Janusz Teodor Dybowski Pisarz uwikłany

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Janusz Teodor Dybowski Pisarz uwikłany"

Transkrypt

1

2 Janusz Teodor Dybowski Pisarz uwikłany

3

4 Przemysław Mańka Janusz Teodor Dybowski Pisarz uwikłany Wydawnictwo Naukowe SILVA RERUM Poznań 2014

5 Recenzja: prof. UAM dr hab. Tomasz Mizerkiewicz prof. UWr. dr hab. Krzysztof Walczak 2014 by Przemysław Mańka 2014 by Wydawnictwo Naukowe SILVA RERUM All rights reserved ISBN: Wydanie I: Wydawnictwo Naukowe SILVA RERUM Poznań 2014 Redakcja naukowa Krzysztof Ulanowski Korekta Paulina Wiśniewska Projekt okładki Zbigniew Dziemianko Skład komputerowy Zbigniew Dziemianko

6 Spis treści WSTĘP... 8 ROZDZIAŁ PIERWSZY ŻYCIE BEZ LIBERII PIWONICKIE REMINISCENCJE KALISKIM SZLAKIEM Z ZIEMI OBCEJ WŚRÓD SWOICH TWÓRCZOŚĆ ROZDZIAŁ DRUGI WSPOMNIENIA ZZA KULIS O twórczości teatralnej Janusza Teodora Dybowskiego Po tej i po tamtej stronie na przekór sanacyjnej cenzurze Ptaki mego ojca (Ojcowie Jana Skiby) o obawach społecznych końca lat trzydziestych Stanisław August (Insurekcja) wytykany za sanacji, postępowy za socrealizmu Von Schwindel w polskim dworze (Diabelski młyn) antyniemiecka agitacja na wesoło Dwie czary. Polska noc wigilijna misterium wojenne ku pokrzepieniu serc Słońce w nocy internowany Polak na łasce Szwajcarów Zapora (Złoto w dolinie) o postępowej myśli technologicznej Spotkanie w Alpach o patriotyzmie prawdziwego Polaka Kościuszko w Berville (Pieśń pomnożona) precz z Napoleońskim imperializmem I ty poznasz Marylę (Narodziny poety) Mickiewicz jako narodowy wzór socjalisty Droga do Warszawy Marian Buczek w obronie komunistycznej Polski

7 Hotel Eutanazja socjalizm łączy ludzi Umówiony dzień w pięćdziesiątą rocznicę rewolucji Ślub czystości o fabryce zepsutego dorobkiewicza MIĘDZY TWÓRCZOŚCIĄ AMATORSKĄ A ZAWODOWSTWEM ROZDZIAŁ TRZECI POWIEŚCIOPISARSTWO J. T. DYBOWSKIEGO NARRACYJNY WIZERUNEK PRZESZŁOŚCI DYLEMATY HISTORYKA W PRL PROZA DYBOWSKIEGO Gorące Wici bajeczne dzieje Kalisiów czy mit o autochtoniczności Słowian? Hołd pruski antyniemiecka polityka królowej Bony Błazen starego króla peerelowski wizerunek nieudolnego Zygmunta Starego Wieża Czarnej Księżniczki o przyczynach klęski Jagiellonów Wojenny pan Stefan Batory i jego polityka Światło nad Helladą peerelowska moda na antyk Ocalenie Syrakuz walka przeciwko tyranii Bunt Paryża o proteście ludu przeciw burżuazyjnym panom Listopadowa zawierucha obojętność wsi wobec pańskiego powstania Saga grodu nad Prosną udział Niemców w polskiej konspiracji? ROZDZIAŁ CZWARTY WYBRANE ELEMENTY RETORYKI W POWIEŚCIACH HISTORYCZNYCH J. T. DYBOWSKIEGO ROZDZIAŁ PIĄTY PISARZ ZAPOMNIANY BIBLIOGRAFIA A. LITERATURA PRZEDMIOTU Artykuły i recenzje prasowe Opracowania

8 Źródła Encyklopedie i słowniki Programy teatralne Dokumenty elektroniczne B. LITERATURA PODMIOTU: Artykuły i recenzje: Sztuki teatralne (maszynopisy i publikowane fragmenty) Utwory prozatorskie i pamiętniki Zbiory prywatne Zbiory archiwalne SPIS ILUSTRACJI ANEKS

9 Wstęp Gdy po raz pierwszy, z inicjatywy Stowarzyszenia im. Haliny Sutarzewicz w Kaliszu, zetknąłem się z nazwiskiem Dybowski, nie kryłem rozczarowania brakiem źródeł i opracowań syntetycznych, mogących dać podstawę do jakichkolwiek rozważań i polemik. Zdawkowe informacje uzyskane w miejscowych książnicach oraz skąpe, suche fakty podane przez kaliskich regionalistów nie pozwalały poznać, a tym bardziej ocenić człowieka, zafascynowanego niegdyś nie tylko Kaliszem, lecz także historiografią całego kraju nad Wisłą. Poszukiwania kolejnych osób, mogących rzucić nowe światło na szczątkowe dane, przynosiły raczej rozczarowanie niż pożądany efekt. Unikanie spotkań, osobliwe zmieszanie i jakaś skryta irytacja na twarzach moich rozmówców, to tylko niektóre z przeszkód na tej trudnej drodze. Zapomniany, niedoceniony, wyklęty? Słowa te nierzadko przychodziły na myśl, zniechęcając nieomal do dalszych dociekań. Kim był Janusz Teodor Dybowski? Próba odpowiedzi na to pozornie proste pytanie stała się przyczynkiem do niełatwej pracy badawczej, której efektem jest ta monografia. Literatura polska pełna jest nazwisk, które zatarły się w świadomości czytelniczej, co więcej, mimo upływu czasu i większego doświadczenia historycznoliterackiego, nadal trudno jednoznacznie ustalić, z jakiej przyczyny? Twórczość wielu polskich pisarzy, znanych i lubianych w swoim czasie, z różnych powodów popadła w literacki niebyt, a nie zawsze na to zasłużyła. Do grona tych twórców zalicza się niewątpliwie Janusz Teodor Dybowski, należący zdaniem niektórych leksykografów w kraju i na emigracji do ważnego literackiego tła i mający wiele różnorodnych zasług dla kultury 1. Praca ta, oparta na konkretnych i w miarę możliwości dodatkowo uwierzytelnionych materiałach źródłowych, jest autorską i wrażeniową próbą spojrzenia na życie i twórczość Janusza Teodora Dybowskiego zapomnianego dramaturga i prozaika, o którym sam Aleksander Zelwero- 1 Zob. P. Kuncewicz, hasło: Janusz Teodor Dybowski, [w:] tenże, Leksykon polskich pisarzy współczesnych, t. 1, Warszawa 1995, s. 205; P. Kuncewicz, Janusz Teodor Dybowski, [w:] tenże, Agonia i nadzieja, Proza polska od 1956, t. 4, Warszawa 1994, s oraz P. Kuncewicz, Agonia i nadzieja (literatura polska ) Fanatycy historii, Przegląd Tygodniowy 1988, nr 20, s

10 wicz mawiał niegdyś twórca wybitnie utalentowany z dużym wyczuciem sceny i ogromną siłą artystycznego wyrazu 2. Celem rozprawy, oprócz ukazania warsztatu pisarskiego, jest przede wszystkim przedstawienie biografii człowieka, który uwikłany w historię był świadkiem i uczestnikiem wielu istotnych wydarzeń dla naszego narodu. Za życia Dybowskiego Polska odzyskiwała wolność, jak również ją traciła. Od samych zrębów zakładała państwo, doświadczała zmiany swoich granic, padła ofiarą hitlerowskiej okupacji, a także przeszła etap ustroju komunistycznego. Dokonywała ogromnej odbudowy materialnej i moralnej, ponosiła olbrzymie straty, słowem, raz po raz zaczynała od zera. Niemal wszystkie te narodowe wzloty, upadki, triumfy i porażki znalazły odbicie w pisarstwie Dybowskiego. Większość z owych wydarzeń kształtowała także, w większym lub mniejszym stopniu, jego losy osobiste. Przedmiotem rozważań w tej monografii są nie tylko zebrane źródła i dokumenty, lecz także relacje osób, które znały autora osobiście bądź się z nim zetknęły w różnych okolicznościach. Publikacja ta nie jest, wbrew pozorom, próbą scalenia wydanych do tej pory biogramów pisarza, lecz przede wszystkim sprostowaniem i uzupełnieniem o nieznane fakty bardzo ubogiego materiału źródłowego. O ile z przyczyn metodologicznych o Dybowskim nie wspomina się jeszcze w Polskim słowniku biograficznym 3, będącym jednym z przodujących wydawnictw biograficznych w świecie, o tyle wydawać by się mogło, że jego życiorys zamieści Wielkopolski słownik biograficzny 4. Niestety, mimo iż autor z Wielkopolską czuł się bardzo związany i sporo jej poświęcił, biogramu Dybowskiego tam nie znajdziemy. Nie został on 2 Zob. J. T. Dybowski, Wspomnienia o Zelwerowiczu, Świat i My 1955, nr 162, s Polski słownik biograficzny wydawany jest od 1935 r. i zawiera w czterdziestu siedmiu tomach (do 2011 r.), życiorysy nieżyjących Polaków i obcokrajowców działających w Polsce. W czasie opracowywania tomu VI na literę D (w 1948 r.) J. T. Dybowski żył, więc nie mógł być tam ujęty jego biogram. Prawdopodobnie po wydaniu ostatniego tomu zostanie wydrukowany suplement albo słownik będzie wydawany od początku w kolejności alfabetycznej, z uzupełnieniem o kolejne nazwiska, w tym również Dybowskiego. 4 Wielkopolski słownik biograficzny, pod red. A. Gąsiorowskiego i J. Topolskiego, Warszawa-Poznań

11 również zamieszczony w Słowniku pisarzy polskich na obczyźnie 5, a przecież lata spędzone na Zachodzie były dla Dybowskiego okresem bardzo twórczym. Kalisz, miasto dzieciństwa i młodości, także okazuje spóźnioną wdzięczność. Wydany tu Słownik biograficzny Wielkopolski południowo-wschodniej 6 zawiera w pierwszym tomie życiorys Stefana Dybowskiego brata pisarza, a jemu samemu poświęcono uwagę dopiero w tomie trzecim, wydanym w roku Nadmienić należy, że w zebranych biogramach Dybowskiego nie brakuje przeinaczeń i nieściśle ukazanych faktów, które wymagały nierzadko sprostowania, komentarza i uzupełnienia 7. Notki prasowe o pisarzu, zdobyte w bi- 5 Słownik pisarzy polskich na obczyźnie , pr. zb. pod red. B. Klimaszewskiego, Warszawa Słownik biograficzny Wielkopolski południowo-wschodniej, t. 1, pod red. H. Tadeusiewicz, Kalisz 1998, s ; tamże, t. 3, pod red. D. Wańki, Kalisz 2007, s Słownik badaczy literatury polskiej, pod red. J. Starnawskiego, Łódź 2001, s (autor biogramu, Jerzy Starnawski, błędnie informuje, że J. T. Dybowski zmarł w Zakopanem, a rodziny nigdy nie założył; zamieszcza również błędny tytuł artykułu autorstwa Dybowskiego: O aktualności poezji wieszczej pisząc mylnie: O aktualności poezji wojennej); M. Leń, Janusz Teodor Dybowski kaliski pisarz z Kaliskiego, Ziemia Kaliska 18 XI 1967, nr 46, s. 5 (artykuł zawiera błędne informacje o miejscu narodzin pisarza, który nie urodził się w Piwonicach, lecz w Zduńskiej Woli); J. Jakubowska, Nad teatraliami, Odgłosy nr 11, 12 III 1983, s. 8 (autorka podaje, iż żona Dybowskiego podarowała Miejskiej Bibliotece Publicznej w Zduńskiej Woli zbiór rękopisów, dokumentów i fotografii pisarza. Jest to nieprawda, gdyż w archiwum biblioteki znajdują się tylko zbiory dot. J. Szaniawskiego i L. Pietrzykowskiego); Literatura polska na obczyźnie , pod red. T. Terleckiego, Londyn 1964, t. 1, s. 314 (zawiera błąd w pseudonimie pisarza. Dybowski drukował pod pseud. Teodor Nałęcz, a nie Tadeusz Nałęcz); S. Piekarski, Twórczość sceniczna w obozach internowania żołnierzy polskich w latach , Piotrków Trybunalski 2005, t. 2, s. 89 (autor podaje błędny tytuł sztuki Dybowskiego: Von Schwindel w polskim Lwowie zamiast Von Schwindel w polskim dworze); J. Święch, Literatura polska w latach II wojny światowej, Warszawa 2005, s. 339, 527 (przeinacza tytuł gawędy ludowej Dybowskiego: zamiast Bez co Junek Rykała umirać nie chciał, pisze mylnie: Bez co Jurek Rykała umirać nie chciał); Bibliografia zawartości czasopism z 1976 roku, a także Współcześni polscy pisarze i badacze literatury: słownik biobibliograficzny, pod red. J. Czachowskiej i A. Szałagan, t. 2, Warszawa 1994 (mylnie zapisują tytuł powieści Saga grodu nad 10

12 bliotece Domu Literatury w Warszawie, były bardzo cenne w pracy badawczej, jednak sposób ich archiwizowania bez podania wszystkich istotnych informacji bibliograficznych przysporzył wielu problemów. Dotarcie do oryginałów, przy wsparciu Bibliografii Zawartości Czasopism i Polskiej Bibliografii Literackiej, nie zawsze okazywało się pomocne. Stąd, mimo dokładnej kwerendy, w kilku wykorzystanych przeze mnie źródłach, brakuje pełnego opisu bibliograficznego. Znalezienie syna pisarza Aleksandra Teodora, mieszkającego na stałe w Sztokholmie, wydawało się graniczyć z cudem. O jego istnieniu wspomina zaledwie jedna informacja prasowa z roku Idąc tym tropem, odnalazłem wśród szwedzkiej Polonii w Sztokholmie potomka Dybowskiego, który wskazał ostatnią żyjącą przyjaciółkę rodziny Halinę Marię Osmólską z Warszawy, będącą wykonawczynią testamentu Janusza Teodora. Dzięki niej zachowało się kilka listów pisarza, rodzinnych fotografii, dokumentów i dyplomów, które szerzej prezentuję w aneksie do pracy. Do dziś nieznane są niektóre dokumenty ze zbiorów Tadeusza Martyna 9, którego zbiory historyczne posłużyły Dybowskiemu za źródło do Prosną, pisząc Saga rodu nad Prosną); W kalendarium m. Torunia znajdujemy błędny zapis nazwiska pisarza ( w Teatrze Ziemi Pomorskiej w Toruniu odbyła się ostatnia przed wojną premiera. Grano sztukę Janusza Teodora Dąbrowskiego Tajny wywiad w reżyserii A. Piekarskiego i scenografii W. Małkowskiego, [dok. elektron.], tryb dostępu: stan na 9 XI Zob. Grab., Dziesięć minut z pisarzem, który odchodzi, Słowo Powszechne VII 1957, nr Dybowski pisząc Sagę grodu nad Prosną wiele informacji uzyskał od Tadeusza Martyna, amatora-historyka z Kalisza, protokolanta Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich. T. Martyn był członkiem komisji obecnej przy ekshumacji zwłok w Lesie Skarszewskim, gdzie 19 I 1945 r. zamordowano bohaterów kaliskiego podziemia, których los opisuje w powieści Dybowski. Wiele lat starano się, aby historyk udostępnił te dokumenty, ale bezskutecznie. W prywatnych zbiorach Martyna znalazły się rozmaite materiały z tamtego okresu: protokoły przesłuchań, zeznania świadków, fotografie itd. Po śmierci, większość spuścizny historyka rodzina przekazała 31 XII 2001 r. do Archiwum Państwowego w Kaliszu. W roku 2006 zaczęto je stopniowo opracowywać. Trudno ustalić, na jakich dowodach opierał się Dybowski i czy są one wszystkie udostępnione, czy też wcześniej 11

13 napisania Sagi grodu nad Prosną. Materiały, na których opierał się przy pisaniu powieści, musiały być według Wacława Klepandego na tyle kontrowersyjne, że w Kaliszu spowodowało to burzę polemik i lawinę procesów o zniesławienie, wytoczonych pisarzowi. Część spuścizny Martyna trafiła po jego śmierci do Archiwum Państwowego w Kaliszu, co się stało z resztą, nie wiadomo. Dybowski pozostawił po sobie obfitą, różnogatunkową spuściznę, o ambiwalentnej literackiej reputacji. To właśnie jego Kościuszkę w Berville obrał sobie Ludwik Solski na siedemdziesięciopięciolecie pracy twórczej w 1951 r 10. Interpretacja sztuk Dybowskiego, głównie ze względu na ich sceniczne przeznaczenie, nie była zadaniem łatwym. Wielogodzinna analiza zniszczonych maszynopisów w Archiwum Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie pozwoliła wprawdzie przybliżyć tematykę dramatów, jednak nie w pełni je ocenić. Stały się one wszelako istotnym źródłem wiedzy nie tylko o opisywanej odległej przeszłości, lecz także o życiu pisarza i konwencjach jego epoki. Dybowski był twórcą raczej literatury dla młodzieży, zwłaszcza, jeśli idzie o prozę, którą zajął się w późniejszym okresie życia. A nawet te książki, które nie nosiły etykiety młodzieżowych, z całą pewnością mogły zainteresować młodego czytelnika. Burzliwa przeszłość Dybowskiego oraz uwikłanie w dziejowy dyskurs, zdecydowały również o ostatecznym charakterze jego utworów, nawiązujących ściśle do naszej historii. Był to z jednej strony sposób na odejście od aktualnych problemów i rażących schematów, z druzaginęły? Według Wacława Klepandego ( ), nestora kaliskich przewodników, kronikarza kaliskiego, byłego kierownika Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej, istniało niegdyś sporo materiałów obciążających osoby wyznania ewangelickiego i tych, które znalazły się na volksliście. Podobno wiele z tych dokumentów wykradziono i wykorzystywano do szantażowania ewangelików w okresie PRL (inf. na podstawie rozmowy przeprowadzonej z W. K. przez autora pracy). 10 Zob. (br. aut.), W dniu jubileuszu Ludwika Solskiego, Dziennik Polski 28 IV 1951, nr 116, s. 1, 6; H. Vogler, Legenda i rzeczywistość teatru krakowskiego, Życie Literackie 13 V 1951, nr 8, s. 11.; T. Kwiatkowski, Kościuszko w Berville, Dziennik Polski 20 V 1951, nr 138; T. Kwiatkowski, Premiery krakowskie, Od A do Z 1951, nr 2, s. 2; S. Marczak-Oborski, Z historycznych ról Ludwika Solskiego. Od Jontka do Kościuszki, Nowa Kultura 27 V 1951, nr 21, s

14 giej zaś przyjęty przez wielu literatów konformistyczny pakt z obowiązującą polityką kulturalną państwa, ostatecznie niepozbawiony peerelowskich kwantyfikacji. Na kartach swych utworów Dybowski nawiązywał do wielu istotnych wydarzeń. Ze względu na lokalny sentyment sporo uwagi autor poświęcił tematom kaliskim w dwu powieściach o charakterze regionalnym, którymi są Gorące wici o prehistorycznych dziejach Kalisza, a także Saga grodu nad Prosną opisująca Kalisz w latach okupacji hitlerowskiej. Pisarz sięgał również do dawnej Grecji w utworach Światło nad Helladą i Ocalenie Syrakuz przywołując otoczenie Sokratesa i Platona. Najlepsze literacko i najchętniej czytane były jego książki z cyklu jagiellońskiego, a więc Hołd Pruski, Błazen starego króla i Wieża Czarnej Księżniczki ta ostatnia poświęcona zawiłym, głośnym i smutnym dziejom Halszki na Ostrogu. Dopełnia je powieść Wojenny pan o Stefanie Batorym, gdzie Dybowski daje panoramę społeczną z romansem typu płaszcza i szpady. To nie wszystko, bo są jeszcze powieści o powstaniu listopadowym, o Komunie Paryskiej, opowiadania pisane gwarą z Kaliskiego, publicystyka, eseje o twórczości Norwida i Rostworowskiego, godny uwagi jest również nurt autobiograficzny, który wprowadza nas w szczegóły niełatwego i burzliwego losu pisarza 11. Ze względu na specyfikę twórczości dla dzieci i młodzieży, jej funkcjonalną szczególność, nie analizuję prozy Dybowskiego poprzez wyznaczniki tej odmiany literatury, która nie powinna być oceniana według kryteriów właściwych jedynie dla literaturoznawcy. Jest to przecież dziedzina oparta w dużej mierze na pewnych tendencjach pedagogicznych i psychologicznych, dlatego dokładna analiza tej twórczości wymagałaby użycia kwalifikatorów typowych także dla innych dyscyplin naukowych. Z tych właśnie pobudek obszar moich zainteresowań badawczych, dotyczących powieściopisarstwa Dybowskiego adresowanego do młodego odbiorcy, ogranicza się zasadniczo do sposobów konstruowania narracji, budowania tytułów, wprowadzania mott itp. Przyjmując, iż typ czytelnika, do którego autor kierował swoje powieści, jest wbrew pozorom bardzo wymagający, starałem się pokrótce przedstawić retorykę tej twórczości, aby móc pokazać rozmaite zabiegi perswazyjne, jakie stosował autor, by przyciągnąć uwagę młodego czytelnika, zatrzymać go przy lekturze i ułatwić właściwe zrozumienie utworu. 11 Współcześni polscy pisarze i badacze literatury, s

15 28 czerwca 2012 r. minęła trzydziesta piąta rocznica śmierci pisarza, którego dziś już niewielu pamięta. Trudno jednoznacznie określić, co zdecydowało o słabej obecności Dybowskiego w świadomości polskich czytelników. Może to, że kilka lat spędził na emigracji, a po powrocie do Polski uwierzył dość naiwnie w złudne obietnice nowego ustroju, a może fakt, że gdy odsłoniło się prawdziwe oblicze komunizmu, pisarz był od pewnego momentu skutecznie szykanowany i dyskryminowany. Podstępna i rozległa propaganda była m.in. przyczyną donosów składanych na Dybowskiego przez najbliższe otoczenie, a niepełna rehabilitacja spowodowała, że pozostawał na marginesach, z daleka od centrów naszej kultury, dlatego nie został wchłonięty przez jej główne nurty. Do końca życia był człowiekiem szukającym miejsca gdzieś w pobliżu kulis, skąd lepiej widać scenę zdarzeń, gdzie może trafić się okazja do ujrzenia czegoś, czego będąc w środku nie da się dostrzec. 14

16 Rozdział pierwszy Życie bez liberii 1.1. Piwonickie reminiscencje Janusz Teodor Dybowski urodził się 1 kwietnia 1909 r. w Zduńskiej Woli jako piąty syn Teodora i Zofii z Wańkowskich. Gdy przyszły pisarz, doktor filozofii i magister praw miał siedemnaście miesięcy, rodzice przenieśli się do placówki oświatowej w Piwonicach, gdzie Janusz Teodor spędził dzieciństwo i wczesną młodość 12. Burzliwe losy rodziny zdążył jeszcze poznać od swojej babki Ludwiki z Wołowskich, która zmarła w 1916 r., mając 93 lata. Wołowscy pochodzili z Grabowa łęczyckiego, byli jedną z głównych sił sprawczych powstania listopadowego, głosując w sejmie za detronizacją Mikołaja. Kiedy wojska rosyjskie spaliły Grabów, Wołowscy uciekli za granicę. Młoda wówczas Ludwika wychowywała się u chłopów, u których po raz pierwszy spotkała swojego przyszłego męża, wracającego z Syberii 13. Według relacji pamiętnikarskich J. T. Dybowskiego, dziad jego był ochotnikiem w armii narodowej i za udział w bitwie pod Grochowem otrzymał wyróżnienie Virtuti Militari Por. M. Leń, Janusz Teodor Dybowski kaliski pisarz z Kaliskiego, Ziemia Kaliska 18 XI 1967, nr 46, s. 5. Słownik biograficzny teatru polskiego , t. 2, pod red. Z. Wilskiego et al., Warszawa 1994, s ; L. M. Bartelski, Polscy pisarze współcześni. Informator , Warszawa 1977, s Zob. J. T. Dybowski, Życie bez liberii, Ziemia Kaliska 1963, nr 11, s Obecne wydania monograficzne poświęcone Kawalerom Orderu Virtuti Militari nie ujmują nazwiska Wojciecha Nałęcza-Dybowskiego. Historia odznaczenia jest dość burzliwa, gdyż wielokrotnie zmieniano nazwę orderu, a także sposób jego przyznawania. W czasach Księstwa Warszawskiego, a następnie Królestwa Polskiego ordery wręczali żołnierzom dowódcy poszczególnych oddziałów (regimentów), co mogło wpłynąć na słabe udokumentowanie. Zob. J. Szostak, Kawalerowie Orderu Wojennego Virtuti Militari w kraju i na obczyźnie, Warszawa 2007, s Również Centralne Archiwum Wojskowe nie posiada w swojej ewidencji potwierdzenia nadania orderu W. Nałęcz-Dybowskiemu inf. za: CAW (W wyniku przeprowadzonej kwerendy nie odnaleziono dokumentu potwierdzającego nadanie orderu Virtuti 15

17 Potem przeniesiono go, jako oficera, do obrony Warszawy, pod dowództwo generała Sowińskiego. Po morderczej bitwie na Woli ciężko ranny Wojciech Dybowski cudem został ocalony w szpitalu. Brak dokumentów wpłynął negatywnie na jego sytuację. Podejrzewano, że jest jednym z podchorążych Wysockiego, których dekret carski skazał na śmierć. W. Dybowski, chcąc się ratować, zawiadomił rodzinę, która poświadczyła tożsamość, przez co wyrok był łagodniejszy niż śmierć trzydzieści lat zesłania na Syberię 15. Tymczasem babka Ludwika jak wspomina pisarz żyła w zupełnym ubóstwie. Jej ojciec wrócił po amnestii do kraju, ale konfiskaty Grabowa nie uchylono, gdyż tę magnacką rezydencję zamieniono na rosyjski majorat. Po wojnie krymskiej za panowania liberalnego Aleksandra II, dziadek Dybowskiego powrócił do kraju, ożenił się Ludwiką i w Łęczycy wyparł się szlachectwa, zapisując się do księgi mieszczan łęczyckich. Z ich związku przyszło na świat troje dzieci, Maria, Jadwiga i Teodor ojciec Janusza, po którym przyszły pisarz odziedziczył drugie imię 16. Teodor Dybowski został nauczycielem. Na początku pracował w Kleczewie pod Koninem, a później tylko rok w szkole ludowej w Zduńskiej Woli. Powodem przeprowadzki rodziny Dybowskich do Piwonic było, zgodnie z zarządzeniem gubernatora kaliskiego, oddelegowanie ojca pisarza na prowincję, aby nie wpływał źle na lojalnych poddanych jego cesarskiej mości, do czego mu pobyt na wsi nie da okazji 17. Od 1905 r. za rewolucyjne sprawki Teodor Dybowski był pod stałym nadzorem policyjnym. Według pierwszego nakazu miał być przeniesiony do Turkiestanu, ale sprawę załatwił wuj Wańkowski. Wręczył on łapówkę sekretarzowi gubernatora, któremu zręcznie podsunięto do podpisania wraz z innymi dokumentami pismo zmieniające przesiedlenie Dybowskiego w trybie administracyjnym na dożywotni nadzór policyjny w kraju 18. I tak zaczęła się przygoda Dybowskich z podkaliską wsią, gdzie Teodor zdobył posadę nauczyciela. Militari Wojciechowi Nałęcz-Dybowskiemu. Trzeba jednak zaznaczyć, że Centralne Archiwum Wojskowe nie posiada pełnej ewidencji osób odznaczonych ww. orderem), stan na dzień 20 VII W Kaliszu na Cmentarzu Rypinkowskim znajduje się grób Teodora Dybowskiego, na którym widnieje napis: wnuk powstańca Zob. J. T. Dybowski, Życie bez liberii, Ziemia Kaliska 1963, nr 13, s Zob. J. T. Dybowski, Życie bez liberii, Ziemia Kaliska 1963, nr 10, s J. T. Dybowski, Życie bez liberii, Ziemia Kaliska 1963, nr 13, s Zob. J. T. Dybowski, Życie bez liberii, Ziemia Kaliska 1963, nr 10, s

18 Najdawniejsze wspomnienie dzieciństwa Janusza Teodora związane było zatem z budynkiem szkoły w Piwonicach 19, w którym znajdowało się również mieszkanie nauczyciela. Tym bardziej, że synowie Teodora, których miał pięciu, często zastępowali ojca w pracy nauczycielskiej. Nawet najmłodszy, Janusz, gdy ukończył siedem lat, rozpoczął pracowite życie jako młodszy nauczyciel piwonickiej szkoły, pomocnik ojca, kiedy ten powierzył mu cały pierwszy oddział. Okazało się, że uczniowie szanowali swego rówieśnika, bo nie tylko pisał i liczył jak stary nauczyciel, lecz także z wielkim przejęciem czytał na przerwach Ogniem i mieczem H. Sienkiewicza. Po latach konstatował: Uczniowie mego ojca byli zasłuchani, że nikt nie słyszał dzwonka i nie wrócił do klasy. Ojciec zawsze sam dzwonił, gdy pauza już się skończyła, bo w piwonickiej szkole woźnego nie było. Otóż, gdy nikt się nie zjawił w izbie, mimo parokrotnego dzwonienia pana nauczyciela, on sam, bardzo zainteresowany, poszedł na podwórze i zobaczył, że wszystkie dzieci otaczają mnie siedzącego na kamieniu na podwórzu szkolnym. I tak stałem się szkolnym nadobowiązkowym lektorem, a niedługo potem zastępcą pana naczelnika dla klasy pierwszej 20. Teodor Dybowski zdawał sobie sprawę z tego, że w szkole powinno być co najmniej trzech nauczycieli, a on musi wysługiwać się młodym Januszem. Takie też komentarze pojawiły się ze strony rodziców niektórych uczniów, co spowodowało, że ostatecznie Teodor musiał zrezygnować z pomocy swojego syna, aby nie doniesiono inspektorowi szkoły. Do placówki Dybowskiego uczęszczało ponad stu uczniów, a dzieci tych chłopów, których było stać na naukę, posyłano na indywidualne lekcje do Zofii Dybowskiej. Szczęśliwe, chociaż skromne życie rodziny Dybowskich burzą lata wojny. Lato 1914 r. kojarzyło się z odgłosem wystrzałów armatnich. Wojsko majora Preusskera rozpoczęło bombardowanie Kalisza, w którym rzekomo miał wcześniej zginąć jeden niemiecki żołnierz. Trzy dni i trzy noce słyszeliśmy armatnie wystrzały. Starsi moi bracia liczyli te detonacje. Gdy ich liczba przekroczyła czterysta, przestali już liczyć. Panika opanowała wieś. Strzelano 19 Obecnie w budynku dawnej szkoły przy ul. Wykopaliskowej 45 znajduje się Publiczne Przedszkole nr 21 w Zespole Szkolno-Przedszkolnym nr J. T. Dybowski, Życie bez liberii, Ziemia Kaliska 1963, nr 11, s

19 przecież o trzy kilometry w prostej linii od nas i nikt nie znał dalszych krwiożerczych apetytów naszego okupanta 21. Piwnice szkoły zapełniły się mnóstwem kobiet i dzieci, także Dybowscy spędzili tam długą noc. Wszyscy wiedzieli, że to była walka wielkich potęg, które wierzyły tylko w materialną siłę, nie wahając się przed mordem i okrucieństwem wobec ludności cywilnej. Od Kalisza biła łuna coraz bardziej powiększająca się. Baby zaintonowały suplikacje, modlono się głośno za konających. Ten potężny chorał ludzkiej niemocy wobec grożącej zagłady od powietrza, głodu, ognia i wojny, zachowaj nas Panie był wyrazem słusznego lęku zbiorowości ludzkiej, której spokojny dotąd, choć nędzny byt został zagrożony 22. Cesarskie Niemcy niszczyły Kalisz zupełnie bez powodu. Za rzekome przestępstwo wojenne zaczęto palić prawie siedemdziesięciotysięczne miasto. Okoliczne wsie otrzymały rozkaz dostarczenia materiałów palnych. Niemcy bardzo chytrze przekonywali chłopów, którzy za wóz słomy mieli otrzymać wóz dobytku z bogatego miasta. We wspomnieniach pisarza Teodor Dybowski jawi się jako zagorzały patriota, biegający po wsi i proszący o niedostarczanie haniebnego ładunku do Kalisza. Młody wówczas Janusz przysłuchiwał się z ukrycia rozmowom rodziców, słysząc nazwiska swoich sąsiadów, którzy dali się skusić obietnicami okupanta. Dybowski podkreśla w swoim pamiętniku, iż tylko nieliczni reagowali na prośby jego ojca, aby chciwością nie przyczyniać się do zniszczeń. Z kolei ludność Kalisza, mimo definitywnego zakazu opuszczania miasta, kierowała się w popłochu do pobliskich wsi. Maria Dąbrowska w powieści Noce i dnie pisała: W przerwach między jednym a drugim bombardowaniem, na mieście ukazywały się wozy, karety, bryczki i dorożki. Ludzie chwytali je, ładowali toboły i co koń wyskoczy uciekali spod zagłady [ ] 23. Odtworzenie owych dni znajdziemy także we wspomnieniowym opowiadaniu zatytułowanym Rzemiennym dyszlem, które napisała Dąbrowska już we wrześniu 1914 r.: [ ] wyjeżdżaliśmy wszyscy wobec wyraźnego i bynajmniej nieodwołanego rozkazu, aby pod karą śmierci z miasta nie wyjeżdżać. Jechaliśmy pod groźbą kulki w łeb w razie spotkania patrolu. [...] siedemdziesięciotysięczne blisko, jedno z najładniejszych w Królestwie miast, 21 Tamże. 22 Tamże. 23 M. Dąbrowska, Noce i dnie, t. 4, Wiatr w oczy, Warszawa 1996, s

20 wyludniło się niemal zupełnie. Tłumy, nieprzeliczone zdaje się tłumy, w straszliwej panice szły lub biegły szosami, drogami lub wręcz, przez pola i łąki z tobołkami na plecach. Panie w domowych ubraniach, bez kapeluszy, mężczyźni ubrani byle jak, objuczeni pakunkami, chorzy wlokący się i prowadzeni przez krewnych, dzieci płaczące i rozwrzeszczane wniebogłosy[ ] 24. Rozpoczęły się lata okupacyjnego głodu. Z zapisków pamiętnikarskich Dybowskiego wynika, że od tego momentu ubóstwo było stałym gościem w ich domu. Życie w Piwonicach zaczęło biec zupełnie innym rytmem. Połowa mieszkańców wsi chodziła pracować do Prus jak nazywano część Wielkopolski pod zaborem pruskim. Granica znajdowała się sześć kilometrów od Piwonic. Chłopi przechodzili przez nią, gdyż relacja marki i rubla utrzymywała się na stałym poziomie, a wymiana waluty nie należała do skomplikowanych czynności. Szkoła Dybowskiego nie funkcjonowała, a żyć z czegoś trzeba było. Matka Janusza zajmowała się głównie pisaniem i odczytywaniem listów starszym, niepiśmiennym mieszkańcom wsi. Pracujący na terenie Prus, zapewne z pomocą bardziej światłych, pisywali do swoich domów. Te listy trafiały do rąk matki Janusza, która odczytywała je ludziom, a potem na nie odpisywała. Listy były niekiedy wzruszające, bo wszyscy wiedzieli, że ich bliscy harują dosłownie w pocie czoła w najcięższych warunkach u obcych. Gospodarze natomiast ze wszystkimi problemami przychodzili do Teodora Dybowskiego, który zajmował się sprawami typowo urzędowymi. Ojciec Janusza pisał chłopom prośby, zażalenia, odwołania, decydował nawet w kwestii, czy do chorego wezwać lekarza, czy zawieźć go do szpitala 25. Patriotyczne wychowanie odebrane w domu nie pozwoliło młodym Dybowskim wnukom powstańca listopadowego siedzieć spokojnie, gdy ojczyzna w potrzebie. Jeden z braci Zdzisław uciekł do Legionów. Kiedy po roku przyjechał na urlop, przywiózł najmłodszemu bratu Januszowi wielki skarb: prawdziwego polskiego orzełka. Ta mała, wybita sztancą blaszka była dla mnie synonimem ojczyzny, którą już nauczono mnie kochać, bo dom nasz żył narodową tradycją M. Dąbrowska, Rzemiennym dyszlem, [w:] taż, Pisma rozproszone, t. 1, Kraków 1964, s Zob. J. T. Dybowski, Życie bez liberii, Ziemia Kaliska 1963, nr 12, s J. T. Dybowski, Życie bez liberii, Ziemia Kaliska 1963, nr 13, s

Trzebinia - Moja mała ojczyzna Szczepan Matan

Trzebinia - Moja mała ojczyzna Szczepan Matan Trzebinia - Moja mała ojczyzna Szczepan Matan Na świecie żyło wielu ludzi, których losy uznano za bardzo ciekawe i zamieszczono w pięknie wydanych książkach. Zdarzało się też to w gminie Trzebina, gdzie

Bardziej szczegółowo

Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932

Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932 Jan Draheim, burmistrz Gębic w latach 1919 1932 Jan Draheim urodził się 21 czerwca 1873 r. w Kamionku jako jedno z siedmiorga dzieci Szczepana i Pelagii (z Krugerów) Draheimów. Dnia 16 kwietnia 1884 r.,

Bardziej szczegółowo

Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, ps. Stary Doktor lub pan doktor (ur. 22 lipca 1878 w Warszawie, zm. około 6 sierpnia 1942 w komorze

Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, ps. Stary Doktor lub pan doktor (ur. 22 lipca 1878 w Warszawie, zm. około 6 sierpnia 1942 w komorze Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, ps. Stary Doktor lub pan doktor (ur. 22 lipca 1878 w Warszawie, zm. około 6 sierpnia 1942 w komorze gazowej obozu zagłady w Treblince) polski pedagog, publicysta,

Bardziej szczegółowo

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Żył w latach 1805 1875; Prozaik, poeta, dramaturg i baśniopisarz duński; W wieku 14 lat, po śmierci ojca, we wrześniu

Bardziej szczegółowo

lekarz, pedagog, pisarz, publicysta, działacz społeczny pochodzenia żydowskiego.

lekarz, pedagog, pisarz, publicysta, działacz społeczny pochodzenia żydowskiego. JANUSZ KORCZAK Janusz Korczak, właściwie Henryk Goldszmit, znany też jako: Stary Doktor lub Pan doktor padoktor (ur. 22 lipca 1878 lub 1879 w Warszawie, zm. 5 sierpnia lub 6 sierpnia 1942 w Treblince)

Bardziej szczegółowo

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie?

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie? Pytania konkursowe 1. Podaj imię i nazwisko Jana Pawła II. 2. Podaj imię brata Karola Wojtyły. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo

Bardziej szczegółowo

JANUSZ KORCZAK- CZŁOWIEK, KTÓRY KOCHAŁ DZIECI

JANUSZ KORCZAK- CZŁOWIEK, KTÓRY KOCHAŁ DZIECI JANUSZ KORCZAK- CZŁOWIEK, KTÓRY KOCHAŁ DZIECI CELE PROJEKTU: przybliżenie uczniom sylwetki Janusza Korczaka, zapoznanie z jego nowatorskimi poglądami na wychowanie dzieci; uświadomienie dzieciom posiadania

Bardziej szczegółowo

Andrzej Olaszek. Piastowski Słownik Biograficzny

Andrzej Olaszek. Piastowski Słownik Biograficzny Andrzej Olaszek Piastowski Słownik Biograficzny Mieszkaniec Piastowa od urodzenia. Aktywny działacz harcerstwa w Piastowie. Działacz Koła Seniorów przy Harcerskiej Izbie Pamięci. Współtwórca Harcerskiej

Bardziej szczegółowo

Andrzej Grzeszczuk. Wileńszczyzna. w II Rzeczypospolitej. Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych

Andrzej Grzeszczuk. Wileńszczyzna. w II Rzeczypospolitej. Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych Andrzej Grzeszczuk Wileńszczyzna w II Rzeczypospolitej Materiały dydaktyczne do lekcji historii dla szkół ponadpodstawowych Andrzej Grzeszczuk Wileńszczyzna w II Rzeczypospolitej Materiały dydaktyczne

Bardziej szczegółowo

Janusz Korczak. przyjaciel dzieci

Janusz Korczak. przyjaciel dzieci Janusz Korczak przyjaciel dzieci Janusz Korczak o lekarz o pedagog o wychowawca o pisarz Dzieciństwo, młodość i edukacja Janusz Korczak (właściwe nazwisko Henryk Goldszmit) urodził się 22 lipca 1878 roku

Bardziej szczegółowo

Ten zbiór dedykujemy rodzinie i przyjaciołom.

Ten zbiór dedykujemy rodzinie i przyjaciołom. W rodzinie wszystko się mieści Miłość i przyjaźń zawiera Rodzina wszystko oddaje Jak przyjaźń drzwi otwiera. Ten zbiór dedykujemy rodzinie i przyjaciołom. 1 Opracowanie: Anna Polachowska Korekta: Anna

Bardziej szczegółowo

MICHAIŁ DARAGAN. Życzliwy gubernator i jego dokonania

MICHAIŁ DARAGAN. Życzliwy gubernator i jego dokonania MICHAIŁ DARAGAN Życzliwy gubernator i jego dokonania RODZINA Szlachecka rodzina Daraganów bierze swój początek z dwóch ziem ukraińskich. Najstarszym znanym przodkiem gubernatora był jego pradziadek Iwan

Bardziej szczegółowo

nauczyciel naszej szkoły

nauczyciel naszej szkoły Pan Apolinary Nosalski - poeta, pisarz i nauczyciel naszej szkoły Praca zbiorowa Urodził się 22 czerwca 1930 roku we wsi Brudno koło Parczewa. Po ukończeniu w 1944 r. Szkoły Powszechnej w Koczergach kontynuował

Bardziej szczegółowo

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich

Własność : Anny i Szczepana Polachowskich 1 Opracowanie: Anna Polachowska Korekta: Anna i Szczepan Polachowski Okładka : Anna Polachowska Zdjęcia wykorzystane do tej książki są autorstwa : Anna i Szczepana Polachowskich I pochodzą z własnej kolekcji

Bardziej szczegółowo

LITERATURA tematu Temat

LITERATURA tematu Temat Nr tematu LITERATURA Temat 1 Literackie dialogi z Bogiem. Omów temat na podstawie analizy wybranych 2 Funkcjonowanie stereotypów w społeczeństwie polskim. Omów temat, analizując wybrane utwory literackie

Bardziej szczegółowo

Wizyta w Gazecie Krakowskiej

Wizyta w Gazecie Krakowskiej Wizyta w Gazecie Krakowskiej fotoreportaż 15.04.2013 byliśmy w Gazecie Krakowskiej w Nowym Sączu. Dowiedzieliśmy, się jak ciężka i wymagająca jest praca dziennikarza. Opowiedzieli nam o tym pan Paweł Szeliga

Bardziej szczegółowo

ZBIGNIEW ŁUCZAK. Dzieje bibliotek w Sieradzu. od powstania miasta do końca XX wieku

ZBIGNIEW ŁUCZAK. Dzieje bibliotek w Sieradzu. od powstania miasta do końca XX wieku ZBIGNIEW ŁUCZAK Dzieje bibliotek w Sieradzu od powstania miasta do końca XX wieku Czego się chcesz nauczyć, napisz o tym dzieło. Joachim Lelewel Miejska Biblioteka Publiczna w Sieradzu Sieradz 2007 NADZÓR

Bardziej szczegółowo

II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM

II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM II ETAP KONKURSU O JÓZEFIE PIŁSUDSKIM Imię i nazwisko Szkoła.. 1. W którym roku uchwalono konstytucję kwietniową?... 2. Podaj lata, w jakich Piłsudski był Naczelnikiem Państwa?... 3. W jakiej tradycji

Bardziej szczegółowo

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka 1 Bóg Ojciec kocha każdego człowieka Bóg kocha mnie, takiego jakim jestem. Raduje się każdym moim gestem. Alleluja Boża radość mnie rozpiera, uuuu (słowa piosenki religijnej) SŁOWA KLUCZE Bóg Ojciec Bóg

Bardziej szczegółowo

...Dumny sztandar pręży pierś W słońcu błyszczą karabiny, Dziś rozlega się już pieśń... rytm jej -wolność przypomina...

...Dumny sztandar pręży pierś W słońcu błyszczą karabiny, Dziś rozlega się już pieśń... rytm jej -wolność przypomina... 1 Budzik dzwonił coraz głośniej i głośniej, a słońce jakby za wszelką cenę chciało się wedrzeć do mojego pokoju. Niedali mi spać już dłużej;wstałam. Wtedy właśnie uswiadomiłam sobie, że jest dzień 11 listopada

Bardziej szczegółowo

Ignacy Domeyko. Obywatel Świata

Ignacy Domeyko. Obywatel Świata Ignacy Domeyko Obywatel Świata Czasy młodości Ignacy Domeyko urodził się 31 lipca 1802 w Niedźwiadce na terenie dzisiejszej Białorusi. Od najmłodszych lat interesował się naukami ścisłymi, a w szczególności

Bardziej szczegółowo

1. Polskie miesiące. Wystąpienia przeciw władzy w okresie PRL projekt edukacyjny

1. Polskie miesiące. Wystąpienia przeciw władzy w okresie PRL projekt edukacyjny 1. Polskie miesiące. Wystąpienia przeciw władzy w okresie PRL projekt edukacyjny a. 1. Cele lekcji i. a) Wiadomości 1. Cele ogólne: a. Uczeń rozumie charakter wystąpień społecznych przeciw władzy w okresie

Bardziej szczegółowo

Zestaw pytań o Janie Pawle II

Zestaw pytań o Janie Pawle II Zestaw pytań o Janie Pawle II 1. Jakie wydarzenie miało miejsce 18.02.1941r? 2. Dokąd Karol Wojtyła przeprowadził się wraz z ojcem w sierpniu 1938 r? 3. Jak miała na imię matka Ojca Św.? 4. Kiedy został

Bardziej szczegółowo

Sprawdzian nr 2. Rozdział II. Za wolną Polskę. 1. Przeczytaj uważnie poniższy tekst i zaznacz poprawne zakończenia zdań A C.

Sprawdzian nr 2. Rozdział II. Za wolną Polskę. 1. Przeczytaj uważnie poniższy tekst i zaznacz poprawne zakończenia zdań A C. Rozdział II. Za wolną Polskę GRUPA A 0 1. Przeczytaj uważnie poniższy tekst i zaznacz poprawne zakończenia zdań A C. Wykrzyknąłem z uniesieniem [ ]: Niech żyje Polska wolna, cała i niepodległa!, co w ogóle

Bardziej szczegółowo

W rodzinie wszystko się mieści Miłość i przyjaźń zawiera Rodzina wszystko oddaje Jak przyjaźń drzwi otwiera.

W rodzinie wszystko się mieści Miłość i przyjaźń zawiera Rodzina wszystko oddaje Jak przyjaźń drzwi otwiera. W rodzinie wszystko się mieści Miłość i przyjaźń zawiera Rodzina wszystko oddaje Jak przyjaźń drzwi otwiera. ZBIÓR WIERSZY TOM I Szczepan Polachowski Aspiration sp. z o.o. ul. Żwirki i Wigury 17 62-300

Bardziej szczegółowo

Historia szkoły w Jerzykowie

Historia szkoły w Jerzykowie Historia szkoły w Jerzykowie Szkoła w Jerzykowie została zbudowana w roku 1905. Nauka rozpoczęł ęła się 22 sierpnia 1905 roku. Pierwszym nauczycielem był Niemiec ewangelik Scholz, który przybył tu z Pruszewca.

Bardziej szczegółowo

Marzycielska Poczta: szczegółowy opis akcji

Marzycielska Poczta: szczegółowy opis akcji Marzycielska Poczta: szczegółowy opis akcji Czym jest Marzycielska Poczta? Marzycielska Poczta to ogólnopolska akcja, która polega na wysyłaniu tradycyjnych listów i kartek do ciężko chorych dzieci. Na

Bardziej szczegółowo

Punkt 12 W tym domu mieszkał i został aresztowany hm. Jan Bytnar ps. Rudy bohater Szarych Szeregów uwolniony z rąk Gestapo 26.III 1943 r.

Punkt 12 W tym domu mieszkał i został aresztowany hm. Jan Bytnar ps. Rudy bohater Szarych Szeregów uwolniony z rąk Gestapo 26.III 1943 r. Grupa I Punkt 23 Miejsce uświęcone krwią Polaków poległych za wolność Ojczyzny. W tym miejscu 2 sierpnia 1944 hitlerowcy rozstrzelali i spalili 40 Polaków. Tablica ta znajduje się na budynku parafii św.

Bardziej szczegółowo

Podziękowania naszych podopiecznych:

Podziękowania naszych podopiecznych: Podziękowania naszych podopiecznych: W imieniu swoim jak i moich rodziców składam ogromne podziękowanie Stowarzyszeniu za pomoc finansową. Dzięki działaniu właśnie tego Stowarzyszenia osoby niepełnosprawne

Bardziej szczegółowo

Okolicznościowe przemówienie wygłosiła Pani Dyrektor Barbara Bogacz.

Okolicznościowe przemówienie wygłosiła Pani Dyrektor Barbara Bogacz. 22 maja 2010 roku świętowaliśmy Jubileusz pięćdziesięciolecia Szkoły Podstawowej nr 15 im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie. Uroczystości rozpoczęły się Wielką Galą otwarcia w Filharmonii Olsztyńskiej.

Bardziej szczegółowo

Internetowy Projekt Zbieramy Wspomnienia

Internetowy Projekt Zbieramy Wspomnienia Internetowy Projekt Zbieramy Wspomnienia WSPOMNIENIA Z LAT 70 NA PODSTAWIE KRONIK SZKOLNYCH. W ramach Internetowego Projektu Zbieramy Wspomnienia pomiędzy końcem jednych, a początkiem drugich zajęć wybrałam

Bardziej szczegółowo

MŁODZIEŻOWA ENCYKLOPEDIA INTERNETOWA BOHATERÓW KRAJNY POD REDAKCJĄ MICHAŁA KOKOWSKIEGO

MŁODZIEŻOWA ENCYKLOPEDIA INTERNETOWA BOHATERÓW KRAJNY POD REDAKCJĄ MICHAŁA KOKOWSKIEGO MŁODZIEŻOWA ENCYKLOPEDIA INTERNETOWA BOHATERÓW KRAJNY POD REDAKCJĄ MICHAŁA KOKOWSKIEGO WARSZAWA KRAKÓW: INSTYTUT HISTORII NAUKI PAN, 2015 ISBN 978-83-86062-23-2 Życiorys Bolesław Szymon Romanowski urodził

Bardziej szczegółowo

RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE

RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE 2009 P A P I E R RYNEK KSIĄŻKI W POLSCE 2009 P A P I E R Piotr Dobrołęcki współpraca: Tomasz Nowak, Daria Kaszyńska-Dobrołęcka BibliotekaAnaliz Warszawa 2009 Copyright by Piotr

Bardziej szczegółowo

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE

POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE POLSKIE PAŃSTWO PODZIEMNE "PRZED 75 LATY, 27 WRZEŚNIA 1939 R., ROZPOCZĘTO TWORZENIE STRUKTUR POLSKIEGO PAŃSTWA PODZIEMNEGO. BYŁO ONO FENOMENEM NA SKALĘ ŚWIATOWĄ. TAJNE STRUKTURY PAŃSTWA POLSKIEGO, PODLEGŁE

Bardziej szczegółowo

OKOLICZNOŚCIOWE WYDANIE GAZETKI SZKOLNEJ KLASY III PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. ARMII KRAJOWEJ

OKOLICZNOŚCIOWE WYDANIE GAZETKI SZKOLNEJ KLASY III PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. ARMII KRAJOWEJ OKOLICZNOŚCIOWE WYDANIE GAZETKI SZKOLNEJ KLASY III PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. ARMII KRAJOWEJ 1 Drogi Czytelniku! Życzymy Ci przyjemnej lektury Szkolnego Newsa. Zachęcamy do refleksji nad pytaniem

Bardziej szczegółowo

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Nasze zajęcia w ramach Szkoły Dialogu odbyły się 27 i 28 kwietnia oraz 26 i 27 maja. Nauczyły nas one sporo

Bardziej szczegółowo

Podczas pobytu w Żywcu artysta malarz portretował wielu mieszczan żywieckich.

Podczas pobytu w Żywcu artysta malarz portretował wielu mieszczan żywieckich. Historia Szkoły bogata, ciekawa, mało znana Odcinek 17. Czy wiesz, że uznanym artystą malarzem i równocześnie nauczycielem tej szkoły był Jan Kazimierz Olpiński, który uczył w niej rysunków, a jego twórczość

Bardziej szczegółowo

Pytania do testu wiedzy II etapu (z jedną odpowiedzią)

Pytania do testu wiedzy II etapu (z jedną odpowiedzią) Pytania do testu wiedzy II etapu (z jedną odpowiedzią) Pytanie 1 Janusz Korczak urodził się Pytanie 2 22 lipca 1878 lub 1879 roku w Warszawie 21 lipca 1878 lub 1879 roku w Warszawie 22 lipca 1876 lub 1877

Bardziej szczegółowo

Pomniki i tablice. Toruń. Zbigniew Kręcicki

Pomniki i tablice. Toruń. Zbigniew Kręcicki Zbigniew Kręcicki Pomniki i tablice Toruń Po lewej. Plac Rapackiego. Uroczyste odsłonięcie pomnika Marszałka nastąpiło 15 sierpnia 2000 r. w 80. rocznicę bitwy warszawskiej. Po prawej. Pierwszy, tymczasowy

Bardziej szczegółowo

RóŜowy. świat marzeń Ewy Szelburg Zarembiny (1899-1986)

RóŜowy. świat marzeń Ewy Szelburg Zarembiny (1899-1986) RóŜowy świat marzeń Ewy Szelburg Zarembiny (1899-1986) Ewa Szelburg-Zarembina (ur. 10 kwietnia 1899 w Bronowicach k. Puław, zm. 28 września 1986 w Warszawie) powieściopisarka, poetka, dramaturg, eseistka,

Bardziej szczegółowo

Projekt edukacyjny uczniów klasy II a Korczak król dzieci

Projekt edukacyjny uczniów klasy II a Korczak król dzieci Janusz Korczak Projekt edukacyjny uczniów klasy II a Korczak król dzieci Projekt realizowany jest przez uczniów II klasy Gimnazjum nr 1 w Błoniu pod kierunkiem nauczyciela, pani Anety Kobosz. Idea przybliżenia

Bardziej szczegółowo

Ziemie polskie w I połowie XIX wieku. Sprawdzian wiadomości dla klasy III A. Grupa I

Ziemie polskie w I połowie XIX wieku. Sprawdzian wiadomości dla klasy III A. Grupa I Strona1 Ziemie polskie w I połowie XIX wieku. Sprawdzian wiadomości dla klasy III A. Grupa I......... Imię i nazwisko uczennicy/ucznia klasa nr w dzienniku Liczba uzyskanych punktów:... ocena:... Podpis

Bardziej szczegółowo

Alwernia. Moja Mała Ojczyzna. Opracowała: Karolina Hojowska

Alwernia. Moja Mała Ojczyzna. Opracowała: Karolina Hojowska Alwernia Moja Mała Ojczyzna Opracowała: Karolina Hojowska Nazywam się Karolina Hojowska, mam trzynaście lat i mieszkam w Alwerni. Tutaj też chodzę do Szkoły Podstawowej, jestem uczennicą klasy szóstej.

Bardziej szczegółowo

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Polska Szkoła Sobotnia im. Jana Pawla II w Worcester Opracował: Maciej Liegmann 30/03hj8988765 03/03/2012r. Wspólna decyzja? Anglia i co dalej? Ja i Anglia. Wielka

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

Wydanie specjalne gazetki szkolnej Na szóstkę. z okazji. Ogólnopolskiego Dnia Praw Dziecka. obchodzonego 20 listopada

Wydanie specjalne gazetki szkolnej Na szóstkę. z okazji. Ogólnopolskiego Dnia Praw Dziecka. obchodzonego 20 listopada Wydanie specjalne gazetki szkolnej Na szóstkę z okazji Ogólnopolskiego Dnia Praw Dziecka obchodzonego 20 listopada Chcesz dowiedzieć się, jakie masz prawa i obowiązki?! A do tego wygrać nagrodę? Nic prostszego!

Bardziej szczegółowo

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!!

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! 1 1. Podaj imię i nazwisko burmistrza Gostynia i starosty Powiatu Gostyńskiego.

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Hieronim Bartel. Uroczystość jubileuszu 80-lecia urodzin

Prof. dr hab. Hieronim Bartel. Uroczystość jubileuszu 80-lecia urodzin jubileusze nauczycieli akademickich Prof. dr hab. Hieronim Bartel Uroczystość jubileuszu 80-lecia urodzin płk prof. dr. hab. n. med. Tadeusza Brzezińskiego Zgodnie z kontynuowanym od lat zwyczajem, na

Bardziej szczegółowo

VIII Ogólnopolski Konkurs Poetycki Gimnazjalistów. Pisać każdy może

VIII Ogólnopolski Konkurs Poetycki Gimnazjalistów. Pisać każdy może VIII Ogólnopolski Konkurs Poetycki Gimnazjalistów Pisać każdy może Dyrektor i polonistki Gimnazjum nr 4 im. Aleksandra Kamińskiego w Zespole Szkół w Legionowie zapraszają uczniów gimnazjów do udziału w

Bardziej szczegółowo

1 Maria Zduniak Ukończyła studia w zakresie teorii muzyki i gry na fortepianie w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej we Wrocławiu (1961), a także w zakresie historii sztuki na Uniwersytecie Wrocławskim

Bardziej szczegółowo

Opracowały i wykonały nauczycielki Zespołu Szkół im. gen. Tadeusza Kutrzeby w Obornikach - Stefania Kiwertz i Ewa Klimasek. Bo królom był równy

Opracowały i wykonały nauczycielki Zespołu Szkół im. gen. Tadeusza Kutrzeby w Obornikach - Stefania Kiwertz i Ewa Klimasek. Bo królom był równy Opracowały i wykonały nauczycielki Zespołu Szkół im. gen. Tadeusza Kutrzeby w Obornikach - Stefania Kiwertz i Ewa Klimasek Bo królom był równy KONSPEKT ZAJĘĆ POŚWIĘCONYCH śyciu I TWÓRCZOŚCI JULIUSZA SŁOWACKIEGO

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS HUMANISTYCZNY DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH POZNAŃ 2011/2012 ETAP REJONOWY

WOJEWÓDZKI KONKURS HUMANISTYCZNY DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH POZNAŃ 2011/2012 ETAP REJONOWY KOD UCZNIA: Drogi Uczestniku! WOJEWÓDZKI KONKURS HUMANISTYCZNY DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH POZNAŃ 2011/2012 ETAP REJONOWY Dialog to budowanie wzajemności ks. prof. Józef Tischner Test zawiera pytania z kilku

Bardziej szczegółowo

Regulamin IV Powiatowego Konkursu Historycznego: Dla przeszłych i przyszłych lat. Edycja 2015: Powiat Chrzanowski pod okupacją niemiecką

Regulamin IV Powiatowego Konkursu Historycznego: Dla przeszłych i przyszłych lat. Edycja 2015: Powiat Chrzanowski pod okupacją niemiecką Regulamin IV Powiatowego Konkursu Historycznego: Dla przeszłych i przyszłych lat. Edycja 2015: Powiat Chrzanowski pod okupacją niemiecką dla uczniów szkół podstawowych, gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Bardziej szczegółowo

Jan Brzechwa (nazwisko rodowe to Jan Wiktor Lesman)

Jan Brzechwa (nazwisko rodowe to Jan Wiktor Lesman) Jan Brzechwa (nazwisko rodowe to Jan Wiktor Lesman) Urodzony 15 sierpnia 1898 r. w Żmerynce na Podolu, jako syn inżyniera kolejowego, w związku z czym często podróżował z rodziną, przenosząc się z miejsca

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Konkurs Poetycki

Powiatowy Konkurs Poetycki Powiatowy Konkurs Poetycki dla uczniów szkół podstawowych i gimnazjalnych Organizatorzy: Biblioteka Szkoły Podstawowej nr 3 w Słubicach Biblioteka Gimnazjum nr 1 im. hm. Zygmunta Imbierowicza w Słubicach

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYSZKOLNE DNI KULTURY PUDEŁKO ZWANE WYOBRAŹNIĄ XIII LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. PŁK. L. LISA-KULI WARSZAWA, UL.

MIĘDZYSZKOLNE DNI KULTURY PUDEŁKO ZWANE WYOBRAŹNIĄ XIII LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. PŁK. L. LISA-KULI WARSZAWA, UL. MIĘDZYSZKOLNE DNI KULTURY PUDEŁKO ZWANE WYOBRAŹNIĄ XIII LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. PŁK. L. LISA-KULI WARSZAWA, UL. OSZMIAŃSKA 23/25 15-17 kwietnia 2008 r. Nawiązując do kilkuletniej tradycji, zapraszamy

Bardziej szczegółowo

PODSUMOWANIE AKCJI DRUGIE ŻYCIE

PODSUMOWANIE AKCJI DRUGIE ŻYCIE PODSUMOWANIE AKCJI DRUGIE ŻYCIE I LO IM. KAROLA MARCINKOWSKIEGO W POZNANIU KLASA MEDICUS-2 Wychowawca klasy: mgr Renata Mikołajczyk-Szwaczkowska POZNAŃ 2013/2014 25 października 2013r. - w naszej szkole

Bardziej szczegółowo

Ksiądz Profesor Józef Tischner - Łopuszna sierpień 2006

Ksiądz Profesor Józef Tischner - Łopuszna sierpień 2006 Ksiądz Profesor Józef Tischner - Łopuszna sierpień 2006 Jak w kilku zdaniach ująć naukę, jaką odebraliśmy z tego, co mówił do nas Ksiądz Profesor. Czym dla nas była Jego obecność w polskiej rzeczywistości,

Bardziej szczegółowo

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca.

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca. Sposób na wszystkie kłopoty Marcin wracał ze szkoły w bardzo złym humorze. Wprawdzie wyjątkowo skończył dziś lekcje trochę wcześniej niż zwykle, ale klasówka z matematyki nie poszła mu najlepiej, a rano

Bardziej szczegółowo

Obrona przed pornografią

Obrona przed pornografią 254 CEL OGÓLNY Ukazanie negatywnych skutków pornografii CELE OPERACYJNE Po zajęciach uczeń powinien: wiedzieć, czym jest pornografia, rozumieć szkodliwość rozpowszechniania treści pornograficznych, wiedzieć,

Bardziej szczegółowo

I. Konkurs Co jest dla mnie najważniejsze (luty 2012) II. Publikacja w Przeglądzie Edukacyjnym (marzec kwiecień 2012) III. Konkurs Literacki List do

I. Konkurs Co jest dla mnie najważniejsze (luty 2012) II. Publikacja w Przeglądzie Edukacyjnym (marzec kwiecień 2012) III. Konkurs Literacki List do I. Konkurs Co jest dla mnie najważniejsze (luty 2012) II. Publikacja w Przeglądzie Edukacyjnym (marzec kwiecień 2012) III. Konkurs Literacki List do Janusza Korczaka (czerwiec2012) IV. Przedstawienie Sen

Bardziej szczegółowo

Regulamin I Gminnego Konkursu o Życiu i Twórczości Henryka Sienkiewicza

Regulamin I Gminnego Konkursu o Życiu i Twórczości Henryka Sienkiewicza Należy miłować ojczyznę nade wszystko i należy myśleć przede wszystkim o jej szczęściu Henryk Sienkiewicz Regulamin I Gminnego Konkursu o Życiu i Twórczości Henryka Sienkiewicza 1 Postanowienia ogólne

Bardziej szczegółowo

Działania biblioteki szkolnej

Działania biblioteki szkolnej Działania biblioteki szkolnej Biblioteka wspiera pracę pedagogiczną i wychowawczą nauczycieli. Wspólnie z nauczycielem historii zrealizowano projekt edukacyjny Publikujemy gazetkę szkolną na temat polskich

Bardziej szczegółowo

Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą

Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą Jako mała dziewczynka miałam wiele marzeń. Chciałam pomagać innym ludziom. Szczególnie starzy, samotni

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU. dla uczniów szkół podstawowych i gimnazjów. z terenu gminy Konstancin-Jeziorna

REGULAMIN KONKURSU. dla uczniów szkół podstawowych i gimnazjów. z terenu gminy Konstancin-Jeziorna REGULAMIN KONKURSU dla uczniów szkół podstawowych i gimnazjów z terenu gminy Konstancin-Jeziorna ŚPIEWAJMY TRADYCYJNE POLSKIE PIOSENKI WOJSKOWE I HARCERSKIE Ogłoszonego w ramach realizacji zadania publicznego

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

PO M N IK I ŚW IA D K A M I H ISTO R II

PO M N IK I ŚW IA D K A M I H ISTO R II PO M N IK I ŚW IA D K A M I H ISTO R II Krężnica Jara, jak tysiące innych miejscowości, ma swoje dowody tragicznej historii. Do nich należą krzyże, pomniki i groby poległych w walce o wolność Ojczyzny.

Bardziej szczegółowo

Jak napisać literaturę podmiotu:

Jak napisać literaturę podmiotu: Jak napisać literaturę podmiotu: Mamy już temat i lektury - teraz czas na bibliografię. Składa się ona z literatury podmiotu i przedmiotu. Najpierw zajmijmy się literaturą podmiotu. Ten artykuł ma za zadanie

Bardziej szczegółowo

Aleksander Sas-Bandrowski - tenor z Lubaczowa

Aleksander Sas-Bandrowski - tenor z Lubaczowa 1 Aleksander Sas-Bandrowski - tenor z Lubaczowa W moich wędrówkach po artystycznych śladach kultury muzycznej naszego podkarpackiego regionu dotarłem do znakomitej postaci wspaniałego artysty śpiewaka

Bardziej szczegółowo

Związki Józefa Piłsudskiego z Kielcami

Związki Józefa Piłsudskiego z Kielcami Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Kielcach Związki Józefa Piłsudskiego z Kielcami zestawienie bibliograficzne w wyborze Wybór i opracowanie Marta Boszczyk, Bożena Lewandowska Kielce 2011 1. Anar : Marszałek

Bardziej szczegółowo

Materiały nadesłane przez szkoły biorące udział w programie edukacyjnym Przywróćmy Pamięć 2005/2006

Materiały nadesłane przez szkoły biorące udział w programie edukacyjnym Przywróćmy Pamięć 2005/2006 Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 1 w Chełmie PROJEKT: Cały świat to jeden wielki Chełm Realizacja projektu Cały świat to jeden wielki Chełm - marzec 2006 Mamy za sobą kolejny etap realizacji projektu.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ

PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ PROGRAM WYCHOWAWCZY KLASY V SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZAWADCE OSIECKIEJ Tematy i zagadnienia (cele edukacyjne) 1. Wybór samorządu klasowego prawa i obowiązki ucznia -kształtowanie postaw patriotycznych i świadomości

Bardziej szczegółowo

Monika Markowska. Biblioteka Pedagogiczna zachowuje prawa autorskie do prezentacji.

Monika Markowska. Biblioteka Pedagogiczna zachowuje prawa autorskie do prezentacji. Monika Markowska Biblioteka Pedagogiczna zachowuje prawa autorskie do prezentacji. Przy prezentacji wykorzystano m.in.: zbiory Muzeum Lubuskiego im. Jana Dekerta w Gorzowie Wlkp., Kroniki Komendy Hufca

Bardziej szczegółowo

LearnIT project PL/08/LLP-LdV/TOI/140001

LearnIT project PL/08/LLP-LdV/TOI/140001 LEARNIT KOBIETY W IT EMANUELA (IT) Ten projekt został zrealizowany przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej. Projekt lub publikacja odzwierciedlają jedynie stanowisko ich autora i Komisja Europejska

Bardziej szczegółowo

Urodził się w 8.02. 1940 roku w Wilkowie, gmina Duszniki, powiat szamotulski. Miał trzech braci: Michała, Grzegorza i Zygmunta.

Urodził się w 8.02. 1940 roku w Wilkowie, gmina Duszniki, powiat szamotulski. Miał trzech braci: Michała, Grzegorza i Zygmunta. Urodził się w 8.02. 1940 roku w Wilkowie, gmina Duszniki, powiat szamotulski. Miał trzech braci: Michała, Grzegorza i Zygmunta. Tata profesora Lecha Krzyżaniaka Leon pracował w szkole jako nauczyciel.

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Znów jesteśmy w szkole!!!

Znów jesteśmy w szkole!!! Znów jesteśmy w szkole!!! 1 września 2003r. uroczystymi apelami rozpoczęliśmy nowy rok szkolny. Pani dyrektor Elżbieta Pytka powitała nas i naszych rodziców bardzo serdecznie. Następnie wprowadzony został

Bardziej szczegółowo

Jadwigi Dörr Poezja z wyboru Śladem recepcji

Jadwigi Dörr Poezja z wyboru Śladem recepcji Jadwigi Dörr Poezja z wyboru Śladem recepcji Redaktor naukowy Jadwigi Dörr Poezja z wyboru Śladem recepcji Redaktor naukowy Łódź 2011 Projekt okładki Mateusz Poradecki Projekt typograficzny Mateusz Poradecki

Bardziej szczegółowo

Czy znasz twórczość? organizowanego w ramach projektu Podlaskie spotkania z pisarzami, pod honorowym patronatem

Czy znasz twórczość? organizowanego w ramach projektu Podlaskie spotkania z pisarzami, pod honorowym patronatem Towarzystwo Nauczycieli Bibliotekarzy Szkół Polskich Rada Oddziału w Białymstoku zaprasza uczniów wszystkich typów szkół województwa podlaskiego do udziału w konkursie Czy znasz twórczość? organizowanego

Bardziej szczegółowo

Towarzystwo Regionalne Ziemi Świdnickiej

Towarzystwo Regionalne Ziemi Świdnickiej Dolnośląska Biblioteka Pedagogiczna we Wrocławiu Filia w Świdnicy Towarzystwo Regionalne Ziemi Świdnickiej Opracowanie Agnieszka Nawrocka Katarzyna Giedrys-Woźny Świdnica 2015 Na zjeździe założycielskim,

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ W KLASIE III SZKOŁY PODSTAWOWEJ WG PROGRAMU KREATOR

SCENARIUSZ ZAJĘĆ W KLASIE III SZKOŁY PODSTAWOWEJ WG PROGRAMU KREATOR SCENARIUSZ ZAJĘĆ W KLASIE III SZKOŁY PODSTAWOWEJ WG PROGRAMU KREATOR TEMAT ZAJĘĆ : Sławne kobiety w historii Polski. CEL OGÓLNY : Zapoznanie uczniów z sylwetkami sławnych kobiet. CELE OPERACYJNE : - uczeń

Bardziej szczegółowo

Centrum Nauki Kopernik. Jazda na rowerze praca mięśni i szkieletu

Centrum Nauki Kopernik. Jazda na rowerze praca mięśni i szkieletu 21 X 2011 21 października uczniowie klasy drugiej i szóstej byli na wycieczce w Warszawie. Dzień zaczęli od wizyty w Centrum Nauki Kopernik. Ponad 450 eksponatów w sześciu tematycznych galeriach oraz Teatr

Bardziej szczegółowo

KLUCZ ODPOWIEDZI. K O N K U R S H I S T O R Y C Z N Y dla gimnazjów etap szkolny

KLUCZ ODPOWIEDZI. K O N K U R S H I S T O R Y C Z N Y dla gimnazjów etap szkolny KLUCZ ODPOWIEDZI K O N K U R S H I S T O R Y C Z N Y dla gimnazjów etap szkolny Zadanie 1. max. 7 p. Wiosna Ludów na ziemiach polskich Zaznacz w tabeli (wpisując w odpowiednią rubrykę literę ), czy poniższe

Bardziej szczegółowo

Balon Krzysztof. 1. Życiorys. 4. Arkusz. Spis Treści: 2. Reakcje 3. Rysunek. Prezentacja końcowa Grupa 1011

Balon Krzysztof. 1. Życiorys. 4. Arkusz. Spis Treści: 2. Reakcje 3. Rysunek. Prezentacja końcowa Grupa 1011 Spis Treści: 1. Życiorys 2. Reakcje 3. Rysunek 4. Arkusz Balon Krzysztof Prezentacja końcowa Grupa 1011 Życiorys Urodziłem sie 21.10.1993 w Krakowskim szpitalu. Początkowe lata dzieciństwa spędziłem na

Bardziej szczegółowo

Przed podróŝą na Litwę

Przed podróŝą na Litwę Przed podróŝą na Litwę Źródło: http://www.hotels-europe.com/lithuania/images/lithuania-map-large.jpg BirŜai to niewielkie miasto litewskie wyznaczone jako miejsce kolejnego, juŝ piątego spotkania przedstawicieli

Bardziej szczegółowo

ROK 2016 ROKIEM HENRYKA SIENKIEWICZA

ROK 2016 ROKIEM HENRYKA SIENKIEWICZA ROK 2016 ROKIEM HENRYKA SIENKIEWICZA człowiek zawsze może wstąpić na lepszą drogę - póki żyje H. Sienkiewicz UROCZYSTE OBCHODY ROKU HENRYKA SIENKIEWICZA W POWIECIE PRUSZKOWSKIM POD HASŁEM HENRYK SIENKIEWICZ

Bardziej szczegółowo

SP Klasa V, Temat 17

SP Klasa V, Temat 17 Narrator: Po wielu latach od czasu sprzedania Józefa do Egiptu, w kraju Kanaan zapanował wielki głód. Ojciec Józefa Jakub wysłał do Egiptu swoich synów, by zakupili zboże. Tylko najmłodszy Beniamin pozostał

Bardziej szczegółowo

W imieniu Polski Walczącej

W imieniu Polski Walczącej Pisarski i publicystyczny dorobek Korbońskiego otwiera trylogia, W imieniu Kremla i W imieniu Polski Walczącej. Tom po raz pierwszy opublikował w ramach Biblioteki Kultury Instytut Literacki w Paryżu w

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr6 2012

Szkoła Podstawowa nr6 2012 Szkoła Podstawowa nr6 2012 Izabela Dąbrowska Arleta Goryszewska Elżbieta Komassa Małgorzata Łukaszewska SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ OGŁOSIŁ ROK 2012 ROKIEM JANUSZA KORCZAKA "Nie ma dzieci - są ludzie"

Bardziej szczegółowo

WITAJCIE PO FERIACH!!!

WITAJCIE PO FERIACH!!! SZKOŁA I JA WITAJCIE PO FERIACH!!! MŁODSZY SAMORZĄD SZKOLNY 1 MOJE ZIMOWE PRZYGODY Ferie zimowe spędziłam na wsi u swoich dziadków. Wesoło spędziłam czas. Pewnego razu wybraliśmy się na wycieczkę do lasu.

Bardziej szczegółowo

ALBUMY, PRZEWODNIKI, ENCYKLOPEDIE

ALBUMY, PRZEWODNIKI, ENCYKLOPEDIE SPIS NOWOŚCI W BIBLIOTECE SZKOLNEJ Zapraszamy do zapoznania się z niektórymi nowościami dostępnymi w bibliotece szkolnej. Są wśród nich między innymi pomoce dla nauczycieli oraz nowości czytelnicze zakupione

Bardziej szczegółowo

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK

KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Dał Polsce wolność, granice, moc i szacunek. Warsztaty historyczne KOMENDANT NACZELNIK MARSZAŁEK Śladami Józefa Piłsudskiego Część 2: DAŁ POLSCE WOLNOŚĆ, GRANICE, MOC SZACUNEK Podczas studiów Józef zaangażował

Bardziej szczegółowo

Rodzina Gierlachów - koncert w rodzinnym mieście

Rodzina Gierlachów - koncert w rodzinnym mieście 1 Rodzina Gierlachów - koncert w rodzinnym mieście Chyba dobrze czuli się Państwo na sanockiej scenie. To było widać i słychać Tatiana Hempel-Gierlach: Tak, w Sanoku zgotowano nam wspaniałe przyjęcie,

Bardziej szczegółowo

BIBLIOGRAFIE, ICH RODZAJE, ZASTOSOWANIE

BIBLIOGRAFIE, ICH RODZAJE, ZASTOSOWANIE BIBLIOGRAFIE, ICH RODZAJE, ZASTOSOWANIE Bibliografia z greki biblion książka, graphen pisać Bibliografia uporządkowany spis / wykaz,zestawienie dokumentów / zestawiony wg pewnych kryteriów, spełniający

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN GRY MIEJSKIEJ Śladem bohaterów 1863 24 maja 2013 r. 1. Organizatorzy

REGULAMIN GRY MIEJSKIEJ Śladem bohaterów 1863 24 maja 2013 r. 1. Organizatorzy REGULAMIN GRY MIEJSKIEJ Śladem bohaterów 1863 24 maja 2013 r. 1. Organizatorzy Organizatorem gry miejskiej Śladem bohaterów 1863, zwanej dalej Grą, która odbędzie się 24 maja 2013 r., jest Książnica Cieszyńska,

Bardziej szczegółowo

Franciszek Wójcik (1903-1984)

Franciszek Wójcik (1903-1984) Franciszek Wójcik (1903-1984) wystawa: Pejzaże z Rzymu i Zakopanego 04.03.2011 18.03.2011 Connaisseur Salon Dzieł Sztuki Kraków, Rynek Główny 11 Franciszek Wójcik (1903-1984) Urodzony 2 stycznia 1903 r.

Bardziej szczegółowo

Historia Szkoły Podstawowej nr 6 im. Juliusza Słowackiego w Sosnowcu

Historia Szkoły Podstawowej nr 6 im. Juliusza Słowackiego w Sosnowcu Historia Szkoły Podstawowej nr 6 im. Juliusza Słowackiego w Sosnowcu Szkoła Podstawowa nr 6 im. Juliusza Słowackiego w Sosnowcu swoją obecną siedzibę przy ul. Wawel 13 zajmuje od 1924 roku. Fragment internetowego

Bardziej szczegółowo

12.02.2014 Gmina (Miasto) Słupca Szkoła Podstawowa nr 3 im. Adama Mickiewicza w Słupcy

12.02.2014 Gmina (Miasto) Słupca Szkoła Podstawowa nr 3 im. Adama Mickiewicza w Słupcy Cyfrowa Dziecięca Encyklopedia Wielkopolan zajęcia warsztatowe dla uczniów ze szkół powiatu słupeckiego przeprowadzone przez nauczycieli z Biblioteki Pedagogicznej w Słupcy Cyfrowa Dziecięca Encyklopedia

Bardziej szczegółowo

Laureat: Nagrody Nobla 80 Nagrody NIKE 98

Laureat: Nagrody Nobla 80 Nagrody NIKE 98 Laureat: Nagrody Nobla 80 Nagrody NIKE 98 Nadchodzi dla Miłosza czas przełomowy zmierzenie się ze sławą i popularnością. Milczenie krytyki polskiej na temat Miłosza ; nieśmiałe upominanie się o jego miejsce.

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z DZIAŁAŃ W RAMACH ROKU JANUSZA KORCZAKA

SPRAWOZDANIE Z DZIAŁAŃ W RAMACH ROKU JANUSZA KORCZAKA SPRAWOZDANIE Z DZIAŁAŃ W RAMACH ROKU JANUSZA KORCZAKA Szkoła Podstawowa z Oddziałami Integracyjnymi nr 1 im. Janusza Korczaka Ul. B. Chrobrego 29 44-200 Rybnik Tel. 032 4222587 Szkoła nosi imię Janusza

Bardziej szczegółowo