch narodowy. Polacy przystąpili do tworzenia rad ludowych. Ogółem na Górnym Śląsku powstało ok. 500 takich rad. Reprezentowały one interesy polskiej ludności wobec administracji niemieckiej, a w niektórych miejscowościach sprawowały faktyczną władzę administracyjno-porządkową. 11 listopada 1918 roku, powołany do życia w roku 1916, Tajny Międzypartyjny Komitet Obywatelski (od połowy 1918 roku działający pod nazwą Centralny Komitet Obywatelski) ujawnił się i przyjął nazwę Naczelnej Rady Ludowej. Na 3 grudnia Komisariat NRL zwołał do Poznania sejm dzielnicowy, który miał wyłonić reprezentację Polaków żyjących na ziemiach polskich znajdujących się pod panowaniem Prus. Na sejm dzielnicowy przybyło delegatów, z których 530 reprezentowało Wielkopolskę, 431 Śląsk, 262 Pomorze, 47 Warmię i Mazury, a 133 Polonię rozsianą po centralnych i zachodnich regionach Niemiec. W dniu 5 grudnia 1918 roku sejm dzielnicowy wyłonił 80-osobową Naczelną Radę Ludową, w której składzie znalazło się 28 przedstawicieli Górnego Śląska. NRL powołała o życia Komisariat, czyli swój organ wykonawczy, w składzie: 16

19 GÓRNY ŚLĄSK PRZED PRZEŁOMEM ks. Stanisław Adamski i Władysław Seyda z Wielkopolski Wojciech Korfanty i Józef Rymer z Górnego Śląska Stefan Łaszewski z Pomorza Gdańskiego Adam Poszwiński z Kujaw Powołano podkomisariaty NRL w Bytomiu i Gdańsku. Na czele tego pierwszego stanął adwokat Kazimierz Czapla. Naczelna Rada Ludowa pokładała ogromne nadzieje w konferencji pokojowej obradującej w Paryżu, licząc, iż zapadnie tam korzystna dla Polski decyzja w sprawie pokojowego przejęcia ziem zaboru pruskiego przez odradzające się państwo polskie. NRL opowiadała się przeciwko podejmowaniu prób zbrojnego obalenia rządów niemieckich, uważając, że próby takie są z góry skazane na niepowodzenie i jedynie zaszkodzą sprawie polskiej na arenie międzynarodowej. Wybuch Powstania Wielkopolskiego wymusił na niej częściową zmianę stanowiska i przejęcie kontroli cywilnej i wojskowej nad wyzwolonymi ziemiami. Po zakończeniu powstania uzgodniono stopniowe włączanie Wielkopolski do Polski. 12 sierpnia 1919 roku NRL uległa samorozwiązaniu. Komisariat NRL rozwiązał się 19 sierpnia. Nierozwiązana pozostała sprawa przyszłości Górnego Śląska, gdzie organizowane przez Polaków rady ludowe miały coraz to więcej do powiedzenia. Zaniepokojeni tym Niemcy przeszli do przeciwdziałania. 31 grudnia 1918 roku prezydent Rejencji Opolskiej Walther von Miquel wydał obwieszczenie: Wszelkie usiłowania zmierzające do odłączenia Górnego Śląska od Rzeszy Niemieckiej są zbrodnią zdrady stanu. Zalicza się do tego przede wszystkim także ewentualny udział w wyborach do sejmu polskiego oraz każdą działalność przy gotowawczą do nich, jak również pobieranie polskiego podatku narodowego i two rzenie»straży Ludowej«w Prusiech. Władze policyjne jak najenergiczniej wystąpią z wszelkimi dozwolonymi środkami przeciwko tym usiłowaniom, przyaresztują natychmiast osoby winne i podadzą je do ukarania sądowego. Niemcy obawiali się, że akcja powstańcza, zainicjowana w Wielkopolsce, rozleje się na Górny Śląsk. Na to wszystko nałożyły się akcje inicjowane przez komunistów, którzy pragnęli, by Niemcy poszły w ślady Rosji. W styczniu 1919 roku rządowy komisarz Friedrich Otto Hörsing ogłosił na Górnym Śląsku stan oblężenia, najpierw (6 stycznia 1919 roku) w Królewskiej Hucie, Wielkich i Nowych Hajdukach, Świętochłowicach, Chorzowie i Lipinach, a następnie rozciągnął go na kolejne gminy. Kluczowym jednak dla przyszłości Górnego Śląska zdawało się być to, co zostanie postanowione w trakcie konferencji pokojowej, gdzie ścierały się różne koncepcje odnośnie tego, jak rozwiązać ten górnośląski węzeł gordyjski. O ile Francuzi zdecydowanie popierali stanowisko Polski, o tyle Włosi, a zwłaszcza Anglicy wyraźnie opowiadali się po stronie Niemiec. Ostatecznie postanowiono, iż na Górnym Śląsku przeprowadzony zostanie plebiscyt, który miał zadecydować o jego przynależności państwowej. W grudniu 1919 roku Prezydium Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej powierzyło Wojciechowi Korfantemu kierownictwo akcji plebiscytowej na Górnym Śląsku, powołując go na stanowisko przewodniczącego Polskiego Komisariatu Plebiscytowego (choć formalnie powołany on został na to stanowisko dopiero 20 lutego 1920 roku). Swoją siedzibą PKL miał odtąd w Bytomiu, w hotelu Lomnitz. Lokalne komitety plebiscytowe zaczęto tworzyć w poszczególnych gminach i powiatach. Kolejne kilkanaście miesięcy upłynąć miało na Górnym Śląsku pod znakiem wielkiej akcji propagandowo oświatowo społecznej, jak to zwykł określać Wojciech Korfanty. 17

20 Polska Organizacja Wojskowa W międzyczasie jednak zaczęło zyskiwać na znaczeniu inne, znacząco młodsze pokolenie Górnoślązaków zapatrzonych w Józefa Piłsudskiego i w zainicjowany przez niego czyn legionowy. Młodzi Ślązacy nie chcieli czekać na rozstrzygnięcia, jakie miały zapaść na konferencji pokojowej. Uważali oni, że wolność winni sobie oni wywalczyć sami, w drodze zbrojnego powstania, nie ogladając się na innych. Pierwsze zręby organizacyjne konspiracji wojskowej poczęły rodzić się na Górnym Śląsku pod koniec października 1918 roku. Inicjatywa wyszła ze środowiska Sokoła. Oddajmy w tym miejscu głos Janowi Ludydze Laskowskiemu, który w swej pracy Zarys historii trzech powstań śląskich napisał: Dnia 26 października 1918 r. odbyło się w Załężu, w lokalu Grünfelda zebranie grona technicznego (gremium, w ramach którego współdziałali naczel nicy gniazd Sokoła) Okręgu VI Sokół. Na zebraniu tym byli obecni: naczelnik Okręgu Śląskiego Józef Dreyza dyrektor Banku Ludowego w Siemianowicach, naczelnik Sokoła dzielnicy śląskiej, naczelnik gniazda Gliwice Stanisław Mastalerz urzędnik kopalniany, naczelnik drużyn młodocianych gniazda Piekary Jan Przybytek maszynista, członkowie gniazda Piekary Jan Baron i Wincenty Renka górnicy, naczelnik gniazda Bogucice Henryk Miękina ślusarz, naczel nik gniazda Brzeziny Jerzy Król górnik. Po odbyciu oficjalnego zebrania naczelnik okręgowy, Józef Dreyza, zgroma dził dokoła siebie wyżej wymienionych, ażeby się zastanowić nad obecnym położeniem politycznym. Na zebraniu uchwalono przystąpić do zakładania Straży Obywatelskich. Członkami tych Straży Obywatelskich mogli zostać członkowie Sokoła względnie innych towarzystw polskich, których patriotyzm nie podlegał żadnej wątpliwości. Celem Straży Obywatelskich miało być ujęcie władzy w swoje ręce z chwilą wybuchu jakiegoś przewrotu w Niemczech. Ze względu na istniejące jeszcze władze niemieckie zakładanie Straży odbywało się w sposób ściśle konspiracyjny. Atoli, mimo całej tajności, jakiej starano się przestrzegać, niemieckie władze bezpieczeństwa wpadły na ślad powstającej organizacji i obwieszczeniem, wyda nym przez Oberschlesischer Arbeiter- und Soldatenrat, w pierwszej połowie grudnia 1918 r. zabroniono należenia do jakichkolwiek bądź Straży Obywatelskich. Na skutek powyższego zakazu zwołał J. Dreyza wybitnych członków Sokoła na zebranie, które się odbyło w jego mieszkaniu w Siemianowicach. Na zebraniu tym uchwalono zwołać na dzień 12 grudnia 1918 r. wszystkich członków grona technicznego, prezesów i naczelników Sokoła górnośląskiego. Gdy zawezwani stawili się, zwołujący przedstawił im sytuację polityczną w Niem czech, wywołaną zmianą rządu w Berlinie. Uchwalono jednogłośnie przystąpić do zakładania legalnych Związków Wojackich na wzór istniejących dotychczas niemieckich Kriegervereinów. Członkiem mógł zostać każdy były żołnierz przy znający się do narodowości polskiej. Celem Związków Wojackich miało być na pozór towarzyskie jednoczenie się byłych żołnierzy. Faktycznie atoli miano przy gotowywać wszystkich członków do ewentualnego zbrojnego ruchu. Działo się to w ten sposób, że z biegiem czasu wypróbowano charakter członków i w razie do datniego wyniku wtajemniczano ich we właściwy cel Związków Wojackich. Na czele związku stał zarząd, złożony z prezesa, sekretarza i kasjera. Zarząd ten był fikcyjny i pomyślany tylko dla władz niemieckich. Właściwą władzą Związ ków Wojackich był sztab, złożony z komendanta i szefa sztabu. Wybrano również komendantów okręgowych, którym zostawał każdorazowy naczelnik gniazda sokolego. Za podwalinę Związków Wojac- 18

2014 rok Rok Pamięci Narodowej

2014 rok Rok Pamięci Narodowej 2014 rok Rok Pamięci Narodowej I. 100 rocznica wybuchu I wojny światowej I wojna światowa konflikt zbrojny trwający od 28 lipca 1914 do 11 listopada 1918 pomiędzy ententą, tj. Wielką Brytania, Francją,

Bardziej szczegółowo

Polacy podczas I wojny światowej

Polacy podczas I wojny światowej Polacy podczas I wojny światowej 1. Orientacje polityczne Polaków przed rokiem 1914 Orientacja proaustriacka (koncepcja austropolska) Szansa to unia z Austrią, a największym wrogiem Rosja 1908 r. we Lwowie

Bardziej szczegółowo

11 listopada 1918 roku

11 listopada 1918 roku 11 listopada 1918 roku 92 lat temu Polska odzyskała niepodległość Europa w II połowie XVII wieku Dlaczego Polska zniknęła z mapy Europy? Władza szlachty demokracja szlachecka Wolna elekcja Wojny Rzeczpospolitej

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Wojciech Witkowski - Historia administracji w Polsce

Księgarnia PWN: Wojciech Witkowski - Historia administracji w Polsce Księgarnia PWN: Wojciech Witkowski - Historia administracji w Polsce 1764-1989 Spis treści Do Czytelnika..... 11 Przedmowa....... 13 Rozdział 1. Geneza i charakterystyka ustroju administracyjnego państw

Bardziej szczegółowo

Opis wystawy W 90-tą rocznicę Powstania Wielkopolskiego Grupa Leszno

Opis wystawy W 90-tą rocznicę Powstania Wielkopolskiego Grupa Leszno Głównym celem wystawy, zgodnie z koncepcją dr. Eugeniusza Śliwińskiego (Muzeum Okręgowe w Lesznie) i Barbary Ratajewskiej (Archiwum Państwowe w Lesznie) jest ukazanie przyczyn i okoliczności zrywu powstańczego,

Bardziej szczegółowo

90. ROCZNICA ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOŚCI

90. ROCZNICA ODZYSKANIA NIEPODLEGŁOŚCI "Kto nie szanuje i nie ceni swojej przeszłości, ten nie jest godzien szacunku teraźniejszości, ani nie ma prawa do przyszłości". Józef Piłsudski Po 123 latach zaborów Polacy doczekali się odzyskania niepodległości.

Bardziej szczegółowo

HISTORIA ADMINISTRACJI W POLSCE Autor: Wojciech Witkowski

HISTORIA ADMINISTRACJI W POLSCE Autor: Wojciech Witkowski HISTORIA ADMINISTRACJI W POLSCE 1764-1989 Autor: Wojciech Witkowski Rozdział 1. Geneza i charakterystyka ustroju administracyjnego państw nowożytnej Europy 1.1. Pojęcie administracji i biurokracji 1.2.

Bardziej szczegółowo

POPRAWIONE SPRAWOZDANIE

POPRAWIONE SPRAWOZDANIE SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VII KADENCJA Warszawa, dnia 19 grudnia 2008 r. Druk nr 345 P POPRAWIONE SPRAWOZDANIE KOMISJI USTAWODAWCZEJ (wraz z zestawieniem wszystkich wniosków) o projekcie uchwały

Bardziej szczegółowo

Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice

Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice Plan obchodów rocznic, dziedzictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2012 na terenie miasta Katowice Data Miejsce obchodów Forma obchodów 4 kwietnia Szkoła Policji Posadzenie Dębów Pamięci i odsłonięcie

Bardziej szczegółowo

SPIS ARTYKUŁÓW OGŁOSZONYCH W NUMERACH 1 5 BIULETYNU. Nr 1, 1969

SPIS ARTYKUŁÓW OGŁOSZONYCH W NUMERACH 1 5 BIULETYNU. Nr 1, 1969 SPIS ARTYKUŁÓW OGŁOSZONYCH W NUMERACH 1 5 BIULETYNU Nr 1, 1969 Rola i zadania wojskowej służby archiwalnej (Leszek Lewandowicz) Postępowanie z zespołami otwartymi w świetle wytycznych Naczelnej Dyrekcji

Bardziej szczegółowo

Polska i świat w XII XIV wieku

Polska i świat w XII XIV wieku Test a Polska i świat w XII XIV wieku Test podsumowujący rozdział I 1. Czytaj uważnie tekst i zadania. 2. W zadaniach od 1. do 3., 5., 6. oraz od 10. do 1 3. znajdują się cztery odpowiedzi: A, B, C, D.

Bardziej szczegółowo

KLUCZ ODPOWIEDZI. K O N K U R S H I S T O R Y C Z N Y dla gimnazjów etap szkolny

KLUCZ ODPOWIEDZI. K O N K U R S H I S T O R Y C Z N Y dla gimnazjów etap szkolny KLUCZ ODPOWIEDZI K O N K U R S H I S T O R Y C Z N Y dla gimnazjów etap szkolny Zadanie 1. max. 7 p. Wiosna Ludów na ziemiach polskich Zaznacz w tabeli (wpisując w odpowiednią rubrykę literę ), czy poniższe

Bardziej szczegółowo

Punkt 12 W tym domu mieszkał i został aresztowany hm. Jan Bytnar ps. Rudy bohater Szarych Szeregów uwolniony z rąk Gestapo 26.III 1943 r.

Punkt 12 W tym domu mieszkał i został aresztowany hm. Jan Bytnar ps. Rudy bohater Szarych Szeregów uwolniony z rąk Gestapo 26.III 1943 r. Grupa I Punkt 23 Miejsce uświęcone krwią Polaków poległych za wolność Ojczyzny. W tym miejscu 2 sierpnia 1944 hitlerowcy rozstrzelali i spalili 40 Polaków. Tablica ta znajduje się na budynku parafii św.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I. Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320)

Spis treści. Część I. Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320) Spis treści Do Czytelnika 5 Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Państwo patrymonialne (połowa X w. 1320) 1.1. Początki i rozwój państwa polskiego (do 1138). Rozbicie dzielnicowe i dążenia

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie "Rodzina Policyjna 1939 r.", Szkoła Policji w Katowicach, Konferencja naukowa z okazji 70 rocznicy ujawnienia Zbrodni Katyńskiej

Stowarzyszenie Rodzina Policyjna 1939 r., Szkoła Policji w Katowicach, Konferencja naukowa z okazji 70 rocznicy ujawnienia Zbrodni Katyńskiej URZĄD MASTA KATOWGf WYDZAŁ KUL TURY 4o_o9~.K3AM;~rcfl!chodów rocznic, dzieazictwa, tradycji i pamięci narodowej na rok 2013 na terenie miasta Katowice 4 kwietnia Szkoła Policji w Katowicach Konferencja

Bardziej szczegółowo

Żołnierze Wyklęci Źródło: http://www.wykleci.ipn.gov.pl/zw/geneza-swieta/3819,wstep.html Wygenerowano: Piątek, 8 stycznia 2016, 02:46

Żołnierze Wyklęci Źródło: http://www.wykleci.ipn.gov.pl/zw/geneza-swieta/3819,wstep.html Wygenerowano: Piątek, 8 stycznia 2016, 02:46 Żołnierze Wyklęci Źródło: http://www.wykleci.ipn.gov.pl/zw/geneza-swieta/3819,wstep.html Wygenerowano: Piątek, 8 stycznia 2016, 02:46 Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych ma być wyrazem hołdu dla

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY ARCHIWALNE CAW DOTYCZĄCE STANÓW LICZEBNYCH WOJSKA W LATACH Zarys organizacyjno-prawny

MATERIAŁY ARCHIWALNE CAW DOTYCZĄCE STANÓW LICZEBNYCH WOJSKA W LATACH Zarys organizacyjno-prawny Kazimierz Bar MATERIAŁY ARCHIWALNE CAW DOTYCZĄCE STANÓW LICZEBNYCH WOJSKA W LATACH 1918 1939 1. Zarys organizacyjno-prawny W związku z dekretem Rady Regencyjnej Królestwa Polskiego z dnia 12 października

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski. Do Czytelnika Przedmowa... 13

Spis treści. Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski. Do Czytelnika Przedmowa... 13 Spis treści Do Czytelnika.............................................. 11 Przedmowa................................................ 13 Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część

Bardziej szczegółowo

Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski

Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Spis treści Do Czytelnika Przedmowa Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Powstanie Polski i zmiany terytorialno-administracyjne

Bardziej szczegółowo

Historia Polski Klasa V SP

Historia Polski Klasa V SP Temat: Bolesław Krzywousty i jego testament. Historia Polski Klasa V SP Bolesław Krzywousty ur. 20 sierpnia 1086, zm. 28 października 1138. Był synem Władysława Hermana i Judyty Czeskiej. Książę Śląski,

Bardziej szczegółowo

ZWIĄZEK WETERANÓW I REZERWISTÓW WOJSKA POLSKIEGO DOLNOŚLĄSKI ODDZIAŁ WOJEWÓDZKI imienia 2 Armii Wojska Polskiego DRUGA ARMIA WOJSKA POLSKIEGO

ZWIĄZEK WETERANÓW I REZERWISTÓW WOJSKA POLSKIEGO DOLNOŚLĄSKI ODDZIAŁ WOJEWÓDZKI imienia 2 Armii Wojska Polskiego DRUGA ARMIA WOJSKA POLSKIEGO ZWIĄZEK WETERANÓW I REZERWISTÓW WOJSKA POLSKIEGO DOLNOŚLĄSKI ODDZIAŁ WOJEWÓDZKI imienia 2 Armii Wojska Polskiego DRUGA ARMIA WOJSKA POLSKIEGO WROCŁAW, 2016 KAROL ŚWIERCZEWSKI Karol Świerczewski urodził

Bardziej szczegółowo

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Dał Polsce wolność, granice, moc i szacunek. Warsztaty historyczne KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Śladami Józefa Piłsudskiego Część 2: DAŁ POLSCE WOLNOŚĆ, GRANICE, MOC SZACUNEK Podczas studiów Józef zaangażował

Bardziej szczegółowo

HISTORIA USTROJU POLSKI. Autor: Marian Kallas

HISTORIA USTROJU POLSKI. Autor: Marian Kallas HISTORIA USTROJU POLSKI Autor: Marian Kallas Dział I Kształt terytorialno-administracyjny i ludność Polski Część I Dawne państwo polskie (do 1795) Rozdział 1. Powstanie Polski i zmiany terytorialno-administracyjne

Bardziej szczegółowo

Od początku okupacji przygotowywano się do wybuchu powstania Zdawano sobie sprawę z planów Stalina dotyczących Polski 27 października 1943 r. gen.

Od początku okupacji przygotowywano się do wybuchu powstania Zdawano sobie sprawę z planów Stalina dotyczących Polski 27 października 1943 r. gen. Od początku okupacji przygotowywano się do wybuchu powstania Zdawano sobie sprawę z planów Stalina dotyczących Polski 27 października 1943 r. gen. Sosnkowski wydaje rozkaz o rozpoczęciu przygotowań do

Bardziej szczegółowo

musimy zatem wiedzieć policzyć dokładnie zawołać po imieniu opatrzyć na drogę Zbigniew Herbert

musimy zatem wiedzieć policzyć dokładnie zawołać po imieniu opatrzyć na drogę Zbigniew Herbert IDEA Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami im. Witolda Pileckiego służy pogłębieniu refleksji nad polskim doświadczeniem konfrontacji z dwoma totalitaryzmami nazistowskim i komunistycznym. Został powołany

Bardziej szczegółowo

1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI. Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu

1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI. Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu 1989-2014 25 LAT WOLNOŚCI Szkoła Podstawowa nr 14 w Przemyślu W 1945 roku skończyła się II wojna światowa. Był to największy, jak do tej pory, konflikt zbrojny na świecie. Po 6 latach ciężkich walk hitlerowskie

Bardziej szczegółowo

INTERNETOWY KONKURS HISTORYCZNY- DROGA DO NIEPODLEGŁOŚCI

INTERNETOWY KONKURS HISTORYCZNY- DROGA DO NIEPODLEGŁOŚCI INTERNETOWY KONKURS HISTORYCZNY- DROGA DO NIEPODLEGŁOŚCI Zapraszamy wszystkich do udziału w internetowym konkursie historycznym z okazji Narodowego Święta Niepodległości. Konkurs składa się z pytań testowych,

Bardziej szczegółowo

TEST HISTORYCZNY 7 DYWIZJA PIECHOTY. 1. W skład której armii wchodziła 7 Dywizja Piechoty we wrześniu 1939 roku? (0-1 pkt)

TEST HISTORYCZNY 7 DYWIZJA PIECHOTY. 1. W skład której armii wchodziła 7 Dywizja Piechoty we wrześniu 1939 roku? (0-1 pkt) TEST HISTORYCZNY 7 DYWIZJA PIECHOTY 1. W skład której armii wchodziła 7 Dywizja Piechoty we wrześniu 1939 roku? (0-1 pkt) a) Armii Łódź b) Armii Kraków c) Armii Karpaty d) Armii Prusy 2. Kto dowodził 7

Bardziej szczegółowo

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Dał Polsce wolność, granice, moc i szacunek. Warsztaty historyczne KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Śladami Józefa Piłsudskiego Część 3: DAŁ POLSCE WOLNOŚĆ, GRANICE, MOC I SZACUNEK Po powrocie do Polski,

Bardziej szczegółowo

Odrodzenie Państwa Polskiego w listopadzie 1918 roku. Teksty źródłowe

Odrodzenie Państwa Polskiego w listopadzie 1918 roku. Teksty źródłowe Odrodzenie Państwa Polskiego w listopadzie 1918 roku Teksty źródłowe Odezwa Rady Regencyjnej do Narodu Polskiego -11 listopada 1918 r. Rada Regencyjna do Narodu Polskiego. Wobec grożącego niebezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Komunikat Prasowy. Jubileusz 70-lecia 12 Szczecińskiej Dywizji Zmechanizowanej im. Bolesława Krzywoustego

Komunikat Prasowy. Jubileusz 70-lecia 12 Szczecińskiej Dywizji Zmechanizowanej im. Bolesława Krzywoustego Szczecin, dnia 16 czerwca 2015 r. 12 SZCZECIŃSKA DYWIZJA ZMECHANIZOWANA SEKCJA PRASOWA Patronat medialny Komunikat Prasowy Jubileusz 70-lecia 12 Szczecińskiej Dywizji Zmechanizowanej im. Bolesława Krzywoustego

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie nr 3/2016 Prezydenta Miasta Starachowice z dnia 4 I 2016 r. w sprawie organizowania obchodów rocznic, uroczystości i świąt państwowych.

Zarządzenie nr 3/2016 Prezydenta Miasta Starachowice z dnia 4 I 2016 r. w sprawie organizowania obchodów rocznic, uroczystości i świąt państwowych. Zarządzenie nr 3/2016 Prezydenta Miasta Starachowice z dnia 4 I 2016 r. w sprawie organizowania obchodów rocznic, uroczystości i świąt państwowych. Na podstawie art. 33 ust. 5 ustawy o samorządzie gminnym

Bardziej szczegółowo

Koło historyczne 1abc

Koło historyczne 1abc Koło historyczne 1abc Autor: A.Snella 17.09.2015. Zmieniony 05.10.2016.,,Kto nie szanuje i nie ceni swojej przeszłości, ten nie jest godzien szacunku, teraźniejszości ani prawa do przyszłości.'' JÓZEF

Bardziej szczegółowo

K O N K U R S H I S T O R Y C Z N Y dla gimnazjów etap szkolny

K O N K U R S H I S T O R Y C Z N Y dla gimnazjów etap szkolny ... pieczątka nagłówkowa szkoły... kod pracy ucznia K O N K U R S H I S T O R Y C Z N Y dla gimnazjów etap szkolny Dzieje XIX w. na ziemiach polskich, w Europie i na świecie (przemiany polityczne, społeczno-gospodarcze,

Bardziej szczegółowo

Agresja ZSRR na Polskę zbrojna napaść dokonana 17 września 1939 przez ZSRR na Polskę, będącą od 1 września 1939 w stanie wojny z III Rzeszą.

Agresja ZSRR na Polskę zbrojna napaść dokonana 17 września 1939 przez ZSRR na Polskę, będącą od 1 września 1939 w stanie wojny z III Rzeszą. Agresja ZSRR na Polskę zbrojna napaść dokonana 17 września 1939 przez ZSRR na Polskę, będącą od 1 września 1939 w stanie wojny z III Rzeszą. Element działań wojennych kampanii wrześniowej pierwszej kampanii

Bardziej szczegółowo

A wolność szła przez Kielce

A wolność szła przez Kielce A wolność szła przez Kielce KIELCE - MIASTO LEGIONÓW Konkurs wiedzy w 100 rocznicę wkroczenia I Kompanii Kadrowej do Kielc 1914 2014 PATRONAT: Prezydent KIELC Wojciech Lubawski Instytut Historii Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Zjednoczenie Niemiec

Zjednoczenie Niemiec Zjednoczenie Niemiec 1. Drugie Cesarstwo we Francji lipiec 1851 - Ludwik Napoleon żąda od Zgromadzenia rewizji konstytucji, gdyż chce być wybrany po raz drugi (konstytucja nie przewidywała reelekcji prezydenta);

Bardziej szczegółowo

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE "PRZED 75 LATY, 27 WRZEŚNIA 1939 R., ROZPOCZĘTO TWORZENIE STRUKTUR POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO. BYŁO ONO FENOMENEM NA SKALĘ ŚWIATOWĄ. TAJNE STRUKTURY PAŃSTWA POLSKIEGO, PODLEGŁE

Bardziej szczegółowo

1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi

1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi 1. Główną przyczyną wybuchu I wojny światowej były konflikty polityczne i gospodarcze między mocarstwami europejskimi 2. Przeczytaj poniższy tekst. Następnie zapisz w wyznaczonym miejscu odpowiedzi dwa

Bardziej szczegółowo

Pacyfikacja KWK Wujek

Pacyfikacja KWK Wujek 13grudnia81.pl Źródło: http://www.13grudnia81.pl/sw/polecamy/16607,pacyfikacja-kwk-wujek.html Wygenerowano: Sobota, 4 lutego 2017, 07:15 Pacyfikacja KWK Wujek Po wprowadzeniu stanu wojennego niektóre kopalnie

Bardziej szczegółowo

Monte Cassino to szczyt wysokości 516m położony w skalistych masywach górskich środkowych Włoch, panujący nad doliną Liri i drogą Neapol-Rzym, na

Monte Cassino to szczyt wysokości 516m położony w skalistych masywach górskich środkowych Włoch, panujący nad doliną Liri i drogą Neapol-Rzym, na MONTE CASSINO 1944 Monte Cassino to szczyt wysokości 516m położony w skalistych masywach górskich środkowych Włoch, panujący nad doliną Liri i drogą Neapol-Rzym, na którym wznosi się stare Opactwo Benedyktynów.

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału do historii w klasie III A

Rozkład materiału do historii w klasie III A Rozkład materiału do historii w klasie III A 1. Rządy Jana III Sobieskiego. S 1. Źródła kryzysu monarchii polskiej w II połowie XVII wieku - przypomnienie materiału z kl. II 2. Elekcja Jana III Sobieskiego

Bardziej szczegółowo

26 Pułk Artylerii Lekkiej im. Króla Władysława IV

26 Pułk Artylerii Lekkiej im. Króla Władysława IV 26 Pułk Artylerii Lekkiej im. Króla Władysława IV Początki 26. pułku artylerii lekkiej sięgają utworzenia tego pułku, jako 26. pułku artylerii polowej w którego składzie były trzy baterie artyleryjskie

Bardziej szczegółowo

Instytut Pamięci Narodowej - Poznań

Instytut Pamięci Narodowej - Poznań Instytut Pamięci Narodowej - Poznań Źródło: http://poznan.ipn.gov.pl/pl7/edukacja/edukacja-poznan/spotkania-z-historia/37700,90-urodziny-pulkownika-jana-gorski ego-poznan-18-kwietnia-2012.html Wygenerowano:

Bardziej szczegółowo

Joanna Wójcikiewicz, nauczycielka języka polskiego i historii

Joanna Wójcikiewicz, nauczycielka języka polskiego i historii Joanna Wójcikiewicz, nauczycielka języka polskiego i historii Chodź, poprowadzę Cię po mojej Polsce. Podaj mi rękę. Nie bój się. Milcz i nadsłuchuj, bo tu wszystko mówi( ) Scenariusz projektu edukacyjnego

Bardziej szczegółowo

Maria Baran Archiwalia organów kontroli administracji wojskowej okresu międzywojennego.

Maria Baran Archiwalia organów kontroli administracji wojskowej okresu międzywojennego. BIBLIOGRAFIA WAŻNIEJSZYCH PUBLIKACJI OGŁOSZONYCH DRUKIEM PRZEZ PRACOWNIKÓW WOJSKOWEJ SŁUŻBY ARCHIWALNEJ Maria Baran Archiwalia organów kontroli administracji wojskowej okresu międzywojennego. [W:] Wybrane

Bardziej szczegółowo

Konkursu historycznego

Konkursu historycznego Liceum Ogólnokształcące Towarzystwa Salezjańskiego w Szczecinie Ul. Ku Słońcu 124 Gdańskie Wydawnictwo Oświatowe Pod patronatem Zachodniopomorskiego Kuratora Oświaty Organizują Drugą edycję Konkursu historycznego

Bardziej szczegółowo

II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM

II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM Imię i nazwisko Szkoła.. 1. W którym roku uchwalono konstytucję kwietniową?... 2. Podaj lata, w jakich Piłsudski był Naczelnikiem Państwa?... 3. W jakiej tradycji

Bardziej szczegółowo

Historia bezpieczeństwa wewnętrznego

Historia bezpieczeństwa wewnętrznego Historia bezpieczeństwa wewnętrznego ćwiczenia Unifikacja formacji policyjnych w latach 1918 1919 dr Karol Dąbrowski Był ostatni tydzień lipca gorącego roku 1914 i w pogranicznym Zagłębiu Dąbrowskim wojna

Bardziej szczegółowo

Spotkanie Klubu poświęcone Józefowi Piłsudskiemu

Spotkanie Klubu poświęcone Józefowi Piłsudskiemu Spotkanie Klubu poświęcone Józefowi Piłsudskiemu Dnia 18 listopada 2008 r. w poznańskim Oddziale Instytutu Pamięci Narodowej przy ul. Rolnej 45a, w ramach prac Klubu Historycznego, przypomniano osobę i

Bardziej szczegółowo

AKTA ZESPOŁÓW JEDNOSTEK OCHRONY Z LAT 1944 1945. 1. Uwagi wstępne

AKTA ZESPOŁÓW JEDNOSTEK OCHRONY Z LAT 1944 1945. 1. Uwagi wstępne Czesław Tokarz AKTA ZESPOŁÓW JEDNOSTEK OCHRONY Z LAT 1944 1945 1. Uwagi wstępne Stosunkowo najmniej liczną grupę aktową jednostek bojowych z lat 1944 1945, przechowywanych w Centralnym Archiwum Wojskowym,

Bardziej szczegółowo

ZARYS DZIEJÓW KOMENDY POLICJI PAŃSTWOWEJ OKRĘGU XII (POMORSKIEGO) I OKRĘGU XI (POZNAŃSKIEGO) CZ. 1

ZARYS DZIEJÓW KOMENDY POLICJI PAŃSTWOWEJ OKRĘGU XII (POMORSKIEGO) I OKRĘGU XI (POZNAŃSKIEGO) CZ. 1 POLICJA KUJAWSKO-POMORSKA Źródło: http://www.kujawsko-pomorska.policja.gov.pl/kb/informacje/historia-policji/historia-policji-1920/2993,zarys-dziejow-komendy -Policji-Panstwowej-Okregu-XII-pomorskiego-i-Okregu-XI-pozn.html

Bardziej szczegółowo

Wrzesień. Październik

Wrzesień. Październik Kalendarz historyczny rok szkolny 2010/2011 Wrzesień 1 września 1939 r. - agresja Niemiec na Polskę 1-7 września 1939 r. - obrona Westerplatte 11 września 1932 r. - Franciszek Żwirko i Stanisław Wigura

Bardziej szczegółowo

Temat: Ojczyzna zawsze bliska memu sercu tworzenie kompozycji graficznych.

Temat: Ojczyzna zawsze bliska memu sercu tworzenie kompozycji graficznych. SCENARIUSZ LEKCJI INFORMATYKI W KLASIE V Temat: Ojczyzna zawsze bliska memu sercu tworzenie kompozycji graficznych. Nauczyciel: Zofia Lewandowska Cele lekcji: przekształcanie fragmentów rysunku, kopiowanie

Bardziej szczegółowo

Monarchia Kazimierza Wielkiego

Monarchia Kazimierza Wielkiego Monarchia Kazimierza Wielkiego 1333-1370 1. Początek rządów Jako jedyny spadkobierca odziedzicza tylko Wielkopolskę i Małopolskę; ok. 40% terenów Polski z 1138r. Niezależne pozostaje Mazowsze; w rękach

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian nr 3. Rozdział III. Ziemie polskie w drugiej połowie XIX wieku. 1. Wśród poniższych zdań zaznacz zdanie fałszywe.

Sprawdzian nr 3. Rozdział III. Ziemie polskie w drugiej połowie XIX wieku. 1. Wśród poniższych zdań zaznacz zdanie fałszywe. Rozdział III. Ziemie polskie w drugiej połowie XIX wieku GRUPA A 1. Wśród poniższych zdań zaznacz zdanie fałszywe. Po upadku powstania styczniowego rząd rosyjski nadał Polakom autonomię. Celem działań

Bardziej szczegółowo

ZSP. Warsztaty Historyczne: KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK. Śladami Józefa Piłsudskiego

ZSP. Warsztaty Historyczne: KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK. Śladami Józefa Piłsudskiego Maria z Billewiczów Piłsudska Józef Wincenty Piłsudski Józef Piłsudski urodził się 5 grudnia 1867 r. w majątku Zułów, jako czwarte dziecko Józefa Wincentego oraz Marii z Billewiczów Piłsudskich. Rodzeństwo

Bardziej szczegółowo

Uroczystości odbędą się w Zamościu w dniach listopada 2013 r.

Uroczystości odbędą się w Zamościu w dniach listopada 2013 r. Uroczystości patriotyczno-religijne 70. rocznicy nadania nazwy Oddziałów Partyzanckich 9. Pułku Piechoty - Oddziałom Dywersji Bojowej Inspektoratu Zamość. Zamość, 29-30 listopada 2013 r. Światowy Związek

Bardziej szczegółowo

RADIOTELEGRAFISTA 39 ROKU

RADIOTELEGRAFISTA 39 ROKU Emil SUSKA RADIOTELEGRAFISTA 39 ROKU Światowy Związek Polskich Żołnierzy Łączności jest stowarzyszeniem kombatantów i żołnierzy Korpusu Osobowego Łączności i Informatyki Wojska Polskiego, integrującym

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 3 im. Armii Krajowej w Pcimiu

Szkoła Podstawowa nr 3 im. Armii Krajowej w Pcimiu Szkoła Podstawowa nr 3 im. Armii Krajowej w Pcimiu Cele działania: kultywowanie pamięci o żołnierzach Armii Krajowej walczących o wolność na terenie miejscowości Pcim i powiatu myślenickiego, rozwijanie

Bardziej szczegółowo

GRUPA A. a) odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 r. do wybuchu powstania warszawskiego.

GRUPA A. a) odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 r. do wybuchu powstania warszawskiego. Sprawdzian nr 6 Rozdział VI. II wojna światowa GRUPA A 1. Oblicz, ile lat minęło od: odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 r. do wybuchu powstania warszawskiego. 6 zakończenia I wojny światowej

Bardziej szczegółowo

OSTATNIA NARADA CZŁONKÓW WKR

OSTATNIA NARADA CZŁONKÓW WKR OSTATNIA NARADA CZŁONKÓW WKR /09.05.2013 R./ W Dzień Zwycięstwa (w Polsce obchodzone jako Narodowe Święto Zwycięstwa i Wolności) święto państwowe obchodzone 9 maja z okazji zakończenia II wojny światowej

Bardziej szczegółowo

Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932

Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932 Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932 Jan Draheim urodził się 21 czerwca 1873 r. w Kamionku jako jedno z siedmiorga dzieci Szczepana i Pelagii (z Krugerów) Draheimów. Dnia 16 kwietnia 1884 r.,

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z HISTORII I SPOŁECZEŃSTWA DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH 2016/2017 TEST ELIMINACJE REJONOWE

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z HISTORII I SPOŁECZEŃSTWA DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH 2016/2017 TEST ELIMINACJE REJONOWE WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z HISTORII I SPOŁECZEŃSTWA DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH 2016/2017 TEST ELIMINACJE REJONOWE Numer identyfikacyjny Wypełnia Rejonowa Komisja Konkursowa Imiona i nazwisko...

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STRAŻNICY PAMIĘCI

PROGRAM STRAŻNICY PAMIĘCI PROGRAM STRAŻNICY PAMIĘCI Placówka Zespół Szkół Geodezyjno Drogowych i Gospodarki Wodnej w Krakowie Adres ul. J.Lea 235; 30-133 Kraków Telefon 126374669 Imię i nazwisko osoby odpowiedzialnej za Irena Biel

Bardziej szczegółowo

Harcmistrz Ostatni Prezydent RP na uchodźstwie Ryszard Kaczorowski

Harcmistrz Ostatni Prezydent RP na uchodźstwie Ryszard Kaczorowski Pochodził z rodziny szlacheckiej pieczętującej się herbem Jelita. Był młodszym synem Wacława i Jadwigi z Sawickich Kaczorowskich. Wychował się w domu przy ul. Mazowieckiej 7 w Białymstoku, przed wojną

Bardziej szczegółowo

Materiał porównawczy. do ustawy z dnia 24 czerwca 2010 r. o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach. (druk nr 909)

Materiał porównawczy. do ustawy z dnia 24 czerwca 2010 r. o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach. (druk nr 909) BIURO LEGISLACYJNE/ Materiał porównawczy Materiał porównawczy do ustawy z dnia 24 czerwca 2010 r. o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach (druk nr 909) U S T A W A z dnia 16 października 1992 r. o

Bardziej szczegółowo

Ziemie polskie w I połowie XIX wieku. Sprawdzian wiadomości dla klasy III A. Grupa I

Ziemie polskie w I połowie XIX wieku. Sprawdzian wiadomości dla klasy III A. Grupa I Strona1 Ziemie polskie w I połowie XIX wieku. Sprawdzian wiadomości dla klasy III A. Grupa I......... Imię i nazwisko uczennicy/ucznia klasa nr w dzienniku Liczba uzyskanych punktów:... ocena:... Podpis

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Adam Wrzosek organizator i Dziekan Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Poznańskiego w latach 1920/ /1923

Prof. dr hab. Adam Wrzosek organizator i Dziekan Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Poznańskiego w latach 1920/ /1923 Prof. dr hab. Adam Wrzosek organizator i Dziekan Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Poznańskiego w latach 1920/1921 1922/1923 Lekarz, patolog, historyk medycyny i antropolog. Urodził się 6 V 1875 r. w Zagórzu

Bardziej szczegółowo

STATUT MUZEUM ŻOŁNIERZY WYKLĘTYCH W OSTROŁĘCE (w organizacji)

STATUT MUZEUM ŻOŁNIERZY WYKLĘTYCH W OSTROŁĘCE (w organizacji) W uzgodnieniu Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Załącznik do uchwały nr 409/XL/2013 Rady Miasta Ostrołęki z dnia 28 lutego 2013 roku w sprawie utworzenia miejskiej instytucji kultury Muzeum Żołnierzy

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Konkurs Historyczny Polska Piastów etap szkolny (klucz odpowiedzi)

Powiatowy Konkurs Historyczny Polska Piastów etap szkolny (klucz odpowiedzi) Honorowy Patronat Pan Jarosław Szlachetka Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej Pan Józef Tomal Starosta Powiatu Myślenickiego Pan Paweł Machnicki Burmistrz Gminy i Miasta Dobczyce Pan Paweł Piwowarczyk

Bardziej szczegółowo

X wieku Cladzco XIII wieku zamek Ernesta Bawarskiego Lorenza Krischke

X wieku Cladzco XIII wieku zamek Ernesta Bawarskiego Lorenza Krischke Twierdza Kłodzko Twierdza Kłodzko to jeden z najlepiej zachowanych obiektów tego typu nie tylko w Polsce ale i w Europie, której losy są ściśle powiązane z miastem, na którego historię miało wpływ położenie

Bardziej szczegółowo

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA

Andrzej Jezierski. Cecylia Leszczyńska HISTORIA Andrzej Jezierski Cecylia Leszczyńska HISTORIA Wydawnictwo Key Text Warszawa 2003 Spis treści Od autorów 13 Rozdział 1 Polska w średniowieczu 1.1. Państwo 15 1.2. Ludność 19 1.2.1. Zaludnienie 19 1.2.2.

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian nr 2. Rozdział II. Za wolną Polskę. 1. Przeczytaj uważnie poniższy tekst i zaznacz poprawne zakończenia zdań A C.

Sprawdzian nr 2. Rozdział II. Za wolną Polskę. 1. Przeczytaj uważnie poniższy tekst i zaznacz poprawne zakończenia zdań A C. Rozdział II. Za wolną Polskę GRUPA A 0 1. Przeczytaj uważnie poniższy tekst i zaznacz poprawne zakończenia zdań A C. Wykrzyknąłem z uniesieniem [ ]: Niech żyje Polska wolna, cała i niepodległa!, co w ogóle

Bardziej szczegółowo

Bohm 5x? Stanisław Wyspiański

Bohm 5x? Stanisław Wyspiański strona 1 Bohm 5x? Stanisław Wyspiański 2010-04-21 Bohm 5x? Stanisław Wyspiański Opis przedmiotu: Stanisław Wyspiański 1869-1907 Wielki malarz, genialny poeta i dramaturg, tworzy dzieła poświęcone idei

Bardziej szczegółowo

Strona 1 z 5. Nr ewidencyjny. Nazwa organizacji. Nazwa zadania

Strona 1 z 5. Nr ewidencyjny. Nazwa organizacji. Nazwa zadania Wykaz ofert niespełniających kryteriów formalnych zawartych w Ogłoszeniu Otwartego Konkursu Ofert z dnia 24.04.2013 r. z możliwością złożenia stosownych wyjaśnień Lp. Nazwa organizacji Nr ewidencyjny Nazwa

Bardziej szczegółowo

Opublikowane scenariusze zajęć:

Opublikowane scenariusze zajęć: mgr Magdalena Tomczyk nauczyciel dyplomowany historii, wiedzy o społeczeństwie oraz wychowania do życia w rodzinie w Gimnazjum Nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Tarnowie. Naukowo zajmuje się historią XIX i

Bardziej szczegółowo

Konkurs dla uczennic i uczniów gimnazjów z Powiatu Ostrowskiego

Konkurs dla uczennic i uczniów gimnazjów z Powiatu Ostrowskiego źródło: www.ngopole.pl Konkurs dla uczennic i uczniów gimnazjów z Powiatu Ostrowskiego Udział Wielkopolan w Powstaniu Styczniowym Finał Powiatowy- 20 marca 2013 roku, godz. 09.00 II Liceum Ogólnokształcące

Bardziej szczegółowo

POROZUMIENIE O WSPÓŁPRACY POMIĘDZY STOWARZYSZENIEM RODZIN OSADNIKÓW WOJSKOWYCH I CYWILNYCH KRESÓW WSCHODNICH A MINISTREM OBRONY NARODOWEJ

POROZUMIENIE O WSPÓŁPRACY POMIĘDZY STOWARZYSZENIEM RODZIN OSADNIKÓW WOJSKOWYCH I CYWILNYCH KRESÓW WSCHODNICH A MINISTREM OBRONY NARODOWEJ POROZUMIENIE O WSPÓŁPRACY POMIĘDZY STOWARZYSZENIEM RODZIN OSADNIKÓW WOJSKOWYCH I CYWILNYCH KRESÓW WSCHODNICH A MINISTREM OBRONY NARODOWEJ Zawarte w dniu 19 października 2000 r. 19 października 2000 roku

Bardziej szczegółowo

Próby zjednoczenia Królestwa Polskiego

Próby zjednoczenia Królestwa Polskiego Próby zjednoczenia Królestwa Polskiego 1. Ziemie polskie w połowie XIII w. Drzewo genealogiczne s.427; pomocne przy pojawianiu się imion Po 1241 r. o ziemie śląska walczą synowie Henryka Pobożnego; podzielili

Bardziej szczegółowo

Anna Korzycka Rok IV, gr.1. Mapa i plan w dydaktyce historii. Pytania. Poziom: szkoła podstawowa, klasa 5.

Anna Korzycka Rok IV, gr.1. Mapa i plan w dydaktyce historii. Pytania. Poziom: szkoła podstawowa, klasa 5. Anna Korzycka Rok IV, gr.1 Mapa i plan w dydaktyce historii. Pytania Poziom: szkoła podstawowa, klasa 5. 1. Na podstawie mapy Polska za Bolesława Chrobrego podaj miejscowości będące siedzibami arcybiskupa

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ POZALEKCYJNYCH DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH

SCENARIUSZ ZAJĘĆ POZALEKCYJNYCH DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH dr Teresa Maresz Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy SCENARIUSZ ZAJĘĆ POZALEKCYJNYCH DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH SZLAK: W latach stalinizmu ZAGADNIENIE NA PORTALU: Oddział zbrojny Leona Mellera

Bardziej szczegółowo

Przedmiot: HISTORIA. Uczyć się z historii. Niepodległość historia i pamięć po 90 latach.

Przedmiot: HISTORIA. Uczyć się z historii. Niepodległość historia i pamięć po 90 latach. KLUCZ ODPOWIEDZI KONKURS PRZEDMIOTOWY DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNAZJALNYCH WOJEWÓDZTWA PODKARPACKIEGO Przedmiot: HISTORIA Uczyć się z historii. Niepodległość historia i pamięć po 90 latach. ETAP WOJEWÓDZKI

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Rozkład materiału kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Lp. Temat jednostki lekcyjnej Zagadnienia 1. I wojna światowa geneza, przebieg, skutki Proponowana Scenariusz lekcji liczba godzin str.

Bardziej szczegółowo

Fakty XIV i XV wieku

Fakty XIV i XV wieku Fakty XIV i XV wieku Wielki bunt wójta z Krakowa maju 1311r. wójt Albert postanowił wywołać bunt przeciwko Łokietkowi, dążąc do ustanowienia w Polsce władzy świeżo koronowanego na króla Czech Jana Luksemburczyka.

Bardziej szczegółowo

Centrum Edukacyjne IPN Przystanek Historia w Kielcach ul. Warszawska 5 tel

Centrum Edukacyjne IPN Przystanek Historia w Kielcach ul. Warszawska 5 tel Centrum Edukacyjne IPN Przystanek Historia w Kielcach ul. Warszawska 5 tel. 696 826 381 LUTY 2016 WYDARZENIA OTWARTE WYSTAWY Armia Krajowa 1939 1945 Wystawa w przestępny sposób ukazuje dzieje organizacji

Bardziej szczegółowo

Uroczystości na cmentarzu zakończyły: apel poległych, salwa honorowa oraz złożenie wieńców przed pomnikiem ofiar II Wojny Światowej.

Uroczystości na cmentarzu zakończyły: apel poległych, salwa honorowa oraz złożenie wieńców przed pomnikiem ofiar II Wojny Światowej. Dolnośląski Urząd Wojewódzki Źródło: http://www.duw.pl/pl/biuro-prasowe/aktualnosci/10805,70-rocznica-zakonczenia-ii-wojny-swiatowej.html Wygenerowano: Wtorek, 10 stycznia 2017, 14:56 08 maja 2015 70 rocznica

Bardziej szczegółowo

Gimnazjum w Pleśnej im. Bohaterów Bitwy pod Łowczówkiem DLACZEGO BOHATERÓW BITWY POD ŁOWCZÓWKIEM?

Gimnazjum w Pleśnej im. Bohaterów Bitwy pod Łowczówkiem DLACZEGO BOHATERÓW BITWY POD ŁOWCZÓWKIEM? DLACZEGO BOHATERÓW BITWY POD ŁOWCZÓWKIEM? LATA 2001 2004 DZIAŁANIA WYCHOWAWCZE PRZED NADANIEM IMIENIA SZKOLE SPOTKANIA POKOLEŃ CZY OCALIMY NASZ PATRIOTYZM? PROGRAMY ARTYSTYCZNE NA UROCZYSTOŚCI ŚRODOWISKOWE

Bardziej szczegółowo

Sprawdź Swoją wiedzę na temat Żołnierzy Wyklętych

Sprawdź Swoją wiedzę na temat Żołnierzy Wyklętych Sprawdź Swoją wiedzę na temat Żołnierzy Wyklętych Wypełnij kartę odpowiedzi Imię i nazwisko Klasa Szkoła UWAGA Test zawiera 25 pytań jednokrotnego i wielokrotnego wyboru. Za każdą kompletną poprawną odpowiedź

Bardziej szczegółowo

Nowy kształt Europy. Historia Polski Klasa VI SP

Nowy kształt Europy. Historia Polski Klasa VI SP Nowy kształt Europy Historia Polski Klasa VI SP Plan zajęć Powtórzenie Koniec pięknej epoki I wojna światowa Europa po wojnie Ćwiczenia Podsumowanie Praca domowa Bibliografia Praca domowa "Powiedz, co

Bardziej szczegółowo

1. Wymień państwa,,trójporozumienia...

1. Wymień państwa,,trójporozumienia... 1. Wymień państwa,,trójporozumienia... 2. Dlaczego konflikt 1914-1918 nazwano I wojną światową? Jaki był charakter walk i rodzaje zastosowanej broni? 3. Wymień państwa powstałe po I wojnie światowej. 4.Kiedy

Bardziej szczegółowo

1. Nazwij wydarzenie przedstawione na ilustracji. 2. Napisz, komu złożono przysięgę. 3. Napisz, co przysięgał Tadeusz Kościuszko narodowi polskiemu.

1. Nazwij wydarzenie przedstawione na ilustracji. 2. Napisz, komu złożono przysięgę. 3. Napisz, co przysięgał Tadeusz Kościuszko narodowi polskiemu. Zadanie 1. (0 4 pkt) Przeczytaj tekst źródłowy i wykonaj polecenia. 1. Nazwij wydarzenie przedstawione na ilustracji... 2. Napisz, komu złożono przysięgę... 3. Napisz, co przysięgał Tadeusz Kościuszko

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIA DO INTERNETOWEGO PODRĘCZNIKA HISTORII KASZUBÓW TEMAT 7: KASZUBY POD PANOWANIEM KRZYŻACKIM.

ĆWICZENIA DO INTERNETOWEGO PODRĘCZNIKA HISTORII KASZUBÓW TEMAT 7: KASZUBY POD PANOWANIEM KRZYŻACKIM. ĆWICZENIA DO INTERNETOWEGO PODRĘCZNIKA HISTORII KASZUBÓW TEMAT 7: KASZUBY POD PANOWANIEM KRZYŻACKIM. Zadanie 1 [3 pkt] W 1294 r. zmarł Mściwoj II, ostatni przedstawiciel dynastii Subisławiców na tronie

Bardziej szczegółowo

75 rocznica powstania

75 rocznica powstania Dziś wszyscy oddajemy cześć tym, którzy swoje życie oddali za wolność, tym, którzy tej wolności nie doczekali, a przede wszystkim tym, którzy wciąż żyją wśród nas. A p e l I P N o u c z c z e n i e 7 5

Bardziej szczegółowo

GRA MIEJSKA ŚLADAMi LubLinA

GRA MIEJSKA ŚLADAMi LubLinA GRA MIEJSKA ŚLADAMi LubLinA Lublin Lublin od wieków stanowił polska bramę na wschód i przez cały okres swego istnienia wielokrotnie wpisywał się w polskie kroniki. Początki osadnictwa na wzgórzach, które

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... DZIAŁ PIERWSZY. USTRÓJ POLSKI DO 1795 R... 1

Spis treści. Wstęp... DZIAŁ PIERWSZY. USTRÓJ POLSKI DO 1795 R... 1 Spis treści Wstęp... XI DZIAŁ PIERWSZY. USTRÓJ POLSKI DO 1795 R.... 1 Rozdział I. Monarchia patrymonialna... 3 Część I. Powstanie państwa polskiego... 3 Część II. Ustrój polityczny... 5 Część III. Sądownictwo...

Bardziej szczegółowo

Skwer przed kinem Muranów - startujemy

Skwer przed kinem Muranów - startujemy 27 IX 2014 RAJD OCHOTY ŚLADAMI POWSTANIA WARSZAWSKIEGO W 75. ROCZNICĘ UTWORZENIA POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO W sobotę, 27 września 2014 roku na terenie Śródmieścia odbył się Rajd Ochoty Śladami Powstania

Bardziej szczegółowo

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży

Antoni Guzik. Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Antoni Guzik Antoni Guzik Rektor, Dziekan, Profesor, wybitny Nauczyciel, Przyjaciel Młodzieży Docent Antoni Guzik urodził się 7 kwietnia 1925 r. w Izydorówce, w dawnym województwie stanisławowskim. Szkołę

Bardziej szczegółowo

Polska po II wojnie światowej

Polska po II wojnie światowej Polska po II wojnie światowej w latach 1945-1947 Rafał Nowicki źródła - Internet, (http://historia-polski.klp.pl/a-6269.html) obrazki - Wikipedia TERYTORIUM GRANICE - LUDNOŚĆ Obszar Polski po II wojnie

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIA DOTYCZĄCE WOJNY POLSKO-SOWIECKIEJ W ZBIORACH CENTRALNEGO ARCHIWUM WOJSKOWEGO

OPRACOWANIA DOTYCZĄCE WOJNY POLSKO-SOWIECKIEJ W ZBIORACH CENTRALNEGO ARCHIWUM WOJSKOWEGO Jerzy Ciesielski OPRACOWANIA DOTYCZĄCE WOJNY POLSKO-SOWIECKIEJ 1919 1920 W ZBIORACH CENTRALNEGO ARCHIWUM WOJSKOWEGO Centralne Archiwum Wojskowe gromadzi i przechowuje w zasadzie tylko akta wytworzone przez

Bardziej szczegółowo