Z perspektywy nietoperza Wybory do sejmiku województwa małopolskiego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Z perspektywy nietoperza Wybory do sejmiku województwa małopolskiego"

Transkrypt

1 Maria Nowina-Konopka Z perspektywy nietoperza Wybory do sejmiku województwa małopolskiego Analogia do sposobu widzenia świata przez nietoperza, przy analizie wyborów do sejmiku wojewódzkiego w Małopolsce, narzuca się niemal automatycznie. Po pierwsze dlatego, że nietoperz latając emituje fale dźwiękowe, a nadsłuchując odbitego echa, po długości oczekiwania, określa wielkość, kształt i dystans dzielący go od przeszkody. Takim właśnie odbitym echem wydawały się być w Małopolsce wybory do sejmiku. Przebiegały one w cieniu innych wyborów, powodując zakłócenia w naturalnym odbiorze sposobu ich prowadzenia. Ponadto regionalne problemy zdawały się być przeszkodą dla polityków niezauważalną, a nadawany sygnał pochodził zazwyczaj z centrali, nie zaś od lokalnych działaczy. Analogia ta jest tak wyrazista także dlatego, że wbrew obiegowym opiniom, nie wszystkie nietoperze pozbawione są wzroku, choć faktem jest, że duża ich część ma ten zmysł daleko uwsteczniony. Podobnie i z wyborami do sejmików, wydaje się, że w rywalizacji udział bierze tylko garstka kandydatów. Reszty niejako nie widać, nie można ich zobaczyć, bo albo nie inwestują w nich komitety, albo sami nie wierząc w zwycięstwo nie podejmują czynności wyborczych. W efekcie obywatelom uwstecznia się zmysł wzroku, gdyż świat, który obserwują to jedynie wycinek otaczającej ich rzeczywistości. I w końcu porównania tego użyto dlatego, że nietoperz w odróżnieniu od wielu innych ssaków odpoczywając zwisa głową w dół. Przyjmując odmienną perspektywę nieco inaczej widzi kolejność wygranych względem przegranych. Podobnie odwrócony obraz obserwujemy, analizując wyniki wyborów z 2010 roku, w efekcie których PiS i PO zamieniły się miejscami. Na głowie stanęła także sama istota wyborów, które choć przymiotnikowo zwane samorządowymi, sterowane były centralnymi ambicjami. Sytuacja polityczna w sejmiku wojewódzkim w kadencji W wyniku wyborów zarządzonych na dzień 12 listopada 2006 roku układ sił w małopolskim sejmiku nie pozwalał żadnemu komitetowi na samodzielność w prowadzeniu lokalnej polityki. Wygrane Prawo i Sprawiedliwość zmuszone było do zawiązania porozumienia z Ligą Polskich Rodzin i Polskim Stronnictwem Ludowym, formułując tym samym większość. 27 listopada 2006 roku na sesji inaugurującej III kadencję samorządu województwa z 29 głosami poparcia nowym marszałkiem województwa małopol- 137

2 138 Maria Nowina-Konopka skiego został Marek Nawara 1. Ponadto w zarządzie województwa zasiedli: jako wicemarszałkowie Andrzej Romanek 2, rekomendowany przez PiS i Wojciech Bosak 3, wystawiony przez LPR. Członkami zarządu województwa zostali natomiast Zbysław Owczarski 4 z PiS oraz Wojciech Kozak 5, z ramienia PSL. W trakcie pierwszego posiedzenia radni wybrali także przewodniczącego sejmiku województwa małopolskiego, którym został Andrzej Sztorc z PSL oraz jego zastępców. Na stanowiska te powołano Witolda Kozłowskiego (PiS), Kazimierza Barczyka (PO) i Stanisława Dębskiego (LPR) 6. Sejmik w trakcie swojej czteroletniej kadencji obradował 52 dwa razy, z czego dwukrotnie jeszcze w roku wyborczym 2006, po 12 razy w 2007 i 2009 oraz po 13 razy w 2008 i 2010 roku. Jego obrady kilkakrotnie zaburzone były wojnami politycznymi będącymi skutkami konfliktów wewnątrzklubowych lub pomiędzy partiami. Bodaj najistotniejszy z nich miał miejsce już po kilku miesiącach funkcjonowania koalicji PiS-LPR-PSL. Wtedy też liderzy największego klubu małopolskiego sejmiku podjęli starania mające na celu odsunięcie od sterów urzędującego wówczas marszałka Marka Nawarę. Jego osoba od samego początku istnienia koalicji była PiS nie na rękę, a bardziej naturalnym kandydatem partii Jarosława Kaczyńskiego na to stanowisko był Andrzej Romanek, polityk blisko związany ze Zbigniewem Ziobrą. W obliczu jednak narastającego w 2006 roku zagrożenia uformowaniem się koalicji większościowej PO-PSL-LPR, PiS ugięło się i w związku z protestami koalicjantów przełknęło kandydaturę Marka Nawary, startującego z listy PiS, ale będącego osobą zdecydowanie niezależną. Marszałek od początku deklarował chęć współpracy ze wszystkimi samorządowcami, w tym także z lewicowym prezydentem Krakowa Jackiem Majchrowskim. Ostateczną ością niezgody pomiędzy M. Nawarą a PiS stała się kwestia podjętej przez marszałka akcji sprzeciwu wobec propozycji rządu dających wojewodom prawo weta w stosunku do decyzji organów samorządu terytorialnego o podziale środków z Unii Europejskiej. Pod koniec lutego 2007 r. PiS podjęło nieudaną próbę odwołania Marka Nawary ze stanowiska marszałka. Lider Wspólnoty Małopolskiej wraz z trzema innymi radnymi 7 wystąpił wtedy z Klubu PiS i założył własny, który będąc niezależną siłą mógł przystąpić do nowej formującej się większości: PO-PSL-WM. W konsekwencji zawirowań koalicyjnych doszło do reorganizacji zarządu województwa. Podczas V Sesji sejmiku województwa małopolskiego 8 marca 2007 roku podjęta została uchwała w sprawie odwołania i zwolnienia z pełnienia obowiązków Andrzeja Romanka i Wojciecha Bosaka wicemarszałków województwa oraz członka zarządu Zbysława Owczarskiego 8. W zarządzie województwa zasiedli 1 Na 38 głosów ważnych: 8 radnych było przeciwko, 1 wstrzymał się od głosu. Zob. Pierwsza sesja nowe władze, 2 Poparło go 27 radnych, 9 było przeciw, 2 wstrzymało się od głosu. Ibidem. 3 Poparło go 24 radnych, 14 było przeciw, nikt nie wstrzymał się od głosu. Ibidem. 4 Poparło go 24 radnych. Ibidem. 5 Poparło go 25 radnych. Ibidem. 6 Radni ci uzyskali odpowiednio 32, 32 i 28 głosów. Ibidem. 7 Byli to: Andrzej Sasuła, Jan Bereza i Ewa Klich. 8 Zmiany w zarządzie województwa, zob.

3 Z perspektywy nietoperza. Wybory do sejmiku województwa małopolskiego rekomendowani przez Platformę Obywatelską Roman Ciepiela (wicemarszałek), Leszek Zegzda (wicemarszałek) oraz Marek Sowa (członek zarządu) 9. Na tym samym posiedzeniu Marek Nawara ogłosił, iż w szeregi Wspólnoty Małopolskiej wszedł dotychczasowy radny LPR, Adam Kwaśniak. Ruch ten zapoczątkował powolny koniec Klubu Ligii Polskich Rodzin, gdyż w późniejszym terminie wystąpili z niego jeszcze Piotr Stachura i Wojciech Bosak, przechodząc na stronę PO oraz Stanisław Dębski dołączając do WM 10. Pod koniec III kadencji układ sił w sejmiku prezentował się więc nieco inaczej, aniżeli na jego początku. I choć liczba klubów pozostała bez zmian, zarówno ich pozycja, jak i skład osobowy uległ zasadniczym zmianom, powodującym przesunięcie ośrodka władzy. W klubie PO zasiadało 15 radnych, PiS 11, Wspólnoty Małopolskiej 7, PSL 4 i w klubie Razem dla Małopolski 2. Pod koniec kadencji wydawało się, że może dojść do jeszcze jednej rewolucji. Media spekulowały, iż PiS po raz kolejny chce przekonać do siebie WM i PSL i do kampanii samorządowej wystartować z pozycji partii w województwie rządzącej. Było to o tyle prawdopodobne, że do zgrzytów wewnątrz koalicji dochodziło coraz częściej, zwłaszcza ze względu na kontrowersyjną osobę przewodniczącego sejmiku Andrzeja Sztorca (PSL), który w dwóch instancjach sądowych skazany został za wyłudzenia unijnych dopłat dla rolników 11. W końcu jednak koalicja rozpadła się sama, bez zewnętrznej ingerencji PiS. Ostatniego dnia stycznia 2010 roku, na zakończenie sesji sejmiku, kluby PO i PSL wydały oświadczenie, iż ich koalicja ze Wspólnotą Małopolską została zerwana. Przyczyną rozpadu był spór o stanowisko nowego przewodniczącego sejmiku. W myśl umowy koalicyjnej należy się ono PSL. Tymczasem [ ] Wspólnota Małopolska nie poparła kandydatki ludowców, Urszuli Nowogórskiej. Mimo braku poparcia WM, Nowogórska przewagą jednego głosu została przewodniczącą 12. Do przesunięć personalnych musiało dojść w związku z objęciem mandatu poselskiego przez Andrzej Sztorca. Zawirowania osobowe miały miejsce w trakcie III kadencji raz jeszcze w związku z odwołaniem ze stanowiska wiceprzewodniczącego Stanisława Dębskiego, jego miejsce zajęła Ewa Klich z WM. Pomimo jednak wspomnianych konfliktów i zmian kadrowych zarząd województwa małopolskiego jest przez ekspertów oceniany pozytywnie, choć względem każdego z członków sformułowano pewne zastrzeżenia B. Mikołajewska, Mała Polska ministra, Polityka, 25 czerwca 2007; B. Kuraś, PO rządzi w Małopolsce, Gazeta Wyborcza, 9 marca 2007; G. Skowron, Powrót Marszałka Nawary, Dziennik Polski, 27 listopada Radni Województwa Małopolskiego, Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego, UM/podmiotowe/Sejmik /Archiwa/ /Sklad/klubowy/default.htm?list=1&page=1. 11 B. Kuraś, Zaskakujące manewry w małopolskim sejmiku, Gazeta Wyborcza, 24 lutego Zerwana koalicja w sejmiku małopolskim, w_sejmiku_malopolskim.html. 13 Więcej na ten temat zob: P. Todorczuk, Oceniamy władze naszego województwa, Gazeta Krakowska, 12 listopada

4 Maria Nowina-Konopka Charakterystyka podmiotów rywalizujących w wyborach do sejmiku Województwo małopolskie jest, zważywszy na jego obszar, stosunkowo niewielkim regionem Polski. Charakteryzuje się natomiast dość wysokim poziomem zaludnienia, układającym się w model 4:4 w relacji do poprzedniego wskaźnika. Małopolska jest bowiem czwartym powierzchniowo najmniejszym i czwartym ludnościowo największym województwem, z bardzo wysokim wskaźnikiem gęstości zaludnienia (122 osoby/km²). W wyborach do sejmiku województwa małopolskiego zarejestrowano 14 list. Tylko 8 z nich zgłoszono we wszystkich okręgach. Do komitetów o zasięgu ogólnowojewódzkim zaliczamy przede wszystkim jednostki reprezentujące wiodące w Polsce partie polityczne (PO, PiS, PSL, SLD), ale również mniejsze ugrupowania, tj. Komitet Wyborczy Polska Partia Pracy Sierpień 80, Komitet Wyborczy Wyborców Janusza Korwin-Mikke, Komitet Wyborczy Prawica Rzeczypospolitej oraz lokalny Komitet Wyborczy Wyborców Wspólnota Małopolska Marka Nawary. Trzy komitety wyborcze zarejestrowały się w jednym okręgu wyborczym, przy czym każdy w innym. Komitet Wyborczy Wyborców Praw Człowieka wystartował w mieście Krakowie, Komitet Wyborczy Liga Polskich Rodzin zgłosił swoją listę w okręgu nr 4, natomiast Komitet Wyborczy Wyborców Krajowa Wspólnota Samorządowa zarejestrował się w południowo- -wschodniej części województwa. W związku z różnym rozmiarem, zasięgiem oraz powiązaniami Komitetów Wyborczych ze strukturami ogólnopolskim, niejednorodnie kształtowała się liczba wystawianych na listach kandydatów. Największą liczbę pretendentów do sejmiku zgłosił KW PSL i KW PO po 78 kandydatów. W dalszej kolejności uplasował się KW PiS (77 kandydatów), lokalny komitet KWW Wspólnota Małopolska Marka Nawary (74 kandydatów), KW SLD (71 kandydatów), KW Prawica Rzeczpospolitej (62 kandydatów), KWW Wyborców Janusza Korwin-Mikke (55 kandydatów), dalej ex aequo KW PPP Sierpień 80 oraz KKW Lewica (po 46 kandydatów) następnie KWW Sprawiedliwy Kraków (37 kandydatów), KW Narodowe Odrodzenie Polski (25 kandydatów), KWW Obrony Praw Człowieka (9 kandydatów), a na końcu KW Liga Polskich Rodzin i KWW Krajowa Wspólnota Samorządowa (po 6 kandydatów). Sposób układania list jest każdorazowo wypadkową polityki lokalnej i interesu partyjnego. Ze względu jednak na specyfikę wyborów do sejmików wojewódzkich, w których bardzo wyraźnie uwidacznia się partyjny charakter tego balotażu, przyznawanie miejsc na listach odbywa się głównie przez liderów partyjnych szczebla centralnego. Można więc zaryzykować stwierdzenie, że numer na liście jest swego rodzaju testem kandydata na jego popularność i pozycję w ugrupowaniu. W pozycjonowaniu nazwisk na listach stosuje się zazwyczaj dwie metody: doboru lokomotyw wyborczych, będących zazwyczaj jedynkami oraz metody przyciągania głosów na nazwiska. 140

5 Z perspektywy nietoperza. Wybory do sejmiku województwa małopolskiego Jedynki na listach to zazwyczaj osoby dla ugrupowania zasłużone lub strategicznie myślące, rozwojowe, z tego też względu niemal każdy z komitetów wyborczych pozyskał do wyborów przedstawicieli z obu tych grup. W tej części artykułu zaprezentuję najważniejsze osiągnięcia wybranych lokomotyw wyborczych. Na liście SLD obserwujemy wspomniany dualizm młodości i doświadczenia. Jedynkami zostali m.in. Bogusław Mąsior lider chrzanowskiego SLD, honorowy obywatel miasta Chrzanowa 14, członek Business Center Club, senator III i V kadencji, w latach radny powiatu chrzanowskiego, radny sejmiku wojewódzkiego III kadencji; Monika Piątkowska od 2003 r. szef Wydziału Strategii i Rozwoju Miasta Urzędu Miasta Krakowa, współtwórca Strategii Rozwoju Krakowa oraz Wieloletniego Planu Inwestycyjnego, od listopada 2009 roku Pełnomocnik Prezydenta Miasta Krakowa ds. Marki Kraków, odpowiadająca za kształtowanie wizerunku Krakowa i zarządzanie marką miasta 15 oraz Mieczysław Mietła z administracją państwową związany od dawna, w latach był etatowym pracownikiem Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, w latach zasiadał z ramienia SLD w Senacie V kadencji. PSL wystawiło na pierwszych miejscach samych znanych działaczy. Byli wśród nich Jacek Soska, który w latach sprawował z ramienia ZSL mandat posła na Sejm X kadencji, potem także z ramienia PSL był posłem sejmu I i II kadencji. W latach dziewięćdziesiątych pełnił funkcję wiceministra rolnictwa. W regionie znany jako założyciel Wiejskiego Centrum Integracji Europejskiej promującej UE na wsi; Wojciech Kozak wiceprzewodniczący rady powiatu wielickiego, członek zarządu województwa III kadencji; Urszula Nowogórska, która od 2001 roku działa w strukturach Polskiego Stronnictwa Ludowego, członek Zarządu Wojewódzkiego PSL w Krakowie, Zarządu Powiatowego PSL w Limanowej oraz Prezes Forum Młodych Ludowców Powiatu Limanowskiego, przewodnicząca sejmiku wojewódzkiego III kadencji. Komitet Wyborczy Platforma Obywatelska RP wystawił do wyborów nie tylko działaczy znanych, ale także realnie sprawujących w województwie władzę. Na pierwszych miejscach list wyborczych znaleźli się m.in. Marek Sowa w 1999 roku pracownik w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Małopolskiego, kierownik agendy Urzędu Marszałkowskiego w Oświęcimiu, zastępca dyrektora Kancelarii Zarządu, współtwórca Oświęcimskiego Strategicznego Programu Rządowego, członek zarządu województwa małopolskiego III kadencji 16, Roman Ciepiela w latach zastępca dyrektora ds. merytorycznych Małopolskiego Instytutu Samorządu Terytorialnego 14 Uchwałą nr XL/448/02 Rady Miejskiej w Chrzanowie z dnia 29 stycznia 2002 roku nadano Honorowe Obywatelstwo Miasta Chrzanowa panu Bogusławowi Mąsiorowi. 15 Monika Piątkowska o sobie, 16 Sylwetka Marka Sowy szerzej na temat list PO w województwie małopolskim, zob.: B. Kuraś, PO do sejmiku: Sowa, Czekaj, Dziwisz, Marczułajtis, Gazeta Wyborcza Kraków, 11 października

6 Maria Nowina-Konopka Administracji w Krakowie, od 2002 roku sprawował mandat radnego sejmiku województwa małopolskiego, do 2006 był jego wiceprzewodniczącym. W 2007 roku objął stanowisko wicemarszałka województwa 17. Na listach krakowskiej PiS jedynkami byli działacz związkowy oraz młodzi, ambitni, wykształceni aktywiści partyjni i biznesmeni lokalni. W okręgu nr 2 listę otwierał Wojciech Grzeszek związkowiec, członek KZ Solidarność od 1980 roku, wielokrotny przewodniczący małopolskiej Solidarności, w 2006 roku wiceprzewodniczący sejmiku małopolskiego. Liderami list byli także Krzysztof Tenerowicz w latach członek zarządu Radia Kraków S.A. oraz Jarosław Szlachetka w latach członek Młodzieżowej Rady Powiatu Myślenickiego, od 2003 roku członek partii Prawo i Sprawiedliwość, członek Rady Politycznej PiS oraz skarbnik Zarządu Okręgowego w Chrzanowie. W kampaniach wyborczych do parlamentu w 2005 i 2007 oraz w samorządowej w 2006 koordynator finansowy Komitetu Wyborczego PiS w okręgu nr 12. W latach pełnił on funkcję dyrektora biura poselskiego Marka Łatasa. W wyborach samorządowych w 2006 roku wybrany do Rady Miasta i Gminy w Myślenicach. Od lutego 2010 r. sprawował funkcję zastępcy wójta Gminy Pcim 18. KWW Ruch Wyborców Janusza Korwin-Mikke postawił na ludzi młodych, choć posiadających już staż partyjny i dorobek organizacyjny. Jarosław Szatan to członek Rady Głównej Unii Polityki Realnej i Straży UPR, kandydat w wyborach do Sejmu w 2007 roku oraz do Parlamentu Europejskiego w 2009 roku. W innym okręgu listę otwierał prezes Sekcji Młodzieżowej UPR w Krakowie Radzisław Franczak. Dwóch spośród polityków otwierających listę lokalnego ugrupowania Wspólnoty Małopolskiej Marka Nawary to kandydaci, którzy w poprzednich wyborach samorządowych startowali z listy Ligii Polskich Rodzin. Byli to Adam Kwaśniak i Stanisław Dębski. W Krakowie lokomotywą wyborczą był sam Marek Nawara. Marek Nawara w latach był wójtem oraz radnym gminy Zielonki, radnym sejmiku samorządowego województwa krakowskiego, w którym pełnił funkcję przewodniczącego. W latach był posłem na Sejm III kadencji z listy Akcji Wyborczej Solidarność. W kadencji oraz pełnił funkcję marszałka województwa małopolskiego. W 1999 roku został współprzewodniczącym Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Od 2002 roku był liderem utworzonego przez siebie lokalnego ugrupowania Wspólnota Małopolska. Lista nr 11 należąca do KW Prawica Rzeczypospolitej postawiła na działacza Solidarności, członka Polskiego Forum Ludowo Chrześcijańskiego Ojcowizna Ryszarda Popiełuszkę. 17 Strona domowa Romana Ciepiela Curriculum_vitae. 18 Strona domowa Jarosława Szlachetki 142

7 Z perspektywy nietoperza. Wybory do sejmiku województwa małopolskiego Pozostałe komitety wyborcze z racji śladowego poparcia wystawiły na swoich listach osoby, które pomimo aktywnie prowadzonej działalności w ugrupowaniu, z ramienia którego startowały, nie były znane szerszemu gronu odbiorców 19. Dodatkową barierą popularności był ich wiek. PPP Solidarność 80 wystawiła głównie ludzi bardzo młodych (średni wiek kandydata to 33 lata), którzy nie mieli możliwości zdobycia dużego doświadczenia w pracy w samorządzie. Podobnie sytuacja wyglądała w przypadku KW Narodowe Odrodzenie Polski. Wiek liderów list z tego ugrupowania wahał się w granicach lat. Drugą stosowaną przez wszystkie niemal komitety wyborcze metodą budowy list jest umieszczanie na nich osób noszących znane nazwiska. Osoby, które posiadają bądź to znaczne osiągnięcia na płaszczyźnie pozapolitycznej, bądź to spokrewnione z osobą znaną, przenoszą wysoki poziom rozpoznawalności medialnej swojego nazwiska na rozpoznawalność listy. Poczucie znania osoby znajdującej się na liście skutkuje wzrostem sympatii dla komitetu daną osobę wystawiającą, a tym samym może zwiększać prawdopodobieństwo wzięcia udziału w wyborach. Patrząc na ten zabieg z innej jeszcze strony, fakt zaangażowania w szeregi partii osoby cieszącej się autorytetem czy szacunkiem zdobytym na skutek prowadzonej przez siebie działalności, choćby i sportowej, podnosi w oczach wyborców rangę samej partii. Prosty mechanizm psychologiczny działa jak magnes, przyciągający dodatkowe głosy. I tak na liście Platformy Obywatelskiej wystawiono Jagnę Marczułajtis-Walczak (byłą olimpijkę w snowboardzie, właścicielkę dużej i cieszącej się dobrą renomą w województwie szkoły narciarskiej), łyżwiarza szybkiego Pawła Zygmunta oraz Barbarę Dziwisz bratanicę Kardynała Stanisława Dziwisza, osobistego wieloletniego sekretarza Jana Pawła II. Sportowcy docenieni zostali również na listach KWW Wspólnota Małopolska Marka Nawary, z ramienia której o mandat radnego wojewódzkiego ubiegał się biegacz narciarski Józef Łuszczek. KW Prawica Rzeczypospolitej wsparła się natomiast nazwiskiem Popiełuszko, wystawiając w swych szeregach kuzyna błogosławionego księdza Jerzego. Warto na koniec jeszcze dodać, iż analizując skład list wyborczych zaobserwować można kolejne zjawisko wysycania się partii politycznych. Chodzi bowiem o okoliczności związane z ograniczonymi zasobami kadrowymi partii w regionie. Kolejne balotaże zabierają z lokalnej sceny politycznej znanych i cenionych członków partyjnych, lokując ich w odległej Warszawie, czy nawet w Brukseli. W efekcie regionalne komitety zmuszone są do reorganizacji bazy członkowskiej i w procesie formułowania list wyborczych sięgania do członków 19 Przykładem może być KKW Lewica. Koalicja Lewica zarejestrowała 562 swoich kandydatów do sejmików wojewódzkich w wyborach samorządowych 2010 roku. Koalicja ta bazowała na dorobku organizacyjnym i osobowym Unii Lewicy III RP, która powstała 7 maja 2005 roku, a jej przewodniczącą została Izabela Jaruga-Nowacka. Od 10 grudnia 2005 roku przewodniczącym partii jest Piotr Musiał. Partie, które współtworzyły koalicję Unia Lewicy to: Antyklerykalna Partia Postępu RACJA, Centrolewica Rzeczypospolitej Polskiej, Demokratyczna Partia Lewicy, Nowa Lewica, Polska Partia Pracy, Polska Partia Socjalistyczna, Unia Pracy. Nikt z władz krajowych nie otwierał listy KKW Lewica w województwie Małopolskim. Zob. 143

8 Maria Nowina-Konopka mało znanych szerszemu gronu wyborców 20. Natomiast politycy znani, w tym parlamentarzyści, którzy zdecydują się jednak na start w wyborach samorządowych, zmotywowani są zazwyczaj potrzebą zwiększenia sobie bezpieczeństwa miejsca pracy (sytuacja ta miała miejsce w związku z kończącą się w 2011 roku kadencją Sejmu RP). Przebieg kampanii wyborczej Kampania do sejmiku wojewódzkiego toczyła się w Małopolsce w cieniu rywalizacji bardziej spektakularnej na prezydenta miasta Krakowa. Poziom upolitycznienia współzawodnictwa samorządowego był tak widoczny, iż de facto analiza kampanii wyborczej do sejmiku winna być rozpatrywana na tle szerszej perspektywy: rywalizacji partyjnej w Polsce oraz w związku z ostrą batalią o przejęcie prestiżowych foteli prezydenckich w największych miastach w kraju. Tak więc charakterystyka kampanii samorządowej na wspomnianych szczeblach winna być prowadzona razem, a wytyczanie sztucznych granic w przypadku województwa małopolskiego jest o tyle bezzasadne, co i niepotrzebne. Stanisław Kracik kandydat na prezydenta Krakowa był twarzą kampanii Platformy. Podobnie Andrzej Duda, choć mało znany małopolskim zwolennikom PiS, a ogólnowojewódzkiemu elektoratowi w szczególności, był nieodłącznym fragmentem kampanii samorządowej ugrupowania Jarosława Kaczyńskiego. Jacek Majchrowski choć teoretycznie bezpartyjny, wspierany był przez lewicę, a przy okazji promował własne ugrupowanie skupione pod szyldem Komitet Wyborczy Wyborców Jacka Majchrowskiego. Wprawdzie Komitet ten wystawił obok kandydata na prezydenta jedynie przedstawicieli do Rady Miasta Krakowa, trudno pominąć w analizie ten tak istotny krakowski komitet wyborczy. Platforma Obywatelska, dysponując budżetem ok. 36 milionów złotych 21, zdecydowała o podziale środków w stosunku 30:70. Niespełna jedna trzecia środków wydatkowana miała zostać na kampanię centralną (spoty telewizyjne, billboardy, konwencje, funkcjonowanie sztabu), natomiast reszta jak informowała rzeczniczka sztabu Małgorzata Kidawa-Błońska na potrzeby prowadzenia czynności wyborczych w terenie 22. Strategia PO oparta była na przekazie wizerunkowym, budowanym na autorytecie Donalda Tuska. Billboardy z premierem miały w Polsce jeden element wspólny hasło Nie róbmy polityki. Druga część była modyfikowana: Nie róbmy polityki. Budujmy mosty, Budujmy Polskę, Budujmy szkoły, Budujmy drogi. Małopolska PO, zdaniem Marka Sowy, wystartowała do kampanii do sejmików z hasłem Tak, jesteśmy skuteczni! R. Alberski, M. Cichosz, POPiSowe zwycięstwo. Wybory do Sejmiku województwa dolnośląskiego, [w:] Wybory do sejmików województw w 2006 r., pod red. Roberta Alberskiego, Marzeny Cichosz i Łukasza Tomczaka, Wrocław 2010, s PO wyda na kampanię samorządową grube miliony złotych, 22 Ibidem. 23 PO chce w sejmiku wielkiej koalicji, 144

9 Z perspektywy nietoperza. Wybory do sejmiku województwa małopolskiego Hasło to jednak nie zostało należycie spopularyzowane. Nawet sami kandydaci nie odnosili się do niego, tworząc własne. I tak Grzegorz Lipiec promował się bądź to hasłem Dla Ciebie, dla Krakowa, dla Małopolski 24 lub w ogóle bez hasła. Małgorzata Radwan-Ballada przekonywała z plakatów i ulotek, iż Liczy się SKUTECZNOŚĆ, natomiast wieloletni polityk lokalny Grzegorz Stawowy perswadował, że był, jest i będzie Z dala od polityki 25. Wielość haseł i brak wyraźnie zdefiniowanego przesłania wyborczego powodowały zamęt, który dodatkowo wzmacniany był jeszcze jednym hasłem kandydata na prezydenta miasta Stać nas na więcej!. Platforma w kampanii samorządowej ewidentnie zarządzana była centralnie, tłamsząc niejako lokalne inicjatywy. W rywalizacji tej nie bazowano na problematyce lokalnej, lecz odwoływano się do poparcia w skali całego kraju i wskazywano na sukcesy partii rządzącej. Dyskurs problemowy, zogniskowany na sprawach Małopolski, toczył się natomiast na poziomie rywalizacji prezydenckich. Prawo i Sprawiedliwość rozpoczęło kampanię samorządową od stworzenia Programu Samorządowego, tak ogólnego, jak i dla każdego województwa 26. Strategia dla Małopolski 84 stronicowy dokument, nie miała charakteru reklamowego, a jej zasięg oddziaływania był bardzo ograniczony. Materiał ten służył raczej nakreśleniu wytycznych dla kandydatów PiS celem wzmocnienia jednomyślności w szeregach partii i przekazaniu kandydatom konkretnych argumentów, które mogliby wykorzystywać w dyskusjach. Z czasem nabrał on dodatkowego znaczenia, gdyż w trakcie kampanii samorządowej nastąpił w PiS rozłam, w wyniku którego z partii wyodrębniło się kilkunastu posłów, zakładając własną organizację polityczną Polska Jest Najważniejsza. Jednomyślność kandydatów PiS na listach była więc warunkiem sine qua non utrzymania się w partii, gdyż wszelkie formy braku subordynacji groziły usunięciem poza ramy ugrupowania, a we wcześniejszym etapie nawet z listy. 14 listopada 2010 roku odbyła się w Krakowie konwencja wojewódzka Prawa i Sprawiedliwości, na której potwierdzono myśl Jarosława Kaczyńskiego z ogólnopolskiej konwencji samorządowej, iż do wyborów PiS stanęła z hasłem Prawo i Sprawiedliwość 27. To hasło chyba nie bardzo pasowało lokalnym działaczom, którzy na plakatach umieszczali sentencje niemal dowolne, np. Renata Godyń-Swędzioł przekonywała, iż Ochrona zdrowia jakością Twojego życia, a Ryszard Gitis reklamował się jako Drugie pokolenie w walce o wolną Polskę. Joachim Brudziński (szef Komitetu Wykonawczego PiS), prezentując w mediach strategię na wybory samorządowe, zwrócił uwagę na fakt, iż kampania 24 Grzegorz Lipiec na wycieraczce, Krakowska Gazeta Internetowa, Kraków, 13 listopada 2010, index.php/co-tam-panie-w-polityce/514-grzegorz-lipiec-na-wycieraczce. 25 Stawowy: z dala od polityki, blisko cmentarza, Krakowska Gazeta Internetowa, Kraków, 2 listopada 2010, idziemy-z-hasem-prawo-i-sprawiedliwo&catid=34:informacje&item id=

10 146 Maria Nowina-Konopka prowadzona jest wysiłkiem wszystkich struktur partyjnych, gdyż wszyscy posłowie zobligowani zostali do przeprowadzenia kilkudziesięciu spotkań bezpośrednich, a na poziomie regionalnym zapowiadano organizację spotkań z udziałem szefostwa partii. Chcemy żeby w każdym z województw prezes się pojawił. Każdy z naszych parlamentarzystów jest zobowiązany do maksymalnej mobilizacji i każdy będzie musiał odbyć po kilkadziesiąt spotkań w najbliższym czasie. Chcemy dotrzeć do każdej gminy, a nawet parafii 28 powiedział J. Brudziński. Wspomaganie się najwyższymi autorytetami PiS polegało także na fotografowaniu się kandydatów ze Zbigniewem Ziobrą najbardziej znanym i szanowanym działaczem PiS w województwie. Spoty wyborcze Prawa i Sprawiedliwości także miały charakter ponadlokalny. Cykl Myśl samodzielnie czy Jesteś u siebie nie miały odwołania do wyborów do sejmików. Rywalizacji tej nie wspierała także kampania na urząd prezydenta Krakowa. Wystawienie przez partię mało znanego kandydata powodowało przeniesienie sił sztabowców na wykreowanie Andrzeja Dudy na polityka godnego urzędu prezydenta oraz na powiązanie wizerunku A. Dudy z ugrupowaniem J. Kaczyńskiego. Rywalizacja ta była o tyle trudna, iż przeciwnikami politycznymi byli urzędujący od 8 lat prezydent Krakowa oraz mający poparcie Platformy Stanisław Kracik. Na tle konkurencji Andrzej Duda był politykiem młodym (a więc niepowiązanym z poprzednim systemem), energicznym (Jacek Majchrowski jest w wieku emerytalnym) i nieuwikłanym w układy samorządowe (zarówno w stosunku do urzędującego prezydenta, jak i względem burmistrza podkrakowskich Niepołomic formułowano zarzuty medialne o domniemanej niegospodarności), dlatego do wyborów wystartował z hasłem Kraków przyszłości i drugim wspomagającym Andrzej Duda Prezydentem. Pomimo jednak wspomnianych przymiotów, nie będąc politykiem ze stażem, nie zdołał on nawet przejść do drugiej tury wyborów, a energia sztabu PiS zainwestowana głównie w A. Dudę spowodowała, iż kampania do sejmików prowadzona była na bocznym torze, w efekcie czego PiS przegrała na obu płaszczyznach. Polskie Stronnictwo Ludowe, budując strategie wyborcze, koncentrowało się głównie na organizacji spotkań bezpośrednich 29. W trakcie kampanii wyborczej jak przekonywali ludowcy trzeba się spotykać bezpośrednio z wyborcami, bo takie spotkania są najbardziej cenione 30. Kampania prowadzona była jedynie w terenie, a w mieście Krakowie, ze względu na dobrze przeprowadzony targeting, takie zabiegi po prostu nie miały sensu. Poza granicami aglomeracji miejskich, obok plakatów i ulotek, koncentrowano się na dotarciu do każdego wyborcy z hasłem odwołującym się do kilku tez: zrównoważony rozwój; praca; zdrowie; edukacja; środowisko naturalne; troska o mieszkańców i lokalne zasoby, przy czym hasłem wiodącym było stwierdzenie: Człowiek jest najważniejszy. Kampania PSL z założenia miała przebiegać spokojnie, w skupieniu, w nawią- 28 Strategia PiS na wybory samorządowe 2010: jak najwięcej spotkań, prezentacja programów, naszemiasto.pl/ artykul/611102,strategia-pis-na-wybory-samorzadowe-2010-jak-najwiecej,id,t.html. 29 Oto plan PSL na kampanię samorządową, /artykuly/307726,oto-plan-psl-na-kampanie-samorzadowa.html. 30 Ibidem.

11 Z perspektywy nietoperza. Wybory do sejmiku województwa małopolskiego zaniu do potrzeb i problemów społeczności lokalnej. Ten najistotniejszy element, odróżniający w sposób jaskrawy politykę PSL od poprzednio scharakteryzowanych dwóch ugrupowań, związany był z tym, że PSL nie walczyło w Krakowie o prezydencki fotel. Punkt ciężkości kampanii przesunięty więc został na rynki lokalne. Sojusz Lewicy Demokratycznej nie prowadził w regionie zbyt widocznej kampanii. Małopolska nie jest terenem dominacji SLD i Sojusz uzyskiwał w tym województwie śladowe poparcie. Z tego też względu kampania do sejmiku prowadzona była jedynie przez jedynki i to także w bardzo okrojonym zakresie. Hasło Człowiek, dom, praca było widoczne na billboardach i plakatach, które jasną czerwienią odcinały się od zaśnieżonej bieli listopadowej Małopolski. Ciekawym zabiegiem przedstawicieli SLD było także zwrócenie się do wyborców z ankietami. Ten bezpośredni sposób dotarcia do obywateli wydał się być dobrym chwytem marketingowym, gdyż wyborcy mieli wrażenie, że SLD interesuje się ich losem, dolą zwykłych obywateli. Wspólnota Małopolska Marka Nawary promowana była głównie wizerunkiem lidera. Najwyraźniej ograniczone środki finansowe nie pozwoliły Wspólnocie na odważne działania w mediach czy na ulicach Małopolski. Marek Nawara firmował na billboardach całość ugrupowania hasłem Nasze serca i wiedzę oddajemy dla Małopolski 31, reszta kandydatów zazwyczaj nie zamieszczała na swych plakatach haseł wyborczych (np. Maciej Stańczyk). Kampania ta jednak nie była zbyt widoczna, głośna i medialnie rozpropagowana. Ten największy lokalny komitet zginął w cieniu rywalizacji największych sił partyjnych w Polsce. Przyduszony konkurencją Marek Nawara nie był w stanie, pomimo dość wysokiego w województwie poziomu rozpoznawalności medialnej, przebić się do świadomości mieszkańców Małopolski. Było to przy tym ugrupowanie, które w swoim programie głośno odwoływało się do problematyki lokalnej i do bezpartyjności: uważamy, że w samorządach jest miejsce dla niepartyjnych ugrupowań, które chcą pracować na rzecz lokalnych i regionalnych społeczności - mówił Marek Nawara 32. Ogólnie można skonstatować, iż kampania do sejmików odbywała się spokojnie, choć zdarzały się małe konflikty i wpadki. W samej Platformie dochodziło do ostrych nieporozumień, których powodem było zrywanie sobie wzajemnie plakatów 33. Kandydaci PO skarżyli się, że w ramach wewnątrzpartyjnej rywalizacji dochodzi do niszczenia i usuwania plakatów wyborczych kolegów z partii. Jeśli zaś chodzi o gafy, warto nadmienić, iż Renata Godyń-Swędzioł, kandydowała do Rady sejmiku województwa małopolskiego a więc do ciała, którego w województwie formalnie nie ma. 31 Marek Nawara promuje Wspólnotę Małopolską, Gazeta Krakowska, 11 listopada Ibidem. 33 K. Sakowski, Wybory 2010 w Krakowie: plakatowa wojna na krakowskich ulicach, miasto.pl/ artykul/659598,wybory-2010-w-krakowie-plakatowa-wojna-na-krakowskich,id,t.html. 147

12 Maria Nowina-Konopka Podsumowując, rywalizacja samorządowa Anno Domini 2010 charakteryzowała się przede wszystkim nudą i infantylizmem 34. Zarzucano jej ponadto brak profesjonalizmu w przygotowaniu materiałów wyborczych, brak strategii przyciągnięcia wyborców, użycie dziecinnie prostych i oczywiście fałszywych haseł 35 oraz zbytnie upolitycznienie. Rezultaty wyborów i ich konsekwencje Analiza rezultatów wyborów w pierwszym rzędzie nasuwa znaną konstatację, iż po raz kolejny wybory do sejmiku mają charakter partyjny. Oznacza to, że w skład tego ciała weszły cztery komitety wyborcze, reprezentujące wiodące w skali ogólnokrajowej partie polityczne. W odróżnieniu natomiast od balotażu sprzed 4 lat należy zauważyć, iż w istotny sposób wzrosło poparcie dla komitetów wyborczych wyborców. O ile w 2006 roku cieszyły się one nikłym poparciem 0,5% głosów, to w 2010 roku komitety te zdobyły łącznie ponad 10% ważnie oddanych głosów. Zmiana ta jest symptomem formowania się lokalnych ugrupowań, mogących w przyszłości stanowić w Krakowie istotną siłę polityczną. Na szczególną uwagę w tym kontekście zasługuje wynik wyborczy lokalnego Komitetu Wyborczego Wyborców Wspólnota Małopolska Marka Nawary, skupionego wokół byłego marszałka województwa, który uzyskał ponad 6% głosów. Członkowie ugrupowania Marka Nawary znani są już małopolskiemu wyborcy z lat ubiegłych, jednakże po raz pierwszy w tych wyborach zdecydowano się na start samodzielny. Jak się jednak okazało, była to decyzja błędna. Tabela 8.1. Frekwencja w wyborach do sejmiku województwa małopolskiego (w procentach) Okręg: Nr 1 Powiaty: olkuski, chrzanowski, oświęcimski 47,11 47,23 49,87 Nr 2 Powiaty: miechowski, proszowicki, krakowski, wielicki 46,90 46,84 50,14 Nr 3 Miasto Kraków 35,13 42,01 43,17 Nr 4 Powiaty: wadowicki, myślenicki, suski, nowotarski, tatrzański 49,65 45,69 48,36 Nr 5 Miasto Tarnów, powiaty: bocheński, brzeski, dąbrowski, tarnowski 47,91 46,18 49,78 Nr 6 Miasto Nowy Sącz, powiaty: limanowski, gorlicki, nowosądecki 54,14 50,20 52,64 Województwo małopolskie 45,91 45,97 48,54 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Państwowej Komisji Wyborczej. 34 A. Maciejowski, Wybory 2010 w Krakowie: Czy nudna kampania się rozkręci?, Gazeta Krakowska, 15 listopada Ibidem. 148

13 Z perspektywy nietoperza. Wybory do sejmiku województwa małopolskiego Tabela 8.2. Wyniki wyborów do sejmiku województwa łódzkiego w latach 2006 i 2010 Ugrupowanie Głosy % głosów Mandaty % mandatów PO ,78 33, ,3 43,6 PiS ,44 31, ,0 41,0 PSL ,32 10, ,3 10,3 LiD/SLD ,79 9, ,1 5,1 LPR ,18 0, ,3 - KWW Wspólnota Małopolska , Marka Nawary Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Państwowej Komisji Wyborczej. Rozkład poparcia w okręgach uwidacznia różnorodność preferencji partyjnych w województwie (tabela 8.3). SLD cieszy się poparciem na północno- -zachodniej ścianie województwa oraz w mieście Krakowie, najsłabszy zaś wynik uzyskuje w południowo-wschodniej części Małopolski tam, gdzie PiS cieszy się niesłabnącą popularnością. Wyborcy z tego okręgu (nr 6) największą liczbę głosów oddali właśnie na partię Jarosława Kaczyńskiego. Ponad 41% poparcia to wynik przeszło o połowę lepszy aniżeli kolejnego konkurenta Platformy Obywatelskiej (niespełna 29%). PiS uzyskała także dobry wynik na Podhalu oraz w sąsiednich powiatach należących do okręgu nr 4, który to uznawany jest za tradycyjnie prawicowy. Platforma Obywatelska dominuje natomiast w Krakowie, w którym uzyskała 5 z 8 mandatów, przejmując w tym okręgu pozycję zdecydowanego lidera. Nie jest też dziwne, że w stolicy Małopolski PSL nie posiada swych wyborców i tam też zdobywa katastrofalnie niskie poparcie nieprzekraczające 2,5%. W odniesieniu do komitetów lokalnych warto wspomnieć, iż być może z racji ogólnie niskiego poparcia, nie można doszukiwać się jakiś zasadniczych różnic w geografii województwa. Jedynie Wspólnota Małopolska Marka Nawary uzyskała najwyższy wynik w okręgu 4, a więc tam, gdzie wysokim poparciem cieszy się PiS. Należy jednak przypomnieć, iż w poprzednich wyborach w 2006 roku członkowie tego Komitetu startowali ze wspólnej listy PiS, co potwierdza charakterystykę elektoratu południowej części Małopolski. Najgorszy wynik WM uzyskała w Krakowie, co wydaje się o tyle dziwne, iż właśnie w stolicy Małopolski najwyraźniej zaobserwować można było działania marszałka województwa. 149

14 Maria Nowina-Konopka PO PiS LiD/ SLD PSL V % 30,62 35,40 27,51 28,14 46,11 47,32 27,06 27,09 25,60 32,09 21,38 28,87 V % 26,92 20,98 31,92 28,15 31,24 27,02 39,97 39,48 34,47 31,14 40,97 41,15 V % 17,15 15,51 7,02 8,77 12,41 11,12 6,56 7,51 7,97 8,19 7,98 6,72 V % 9,10 12,61 12,19 20,51 1,84 2,33 7,20 8,58 13,07 12,96 9,90 9,48 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Państwowej Komisji Wyborczej. Tabela 8.3. Sejmik województwa małopolskiego rozkład poparcia dla partii w poszczególnych okręgach Ugrupowanie Okręg nr 1 Okręg nr 2 Okręg nr 3 Okręg nr 4 Okręg nr 5 Okręg nr Tabela 8.4. Sejmik województwa małopolskiego liczba mandatów uzyskanych w okręgach Okręg Okręg Ugrupowanie Okręg nr 1 Okręg nr 4 Okręg nr 5 Okręg nr 6 nr 2*) nr 3*) PO (+1) (+1) 2 3 (+1) 1 2 (+1) PiS 2 1 (-1) (-1) 3 4 (+1) (+1) LiD/SLD PSL 0 1 (+1) 1 2 (+1) (-1) (-1) LPR (-1) (-1) 1 0 (-1) 1 0 (-1) *) W wyborach w 2006 roku w okręg nr 2 był 5-mandatowy, nr 3 natomiast 9 mandatowy. W 2010 roku w okręgu nr 2 było do zdobycia 6 mandatów, a w okręgu nr 3 8 mandatów. Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Państwowej Komisji Wyborczej. Analiza frekwencji wyborczej w wyborach 2010 roku (tabela 8.1) nie wnosi zbyt wiele nowego do poznania elektoratu charakteryzowanego województwa. Z wyborów na wybory zauważyć można bowiem podobne tendencje. W odniesieniu do średniego poziomu frekwencji zauważalna jest wprawdzie mała pozytywna zmiana, albowiem w porównaniu z rokiem 2006 obserwujemy około 2,5% wzrost poziomu uczestnictwa w wyborach. W 2006 roku średnia frekwencja w województwie małopolskim wynosiła 45,97%, natomiast w cztery lata później 48,54%. Ten fakt stawia mieszkańców Małopolski także w dobrym świetle względem średniej krajowej, która w 2010 roku wyniosła niewiele ponad 43%. Dane te jednak w różny sposób rozkładają się w poszczególnych okręgach. Zdecydowanie najbardziej aktywni są wyborcy z okręgu nr 6 (powiat limanowski, gorlicki, nowosądecki i miasto Nowy Sącz), w którym frekwencja przekroczyła 52,6%. Średnio wyższy udział w wyborach charakteryzuje ten okręg od lat. W 2006 roku na terenach tych zaobserwowano frekwencję wyższą od średniej dla województwa o 4,23%, a w 2002 roku aż o 8,23% 36. Tendencję odwrotną

15 Z perspektywy nietoperza. Wybory do sejmiku województwa małopolskiego obserwować można na poziomie okręgu nr 3. W mieście Krakowie frekwencja w 2010 roku niższa była od średniej w województwie o 5,37%, w 2006 roku o 3,96%, a w 2002 roku aż o 10,78%! Generalnie jednak należy zauważyć, że frekwencja, tak w skali kraju, jak w województwie wzrasta, osiągając w roku 2010 poziom najwyższy w ciągu ostatnich 20 lat 37. Ów poziom uczestnictwa wiąże się także z liczbą ważnie oddanych głosów. Zastanawiające jest, że osoby, które decydują się na pójście na wybory, najrzadziej wiedzą na kogo oddać głos właśnie w przypadku sejmików wojewódzkich. Na tym poziomie wyborów obserwujemy nie tylko niższe uczestnictwo, ale także wyższy poziom nieważnie oddanych głosów. Oznaczać to może, że Polacy nie odnajdują się w wielości nazwisk i komitetów. Wybór jednoosobowy (wójta, burmistrza czy prezydenta) jest znacznie prostszy, radni miejscy czy powiatowi bliżsi są kompetencyjnie, geograficznie, mentalnie, natomiast radni sejmiku wojewódzkiego zdają się być bytem na tyle abstrakcyjnym, że dla wielu niemal niemożliwym do wyboru. Dlatego też na względnie stałym poziomie znajduje się procent ważnie oddanych głosów, wahający się w przedziale od 87,60% w 2002 roku do 88,55% w roku Optymistycznie na rzecz patrząc, można jednak na przestrzeni ostatnich lat dostrzec lekkie drgnięcie i zmianę odsetka nieważnie oddanych głosów o prawie 1% na rzecz proporcji głosów ważnych. W porównaniu z wyborami z 12 listopada 2006 roku zaobserwować można także małe przesunięcie elektoratu. W poprzednich wyborach PiS uzyskała 16 mandatów, PO 13, LiD 2, PSL 4 i LPR 4. Warto więc zwrócić uwagę, iż lewica i ludowcy cieszą się w województwie poparciem stałym, przesunięcie elektoratu nastąpiło natomiast z partii prawicowych bardziej w kierunku centrum sceny politycznej. O ile LPR w ogóle znikła z sejmiku, o tyle PiS nie utraciło swego posiadania (gdyż i tym razem uzyskało 16 miejsc w radzie), lecz raczej chlubny tytuł zwycięzcy poprzednich wyborów. Warto tym liczbom przyjrzeć się jeszcze z innej perspektywy. Otóż kiedy nałożymy na dane ogólnopolskie wyniki z Małopolski, to okaże się, że pomimo wspomnianych przesunięć, województwo małopolskie nadal można nazwać ostoją prawicy, lecz już w nieco innym sensie. W skali całego kraju w wyborach do sejmików wojewódzkich PO uzyskało 39,57% mandatów, PiS 25,13%, PSL 16,58%, SLD 15,15%, a pozostałe komitety 3,56%. W sejmiku województwa małopolskiego natomiast odpowiednio 43,59%, 41,02%, 10,26% i 5,13% mandatów. Dane te wskazują wyraźnie na nadreprezentację liczby mandatów PiS w małopolskim sejmiku w stosunku do ogólnej liczby mandatów uzyskanych w sejmikach w skali całego kraju. Warto zwrócić uwagę, na fakt, iż taka nadwyżka PiS idzie w parze z niedoreprezentowaniem SLD. W porównaniu z danymi ogólnopolskimi, w małopolskim sejmiku zasiada wyjątkowo mało posłów lewicy. Wspomniana nadwyżka PiS nie zmienia jednak faktu najistotniejszego, a mianowicie tego, iż PiS nie jest zdolna w regionie do przejęcia władzy. 37 D. Kołakowska, K. Manys, Frekwencja w wyborach najwyższa od 20 lat, Rzeczpospolita, 23 listopada

16 Maria Nowina-Konopka Tabela 8.5. Rozmiar nadreprezentacji w wyborach do sejmiku województwa małopolskiego w 2010 r. PO PiS PSL SLD Poparcie (%) 33,82 31,69 10,33 9,46 Mandaty (%) 43,59 41,02 10,26 5,03 Różnica +9,77 +9,33-0,07-4,43 Rozmiar nadreprezentacji 0,29 0,29-0,01-0,47 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Państwowej Komisji Wyborczej. Syntetyczne ujęcie wyników rywalizacji zawarte w tabeli 8.5 wskazuje także na nadreprezentację w wyborach do sejmiku mierzoną stosunkiem różnicy pomiędzy procentowym ujęciem liczby uzyskanych mandatów, a poparciem wyrażonym w procentach, względem odsetka głosów. Wskaźnik rozmiaru nadreprezentacji potwierdza pogląd, iż system oparty na metodzie d Hondta wspiera podmioty najsilniejsze i nie służy proporcjonalności reprezentacji ugrupowań mniejszych. Stosowany w wyborach do sejmików wojewódzkich proporcjonalny system wyborczy, z zastrzeżeniem 5% progu poparcia i stosunkowo niewielkimi okręgami wyborczymi wraz ze wspomnianą metodą przeliczania głosów, deprecjonuje więc podmioty małe. Przykładem z małopolskiej sceny politycznej jest Wspólnota Małopolska. Komitet ten, uzyskawszy w wyborach przeszło 6% poparcia, brał udział w podziale mandatów, ale żadnego nie otrzymał. Tabela 8.6. Indeks rywalizacyjności oraz efektywna liczba partii w wyborach do sejmiku województwa małopolskiego w latach Poparcie dla pierwszego komitetu (%) 45,35 (AWS) 19,07 (POPiS) 34,44 (PiS) 33,82 (PO) Poparcie dla drugiej partii (%) 19,62 17,86 30,78 31,69 (SLD) (LPR) (PO) (PiS) Indeks rywalizacyjności 0,43 0,92 0,90 0,94 ELP (poziom sejmiku) 2,17 5,25 3,33 2,69 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Państwowej Komisji Wyborczej. Kolejnym istotnym wskaźnikiem charakteryzującym system partyjny w województwie jest indeks rywalizacyjności (tabela 8.6). W 2010 roku uzyskał on parametr dotąd niespotykany, najbliższy wartości brzegowej, oznaczającej idealną równowagę pomiędzy podmiotami sceny politycznej. Wskaźnik rywalizacyjności na poziomie 0,94 pokazuje, iż proporcje poparcia dla pierwszego (PO 33,82%) i drugiego w kolejności wygranych komitetów (PiS 31,69%) są do siebie zbliżone. Tendencję tę obserwuje się, choć z różnym natężeniem od 2002 roku, co pozwala na wysnucie ostrożnej tezy, iż powoli następuje stabilizacja w regionalnym systemie partyjnym. 152

17 Z perspektywy nietoperza. Wybory do sejmiku województwa małopolskiego Indeksy rywalizacyjności interpretuje się ponadto na szerszym tle porównawczym, np. wartości indeksów agregacji czy efektywnej liczby partii 38. Wskaźnik pierwszy służy zmierzeniu stanu posiadania największej partii w stosunku do ogólnej liczby partii reprezentowanych w sejmiku. W 2010 roku indeks wyniósł 10,90, co wskazuje na dość wysoki poziom agregacji. Jest on związany z zawiązaniem koalicji PO z PSL z wyraźną dominującą pozycją podmiotu wygranego. Drugi ze wskaźników odnosi się do indeksu efektywnej liczby partii, który przyjmując wartość w przedziale pomiędzy 2 a 3 wskazuje, iż system partyjny składa się z dwóch dominujących podmiotów i dwóch sił słabszych. Analiza wskaźników w latach pozwala na sformułowanie wniosku, iż system partyjny w Małopolsce powoli się klaruje. W sejmiku zasiadają przedstawiciele kilku partii, a brak rozdrobnienia sceny politycznej powoduje z jednej strony łatwiejszą orientację obywateli, z drugiej zaś stabilniejsze zarządy województwa. Podział mandatów w sejmiku wyłonił zwycięzcę, który pomimo uzyskania dobrego wyniku nie byłby w stanie rządzić samodzielnie. Z tego też względu istniała konieczność dosztukowania do radnych PO koalicjanta, pozwalającego na posiadanie zwykłej większości 39. W sposób dość naturalny Platforma zdecydowała się na zawiązanie porozumienia z PSL. Owoce tego mariażu widoczne były już na I sesji sejmiku IV kadencji. Odbyła się ona 2 grudnia 2010 roku. W trakcie obrad sejmiku województwa małopolskiego wybrany został zarząd województwa. Jego marszałkiem został radny partii wygranej Marek Sowa (PO) 40, zaś wicemarszałkami Roman Ciepiela (PO) oraz Wojciech Kozak (PSL), natomiast członkami zarządu województwa Witold Latusek (PO) oraz Stanisław Sorys (PSL) 41. Ponadto sejmik wybrał swojego przewodniczącego, którym został Kazimierz Barczyk (PO), i jego zastępcę Renatę Godyń-Swędzioł (PiS). W efekcie stanowiska zostały przyznane w 4/7 Platformie Obywatelskiej, która tym samym umocniła swoją pozycje w regionie, dwa stanowiska zajęli koalicjanci z PSL, dostając fotel wicemarszałka i członka zarządu województwa, natomiast Prawo i Sprawiedliwość uzyskała stanowisko zastępcy przewodniczącego sejmiku. 38 Demokracje zachodnioeuropejskie. Analiza porównawcza, pod red. Andrzeja Antoszewskiego i Ryszarda Herbuta, Wrocław 1997, s W skali kraju Platforma w wyborach do sejmików uzyskała 30,89% poparcia i we wszystkich sejmikach musi szukać koalicjanta. J. Stróżyk, Platforma wygrała, ale to PSL świętuje, Rzeczpospolita, 25 listopada Był członkiem zarządu III kadencji. Uzyskał 22 spośród 39 głosów. Jego kontrkandydatem był Andrzej Romanek. 41 Zarząd województwa małopolskiego, zob: 153

18 Zamiast podsumowania Maria Nowina-Konopka Analiza wyborów z dnia 21 listopada 2010 roku pozwala na sformułowanie smutnego wniosku o największym przegranym jesiennej rywalizacji idei samorządności. Wydaje się tak, albowiem stopień upolitycznienia samorządów poprzez penetrację jej wszystkich struktur przez największe w kraju partie polityczne prowadzi do powolnego podmywania fundamentu społeczeństwa obywatelskiego. Festiwal popularności, swoisty casting poparcia dla PO, PiS, PSL i SLD stanowi jedynie protezę lokalnej kampanii wyborczej, a implementacja socjotechniki sprawdzonej w skali ogólnokrajowej na rynki lokalne jest próbą uwsteczniania obywatelom nie tyle zmysłu wzroku, co w ogóle postrzegania zasad sprawowania w państwie władzy. W ten sposób wyborcy z perspektywy nietoperza postrzegają nie tylko same wybory, ale całą lokalną demokrację. 154

Rodzaj wyborów Kadencja/czas Zasady Informacje dodatkowe

Rodzaj wyborów Kadencja/czas Zasady Informacje dodatkowe Wybory w Polsce Rodzaj wyborów Kadencja/czas Zasady Informacje dodatkowe WYBORY NA URZĄD PREZYDENT RP Kadencja pięcioletnia, urząd można sprawować tylko dwa razy (art. 127 ust. 2 Konstytucji RP z 2 kwietnia

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKATzBADAŃ. Preferencje partyjne w styczniu NR 7/2016 ISSN

KOMUNIKATzBADAŃ. Preferencje partyjne w styczniu NR 7/2016 ISSN KOMUNIKATzBADAŃ NR 7/2016 ISSN 2353-5822 Preferencje partyjne w styczniu Przedruk i rozpowszechnianie tej publikacji w całości dozwolone wyłącznie za zgodą CBOS. Wykorzystanie fragmentów oraz danych empirycznych

Bardziej szczegółowo

Opracowanie Urzędu Statystycznego w Krakowie. Małopolski Ośrodek Badań Regionalnych

Opracowanie Urzędu Statystycznego w Krakowie. Małopolski Ośrodek Badań Regionalnych 1 Opracowanie Urzędu Statystycznego w Krakowie Małopolski Ośrodek Badań Regionalnych Zespół w składzie: Marcin Marosz Małgorzata Piwowarczyk Marek Skuciński pod redakcją Krzysztofa Jakóbika Projekt okładki

Bardziej szczegółowo

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA październik 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 9 Rozdział III - Liderzy partii politycznych...

Bardziej szczegółowo

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA kwiecień 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 4 Rozdział II - Partie polityczne... 9 Rozdział III - Liderzy partii politycznych...

Bardziej szczegółowo

ZASOBY MIESZKANIOWE W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2006 R.

ZASOBY MIESZKANIOWE W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2006 R. URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE Informacja sygnalna Data opracowania - wrzesień 2007 r. Kontakt: e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 012 415 38 84 Internet: http://www.stat.gov.pl/urzedy/krak Nr 19

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012

Bardziej szczegółowo

Warszawa, sierpień 2014 ISSN NR 118/2014 OPINIE O DZIAŁALNOŚCI PARLAMENTU, PREZYDENTA I WŁADZ SAMORZĄDOWYCH

Warszawa, sierpień 2014 ISSN NR 118/2014 OPINIE O DZIAŁALNOŚCI PARLAMENTU, PREZYDENTA I WŁADZ SAMORZĄDOWYCH Warszawa, sierpień 2014 ISSN 2353-5822 NR 118/2014 OPINIE O DZIAŁALNOŚCI PARLAMENTU, PREZYDENTA I WŁADZ SAMORZĄDOWYCH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia

Bardziej szczegółowo

Warszawa, kwiecień 2011 BS/40/2011 LIDERZY PARTYJNI A POPARCIE DLA PARTII POLITYCZNYCH

Warszawa, kwiecień 2011 BS/40/2011 LIDERZY PARTYJNI A POPARCIE DLA PARTII POLITYCZNYCH Warszawa, kwiecień 2011 BS/40/2011 LIDERZY PARTYJNI A POPARCIE DLA PARTII POLITYCZNYCH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA lipiec 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 9 Rozdział III - Liderzy partii politycznych...

Bardziej szczegółowo

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA maj 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 9 Rozdział III - Liderzy partii politycznych... 12

Bardziej szczegółowo

Warszawa, marzec 2015 ISSN NR 33/2015 PREFERENCJE PARTYJNE W MARCU

Warszawa, marzec 2015 ISSN NR 33/2015 PREFERENCJE PARTYJNE W MARCU Warszawa, marzec 2015 ISSN 2353-5822 NR 33/2015 PREFERENCJE PARTYJNE W MARCU Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 9 stycznia 2015 roku Fundacja Centrum Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

Raport z badania ilościowego Jedynki

Raport z badania ilościowego Jedynki koordynator badania: Patrycja Brąglewicz Joanna Badura Maciej Banaszak Kamil Sikora Raport z badania ilościowego Jedynki Kandydaci z pierwszych miejsc list wyborczych do Parlamentu Europejskiego Kraków-Stambuł

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2014 ISSN NR 136/2014 WYBORY SAMORZĄDOWE

Warszawa, październik 2014 ISSN NR 136/2014 WYBORY SAMORZĄDOWE Warszawa, październik 2014 ISSN 2353-5822 NR 136/2014 WYBORY SAMORZĄDOWE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

, , PREFERENCJE WYBORCZE W PAŹDZIERNIKU 96 WARSZAWA, PAŹDZIERNIK 96

, , PREFERENCJE WYBORCZE W PAŹDZIERNIKU 96 WARSZAWA, PAŹDZIERNIK 96 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 012 415 38 84 Internet: http://www.stat.gov.pl/krak Informacja sygnalna - Nr 19 Data opracowania

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKATzBADAŃ. Preferencje partyjne przed wyborami NR 142/2015 ISSN

KOMUNIKATzBADAŃ. Preferencje partyjne przed wyborami NR 142/2015 ISSN KOMUNIKATzBADAŃ NR 142/2015 ISSN 2353-5822 Preferencje partyjne przed wyborami Przedruk i rozpowszechnianie tej publikacji w całości dozwolone wyłącznie za zgodą CBOS. Wykorzystanie fragmentów oraz danych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2014 ISSN NR 155/2014 OPINIE O DZIAŁALNOŚCI PARLAMENTU, PREZYDENTA I WŁADZ SAMORZĄDOWYCH

Warszawa, listopad 2014 ISSN NR 155/2014 OPINIE O DZIAŁALNOŚCI PARLAMENTU, PREZYDENTA I WŁADZ SAMORZĄDOWYCH Warszawa, listopad 2014 ISSN 2353-5822 NR 155/2014 OPINIE O DZIAŁALNOŚCI PARLAMENTU, PREZYDENTA I WŁADZ SAMORZĄDOWYCH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment

Darmowy fragment Jacek Babiel Jak wygrać wybory? Łomża 2013 Jacek Babiel 2013 Wydawca: babiel.com.pl Jacek Babiel www.jakwygracwybory.com.pl ISBN 978-83-926997-2-9 Nie wygrać, to nie znaczy zawsze przegrać Materiał, który

Bardziej szczegółowo

Raport prasowy SCENA POLITYCZNA

Raport prasowy SCENA POLITYCZNA Raport prasowy SCENA POLITYCZNA luty 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 10 Rozdział III - Liderzy partii politycznych... 13 2 Wstęp

Bardziej szczegółowo

Raport medialny SCENA POLITYCZNA

Raport medialny SCENA POLITYCZNA Raport medialny SCENA POLITYCZNA marzec 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 10 Rozdział III - Liderzy partii politycznych... 13

Bardziej szczegółowo

PREFERENCJE POLAKÓW W WYBORACH SAMORZĄDOWYCH 2002 R.

PREFERENCJE POLAKÓW W WYBORACH SAMORZĄDOWYCH 2002 R. PREFERENCJE POLAKÓW W WYBORACH SAMORZĄDOWYCH 2002 R. Warszawa, październik 2002 roku Zamiar wzięcia udziału w wyborach samorządowych zdecydowanie zadeklarowało 41% badanych, a raczej - 25%. Raczej nie

Bardziej szczegółowo

Forum Debaty Publicznej Samorząd terytorialny dla Polski 15 października 2014 r.

Forum Debaty Publicznej Samorząd terytorialny dla Polski 15 października 2014 r. Niepoinformowani wyborcy nie idą głosować, niepoinformowani obywatele nie wiedzą, czego oczekiwać od radnych. Czy kampania nie powinna być jak rozmowa o pracę? Forum Debaty Publicznej Samorząd terytorialny

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie wyborów w powiecie zgorzeleckim. Jak głosowano?

Podsumowanie wyborów w powiecie zgorzeleckim. Jak głosowano? Podsumowanie wyborów w powiecie zgorzeleckim. Jak głosowano? Napisano dnia: 2015-10-28 13:06:47 Państwowa Komisja Wyborcza podała już oficjalne wyniki wyborów parlamentarnych. Sprawdziliśmy, które ugrupowanie

Bardziej szczegółowo

Raport prasowy SCENA POLITYCZNA

Raport prasowy SCENA POLITYCZNA Raport prasowy SCENA POLITYCZNA styczeń 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 10 Rozdział III - Liderzy partii politycznych... 13

Bardziej szczegółowo

MIESZKANIA ODDANE DO UŻYTKU W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2004 R.

MIESZKANIA ODDANE DO UŻYTKU W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2004 R. URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE Informacja sygnalna Data opracowania - maj 2005 r. Kontakt: e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. (0-12) 415-38-84 Internet: http://www.stat.gov.pl/urzedy/krak Nr 8 MIESZKANIA

Bardziej szczegółowo

OBWIESZCZENIE KOMISARZA WYBORCZEGO W KRAKOWIE z dnia 23 listopada 2010 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa małopolskiego

OBWIESZCZENIE KOMISARZA WYBORCZEGO W KRAKOWIE z dnia 23 listopada 2010 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa małopolskiego 1 OBWIESZCZENIE KOMISARZA WYBORCZEGO W KRAKOWIE z dnia 23 listopada 2010 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa małopolskiego Na podstawie art. 182 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lipca 1998

Bardziej szczegółowo

MIESZKANIA ODDANE DO UŻYTKOWANIA W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2005 R.

MIESZKANIA ODDANE DO UŻYTKOWANIA W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2005 R. URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE Informacja sygnalna Data opracowania - maj 2006 r. Kontakt: e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 012 415 38 84 Internet: http://www.stat.gov.pl/urzedy/krak Nr 8 MIESZKANIA

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2015 ISSN NR 63/2015 DECYZJE WYBORCZE POLAKÓW W EWENTUALNEJ II TURZE WYBORÓW PREZYDENCKICH

Warszawa, maj 2015 ISSN NR 63/2015 DECYZJE WYBORCZE POLAKÓW W EWENTUALNEJ II TURZE WYBORÓW PREZYDENCKICH Warszawa, maj 2015 ISSN 2353-5822 NR 63/2015 DECYZJE WYBORCZE POLAKÓW W EWENTUALNEJ II TURZE WYBORÓW PREZYDENCKICH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 9 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM NR 40/2015

DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM NR 40/2015 Warszawa, marzec 2015 ISSN 2353-5822 NR 40/2015 DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację

Bardziej szczegółowo

Spis tabel. Tabela 5.6. Indeks rywalizacyjności oraz efektywna liczba partii w wyborach

Spis tabel. Tabela 5.6. Indeks rywalizacyjności oraz efektywna liczba partii w wyborach Tabela 1.1. Wydatki z budżetów wojewódzkich (2011 rok), według wyodrębnionych kategorii, w wybranych województwach...25 Tabela 2.1. Powierzchnia i ludność województw...36 Tabela 2.2. Struktura zamieszkania

Bardziej szczegółowo

Politikon IV ʼ10. Sondaż: Preferencje polityczne w kwietniu 2010. Wyniki sondażu dla PRÓBA REALIZACJA TERENOWA ANALIZA. Wykonawca:

Politikon IV ʼ10. Sondaż: Preferencje polityczne w kwietniu 2010. Wyniki sondażu dla PRÓBA REALIZACJA TERENOWA ANALIZA. Wykonawca: Politikon IV ʼ10 Sondaż: Preferencje polityczne w kwietniu 2010 PRÓBA Wyniki sondażu dla REALIZACJA TERENOWA Wykonawca: ANALIZA Warszawa, 30 marca 2010r. WIEDZA NOTA METODOLOGICZNA Czas realizacji badania:

Bardziej szczegółowo

Kto zasiądzie w parlamencie?

Kto zasiądzie w parlamencie? Mateusz Zaremba, Uniwersytet SWPS Kto zasiądzie w parlamencie? Wybory do parlamentu dostarczają politologom interesujących danych. Pozwalają dokonać wstępnego rozpoznania zmian, jakie zaszły wśród głosujących

Bardziej szczegółowo

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA grudzień 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 8 Rozdział III - Liderzy partii politycznych...

Bardziej szczegółowo

DYNAMIKA NASTROJÓW POLITYCZNYCH POLAKÓW

DYNAMIKA NASTROJÓW POLITYCZNYCH POLAKÓW Prof. dr hab. Paweł Ruszkowski Collegium Civitas, Warszawa DYNAMIKA NASTROJÓW POLITYCZNYCH POLAKÓW Wprowadzenie Badania CBOS są powtarzane co miesiąc, przeprowadzane na losowej próbie ogólnopolskiej, przez

Bardziej szczegółowo

część: Małopolska (tylko pytania polityczne) listopad 2010

część: Małopolska (tylko pytania polityczne) listopad 2010 O m n i b u s K r a k o w a i M a ł o p o l s k i część: Małopolska (tylko pytania polityczne) listopad 2010 O badaniu Omnibus Krakowa i Małopolski Omnibus Krakowa i Małopolski jest wielotematycznym sondażem

Bardziej szczegółowo

20 lecie samorządu 20 lecie wyborów lokalnych w Chojnicach

20 lecie samorządu 20 lecie wyborów lokalnych w Chojnicach 20 lecie samorządu 20 lecie wyborów lokalnych w Chojnicach Wstęp 8 marca 2010 roku minęła 20. rocznica uchwalenia przez Sejm RP ustawy o samorządzie terytorialnym. Powołany na jej mocy samorząd terytorialny

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA KRAJOWEJ KONWENCJI SLD z dnia 14 grudnia 2013 r. w sprawie zmiany Statutu SLD

UCHWAŁA KRAJOWEJ KONWENCJI SLD z dnia 14 grudnia 2013 r. w sprawie zmiany Statutu SLD UCHWAŁA KRAJOWEJ KONWENCJI SLD z dnia 14 grudnia 2013 r. w sprawie zmiany Statutu SLD 1 Działając na podstawie art. 23 pkt. b) Statutu Sojuszu Lewicy Demokratycznej, Krajowa Konwencja uchwala następujące

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Dane ogólne

Rozdział 1. Dane ogólne WYCIĄG Z OBWIESZCZENIA KOMISARZA WYBORCZEGO w Krakowie z dnia 22 listopada 2014 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa małopolskiego Na podstawie art. 168 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011

Bardziej szczegółowo

Raport prasowy SCENA POLITYCZNA

Raport prasowy SCENA POLITYCZNA Raport prasowy SCENA POLITYCZNA listopad 2013 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 7 Rozdział II - Partie polityczne... 10 Rozdział III - Liderzy partii politycznych... 13

Bardziej szczegółowo

WYBORY DO SEJMIKU WOJEWÓDZTWA PROTOKÓŁ Z WYBORÓW. 4d76-76f c2-6f f523-6f2e

WYBORY DO SEJMIKU WOJEWÓDZTWA PROTOKÓŁ Z WYBORÓW. 4d76-76f c2-6f f523-6f2e WYBORY DO SEJMIKU WOJEWÓDZTWA PROTOKÓŁ Z WYBORÓW do Sejmiku Województwa Śląskiego sporządzony dnia 23 listopada 2010 r. przez Wojewódzką Komisję Wyborczą w Katowicach. I. Dla wyboru Sejmiku Województwa

Bardziej szczegółowo

Co się wydarzy według sondaży

Co się wydarzy według sondaży Co się wydarzy według sondaży Jeśli wierzyć sondażom, Piotr Przytocki może wygrać wybory prezydenckie już w I turze, a związane z nim komitety kandydatów na radnych - Samorządne Krosno i Porozumienie Wyborcze

Bardziej szczegółowo

SYMULACJE WYNIKÓW WYBORÓW W UKŁADZIE JOW

SYMULACJE WYNIKÓW WYBORÓW W UKŁADZIE JOW SYMULACJE WYNIKÓW WYBORÓW W UKŁADZIE JOW Przemysław Śleszyński Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN Seminarium Zakładu Geografii Miast i Ludności IGiPZ PAN IDEA JEDNOMANDATOWYCH OKRĘGÓW

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 012 415 60 11 Internet: http://www.stat.gov.pl/krak Informacja sygnalna - Nr 15 Data opracowania

Bardziej szczegółowo

WOLNE WYBORY I OKRĄGŁY STÓŁ Autor: Marcin Wierzbicki, kl. III d

WOLNE WYBORY I OKRĄGŁY STÓŁ Autor: Marcin Wierzbicki, kl. III d WOLNE WYBORY I OKRĄGŁY STÓŁ Autor: Marcin Wierzbicki, kl. III d Wolne wybory Wybory parlamentarne w Polsce w 1989 roku (tzw. wolne wybory) odbyły się w dniach 4 i 18 czerwca 1989. Zostały przeprowadzone

Bardziej szczegółowo

WYCIĄG Z OBWIESZCZENIA KOMISARZA WYBORCZEGO W KATOWICACH z dnia 23 listopada 2010 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa śląskiego

WYCIĄG Z OBWIESZCZENIA KOMISARZA WYBORCZEGO W KATOWICACH z dnia 23 listopada 2010 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa śląskiego 1 WYCIĄG Z OBWIESZCZENIA KOMISARZA WYBORCZEGO W KATOWICACH z dnia 23 listopada 2010 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa śląskiego Na podstawie art. 182 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lipca

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ POPARCIE DLA UGRUPOWAŃ POLITYCZNYCH W NOWYCH WOJEWÓDZTWACH BS/72/99 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, KWIECIEŃ 99

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ POPARCIE DLA UGRUPOWAŃ POLITYCZNYCH W NOWYCH WOJEWÓDZTWACH BS/72/99 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, KWIECIEŃ 99 CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET: http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

ANALIZA TYGODNIA. Wybory parlamentarne 2011 w Małopolsce

ANALIZA TYGODNIA. Wybory parlamentarne 2011 w Małopolsce ANALIZA TYGODNIA IS Wybory parlamentarne 2011 w Małopolsce W przeprowadzonych w zeszłą niedzielę (9. października) wyborach parlamentarnych mieszkańcy województwa małopolskiego wybrali swoich przedstawicieli

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Dane ogólne

Rozdział 1. Dane ogólne WYCIĄG Z OBWIESZCZENIA KOMISARZA WYBORCZEGO w Krakowie z dnia 22 listopada 2014 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa małopolskiego Na podstawie art. 168 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2010 BS/152/2010 POLACY O WYBORACH SAMORZĄDOWYCH

Warszawa, listopad 2010 BS/152/2010 POLACY O WYBORACH SAMORZĄDOWYCH Warszawa, listopad 2010 BS/152/2010 POLACY O WYBORACH SAMORZĄDOWYCH Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul.

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Maciałek UKŁAD SIŁ POLITYCZNYCH W WOJEWÓDZTWIE PODKARPACKIM W ŚWIETLE WYBORÓW PARLAMENTARNYCH W LATACH 2001 I 2005

Małgorzata Maciałek UKŁAD SIŁ POLITYCZNYCH W WOJEWÓDZTWIE PODKARPACKIM W ŚWIETLE WYBORÓW PARLAMENTARNYCH W LATACH 2001 I 2005 Polityka i Społeczeństwo 5/2008 TEKSTY ABSOLWENTÓW Małgorzata Maciałek UKŁAD SIŁ POLITYCZNYCH W WOJEWÓDZTWIE PODKARPACKIM W ŚWIETLE WYBORÓW PARLAMENTARNYCH W LATACH 2001 I 2005 Uznaje się, że społeczność

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN BUDŻETU OBYWATELSKIEGO WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO POSTANOWIENIA OGÓLNE

REGULAMIN BUDŻETU OBYWATELSKIEGO WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO POSTANOWIENIA OGÓLNE Załącznik do Uchwały Nr XVI /223/15 Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 23 listopada 2015 r. REGULAMIN BUDŻETU OBYWATELSKIEGO WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO 1 POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Budżet obywatelski

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Dane ogólne

Rozdział 1. Dane ogólne WYCIĄG Z OBWIESZCZENIA KOMISARZA WYBORCZEGO w Krakowie z dnia 22 listopada 2014 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa małopolskiego Na podstawie art. 168 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011

Bardziej szczegółowo

Ordynacja wyborcza do Sejmu i Senatu. wybrane aspekty

Ordynacja wyborcza do Sejmu i Senatu. wybrane aspekty Ordynacja wyborcza do Sejmu i Senatu wybrane aspekty Wybory: jeden z głównych wyznaczników demokracji; proces, podczas którego wyborca oddaje swój głos na reprezentujących go w tzw. organach przedstawicielskich,

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Dane ogólne

Rozdział 1. Dane ogólne OBWIESZCZENIE KOMISARZA WYBORCZEGO w Krakowie z dnia 22 listopada 2014 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa małopolskiego (wyciąg) Na podstawie art. 168 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Dane ogólne

Rozdział 1. Dane ogólne OBWIESZCZENIE KOMISARZA WYBORCZEGO w Krakowie z dnia 22 listopada 2014 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa małopolskiego (wyciąg) Na podstawie art. 168 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011

Bardziej szczegółowo

Warszawa, wrzesień 2014 ISSN NR 124/2014 WYBORY SAMORZĄDOWE

Warszawa, wrzesień 2014 ISSN NR 124/2014 WYBORY SAMORZĄDOWE Warszawa, wrzesień 2014 ISSN 2353-5822 NR 124/2014 WYBORY SAMORZĄDOWE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

OBWIESZCZENIE KOMISARZA WYBORCZEGO w Krakowie z dnia 22 listopada 2014 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa małopolskiego (wyciąg)

OBWIESZCZENIE KOMISARZA WYBORCZEGO w Krakowie z dnia 22 listopada 2014 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa małopolskiego (wyciąg) OBWIESZCZENIE KOMISARZA WYBORCZEGO w Krakowie z dnia 22 listopada 2014 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa małopolskiego (wyciąg) Na podstawie art. 168 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Dane ogólne

Rozdział 1. Dane ogólne OBWIESZCZENIE KOMISARZA WYBORCZEGO w Krakowie z dnia 22 listopada 2014 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa małopolskiego (wyciąg) Na podstawie art. 168 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011

Bardziej szczegółowo

SAMORZĄDOWE PRAWO WYBORCZE

SAMORZĄDOWE PRAWO WYBORCZE SAMORZĄDOWE PRAWO WYBORCZE Kazimierz Czaplicki Bogusław Dauter Andrzej Kisielewicz Ferdynand Rymarz 2. wydanie Warszawa 2010 Spis treści SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... 11 Wstęp... 17 Ustawa z dnia 16 lipca

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. (tekst ujednolicony)

UCHWAŁA. (tekst ujednolicony) Uchwała Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 4 września 2006 r. w sprawie sposobu zgłaszania kandydatów na członków komisji wyborczych, wzoru zgłoszenia oraz zasad powoływania terytorialnych komisji wyborczych

Bardziej szczegółowo

, , WYBORY PARLAMENTARNE PREFERENCJE W MARCU 95 WARSZAWA, MARZEC 1995

, , WYBORY PARLAMENTARNE PREFERENCJE W MARCU 95 WARSZAWA, MARZEC 1995 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

, , WYBORY PREZYDENCKIE - PREFERENCJE POD KONIEC CZERWCA 95 WARSZAWA, LIPIEC 95

, , WYBORY PREZYDENCKIE - PREFERENCJE POD KONIEC CZERWCA 95 WARSZAWA, LIPIEC 95 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

WYBORY DO SEJMIKU WOJEWÓDZTWA PROTOKÓŁ Z WYBORÓW

WYBORY DO SEJMIKU WOJEWÓDZTWA PROTOKÓŁ Z WYBORÓW WYBORY DO SEJMIKU WOJEWÓDZTWA PROTOKÓŁ Z WYBORÓW do Sejmiku Województwa Wielkopolskiego sporządzony dnia 21 listopada 2014r. przez Wojewódzką Komisję Wyborczą w Poznaniu. I. Dla wyboru Sejmiku Województwa

Bardziej szczegółowo

z dnia 4 września 2006 r.

z dnia 4 września 2006 r. UCHWAŁA PAŃSTWOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ z dnia 4 września 2006 r. w sprawie sposobu zgłaszania kandydatów na członków komisji wyborczych, wzoru zgłoszenia oraz zasad powoływania terytorialnych komisji wyborczych

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2014 ISSN NR 64/2014 WYBORY DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Warszawa, maj 2014 ISSN NR 64/2014 WYBORY DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 64/2014 WYBORY DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 5 stycznia 2011 r. Przepisy wprowadzające ustawę Kodeks wyborczy 1)

USTAWA z dnia 5 stycznia 2011 r. Przepisy wprowadzające ustawę Kodeks wyborczy 1) Liczba stron : 8 Data : 2015-02-05 Nazwa pliku : 1401.TO 1 USTAWA z dnia 5 stycznia 2011 r. Przepisy wprowadzające ustawę Kodeks wyborczy 1) Art. 1. Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz.

Bardziej szczegółowo

Jarosław Zbieranek. Instytut Spraw Publicznych

Jarosław Zbieranek. Instytut Spraw Publicznych Jarosław Zbieranek Instytut Spraw Publicznych Głosy nieważne. Analiza zjawiska przez pryzmat wyborów samorządowych w latach 2002 i 2006 (Materiał roboczy) Warszawa 2010 INSTYTUT SPRAW PUBLICZNYCH Program

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2011 BS/151/2011

Warszawa, listopad 2011 BS/151/2011 Warszawa, listopad 2011 BS/151/2011 WIERNOŚĆ WYBORCZA PRZEPŁYWY MIĘDZY ELEKTORATAMI PARTYJNYMI Z ROKU 2007 I 2011 Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011

Bardziej szczegółowo

brzmienie od Zmiany aktu: M.P Nr 5 poz. 67 art M.P Nr 68 poz. 701 art.

brzmienie od Zmiany aktu: M.P Nr 5 poz. 67 art M.P Nr 68 poz. 701 art. brzmienie od 2007-01-22 Uchwała Państwowej Komisji Wyborczej w sprawie sposobu zgłaszania kandydatów na członków komisji wyborczych, wzoru zgłoszenia oraz zasad powoływania terytorialnych komisji wyborczych

Bardziej szczegółowo

WYBORY DO SEJMIKU WOJEWÓDZTWA PROTOKÓŁ Z WYBORÓW

WYBORY DO SEJMIKU WOJEWÓDZTWA PROTOKÓŁ Z WYBORÓW WYBORY DO SEJMIKU WOJEWÓDZTWA PROTOKÓŁ Z WYBORÓW do Sejmiku Województwa Podlaskiego sporządzony dnia 21 listopada 2014r. przez Wojewódzką Komisję Wyborczą w Białymstoku I. Dla wyboru Sejmiku Województwa

Bardziej szczegółowo

Badania opinii publicznej na temat politycznej reprezentacji kobiet 1.

Badania opinii publicznej na temat politycznej reprezentacji kobiet 1. Małgorzata Fuszara Badania opinii publicznej na temat politycznej reprezentacji kobiet 1. Poparcie dla projektu Przede wszystkim interesowało nas, jaki jest stosunek badanych do samego projektu ustawy,

Bardziej szczegółowo

Wyższa frekwencja w drugiej turze?

Wyższa frekwencja w drugiej turze? Warszawa, 22.05.2015 Wyższa frekwencja w drugiej turze? Frekwencja podczas I tury wyborów była najniższa spośród wszystkich wyborów prezydenckich po 1990 roku - do urn poszło zaledwie 48,8% wyborców. Jest

Bardziej szczegółowo

WYCIĄG Z OBWIESZCZENIA KOMISARZA WYBORCZEGO W LUBLINIE z dnia 23 listopada 2010 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa lubelskiego

WYCIĄG Z OBWIESZCZENIA KOMISARZA WYBORCZEGO W LUBLINIE z dnia 23 listopada 2010 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa lubelskiego 1 WYCIĄG Z OBWIESZCZENIA KOMISARZA WYBORCZEGO W LUBLINIE z dnia 23 listopada 2010 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa lubelskiego Na podstawie art. 182 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lipca

Bardziej szczegółowo

Raport prasowy SCENA POLITYCZNA

Raport prasowy SCENA POLITYCZNA Raport prasowy SCENA POLITYCZNA marzec 2013 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 7 Rozdział II - Partie polityczne... 10 Rozdział III - Liderzy partii politycznych... 13 2

Bardziej szczegółowo

Regulamin określający tryb powołania członków Małopolskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego, termin i sposób zgłaszania kandydatów.

Regulamin określający tryb powołania członków Małopolskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego, termin i sposób zgłaszania kandydatów. Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 94/16 Zarządu Województwa Małopolskiego z dnia 21 stycznia 2016 r. Regulamin określający tryb powołania członków Małopolskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego, termin

Bardziej szczegółowo

Materiały pomocnicze dla nauczycieli. 1. Uwagi do oceny zadań otwartych w arkuszu na poziomie rozszerzonym wraz z przykładowymi rozwiązaniami.

Materiały pomocnicze dla nauczycieli. 1. Uwagi do oceny zadań otwartych w arkuszu na poziomie rozszerzonym wraz z przykładowymi rozwiązaniami. Materiały pomocnicze dla nauczycieli 1. Uwagi do oceny zadań otwartych w arkuszu na poziomie rozszerzonym wraz z przykładowymi rozwiązaniami. 1 Przed przystąpieniem do oceny prac uczniów proponujemy przeanalizowanie

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III SW 150/15. Dnia 26 listopada 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III SW 150/15. Dnia 26 listopada 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt III SW 150/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 26 listopada 2015 r. SSN Romualda Spyt (przewodniczący) SSN Krzysztof Staryk SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca) w sprawie

Bardziej szczegółowo

Sondaż przed II turą wyborów prezydenta Stalowej Woli w 2010 roku

Sondaż przed II turą wyborów prezydenta Stalowej Woli w 2010 roku Sondaż przed II turą wyborów prezydenta Stalowej Woli w 1 roku Badania sondażowe dotyczące deklaracji przedwyborczych mieszkańców Stalowej Woli zostały przeprowadzone na zlecenie Telewizji Miejskiej Stalowa

Bardziej szczegółowo

Głosy nieważne w wyborach samorządowych hipotezy, pierwsze analizy

Głosy nieważne w wyborach samorządowych hipotezy, pierwsze analizy Głosy nieważne w wyborach samorządowych 2014 - hipotezy, pierwsze analizy dr Adam Gendźwiłł Zakład Rozwoju i Polityki Lokalnej Wydział Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytet Warszawski Kontrowersje

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2014 ISSN NR 71/2014 WYBORY DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO

Warszawa, maj 2014 ISSN NR 71/2014 WYBORY DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO Warszawa, maj 2014 ISSN 2353-5822 NR 71/2014 WYBORY DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

Druk nr 3586 Warszawa, 15 listopada 2010 r.

Druk nr 3586 Warszawa, 15 listopada 2010 r. Druk nr 3586 Warszawa, 15 listopada 2010 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Komisja Nadzwyczajna do rozpatrzenia niektórych projektów ustaw z zakresu prawa wyborczego NOW-020-1-2010 Pan Grzegorz

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Komunikat z badań. Zachowania i preferencje wyborcze Polaków w październiku

Komunikat z badań. Zachowania i preferencje wyborcze Polaków w październiku Komunikat z badań 27 października 2014 r. Maciej Siejewicz Manager Marketing and Communications T: +48 22 43 41 239 M: +48 500 100 500 F: +48 22 43 41 010 maciej.siejewicz@gfk.com Zachowania i preferencje

Bardziej szczegółowo

WYCIĄG DLA MIASTA STOCZEK ŁUKOWSKI Z OBWIESZCZENIA KOMISARZA WYBORCZEGO W LUBLINIE

WYCIĄG DLA MIASTA STOCZEK ŁUKOWSKI Z OBWIESZCZENIA KOMISARZA WYBORCZEGO W LUBLINIE 1 WYCIĄG DLA MIASTA STOCZEK ŁUKOWSKI Z OBWIESZCZENIA KOMISARZA WYBORCZEGO W LUBLINIE z dnia 23 listopada 2011 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa lubelskiego Na podstawie art. 182 ust.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, luty 2011 BS/20/2011 STOSUNEK DO RZĄDU

Warszawa, luty 2011 BS/20/2011 STOSUNEK DO RZĄDU Warszawa, luty 2011 BS/20/2011 STOSUNEK DO RZĄDU Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul. Żurawia 4a,

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ KANDYDACI NA PREZYDENTA BS/80/99 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MAJ 99

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ KANDYDACI NA PREZYDENTA BS/80/99 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MAJ 99 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ WYBORY SAMORZĄDOWE BS/118/118/98 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, SIERPIEŃ 98

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ WYBORY SAMORZĄDOWE BS/118/118/98 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, SIERPIEŃ 98 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

WYCIĄG Z OBWIESZCZENIA KOMISARZA WYBORCZEGO W KIELCACH z dnia 23 listopada 2010 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa świętokrzyskiego

WYCIĄG Z OBWIESZCZENIA KOMISARZA WYBORCZEGO W KIELCACH z dnia 23 listopada 2010 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa świętokrzyskiego 1 WYCIĄG Z OBWIESZCZENIA KOMISARZA WYBORCZEGO W KIELCACH z dnia 23 listopada 2010 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa świętokrzyskiego Na podstawie art. 182 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Komunikat z badań. Zachowania i preferencje wyborcze Polaków w grudniu

Komunikat z badań. Zachowania i preferencje wyborcze Polaków w grudniu Komunikat z badań 30 grudnia 2014 r. Maciej Siejewicz Manager Marketing and Communications T: +48 22 43 41 239 M: +48 500 100 500 F: +48 22 43 41 010 maciej.siejewicz@gfk.com Zachowania i preferencje wyborcze

Bardziej szczegółowo

WYCIĄG Z OBWIESZCZENIA KOMISARZA WYBORCZEGO W BYDGOSZCZY

WYCIĄG Z OBWIESZCZENIA KOMISARZA WYBORCZEGO W BYDGOSZCZY WYCIĄG Z OBWIESZCZENIA KOMISARZA WYBORCZEGO W BYDGOSZCZY z dnia 23 listopada 2010 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa kujawsko-pomorskiego Na podstawie art. 182 ust. 1 i 2 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Raport prasowy SCENA POLITYCZNA grudzień 2011

Raport prasowy SCENA POLITYCZNA grudzień 2011 Raport prasowy SCENA POLITYCZNA grudzień 2011 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 7 Rozdział II - Partie polityczne... 10 Rozdział III - Liderzy partii politycznych... 13

Bardziej szczegółowo

WYCIĄG Z OBWIESZCZENIA KOMISARZA WYBORCZEGO W RZESZOWIE z dnia 24 listopada 2010 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa podkarpackiego

WYCIĄG Z OBWIESZCZENIA KOMISARZA WYBORCZEGO W RZESZOWIE z dnia 24 listopada 2010 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa podkarpackiego WYCIĄG Z OBWIESZCZENIA KOMISARZA WYBORCZEGO W RZESZOWIE z dnia 24 listopada 2010 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa podkarpackiego Na podstawie art. 182 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 lipca

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO

DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO Katowice, dnia 13 września 2016 r. Poz. 4643 UCHWAŁA NR XXIII/186/16 RADY MIASTA W MYSZKOWIE z dnia 1 września 2016 r. w sprawie powołania Młodzieżowej Rady Miasta

Bardziej szczegółowo

Kampania wyborcza 2010 r. na urząd Prezydenta RP w mediach publicznych w okresie od 7 18 czerwca 2010 r.

Kampania wyborcza 2010 r. na urząd Prezydenta RP w mediach publicznych w okresie od 7 18 czerwca 2010 r. Kampania wyborcza 2010 r. na urząd Prezydenta RP w mediach publicznych w okresie od 7 18 czerwca 2010 r. (czas obecności w programach kandydatów, komitetów wyborczych oraz przedstawicieli partii politycznych

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SPOŁECZNE POPARCIE DLA INTEGRACJI POLSKI Z UNIĄ EUROPEJSKĄ BS/157/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SPOŁECZNE POPARCIE DLA INTEGRACJI POLSKI Z UNIĄ EUROPEJSKĄ BS/157/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Samorząd lokalny a Unia Europejska konferencja w Golubiu-Dobrzyniu

Samorząd lokalny a Unia Europejska konferencja w Golubiu-Dobrzyniu Na zaproszenie posła do Parlamentu Europejskiego Janusza Zemke, kilkudziesięcioosobowa grupa samorządowców z województwa kujawsko-pomorskiego przybyła w sobotę do Golubia-Dobrzynia, by wziąć udział w dwudniowej

Bardziej szczegółowo