Z perspektywy nietoperza Wybory do sejmiku województwa małopolskiego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Z perspektywy nietoperza Wybory do sejmiku województwa małopolskiego"

Transkrypt

1 Maria Nowina-Konopka Z perspektywy nietoperza Wybory do sejmiku województwa małopolskiego Analogia do sposobu widzenia świata przez nietoperza, przy analizie wyborów do sejmiku wojewódzkiego w Małopolsce, narzuca się niemal automatycznie. Po pierwsze dlatego, że nietoperz latając emituje fale dźwiękowe, a nadsłuchując odbitego echa, po długości oczekiwania, określa wielkość, kształt i dystans dzielący go od przeszkody. Takim właśnie odbitym echem wydawały się być w Małopolsce wybory do sejmiku. Przebiegały one w cieniu innych wyborów, powodując zakłócenia w naturalnym odbiorze sposobu ich prowadzenia. Ponadto regionalne problemy zdawały się być przeszkodą dla polityków niezauważalną, a nadawany sygnał pochodził zazwyczaj z centrali, nie zaś od lokalnych działaczy. Analogia ta jest tak wyrazista także dlatego, że wbrew obiegowym opiniom, nie wszystkie nietoperze pozbawione są wzroku, choć faktem jest, że duża ich część ma ten zmysł daleko uwsteczniony. Podobnie i z wyborami do sejmików, wydaje się, że w rywalizacji udział bierze tylko garstka kandydatów. Reszty niejako nie widać, nie można ich zobaczyć, bo albo nie inwestują w nich komitety, albo sami nie wierząc w zwycięstwo nie podejmują czynności wyborczych. W efekcie obywatelom uwstecznia się zmysł wzroku, gdyż świat, który obserwują to jedynie wycinek otaczającej ich rzeczywistości. I w końcu porównania tego użyto dlatego, że nietoperz w odróżnieniu od wielu innych ssaków odpoczywając zwisa głową w dół. Przyjmując odmienną perspektywę nieco inaczej widzi kolejność wygranych względem przegranych. Podobnie odwrócony obraz obserwujemy, analizując wyniki wyborów z 2010 roku, w efekcie których PiS i PO zamieniły się miejscami. Na głowie stanęła także sama istota wyborów, które choć przymiotnikowo zwane samorządowymi, sterowane były centralnymi ambicjami. Sytuacja polityczna w sejmiku wojewódzkim w kadencji W wyniku wyborów zarządzonych na dzień 12 listopada 2006 roku układ sił w małopolskim sejmiku nie pozwalał żadnemu komitetowi na samodzielność w prowadzeniu lokalnej polityki. Wygrane Prawo i Sprawiedliwość zmuszone było do zawiązania porozumienia z Ligą Polskich Rodzin i Polskim Stronnictwem Ludowym, formułując tym samym większość. 27 listopada 2006 roku na sesji inaugurującej III kadencję samorządu województwa z 29 głosami poparcia nowym marszałkiem województwa małopol- 137

2 138 Maria Nowina-Konopka skiego został Marek Nawara 1. Ponadto w zarządzie województwa zasiedli: jako wicemarszałkowie Andrzej Romanek 2, rekomendowany przez PiS i Wojciech Bosak 3, wystawiony przez LPR. Członkami zarządu województwa zostali natomiast Zbysław Owczarski 4 z PiS oraz Wojciech Kozak 5, z ramienia PSL. W trakcie pierwszego posiedzenia radni wybrali także przewodniczącego sejmiku województwa małopolskiego, którym został Andrzej Sztorc z PSL oraz jego zastępców. Na stanowiska te powołano Witolda Kozłowskiego (PiS), Kazimierza Barczyka (PO) i Stanisława Dębskiego (LPR) 6. Sejmik w trakcie swojej czteroletniej kadencji obradował 52 dwa razy, z czego dwukrotnie jeszcze w roku wyborczym 2006, po 12 razy w 2007 i 2009 oraz po 13 razy w 2008 i 2010 roku. Jego obrady kilkakrotnie zaburzone były wojnami politycznymi będącymi skutkami konfliktów wewnątrzklubowych lub pomiędzy partiami. Bodaj najistotniejszy z nich miał miejsce już po kilku miesiącach funkcjonowania koalicji PiS-LPR-PSL. Wtedy też liderzy największego klubu małopolskiego sejmiku podjęli starania mające na celu odsunięcie od sterów urzędującego wówczas marszałka Marka Nawarę. Jego osoba od samego początku istnienia koalicji była PiS nie na rękę, a bardziej naturalnym kandydatem partii Jarosława Kaczyńskiego na to stanowisko był Andrzej Romanek, polityk blisko związany ze Zbigniewem Ziobrą. W obliczu jednak narastającego w 2006 roku zagrożenia uformowaniem się koalicji większościowej PO-PSL-LPR, PiS ugięło się i w związku z protestami koalicjantów przełknęło kandydaturę Marka Nawary, startującego z listy PiS, ale będącego osobą zdecydowanie niezależną. Marszałek od początku deklarował chęć współpracy ze wszystkimi samorządowcami, w tym także z lewicowym prezydentem Krakowa Jackiem Majchrowskim. Ostateczną ością niezgody pomiędzy M. Nawarą a PiS stała się kwestia podjętej przez marszałka akcji sprzeciwu wobec propozycji rządu dających wojewodom prawo weta w stosunku do decyzji organów samorządu terytorialnego o podziale środków z Unii Europejskiej. Pod koniec lutego 2007 r. PiS podjęło nieudaną próbę odwołania Marka Nawary ze stanowiska marszałka. Lider Wspólnoty Małopolskiej wraz z trzema innymi radnymi 7 wystąpił wtedy z Klubu PiS i założył własny, który będąc niezależną siłą mógł przystąpić do nowej formującej się większości: PO-PSL-WM. W konsekwencji zawirowań koalicyjnych doszło do reorganizacji zarządu województwa. Podczas V Sesji sejmiku województwa małopolskiego 8 marca 2007 roku podjęta została uchwała w sprawie odwołania i zwolnienia z pełnienia obowiązków Andrzeja Romanka i Wojciecha Bosaka wicemarszałków województwa oraz członka zarządu Zbysława Owczarskiego 8. W zarządzie województwa zasiedli 1 Na 38 głosów ważnych: 8 radnych było przeciwko, 1 wstrzymał się od głosu. Zob. Pierwsza sesja nowe władze, 2 Poparło go 27 radnych, 9 było przeciw, 2 wstrzymało się od głosu. Ibidem. 3 Poparło go 24 radnych, 14 było przeciw, nikt nie wstrzymał się od głosu. Ibidem. 4 Poparło go 24 radnych. Ibidem. 5 Poparło go 25 radnych. Ibidem. 6 Radni ci uzyskali odpowiednio 32, 32 i 28 głosów. Ibidem. 7 Byli to: Andrzej Sasuła, Jan Bereza i Ewa Klich. 8 Zmiany w zarządzie województwa, zob.

3 Z perspektywy nietoperza. Wybory do sejmiku województwa małopolskiego rekomendowani przez Platformę Obywatelską Roman Ciepiela (wicemarszałek), Leszek Zegzda (wicemarszałek) oraz Marek Sowa (członek zarządu) 9. Na tym samym posiedzeniu Marek Nawara ogłosił, iż w szeregi Wspólnoty Małopolskiej wszedł dotychczasowy radny LPR, Adam Kwaśniak. Ruch ten zapoczątkował powolny koniec Klubu Ligii Polskich Rodzin, gdyż w późniejszym terminie wystąpili z niego jeszcze Piotr Stachura i Wojciech Bosak, przechodząc na stronę PO oraz Stanisław Dębski dołączając do WM 10. Pod koniec III kadencji układ sił w sejmiku prezentował się więc nieco inaczej, aniżeli na jego początku. I choć liczba klubów pozostała bez zmian, zarówno ich pozycja, jak i skład osobowy uległ zasadniczym zmianom, powodującym przesunięcie ośrodka władzy. W klubie PO zasiadało 15 radnych, PiS 11, Wspólnoty Małopolskiej 7, PSL 4 i w klubie Razem dla Małopolski 2. Pod koniec kadencji wydawało się, że może dojść do jeszcze jednej rewolucji. Media spekulowały, iż PiS po raz kolejny chce przekonać do siebie WM i PSL i do kampanii samorządowej wystartować z pozycji partii w województwie rządzącej. Było to o tyle prawdopodobne, że do zgrzytów wewnątrz koalicji dochodziło coraz częściej, zwłaszcza ze względu na kontrowersyjną osobę przewodniczącego sejmiku Andrzeja Sztorca (PSL), który w dwóch instancjach sądowych skazany został za wyłudzenia unijnych dopłat dla rolników 11. W końcu jednak koalicja rozpadła się sama, bez zewnętrznej ingerencji PiS. Ostatniego dnia stycznia 2010 roku, na zakończenie sesji sejmiku, kluby PO i PSL wydały oświadczenie, iż ich koalicja ze Wspólnotą Małopolską została zerwana. Przyczyną rozpadu był spór o stanowisko nowego przewodniczącego sejmiku. W myśl umowy koalicyjnej należy się ono PSL. Tymczasem [ ] Wspólnota Małopolska nie poparła kandydatki ludowców, Urszuli Nowogórskiej. Mimo braku poparcia WM, Nowogórska przewagą jednego głosu została przewodniczącą 12. Do przesunięć personalnych musiało dojść w związku z objęciem mandatu poselskiego przez Andrzej Sztorca. Zawirowania osobowe miały miejsce w trakcie III kadencji raz jeszcze w związku z odwołaniem ze stanowiska wiceprzewodniczącego Stanisława Dębskiego, jego miejsce zajęła Ewa Klich z WM. Pomimo jednak wspomnianych konfliktów i zmian kadrowych zarząd województwa małopolskiego jest przez ekspertów oceniany pozytywnie, choć względem każdego z członków sformułowano pewne zastrzeżenia B. Mikołajewska, Mała Polska ministra, Polityka, 25 czerwca 2007; B. Kuraś, PO rządzi w Małopolsce, Gazeta Wyborcza, 9 marca 2007; G. Skowron, Powrót Marszałka Nawary, Dziennik Polski, 27 listopada Radni Województwa Małopolskiego, Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego, UM/podmiotowe/Sejmik /Archiwa/ /Sklad/klubowy/default.htm?list=1&page=1. 11 B. Kuraś, Zaskakujące manewry w małopolskim sejmiku, Gazeta Wyborcza, 24 lutego Zerwana koalicja w sejmiku małopolskim, w_sejmiku_malopolskim.html. 13 Więcej na ten temat zob: P. Todorczuk, Oceniamy władze naszego województwa, Gazeta Krakowska, 12 listopada

4 Maria Nowina-Konopka Charakterystyka podmiotów rywalizujących w wyborach do sejmiku Województwo małopolskie jest, zważywszy na jego obszar, stosunkowo niewielkim regionem Polski. Charakteryzuje się natomiast dość wysokim poziomem zaludnienia, układającym się w model 4:4 w relacji do poprzedniego wskaźnika. Małopolska jest bowiem czwartym powierzchniowo najmniejszym i czwartym ludnościowo największym województwem, z bardzo wysokim wskaźnikiem gęstości zaludnienia (122 osoby/km²). W wyborach do sejmiku województwa małopolskiego zarejestrowano 14 list. Tylko 8 z nich zgłoszono we wszystkich okręgach. Do komitetów o zasięgu ogólnowojewódzkim zaliczamy przede wszystkim jednostki reprezentujące wiodące w Polsce partie polityczne (PO, PiS, PSL, SLD), ale również mniejsze ugrupowania, tj. Komitet Wyborczy Polska Partia Pracy Sierpień 80, Komitet Wyborczy Wyborców Janusza Korwin-Mikke, Komitet Wyborczy Prawica Rzeczypospolitej oraz lokalny Komitet Wyborczy Wyborców Wspólnota Małopolska Marka Nawary. Trzy komitety wyborcze zarejestrowały się w jednym okręgu wyborczym, przy czym każdy w innym. Komitet Wyborczy Wyborców Praw Człowieka wystartował w mieście Krakowie, Komitet Wyborczy Liga Polskich Rodzin zgłosił swoją listę w okręgu nr 4, natomiast Komitet Wyborczy Wyborców Krajowa Wspólnota Samorządowa zarejestrował się w południowo- -wschodniej części województwa. W związku z różnym rozmiarem, zasięgiem oraz powiązaniami Komitetów Wyborczych ze strukturami ogólnopolskim, niejednorodnie kształtowała się liczba wystawianych na listach kandydatów. Największą liczbę pretendentów do sejmiku zgłosił KW PSL i KW PO po 78 kandydatów. W dalszej kolejności uplasował się KW PiS (77 kandydatów), lokalny komitet KWW Wspólnota Małopolska Marka Nawary (74 kandydatów), KW SLD (71 kandydatów), KW Prawica Rzeczpospolitej (62 kandydatów), KWW Wyborców Janusza Korwin-Mikke (55 kandydatów), dalej ex aequo KW PPP Sierpień 80 oraz KKW Lewica (po 46 kandydatów) następnie KWW Sprawiedliwy Kraków (37 kandydatów), KW Narodowe Odrodzenie Polski (25 kandydatów), KWW Obrony Praw Człowieka (9 kandydatów), a na końcu KW Liga Polskich Rodzin i KWW Krajowa Wspólnota Samorządowa (po 6 kandydatów). Sposób układania list jest każdorazowo wypadkową polityki lokalnej i interesu partyjnego. Ze względu jednak na specyfikę wyborów do sejmików wojewódzkich, w których bardzo wyraźnie uwidacznia się partyjny charakter tego balotażu, przyznawanie miejsc na listach odbywa się głównie przez liderów partyjnych szczebla centralnego. Można więc zaryzykować stwierdzenie, że numer na liście jest swego rodzaju testem kandydata na jego popularność i pozycję w ugrupowaniu. W pozycjonowaniu nazwisk na listach stosuje się zazwyczaj dwie metody: doboru lokomotyw wyborczych, będących zazwyczaj jedynkami oraz metody przyciągania głosów na nazwiska. 140

5 Z perspektywy nietoperza. Wybory do sejmiku województwa małopolskiego Jedynki na listach to zazwyczaj osoby dla ugrupowania zasłużone lub strategicznie myślące, rozwojowe, z tego też względu niemal każdy z komitetów wyborczych pozyskał do wyborów przedstawicieli z obu tych grup. W tej części artykułu zaprezentuję najważniejsze osiągnięcia wybranych lokomotyw wyborczych. Na liście SLD obserwujemy wspomniany dualizm młodości i doświadczenia. Jedynkami zostali m.in. Bogusław Mąsior lider chrzanowskiego SLD, honorowy obywatel miasta Chrzanowa 14, członek Business Center Club, senator III i V kadencji, w latach radny powiatu chrzanowskiego, radny sejmiku wojewódzkiego III kadencji; Monika Piątkowska od 2003 r. szef Wydziału Strategii i Rozwoju Miasta Urzędu Miasta Krakowa, współtwórca Strategii Rozwoju Krakowa oraz Wieloletniego Planu Inwestycyjnego, od listopada 2009 roku Pełnomocnik Prezydenta Miasta Krakowa ds. Marki Kraków, odpowiadająca za kształtowanie wizerunku Krakowa i zarządzanie marką miasta 15 oraz Mieczysław Mietła z administracją państwową związany od dawna, w latach był etatowym pracownikiem Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, w latach zasiadał z ramienia SLD w Senacie V kadencji. PSL wystawiło na pierwszych miejscach samych znanych działaczy. Byli wśród nich Jacek Soska, który w latach sprawował z ramienia ZSL mandat posła na Sejm X kadencji, potem także z ramienia PSL był posłem sejmu I i II kadencji. W latach dziewięćdziesiątych pełnił funkcję wiceministra rolnictwa. W regionie znany jako założyciel Wiejskiego Centrum Integracji Europejskiej promującej UE na wsi; Wojciech Kozak wiceprzewodniczący rady powiatu wielickiego, członek zarządu województwa III kadencji; Urszula Nowogórska, która od 2001 roku działa w strukturach Polskiego Stronnictwa Ludowego, członek Zarządu Wojewódzkiego PSL w Krakowie, Zarządu Powiatowego PSL w Limanowej oraz Prezes Forum Młodych Ludowców Powiatu Limanowskiego, przewodnicząca sejmiku wojewódzkiego III kadencji. Komitet Wyborczy Platforma Obywatelska RP wystawił do wyborów nie tylko działaczy znanych, ale także realnie sprawujących w województwie władzę. Na pierwszych miejscach list wyborczych znaleźli się m.in. Marek Sowa w 1999 roku pracownik w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Małopolskiego, kierownik agendy Urzędu Marszałkowskiego w Oświęcimiu, zastępca dyrektora Kancelarii Zarządu, współtwórca Oświęcimskiego Strategicznego Programu Rządowego, członek zarządu województwa małopolskiego III kadencji 16, Roman Ciepiela w latach zastępca dyrektora ds. merytorycznych Małopolskiego Instytutu Samorządu Terytorialnego 14 Uchwałą nr XL/448/02 Rady Miejskiej w Chrzanowie z dnia 29 stycznia 2002 roku nadano Honorowe Obywatelstwo Miasta Chrzanowa panu Bogusławowi Mąsiorowi. 15 Monika Piątkowska o sobie, 16 Sylwetka Marka Sowy szerzej na temat list PO w województwie małopolskim, zob.: B. Kuraś, PO do sejmiku: Sowa, Czekaj, Dziwisz, Marczułajtis, Gazeta Wyborcza Kraków, 11 października

6 Maria Nowina-Konopka Administracji w Krakowie, od 2002 roku sprawował mandat radnego sejmiku województwa małopolskiego, do 2006 był jego wiceprzewodniczącym. W 2007 roku objął stanowisko wicemarszałka województwa 17. Na listach krakowskiej PiS jedynkami byli działacz związkowy oraz młodzi, ambitni, wykształceni aktywiści partyjni i biznesmeni lokalni. W okręgu nr 2 listę otwierał Wojciech Grzeszek związkowiec, członek KZ Solidarność od 1980 roku, wielokrotny przewodniczący małopolskiej Solidarności, w 2006 roku wiceprzewodniczący sejmiku małopolskiego. Liderami list byli także Krzysztof Tenerowicz w latach członek zarządu Radia Kraków S.A. oraz Jarosław Szlachetka w latach członek Młodzieżowej Rady Powiatu Myślenickiego, od 2003 roku członek partii Prawo i Sprawiedliwość, członek Rady Politycznej PiS oraz skarbnik Zarządu Okręgowego w Chrzanowie. W kampaniach wyborczych do parlamentu w 2005 i 2007 oraz w samorządowej w 2006 koordynator finansowy Komitetu Wyborczego PiS w okręgu nr 12. W latach pełnił on funkcję dyrektora biura poselskiego Marka Łatasa. W wyborach samorządowych w 2006 roku wybrany do Rady Miasta i Gminy w Myślenicach. Od lutego 2010 r. sprawował funkcję zastępcy wójta Gminy Pcim 18. KWW Ruch Wyborców Janusza Korwin-Mikke postawił na ludzi młodych, choć posiadających już staż partyjny i dorobek organizacyjny. Jarosław Szatan to członek Rady Głównej Unii Polityki Realnej i Straży UPR, kandydat w wyborach do Sejmu w 2007 roku oraz do Parlamentu Europejskiego w 2009 roku. W innym okręgu listę otwierał prezes Sekcji Młodzieżowej UPR w Krakowie Radzisław Franczak. Dwóch spośród polityków otwierających listę lokalnego ugrupowania Wspólnoty Małopolskiej Marka Nawary to kandydaci, którzy w poprzednich wyborach samorządowych startowali z listy Ligii Polskich Rodzin. Byli to Adam Kwaśniak i Stanisław Dębski. W Krakowie lokomotywą wyborczą był sam Marek Nawara. Marek Nawara w latach był wójtem oraz radnym gminy Zielonki, radnym sejmiku samorządowego województwa krakowskiego, w którym pełnił funkcję przewodniczącego. W latach był posłem na Sejm III kadencji z listy Akcji Wyborczej Solidarność. W kadencji oraz pełnił funkcję marszałka województwa małopolskiego. W 1999 roku został współprzewodniczącym Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Od 2002 roku był liderem utworzonego przez siebie lokalnego ugrupowania Wspólnota Małopolska. Lista nr 11 należąca do KW Prawica Rzeczypospolitej postawiła na działacza Solidarności, członka Polskiego Forum Ludowo Chrześcijańskiego Ojcowizna Ryszarda Popiełuszkę. 17 Strona domowa Romana Ciepiela Curriculum_vitae. 18 Strona domowa Jarosława Szlachetki 142

7 Z perspektywy nietoperza. Wybory do sejmiku województwa małopolskiego Pozostałe komitety wyborcze z racji śladowego poparcia wystawiły na swoich listach osoby, które pomimo aktywnie prowadzonej działalności w ugrupowaniu, z ramienia którego startowały, nie były znane szerszemu gronu odbiorców 19. Dodatkową barierą popularności był ich wiek. PPP Solidarność 80 wystawiła głównie ludzi bardzo młodych (średni wiek kandydata to 33 lata), którzy nie mieli możliwości zdobycia dużego doświadczenia w pracy w samorządzie. Podobnie sytuacja wyglądała w przypadku KW Narodowe Odrodzenie Polski. Wiek liderów list z tego ugrupowania wahał się w granicach lat. Drugą stosowaną przez wszystkie niemal komitety wyborcze metodą budowy list jest umieszczanie na nich osób noszących znane nazwiska. Osoby, które posiadają bądź to znaczne osiągnięcia na płaszczyźnie pozapolitycznej, bądź to spokrewnione z osobą znaną, przenoszą wysoki poziom rozpoznawalności medialnej swojego nazwiska na rozpoznawalność listy. Poczucie znania osoby znajdującej się na liście skutkuje wzrostem sympatii dla komitetu daną osobę wystawiającą, a tym samym może zwiększać prawdopodobieństwo wzięcia udziału w wyborach. Patrząc na ten zabieg z innej jeszcze strony, fakt zaangażowania w szeregi partii osoby cieszącej się autorytetem czy szacunkiem zdobytym na skutek prowadzonej przez siebie działalności, choćby i sportowej, podnosi w oczach wyborców rangę samej partii. Prosty mechanizm psychologiczny działa jak magnes, przyciągający dodatkowe głosy. I tak na liście Platformy Obywatelskiej wystawiono Jagnę Marczułajtis-Walczak (byłą olimpijkę w snowboardzie, właścicielkę dużej i cieszącej się dobrą renomą w województwie szkoły narciarskiej), łyżwiarza szybkiego Pawła Zygmunta oraz Barbarę Dziwisz bratanicę Kardynała Stanisława Dziwisza, osobistego wieloletniego sekretarza Jana Pawła II. Sportowcy docenieni zostali również na listach KWW Wspólnota Małopolska Marka Nawary, z ramienia której o mandat radnego wojewódzkiego ubiegał się biegacz narciarski Józef Łuszczek. KW Prawica Rzeczypospolitej wsparła się natomiast nazwiskiem Popiełuszko, wystawiając w swych szeregach kuzyna błogosławionego księdza Jerzego. Warto na koniec jeszcze dodać, iż analizując skład list wyborczych zaobserwować można kolejne zjawisko wysycania się partii politycznych. Chodzi bowiem o okoliczności związane z ograniczonymi zasobami kadrowymi partii w regionie. Kolejne balotaże zabierają z lokalnej sceny politycznej znanych i cenionych członków partyjnych, lokując ich w odległej Warszawie, czy nawet w Brukseli. W efekcie regionalne komitety zmuszone są do reorganizacji bazy członkowskiej i w procesie formułowania list wyborczych sięgania do członków 19 Przykładem może być KKW Lewica. Koalicja Lewica zarejestrowała 562 swoich kandydatów do sejmików wojewódzkich w wyborach samorządowych 2010 roku. Koalicja ta bazowała na dorobku organizacyjnym i osobowym Unii Lewicy III RP, która powstała 7 maja 2005 roku, a jej przewodniczącą została Izabela Jaruga-Nowacka. Od 10 grudnia 2005 roku przewodniczącym partii jest Piotr Musiał. Partie, które współtworzyły koalicję Unia Lewicy to: Antyklerykalna Partia Postępu RACJA, Centrolewica Rzeczypospolitej Polskiej, Demokratyczna Partia Lewicy, Nowa Lewica, Polska Partia Pracy, Polska Partia Socjalistyczna, Unia Pracy. Nikt z władz krajowych nie otwierał listy KKW Lewica w województwie Małopolskim. Zob. 143

8 Maria Nowina-Konopka mało znanych szerszemu gronu wyborców 20. Natomiast politycy znani, w tym parlamentarzyści, którzy zdecydują się jednak na start w wyborach samorządowych, zmotywowani są zazwyczaj potrzebą zwiększenia sobie bezpieczeństwa miejsca pracy (sytuacja ta miała miejsce w związku z kończącą się w 2011 roku kadencją Sejmu RP). Przebieg kampanii wyborczej Kampania do sejmiku wojewódzkiego toczyła się w Małopolsce w cieniu rywalizacji bardziej spektakularnej na prezydenta miasta Krakowa. Poziom upolitycznienia współzawodnictwa samorządowego był tak widoczny, iż de facto analiza kampanii wyborczej do sejmiku winna być rozpatrywana na tle szerszej perspektywy: rywalizacji partyjnej w Polsce oraz w związku z ostrą batalią o przejęcie prestiżowych foteli prezydenckich w największych miastach w kraju. Tak więc charakterystyka kampanii samorządowej na wspomnianych szczeblach winna być prowadzona razem, a wytyczanie sztucznych granic w przypadku województwa małopolskiego jest o tyle bezzasadne, co i niepotrzebne. Stanisław Kracik kandydat na prezydenta Krakowa był twarzą kampanii Platformy. Podobnie Andrzej Duda, choć mało znany małopolskim zwolennikom PiS, a ogólnowojewódzkiemu elektoratowi w szczególności, był nieodłącznym fragmentem kampanii samorządowej ugrupowania Jarosława Kaczyńskiego. Jacek Majchrowski choć teoretycznie bezpartyjny, wspierany był przez lewicę, a przy okazji promował własne ugrupowanie skupione pod szyldem Komitet Wyborczy Wyborców Jacka Majchrowskiego. Wprawdzie Komitet ten wystawił obok kandydata na prezydenta jedynie przedstawicieli do Rady Miasta Krakowa, trudno pominąć w analizie ten tak istotny krakowski komitet wyborczy. Platforma Obywatelska, dysponując budżetem ok. 36 milionów złotych 21, zdecydowała o podziale środków w stosunku 30:70. Niespełna jedna trzecia środków wydatkowana miała zostać na kampanię centralną (spoty telewizyjne, billboardy, konwencje, funkcjonowanie sztabu), natomiast reszta jak informowała rzeczniczka sztabu Małgorzata Kidawa-Błońska na potrzeby prowadzenia czynności wyborczych w terenie 22. Strategia PO oparta była na przekazie wizerunkowym, budowanym na autorytecie Donalda Tuska. Billboardy z premierem miały w Polsce jeden element wspólny hasło Nie róbmy polityki. Druga część była modyfikowana: Nie róbmy polityki. Budujmy mosty, Budujmy Polskę, Budujmy szkoły, Budujmy drogi. Małopolska PO, zdaniem Marka Sowy, wystartowała do kampanii do sejmików z hasłem Tak, jesteśmy skuteczni! R. Alberski, M. Cichosz, POPiSowe zwycięstwo. Wybory do Sejmiku województwa dolnośląskiego, [w:] Wybory do sejmików województw w 2006 r., pod red. Roberta Alberskiego, Marzeny Cichosz i Łukasza Tomczaka, Wrocław 2010, s PO wyda na kampanię samorządową grube miliony złotych, 22 Ibidem. 23 PO chce w sejmiku wielkiej koalicji, 144

9 Z perspektywy nietoperza. Wybory do sejmiku województwa małopolskiego Hasło to jednak nie zostało należycie spopularyzowane. Nawet sami kandydaci nie odnosili się do niego, tworząc własne. I tak Grzegorz Lipiec promował się bądź to hasłem Dla Ciebie, dla Krakowa, dla Małopolski 24 lub w ogóle bez hasła. Małgorzata Radwan-Ballada przekonywała z plakatów i ulotek, iż Liczy się SKUTECZNOŚĆ, natomiast wieloletni polityk lokalny Grzegorz Stawowy perswadował, że był, jest i będzie Z dala od polityki 25. Wielość haseł i brak wyraźnie zdefiniowanego przesłania wyborczego powodowały zamęt, który dodatkowo wzmacniany był jeszcze jednym hasłem kandydata na prezydenta miasta Stać nas na więcej!. Platforma w kampanii samorządowej ewidentnie zarządzana była centralnie, tłamsząc niejako lokalne inicjatywy. W rywalizacji tej nie bazowano na problematyce lokalnej, lecz odwoływano się do poparcia w skali całego kraju i wskazywano na sukcesy partii rządzącej. Dyskurs problemowy, zogniskowany na sprawach Małopolski, toczył się natomiast na poziomie rywalizacji prezydenckich. Prawo i Sprawiedliwość rozpoczęło kampanię samorządową od stworzenia Programu Samorządowego, tak ogólnego, jak i dla każdego województwa 26. Strategia dla Małopolski 84 stronicowy dokument, nie miała charakteru reklamowego, a jej zasięg oddziaływania był bardzo ograniczony. Materiał ten służył raczej nakreśleniu wytycznych dla kandydatów PiS celem wzmocnienia jednomyślności w szeregach partii i przekazaniu kandydatom konkretnych argumentów, które mogliby wykorzystywać w dyskusjach. Z czasem nabrał on dodatkowego znaczenia, gdyż w trakcie kampanii samorządowej nastąpił w PiS rozłam, w wyniku którego z partii wyodrębniło się kilkunastu posłów, zakładając własną organizację polityczną Polska Jest Najważniejsza. Jednomyślność kandydatów PiS na listach była więc warunkiem sine qua non utrzymania się w partii, gdyż wszelkie formy braku subordynacji groziły usunięciem poza ramy ugrupowania, a we wcześniejszym etapie nawet z listy. 14 listopada 2010 roku odbyła się w Krakowie konwencja wojewódzka Prawa i Sprawiedliwości, na której potwierdzono myśl Jarosława Kaczyńskiego z ogólnopolskiej konwencji samorządowej, iż do wyborów PiS stanęła z hasłem Prawo i Sprawiedliwość 27. To hasło chyba nie bardzo pasowało lokalnym działaczom, którzy na plakatach umieszczali sentencje niemal dowolne, np. Renata Godyń-Swędzioł przekonywała, iż Ochrona zdrowia jakością Twojego życia, a Ryszard Gitis reklamował się jako Drugie pokolenie w walce o wolną Polskę. Joachim Brudziński (szef Komitetu Wykonawczego PiS), prezentując w mediach strategię na wybory samorządowe, zwrócił uwagę na fakt, iż kampania 24 Grzegorz Lipiec na wycieraczce, Krakowska Gazeta Internetowa, Kraków, 13 listopada 2010, index.php/co-tam-panie-w-polityce/514-grzegorz-lipiec-na-wycieraczce. 25 Stawowy: z dala od polityki, blisko cmentarza, Krakowska Gazeta Internetowa, Kraków, 2 listopada 2010, idziemy-z-hasem-prawo-i-sprawiedliwo&catid=34:informacje&item id=

10 146 Maria Nowina-Konopka prowadzona jest wysiłkiem wszystkich struktur partyjnych, gdyż wszyscy posłowie zobligowani zostali do przeprowadzenia kilkudziesięciu spotkań bezpośrednich, a na poziomie regionalnym zapowiadano organizację spotkań z udziałem szefostwa partii. Chcemy żeby w każdym z województw prezes się pojawił. Każdy z naszych parlamentarzystów jest zobowiązany do maksymalnej mobilizacji i każdy będzie musiał odbyć po kilkadziesiąt spotkań w najbliższym czasie. Chcemy dotrzeć do każdej gminy, a nawet parafii 28 powiedział J. Brudziński. Wspomaganie się najwyższymi autorytetami PiS polegało także na fotografowaniu się kandydatów ze Zbigniewem Ziobrą najbardziej znanym i szanowanym działaczem PiS w województwie. Spoty wyborcze Prawa i Sprawiedliwości także miały charakter ponadlokalny. Cykl Myśl samodzielnie czy Jesteś u siebie nie miały odwołania do wyborów do sejmików. Rywalizacji tej nie wspierała także kampania na urząd prezydenta Krakowa. Wystawienie przez partię mało znanego kandydata powodowało przeniesienie sił sztabowców na wykreowanie Andrzeja Dudy na polityka godnego urzędu prezydenta oraz na powiązanie wizerunku A. Dudy z ugrupowaniem J. Kaczyńskiego. Rywalizacja ta była o tyle trudna, iż przeciwnikami politycznymi byli urzędujący od 8 lat prezydent Krakowa oraz mający poparcie Platformy Stanisław Kracik. Na tle konkurencji Andrzej Duda był politykiem młodym (a więc niepowiązanym z poprzednim systemem), energicznym (Jacek Majchrowski jest w wieku emerytalnym) i nieuwikłanym w układy samorządowe (zarówno w stosunku do urzędującego prezydenta, jak i względem burmistrza podkrakowskich Niepołomic formułowano zarzuty medialne o domniemanej niegospodarności), dlatego do wyborów wystartował z hasłem Kraków przyszłości i drugim wspomagającym Andrzej Duda Prezydentem. Pomimo jednak wspomnianych przymiotów, nie będąc politykiem ze stażem, nie zdołał on nawet przejść do drugiej tury wyborów, a energia sztabu PiS zainwestowana głównie w A. Dudę spowodowała, iż kampania do sejmików prowadzona była na bocznym torze, w efekcie czego PiS przegrała na obu płaszczyznach. Polskie Stronnictwo Ludowe, budując strategie wyborcze, koncentrowało się głównie na organizacji spotkań bezpośrednich 29. W trakcie kampanii wyborczej jak przekonywali ludowcy trzeba się spotykać bezpośrednio z wyborcami, bo takie spotkania są najbardziej cenione 30. Kampania prowadzona była jedynie w terenie, a w mieście Krakowie, ze względu na dobrze przeprowadzony targeting, takie zabiegi po prostu nie miały sensu. Poza granicami aglomeracji miejskich, obok plakatów i ulotek, koncentrowano się na dotarciu do każdego wyborcy z hasłem odwołującym się do kilku tez: zrównoważony rozwój; praca; zdrowie; edukacja; środowisko naturalne; troska o mieszkańców i lokalne zasoby, przy czym hasłem wiodącym było stwierdzenie: Człowiek jest najważniejszy. Kampania PSL z założenia miała przebiegać spokojnie, w skupieniu, w nawią- 28 Strategia PiS na wybory samorządowe 2010: jak najwięcej spotkań, prezentacja programów, naszemiasto.pl/ artykul/611102,strategia-pis-na-wybory-samorzadowe-2010-jak-najwiecej,id,t.html. 29 Oto plan PSL na kampanię samorządową, /artykuly/307726,oto-plan-psl-na-kampanie-samorzadowa.html. 30 Ibidem.

11 Z perspektywy nietoperza. Wybory do sejmiku województwa małopolskiego zaniu do potrzeb i problemów społeczności lokalnej. Ten najistotniejszy element, odróżniający w sposób jaskrawy politykę PSL od poprzednio scharakteryzowanych dwóch ugrupowań, związany był z tym, że PSL nie walczyło w Krakowie o prezydencki fotel. Punkt ciężkości kampanii przesunięty więc został na rynki lokalne. Sojusz Lewicy Demokratycznej nie prowadził w regionie zbyt widocznej kampanii. Małopolska nie jest terenem dominacji SLD i Sojusz uzyskiwał w tym województwie śladowe poparcie. Z tego też względu kampania do sejmiku prowadzona była jedynie przez jedynki i to także w bardzo okrojonym zakresie. Hasło Człowiek, dom, praca było widoczne na billboardach i plakatach, które jasną czerwienią odcinały się od zaśnieżonej bieli listopadowej Małopolski. Ciekawym zabiegiem przedstawicieli SLD było także zwrócenie się do wyborców z ankietami. Ten bezpośredni sposób dotarcia do obywateli wydał się być dobrym chwytem marketingowym, gdyż wyborcy mieli wrażenie, że SLD interesuje się ich losem, dolą zwykłych obywateli. Wspólnota Małopolska Marka Nawary promowana była głównie wizerunkiem lidera. Najwyraźniej ograniczone środki finansowe nie pozwoliły Wspólnocie na odważne działania w mediach czy na ulicach Małopolski. Marek Nawara firmował na billboardach całość ugrupowania hasłem Nasze serca i wiedzę oddajemy dla Małopolski 31, reszta kandydatów zazwyczaj nie zamieszczała na swych plakatach haseł wyborczych (np. Maciej Stańczyk). Kampania ta jednak nie była zbyt widoczna, głośna i medialnie rozpropagowana. Ten największy lokalny komitet zginął w cieniu rywalizacji największych sił partyjnych w Polsce. Przyduszony konkurencją Marek Nawara nie był w stanie, pomimo dość wysokiego w województwie poziomu rozpoznawalności medialnej, przebić się do świadomości mieszkańców Małopolski. Było to przy tym ugrupowanie, które w swoim programie głośno odwoływało się do problematyki lokalnej i do bezpartyjności: uważamy, że w samorządach jest miejsce dla niepartyjnych ugrupowań, które chcą pracować na rzecz lokalnych i regionalnych społeczności - mówił Marek Nawara 32. Ogólnie można skonstatować, iż kampania do sejmików odbywała się spokojnie, choć zdarzały się małe konflikty i wpadki. W samej Platformie dochodziło do ostrych nieporozumień, których powodem było zrywanie sobie wzajemnie plakatów 33. Kandydaci PO skarżyli się, że w ramach wewnątrzpartyjnej rywalizacji dochodzi do niszczenia i usuwania plakatów wyborczych kolegów z partii. Jeśli zaś chodzi o gafy, warto nadmienić, iż Renata Godyń-Swędzioł, kandydowała do Rady sejmiku województwa małopolskiego a więc do ciała, którego w województwie formalnie nie ma. 31 Marek Nawara promuje Wspólnotę Małopolską, Gazeta Krakowska, 11 listopada Ibidem. 33 K. Sakowski, Wybory 2010 w Krakowie: plakatowa wojna na krakowskich ulicach, miasto.pl/ artykul/659598,wybory-2010-w-krakowie-plakatowa-wojna-na-krakowskich,id,t.html. 147

12 Maria Nowina-Konopka Podsumowując, rywalizacja samorządowa Anno Domini 2010 charakteryzowała się przede wszystkim nudą i infantylizmem 34. Zarzucano jej ponadto brak profesjonalizmu w przygotowaniu materiałów wyborczych, brak strategii przyciągnięcia wyborców, użycie dziecinnie prostych i oczywiście fałszywych haseł 35 oraz zbytnie upolitycznienie. Rezultaty wyborów i ich konsekwencje Analiza rezultatów wyborów w pierwszym rzędzie nasuwa znaną konstatację, iż po raz kolejny wybory do sejmiku mają charakter partyjny. Oznacza to, że w skład tego ciała weszły cztery komitety wyborcze, reprezentujące wiodące w skali ogólnokrajowej partie polityczne. W odróżnieniu natomiast od balotażu sprzed 4 lat należy zauważyć, iż w istotny sposób wzrosło poparcie dla komitetów wyborczych wyborców. O ile w 2006 roku cieszyły się one nikłym poparciem 0,5% głosów, to w 2010 roku komitety te zdobyły łącznie ponad 10% ważnie oddanych głosów. Zmiana ta jest symptomem formowania się lokalnych ugrupowań, mogących w przyszłości stanowić w Krakowie istotną siłę polityczną. Na szczególną uwagę w tym kontekście zasługuje wynik wyborczy lokalnego Komitetu Wyborczego Wyborców Wspólnota Małopolska Marka Nawary, skupionego wokół byłego marszałka województwa, który uzyskał ponad 6% głosów. Członkowie ugrupowania Marka Nawary znani są już małopolskiemu wyborcy z lat ubiegłych, jednakże po raz pierwszy w tych wyborach zdecydowano się na start samodzielny. Jak się jednak okazało, była to decyzja błędna. Tabela 8.1. Frekwencja w wyborach do sejmiku województwa małopolskiego (w procentach) Okręg: Nr 1 Powiaty: olkuski, chrzanowski, oświęcimski 47,11 47,23 49,87 Nr 2 Powiaty: miechowski, proszowicki, krakowski, wielicki 46,90 46,84 50,14 Nr 3 Miasto Kraków 35,13 42,01 43,17 Nr 4 Powiaty: wadowicki, myślenicki, suski, nowotarski, tatrzański 49,65 45,69 48,36 Nr 5 Miasto Tarnów, powiaty: bocheński, brzeski, dąbrowski, tarnowski 47,91 46,18 49,78 Nr 6 Miasto Nowy Sącz, powiaty: limanowski, gorlicki, nowosądecki 54,14 50,20 52,64 Województwo małopolskie 45,91 45,97 48,54 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Państwowej Komisji Wyborczej. 34 A. Maciejowski, Wybory 2010 w Krakowie: Czy nudna kampania się rozkręci?, Gazeta Krakowska, 15 listopada Ibidem. 148

13 Z perspektywy nietoperza. Wybory do sejmiku województwa małopolskiego Tabela 8.2. Wyniki wyborów do sejmiku województwa łódzkiego w latach 2006 i 2010 Ugrupowanie Głosy % głosów Mandaty % mandatów PO ,78 33, ,3 43,6 PiS ,44 31, ,0 41,0 PSL ,32 10, ,3 10,3 LiD/SLD ,79 9, ,1 5,1 LPR ,18 0, ,3 - KWW Wspólnota Małopolska , Marka Nawary Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Państwowej Komisji Wyborczej. Rozkład poparcia w okręgach uwidacznia różnorodność preferencji partyjnych w województwie (tabela 8.3). SLD cieszy się poparciem na północno- -zachodniej ścianie województwa oraz w mieście Krakowie, najsłabszy zaś wynik uzyskuje w południowo-wschodniej części Małopolski tam, gdzie PiS cieszy się niesłabnącą popularnością. Wyborcy z tego okręgu (nr 6) największą liczbę głosów oddali właśnie na partię Jarosława Kaczyńskiego. Ponad 41% poparcia to wynik przeszło o połowę lepszy aniżeli kolejnego konkurenta Platformy Obywatelskiej (niespełna 29%). PiS uzyskała także dobry wynik na Podhalu oraz w sąsiednich powiatach należących do okręgu nr 4, który to uznawany jest za tradycyjnie prawicowy. Platforma Obywatelska dominuje natomiast w Krakowie, w którym uzyskała 5 z 8 mandatów, przejmując w tym okręgu pozycję zdecydowanego lidera. Nie jest też dziwne, że w stolicy Małopolski PSL nie posiada swych wyborców i tam też zdobywa katastrofalnie niskie poparcie nieprzekraczające 2,5%. W odniesieniu do komitetów lokalnych warto wspomnieć, iż być może z racji ogólnie niskiego poparcia, nie można doszukiwać się jakiś zasadniczych różnic w geografii województwa. Jedynie Wspólnota Małopolska Marka Nawary uzyskała najwyższy wynik w okręgu 4, a więc tam, gdzie wysokim poparciem cieszy się PiS. Należy jednak przypomnieć, iż w poprzednich wyborach w 2006 roku członkowie tego Komitetu startowali ze wspólnej listy PiS, co potwierdza charakterystykę elektoratu południowej części Małopolski. Najgorszy wynik WM uzyskała w Krakowie, co wydaje się o tyle dziwne, iż właśnie w stolicy Małopolski najwyraźniej zaobserwować można było działania marszałka województwa. 149

14 Maria Nowina-Konopka PO PiS LiD/ SLD PSL V % 30,62 35,40 27,51 28,14 46,11 47,32 27,06 27,09 25,60 32,09 21,38 28,87 V % 26,92 20,98 31,92 28,15 31,24 27,02 39,97 39,48 34,47 31,14 40,97 41,15 V % 17,15 15,51 7,02 8,77 12,41 11,12 6,56 7,51 7,97 8,19 7,98 6,72 V % 9,10 12,61 12,19 20,51 1,84 2,33 7,20 8,58 13,07 12,96 9,90 9,48 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Państwowej Komisji Wyborczej. Tabela 8.3. Sejmik województwa małopolskiego rozkład poparcia dla partii w poszczególnych okręgach Ugrupowanie Okręg nr 1 Okręg nr 2 Okręg nr 3 Okręg nr 4 Okręg nr 5 Okręg nr Tabela 8.4. Sejmik województwa małopolskiego liczba mandatów uzyskanych w okręgach Okręg Okręg Ugrupowanie Okręg nr 1 Okręg nr 4 Okręg nr 5 Okręg nr 6 nr 2*) nr 3*) PO (+1) (+1) 2 3 (+1) 1 2 (+1) PiS 2 1 (-1) (-1) 3 4 (+1) (+1) LiD/SLD PSL 0 1 (+1) 1 2 (+1) (-1) (-1) LPR (-1) (-1) 1 0 (-1) 1 0 (-1) *) W wyborach w 2006 roku w okręg nr 2 był 5-mandatowy, nr 3 natomiast 9 mandatowy. W 2010 roku w okręgu nr 2 było do zdobycia 6 mandatów, a w okręgu nr 3 8 mandatów. Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Państwowej Komisji Wyborczej. Analiza frekwencji wyborczej w wyborach 2010 roku (tabela 8.1) nie wnosi zbyt wiele nowego do poznania elektoratu charakteryzowanego województwa. Z wyborów na wybory zauważyć można bowiem podobne tendencje. W odniesieniu do średniego poziomu frekwencji zauważalna jest wprawdzie mała pozytywna zmiana, albowiem w porównaniu z rokiem 2006 obserwujemy około 2,5% wzrost poziomu uczestnictwa w wyborach. W 2006 roku średnia frekwencja w województwie małopolskim wynosiła 45,97%, natomiast w cztery lata później 48,54%. Ten fakt stawia mieszkańców Małopolski także w dobrym świetle względem średniej krajowej, która w 2010 roku wyniosła niewiele ponad 43%. Dane te jednak w różny sposób rozkładają się w poszczególnych okręgach. Zdecydowanie najbardziej aktywni są wyborcy z okręgu nr 6 (powiat limanowski, gorlicki, nowosądecki i miasto Nowy Sącz), w którym frekwencja przekroczyła 52,6%. Średnio wyższy udział w wyborach charakteryzuje ten okręg od lat. W 2006 roku na terenach tych zaobserwowano frekwencję wyższą od średniej dla województwa o 4,23%, a w 2002 roku aż o 8,23% 36. Tendencję odwrotną

15 Z perspektywy nietoperza. Wybory do sejmiku województwa małopolskiego obserwować można na poziomie okręgu nr 3. W mieście Krakowie frekwencja w 2010 roku niższa była od średniej w województwie o 5,37%, w 2006 roku o 3,96%, a w 2002 roku aż o 10,78%! Generalnie jednak należy zauważyć, że frekwencja, tak w skali kraju, jak w województwie wzrasta, osiągając w roku 2010 poziom najwyższy w ciągu ostatnich 20 lat 37. Ów poziom uczestnictwa wiąże się także z liczbą ważnie oddanych głosów. Zastanawiające jest, że osoby, które decydują się na pójście na wybory, najrzadziej wiedzą na kogo oddać głos właśnie w przypadku sejmików wojewódzkich. Na tym poziomie wyborów obserwujemy nie tylko niższe uczestnictwo, ale także wyższy poziom nieważnie oddanych głosów. Oznaczać to może, że Polacy nie odnajdują się w wielości nazwisk i komitetów. Wybór jednoosobowy (wójta, burmistrza czy prezydenta) jest znacznie prostszy, radni miejscy czy powiatowi bliżsi są kompetencyjnie, geograficznie, mentalnie, natomiast radni sejmiku wojewódzkiego zdają się być bytem na tyle abstrakcyjnym, że dla wielu niemal niemożliwym do wyboru. Dlatego też na względnie stałym poziomie znajduje się procent ważnie oddanych głosów, wahający się w przedziale od 87,60% w 2002 roku do 88,55% w roku Optymistycznie na rzecz patrząc, można jednak na przestrzeni ostatnich lat dostrzec lekkie drgnięcie i zmianę odsetka nieważnie oddanych głosów o prawie 1% na rzecz proporcji głosów ważnych. W porównaniu z wyborami z 12 listopada 2006 roku zaobserwować można także małe przesunięcie elektoratu. W poprzednich wyborach PiS uzyskała 16 mandatów, PO 13, LiD 2, PSL 4 i LPR 4. Warto więc zwrócić uwagę, iż lewica i ludowcy cieszą się w województwie poparciem stałym, przesunięcie elektoratu nastąpiło natomiast z partii prawicowych bardziej w kierunku centrum sceny politycznej. O ile LPR w ogóle znikła z sejmiku, o tyle PiS nie utraciło swego posiadania (gdyż i tym razem uzyskało 16 miejsc w radzie), lecz raczej chlubny tytuł zwycięzcy poprzednich wyborów. Warto tym liczbom przyjrzeć się jeszcze z innej perspektywy. Otóż kiedy nałożymy na dane ogólnopolskie wyniki z Małopolski, to okaże się, że pomimo wspomnianych przesunięć, województwo małopolskie nadal można nazwać ostoją prawicy, lecz już w nieco innym sensie. W skali całego kraju w wyborach do sejmików wojewódzkich PO uzyskało 39,57% mandatów, PiS 25,13%, PSL 16,58%, SLD 15,15%, a pozostałe komitety 3,56%. W sejmiku województwa małopolskiego natomiast odpowiednio 43,59%, 41,02%, 10,26% i 5,13% mandatów. Dane te wskazują wyraźnie na nadreprezentację liczby mandatów PiS w małopolskim sejmiku w stosunku do ogólnej liczby mandatów uzyskanych w sejmikach w skali całego kraju. Warto zwrócić uwagę, na fakt, iż taka nadwyżka PiS idzie w parze z niedoreprezentowaniem SLD. W porównaniu z danymi ogólnopolskimi, w małopolskim sejmiku zasiada wyjątkowo mało posłów lewicy. Wspomniana nadwyżka PiS nie zmienia jednak faktu najistotniejszego, a mianowicie tego, iż PiS nie jest zdolna w regionie do przejęcia władzy. 37 D. Kołakowska, K. Manys, Frekwencja w wyborach najwyższa od 20 lat, Rzeczpospolita, 23 listopada

16 Maria Nowina-Konopka Tabela 8.5. Rozmiar nadreprezentacji w wyborach do sejmiku województwa małopolskiego w 2010 r. PO PiS PSL SLD Poparcie (%) 33,82 31,69 10,33 9,46 Mandaty (%) 43,59 41,02 10,26 5,03 Różnica +9,77 +9,33-0,07-4,43 Rozmiar nadreprezentacji 0,29 0,29-0,01-0,47 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Państwowej Komisji Wyborczej. Syntetyczne ujęcie wyników rywalizacji zawarte w tabeli 8.5 wskazuje także na nadreprezentację w wyborach do sejmiku mierzoną stosunkiem różnicy pomiędzy procentowym ujęciem liczby uzyskanych mandatów, a poparciem wyrażonym w procentach, względem odsetka głosów. Wskaźnik rozmiaru nadreprezentacji potwierdza pogląd, iż system oparty na metodzie d Hondta wspiera podmioty najsilniejsze i nie służy proporcjonalności reprezentacji ugrupowań mniejszych. Stosowany w wyborach do sejmików wojewódzkich proporcjonalny system wyborczy, z zastrzeżeniem 5% progu poparcia i stosunkowo niewielkimi okręgami wyborczymi wraz ze wspomnianą metodą przeliczania głosów, deprecjonuje więc podmioty małe. Przykładem z małopolskiej sceny politycznej jest Wspólnota Małopolska. Komitet ten, uzyskawszy w wyborach przeszło 6% poparcia, brał udział w podziale mandatów, ale żadnego nie otrzymał. Tabela 8.6. Indeks rywalizacyjności oraz efektywna liczba partii w wyborach do sejmiku województwa małopolskiego w latach Poparcie dla pierwszego komitetu (%) 45,35 (AWS) 19,07 (POPiS) 34,44 (PiS) 33,82 (PO) Poparcie dla drugiej partii (%) 19,62 17,86 30,78 31,69 (SLD) (LPR) (PO) (PiS) Indeks rywalizacyjności 0,43 0,92 0,90 0,94 ELP (poziom sejmiku) 2,17 5,25 3,33 2,69 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Państwowej Komisji Wyborczej. Kolejnym istotnym wskaźnikiem charakteryzującym system partyjny w województwie jest indeks rywalizacyjności (tabela 8.6). W 2010 roku uzyskał on parametr dotąd niespotykany, najbliższy wartości brzegowej, oznaczającej idealną równowagę pomiędzy podmiotami sceny politycznej. Wskaźnik rywalizacyjności na poziomie 0,94 pokazuje, iż proporcje poparcia dla pierwszego (PO 33,82%) i drugiego w kolejności wygranych komitetów (PiS 31,69%) są do siebie zbliżone. Tendencję tę obserwuje się, choć z różnym natężeniem od 2002 roku, co pozwala na wysnucie ostrożnej tezy, iż powoli następuje stabilizacja w regionalnym systemie partyjnym. 152

17 Z perspektywy nietoperza. Wybory do sejmiku województwa małopolskiego Indeksy rywalizacyjności interpretuje się ponadto na szerszym tle porównawczym, np. wartości indeksów agregacji czy efektywnej liczby partii 38. Wskaźnik pierwszy służy zmierzeniu stanu posiadania największej partii w stosunku do ogólnej liczby partii reprezentowanych w sejmiku. W 2010 roku indeks wyniósł 10,90, co wskazuje na dość wysoki poziom agregacji. Jest on związany z zawiązaniem koalicji PO z PSL z wyraźną dominującą pozycją podmiotu wygranego. Drugi ze wskaźników odnosi się do indeksu efektywnej liczby partii, który przyjmując wartość w przedziale pomiędzy 2 a 3 wskazuje, iż system partyjny składa się z dwóch dominujących podmiotów i dwóch sił słabszych. Analiza wskaźników w latach pozwala na sformułowanie wniosku, iż system partyjny w Małopolsce powoli się klaruje. W sejmiku zasiadają przedstawiciele kilku partii, a brak rozdrobnienia sceny politycznej powoduje z jednej strony łatwiejszą orientację obywateli, z drugiej zaś stabilniejsze zarządy województwa. Podział mandatów w sejmiku wyłonił zwycięzcę, który pomimo uzyskania dobrego wyniku nie byłby w stanie rządzić samodzielnie. Z tego też względu istniała konieczność dosztukowania do radnych PO koalicjanta, pozwalającego na posiadanie zwykłej większości 39. W sposób dość naturalny Platforma zdecydowała się na zawiązanie porozumienia z PSL. Owoce tego mariażu widoczne były już na I sesji sejmiku IV kadencji. Odbyła się ona 2 grudnia 2010 roku. W trakcie obrad sejmiku województwa małopolskiego wybrany został zarząd województwa. Jego marszałkiem został radny partii wygranej Marek Sowa (PO) 40, zaś wicemarszałkami Roman Ciepiela (PO) oraz Wojciech Kozak (PSL), natomiast członkami zarządu województwa Witold Latusek (PO) oraz Stanisław Sorys (PSL) 41. Ponadto sejmik wybrał swojego przewodniczącego, którym został Kazimierz Barczyk (PO), i jego zastępcę Renatę Godyń-Swędzioł (PiS). W efekcie stanowiska zostały przyznane w 4/7 Platformie Obywatelskiej, która tym samym umocniła swoją pozycje w regionie, dwa stanowiska zajęli koalicjanci z PSL, dostając fotel wicemarszałka i członka zarządu województwa, natomiast Prawo i Sprawiedliwość uzyskała stanowisko zastępcy przewodniczącego sejmiku. 38 Demokracje zachodnioeuropejskie. Analiza porównawcza, pod red. Andrzeja Antoszewskiego i Ryszarda Herbuta, Wrocław 1997, s W skali kraju Platforma w wyborach do sejmików uzyskała 30,89% poparcia i we wszystkich sejmikach musi szukać koalicjanta. J. Stróżyk, Platforma wygrała, ale to PSL świętuje, Rzeczpospolita, 25 listopada Był członkiem zarządu III kadencji. Uzyskał 22 spośród 39 głosów. Jego kontrkandydatem był Andrzej Romanek. 41 Zarząd województwa małopolskiego, zob: 153

18 Zamiast podsumowania Maria Nowina-Konopka Analiza wyborów z dnia 21 listopada 2010 roku pozwala na sformułowanie smutnego wniosku o największym przegranym jesiennej rywalizacji idei samorządności. Wydaje się tak, albowiem stopień upolitycznienia samorządów poprzez penetrację jej wszystkich struktur przez największe w kraju partie polityczne prowadzi do powolnego podmywania fundamentu społeczeństwa obywatelskiego. Festiwal popularności, swoisty casting poparcia dla PO, PiS, PSL i SLD stanowi jedynie protezę lokalnej kampanii wyborczej, a implementacja socjotechniki sprawdzonej w skali ogólnokrajowej na rynki lokalne jest próbą uwsteczniania obywatelom nie tyle zmysłu wzroku, co w ogóle postrzegania zasad sprawowania w państwie władzy. W ten sposób wyborcy z perspektywy nietoperza postrzegają nie tylko same wybory, ale całą lokalną demokrację. 154

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA październik 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 9 Rozdział III - Liderzy partii politycznych...

Bardziej szczegółowo

ZASOBY MIESZKANIOWE W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2006 R.

ZASOBY MIESZKANIOWE W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2006 R. URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE Informacja sygnalna Data opracowania - wrzesień 2007 r. Kontakt: e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 012 415 38 84 Internet: http://www.stat.gov.pl/urzedy/krak Nr 19

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW

Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Warszawa, czerwiec 2012 BS/79/2012 POKOLENIE PRZYSZŁYCH WYBORCÓW PREFERENCJE PARTYJNE NIEPEŁNOLETNICH POLAKÓW Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 012 415 38 84 Internet: http://www.stat.gov.pl/krak Informacja sygnalna - Nr 19 Data opracowania

Bardziej szczegółowo

Raport medialny SCENA POLITYCZNA

Raport medialny SCENA POLITYCZNA Raport medialny SCENA POLITYCZNA marzec 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 10 Rozdział III - Liderzy partii politycznych... 13

Bardziej szczegółowo

Politikon IV ʼ10. Sondaż: Preferencje polityczne w kwietniu 2010. Wyniki sondażu dla PRÓBA REALIZACJA TERENOWA ANALIZA. Wykonawca:

Politikon IV ʼ10. Sondaż: Preferencje polityczne w kwietniu 2010. Wyniki sondażu dla PRÓBA REALIZACJA TERENOWA ANALIZA. Wykonawca: Politikon IV ʼ10 Sondaż: Preferencje polityczne w kwietniu 2010 PRÓBA Wyniki sondażu dla REALIZACJA TERENOWA Wykonawca: ANALIZA Warszawa, 30 marca 2010r. WIEDZA NOTA METODOLOGICZNA Czas realizacji badania:

Bardziej szczegółowo

MIESZKANIA ODDANE DO UŻYTKU W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2004 R.

MIESZKANIA ODDANE DO UŻYTKU W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2004 R. URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE Informacja sygnalna Data opracowania - maj 2005 r. Kontakt: e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. (0-12) 415-38-84 Internet: http://www.stat.gov.pl/urzedy/krak Nr 8 MIESZKANIA

Bardziej szczegółowo

MIESZKANIA ODDANE DO UŻYTKOWANIA W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2005 R.

MIESZKANIA ODDANE DO UŻYTKOWANIA W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2005 R. URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE Informacja sygnalna Data opracowania - maj 2006 r. Kontakt: e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 012 415 38 84 Internet: http://www.stat.gov.pl/urzedy/krak Nr 8 MIESZKANIA

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM NR 40/2015

DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM NR 40/2015 Warszawa, marzec 2015 ISSN 2353-5822 NR 40/2015 DEKLARACJE UCZESTNICTWA I PREFERENCJE W WYBORACH PREZYDENCKICH NA NIESPEŁNA DWA MIESIĄCE PRZED GŁOSOWANIEM Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację

Bardziej szczegółowo

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA

Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA Raport statystyczny SCENA POLITYCZNA grudzień 2014 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 6 Rozdział II - Partie polityczne... 8 Rozdział III - Liderzy partii politycznych...

Bardziej szczegółowo

Kto zasiądzie w parlamencie?

Kto zasiądzie w parlamencie? Mateusz Zaremba, Uniwersytet SWPS Kto zasiądzie w parlamencie? Wybory do parlamentu dostarczają politologom interesujących danych. Pozwalają dokonać wstępnego rozpoznania zmian, jakie zaszły wśród głosujących

Bardziej szczegółowo

Raport prasowy SCENA POLITYCZNA

Raport prasowy SCENA POLITYCZNA Raport prasowy SCENA POLITYCZNA listopad 2013 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 7 Rozdział II - Partie polityczne... 10 Rozdział III - Liderzy partii politycznych... 13

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 012 415 60 11 Internet: http://www.stat.gov.pl/krak Informacja sygnalna - Nr 15 Data opracowania

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA KRAJOWEJ KONWENCJI SLD z dnia 14 grudnia 2013 r. w sprawie zmiany Statutu SLD

UCHWAŁA KRAJOWEJ KONWENCJI SLD z dnia 14 grudnia 2013 r. w sprawie zmiany Statutu SLD UCHWAŁA KRAJOWEJ KONWENCJI SLD z dnia 14 grudnia 2013 r. w sprawie zmiany Statutu SLD 1 Działając na podstawie art. 23 pkt. b) Statutu Sojuszu Lewicy Demokratycznej, Krajowa Konwencja uchwala następujące

Bardziej szczegółowo

WOLNE WYBORY I OKRĄGŁY STÓŁ Autor: Marcin Wierzbicki, kl. III d

WOLNE WYBORY I OKRĄGŁY STÓŁ Autor: Marcin Wierzbicki, kl. III d WOLNE WYBORY I OKRĄGŁY STÓŁ Autor: Marcin Wierzbicki, kl. III d Wolne wybory Wybory parlamentarne w Polsce w 1989 roku (tzw. wolne wybory) odbyły się w dniach 4 i 18 czerwca 1989. Zostały przeprowadzone

Bardziej szczegółowo

Wyższa frekwencja w drugiej turze?

Wyższa frekwencja w drugiej turze? Warszawa, 22.05.2015 Wyższa frekwencja w drugiej turze? Frekwencja podczas I tury wyborów była najniższa spośród wszystkich wyborów prezydenckich po 1990 roku - do urn poszło zaledwie 48,8% wyborców. Jest

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT

Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Warszawa, maj 2010 BS/59/2010 KTO POWINIEN MIEĆ WIĘCEJ WŁADZY RZĄD CZY PREZYDENT Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 5 stycznia 2011 r. Przepisy wprowadzające ustawę Kodeks wyborczy 1)

USTAWA z dnia 5 stycznia 2011 r. Przepisy wprowadzające ustawę Kodeks wyborczy 1) Liczba stron : 8 Data : 2015-02-05 Nazwa pliku : 1401.TO 1 USTAWA z dnia 5 stycznia 2011 r. Przepisy wprowadzające ustawę Kodeks wyborczy 1) Art. 1. Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz.

Bardziej szczegółowo

Druk nr 3586 Warszawa, 15 listopada 2010 r.

Druk nr 3586 Warszawa, 15 listopada 2010 r. Druk nr 3586 Warszawa, 15 listopada 2010 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Komisja Nadzwyczajna do rozpatrzenia niektórych projektów ustaw z zakresu prawa wyborczego NOW-020-1-2010 Pan Grzegorz

Bardziej szczegółowo

Raport prasowy SCENA POLITYCZNA

Raport prasowy SCENA POLITYCZNA Raport prasowy SCENA POLITYCZNA marzec 2013 Spis treści Wstęp... 3 Komentarz... 4 Rozdział I - Podsumowanie... 7 Rozdział II - Partie polityczne... 10 Rozdział III - Liderzy partii politycznych... 13 2

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKATzBADAŃ. Jakiego systemu wyborczego chcą Polacy? NR 94/2015 ISSN 2353-5822

KOMUNIKATzBADAŃ. Jakiego systemu wyborczego chcą Polacy? NR 94/2015 ISSN 2353-5822 KOMUNIKATzBADAŃ NR 94/2015 ISSN 2353-5822 Jakiego systemu wyborczego chcą Polacy? Przedruk i rozpowszechnianie tej publikacji w całości dozwolone wyłącznie za zgodą CBOS. Wykorzystanie fragmentów oraz

Bardziej szczegółowo

Warszawa, luty 2011 BS/20/2011 STOSUNEK DO RZĄDU

Warszawa, luty 2011 BS/20/2011 STOSUNEK DO RZĄDU Warszawa, luty 2011 BS/20/2011 STOSUNEK DO RZĄDU Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 4 lutego 2010 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul. Żurawia 4a,

Bardziej szczegółowo

ORDYNACJA WYBORCZA. 1. Członkiem Rady może zostać każda osoba:

ORDYNACJA WYBORCZA. 1. Członkiem Rady może zostać każda osoba: Załącznik Nr 1 do Statutu Młodzieżowej Rady Gminy Rędziny. ORDYNACJA WYBORCZA 1. 1. Członkiem Rady może zostać każda osoba: 1) uczęszczająca do VI klasy szkoły podstawowej, gimnazjum działającej na terenie

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 12 415 60 11 Internet: http://www.stat.gov.pl/krak Informacja sygnalna - Nr 4 Data opracowania

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT PAŃSTWOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ. z dnia 7 kwietnia 2014 r.

KOMUNIKAT PAŃSTWOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ. z dnia 7 kwietnia 2014 r. Komunikat Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 7 kwietnia 2014 r. o komitetach wyborczych utworzonych w związku z wyborami do Parlamentu Europejskiego, zarządzonymi na dzień 25 maja 2014 r. (Monitor Polski

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji

Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji Zestawienie podmiotów wyłonionych w drodze konkursu do realizacji zadań związanych z udzielaniem dotacji na założenie działalności gospodarczej Business School H. Polak, M. Polak Sp. J. brzeski, bocheński,

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE 31-223 Kraków, ul. Kazimierza Wyki 3 e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 12 415 60 11 Internet: http://krakow.stat.gov.pl Opracowanie sygnalne Nr 7 lipiec 2015 r. BUDOWNICTWO

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2012 BS/150/2012 OCENA WIARYGODNOŚCI PROGRAMÓW INFORMACYJNYCH I PUBLICYSTYCZNYCH

Warszawa, listopad 2012 BS/150/2012 OCENA WIARYGODNOŚCI PROGRAMÓW INFORMACYJNYCH I PUBLICYSTYCZNYCH Warszawa, listopad 2012 BS/150/2012 OCENA WIARYGODNOŚCI PROGRAMÓW INFORMACYJNYCH I PUBLICYSTYCZNYCH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2012 roku Fundacja

Bardziej szczegółowo

Osoby chorujące psychicznie w świetle wyników badania Wykluczenie społeczne w Małopolsce strategie przeciwdziałania

Osoby chorujące psychicznie w świetle wyników badania Wykluczenie społeczne w Małopolsce strategie przeciwdziałania Osoby chorujące psychicznie w świetle wyników badania Wykluczenie społeczne w Małopolsce strategie przeciwdziałania dr Hubert Kaszyński, Uniwersytet Jagielloński 1 Formy pomocy osobom chorującym psychicznie

Bardziej szczegółowo

Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego. Komisja Wspólna Samorządów Terytorialnych i Gospodarczych Małopolski / KWSTiGM/

Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego. Komisja Wspólna Samorządów Terytorialnych i Gospodarczych Małopolski / KWSTiGM/ Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Komisja Wspólna Samorządów Terytorialnych i Gospodarczych Małopolski / KWSTiGM/ Departament Gospodarki i Infrastruktury Komisja Wspólna - KWSTiGM Organ doradczo

Bardziej szczegółowo

WYBORY DO RADY DZIELNICY M.ST. WARSZAWY PROTOKÓŁ Z WYBORÓW

WYBORY DO RADY DZIELNICY M.ST. WARSZAWY PROTOKÓŁ Z WYBORÓW WYBORY DO RADY DZIELNICY M.ST. WARSZAWY PROTOKÓŁ Z WYBORÓW do Rady Dzielnicy Śródmieście m. st. Warszawy sporządzony dnia 19 listopada 2014r. przez Dzielnicową Komisję Wyborczą w Dzielnicy Śródmieście.

Bardziej szczegółowo

Współpraca z sektorem pozarządowym Przykłady projektów realizowanych przez Samorząd Województwa Małopolskiego

Współpraca z sektorem pozarządowym Przykłady projektów realizowanych przez Samorząd Województwa Małopolskiego Współpraca z sektorem pozarządowym Przykłady projektów realizowanych przez Samorząd Województwa Małopolskiego Leszek Zegzda Wicemarszałek Województwa Małopolskiego Tak przybywały otwarte konkursy ofert

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. pozostawić protest bez dalszego biegu. UZASADNIENIE

POSTANOWIENIE. pozostawić protest bez dalszego biegu. UZASADNIENIE Sygn. akt III SW 31/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 10 czerwca 2014 r. SSN Krzysztof Staryk (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Roman Kuczyński SSN Jolanta Strusińska-Żukowska w sprawie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2013 BS/158/2013 PRZED SZCZYTEM PARTNERSTWA WSCHODNIEGO W WILNIE

Warszawa, listopad 2013 BS/158/2013 PRZED SZCZYTEM PARTNERSTWA WSCHODNIEGO W WILNIE Warszawa, listopad 2013 BS/158/2013 PRZED SZCZYTEM PARTNERSTWA WSCHODNIEGO W WILNIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

Warszawa, listopad 2014 ISSN NR 148/2014 RANGA WYBORÓW SAMORZĄDOWYCH I ZAINTERESOWANIE DECYZJAMI WŁADZ RÓŻNYCH SZCZEBLI

Warszawa, listopad 2014 ISSN NR 148/2014 RANGA WYBORÓW SAMORZĄDOWYCH I ZAINTERESOWANIE DECYZJAMI WŁADZ RÓŻNYCH SZCZEBLI Warszawa, listopad 2014 ISSN 23-53-5822 NR 148/2014 RANGA WYBORÓW SAMORZĄDOWYCH I ZAINTERESOWANIE DECYZJAMI WŁADZ RÓŻNYCH SZCZEBLI Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14

Bardziej szczegółowo

Kraków, dnia 30 czerwca 2014 r. Poz. 3503 UCHWAŁA NR CIX/1640/14 RADY MIASTA KRAKOWA. z dnia 11 czerwca 2014 roku

Kraków, dnia 30 czerwca 2014 r. Poz. 3503 UCHWAŁA NR CIX/1640/14 RADY MIASTA KRAKOWA. z dnia 11 czerwca 2014 roku DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO Kraków, dnia 30 czerwca 2014 r. Poz. 3503 UCHWAŁA NR CIX/1640/14 RADY MIASTA KRAKOWA z dnia 11 czerwca 2014 roku w sprawie powołania Rady Krakowskich Seniorów

Bardziej szczegółowo

Warszawa, październik 2013 BS/147/2013 STOSUNEK DO PROTESTÓW ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH I ICH OCENA

Warszawa, październik 2013 BS/147/2013 STOSUNEK DO PROTESTÓW ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH I ICH OCENA Warszawa, październik 2013 BS/147/2013 STOSUNEK DO PROTESTÓW ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH I ICH OCENA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013 roku Fundacja Centrum

Bardziej szczegółowo

INWESTYCJE W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2004 R.

INWESTYCJE W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2004 R. URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE Informacja sygnalna Data opracowania - kwiecień 2005 r. Kontakt: e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. (0-12) 415-38-84 Internet: http://www.stat.gov.pl/urzedy/krak Nr

Bardziej szczegółowo

Warszawa, marzec 2010 BS/34/2010 WYBORY PREZYDENCKIE 2010 PREFERENCJE POLAKÓW PRZED PRAWYBORAMI W PO

Warszawa, marzec 2010 BS/34/2010 WYBORY PREZYDENCKIE 2010 PREFERENCJE POLAKÓW PRZED PRAWYBORAMI W PO Warszawa, marzec 2010 BS/34/2010 WYBORY PREZYDENCKIE 2010 PREFERENCJE POLAKÓW PRZED PRAWYBORAMI W PO Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 3 października 2008 roku Fundacja

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 KANDYDOWANIE W WYBORACH PREZYDENCKICH WYSOKICH URZĘDNIKÓW PAŃSTWOWYCH WARSZAWA, GRUDZIEŃ 95

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 KANDYDOWANIE W WYBORACH PREZYDENCKICH WYSOKICH URZĘDNIKÓW PAŃSTWOWYCH WARSZAWA, GRUDZIEŃ 95 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Województwo Małopolskie. Komenda Wojewódzka Policji w Krakowie. Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa

Województwo Małopolskie. Komenda Wojewódzka Policji w Krakowie. Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa Województwo Małopolskie Komenda Wojewódzka Policji w Krakowie Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Kuratorium Oświaty w Krakowie Projekt odzew na wzrastającą

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXXIV/432/11 RADY MIASTA KRAKOWA. z dnia 21 grudnia 2011 r.

UCHWAŁA NR XXXIV/432/11 RADY MIASTA KRAKOWA. z dnia 21 grudnia 2011 r. UCHWAŁA NR XXXIV/432/11 RADY MIASTA KRAKOWA z dnia 21 grudnia 2011 r. w sprawie trybu powoływania członków oraz organizacji i trybu działania Krakowskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT Z KONFERENCJI PRASOWEJ PAŃSTWOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ W DNIU 22.11.2010 R. O GODZINIE 5.15 W SIEDZIBIE PKW

KOMUNIKAT Z KONFERENCJI PRASOWEJ PAŃSTWOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ W DNIU 22.11.2010 R. O GODZINIE 5.15 W SIEDZIBIE PKW KOMUNIKAT Z KONFERENCJI PRASOWEJ PAŃSTWOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ W DNIU 22.11.2010 R. O GODZINIE 5.15 W SIEDZIBIE PKW W dniu 22 listopada o godz. 5.15 w siedzibie Państwowej Komisji Wyborczej odbyła się kolejna

Bardziej szczegółowo

RAPORT PRZYCZYNY NIEZADOWOLENIA WYBORCÓW POSZCZEGÓLNYCH PARTII POLITYCZNYCH

RAPORT PRZYCZYNY NIEZADOWOLENIA WYBORCÓW POSZCZEGÓLNYCH PARTII POLITYCZNYCH RAPORT PRZYCZYNY NIEZADOWOLENIA WYBORCÓW POSZCZEGÓLNYCH PARTII POLITYCZNYCH ARC RYNEK I OPINIA CZERWIEC 2015 WSTĘP Ostatnie wybory prezydenckie i ich wyniki pokazały, że polska scena polityczna stoi przed

Bardziej szczegółowo

BUDŻETY JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO W 2004 R.

BUDŻETY JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO W 2004 R. URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE Informacja sygnalna Data opracowania - wrzesień 2005 r. Kontakt: e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. (0-12) 415-38-84 Internet: http://www.stat.gov.pl/urzedy/krak Nr

Bardziej szczegółowo

Biuletyn WUP. www.wup-krakow.pl 1

Biuletyn WUP. www.wup-krakow.pl 1 Biuletyn WUP 2015 II kwartał 2015 www.wup-krakow.pl 1 Bezrobocie w Małopolsce w II kwartale 2015 roku Statystyka rynku pracy W drugim kwartale b.r. zaobserwowano dalszą poprawę sytuacji na rynku pracy.

Bardziej szczegółowo

Kampania 2008/2009 r. Zostaw uśmiech w Małopolsce. 1% Twojego podatku dla lokalnych organizacji pożytku publicznego

Kampania 2008/2009 r. Zostaw uśmiech w Małopolsce. 1% Twojego podatku dla lokalnych organizacji pożytku publicznego Kampania 2008/2009 r. Zostaw uśmiech w Małopolsce. 1% Twojego podatku dla lokalnych organizacji pożytku publicznego 1. Charakterystyka Kampanii. Kampania miała na celu popularyzować i promować idę odpisu

Bardziej szczegółowo

STATUT PODKARPACKIEJ RADY ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH WSTĘP

STATUT PODKARPACKIEJ RADY ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH WSTĘP STATUT PODKARPACKIEJ RADY ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH WSTĘP Mając na względzie, iż istotną cechą i podstawą sukcesu demokratycznie zorganizowanej społeczności lokalnej jest aktywność obywatelska jej mieszkańców,

Bardziej szczegółowo

sejmików województw i rad dzielnic m.st. Warszawy oraz z wyborami wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, zarządzonymi na dzień 16 listopada 2014 r.

sejmików województw i rad dzielnic m.st. Warszawy oraz z wyborami wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, zarządzonymi na dzień 16 listopada 2014 r. ZPOW-7500-24/14 Komunikat Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 15 września 2014 r. o komitetach wyborczych utworzonych w związku z wyborami do rad gmin, rad powiatów, sejmików województw i rad dzielnic

Bardziej szczegółowo

Profil psychologiczny uczniów

Profil psychologiczny uczniów Profil psychologiczny uczniów W trakcie badania poproszono uczniów o ocenę stwierdzeń dotyczących życia zawodowego, cech swojego charakteru, postrzegania przyszłości oraz stosunku do innych ludzi. Mieli

Bardziej szczegółowo

Monitoring serwisów informacyjnych TVP w okresie 14.06 18.06.2010 NOTA METODOLOGICZNA

Monitoring serwisów informacyjnych TVP w okresie 14.06 18.06.2010 NOTA METODOLOGICZNA Warszawa, 23.06.2010 Monitoring serwisów informacyjnych TVP w okresie 14.06 18.06.2010 NOTA METODOLOGICZNA Niniejszy raport przedstawia rezultaty analizy czterech serwisów informacyjnych TVP wyemitowanych

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Dane ogólne

Rozdział 1. Dane ogólne OBWIESZCZENIE KOMISARZA WYBORCZEGO w Krakowie z dnia 22 listopada 2014 r. o wynikach wyborów do rad na obszarze województwa małopolskiego (wyciąg) Na podstawie art. 168 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011

Bardziej szczegółowo

projekt Prezydenta Miasta Krakowa UCHWAŁA NR Rady Miasta Krakowa z dnia w sprawie powołania Rady Krakowskich Seniorów oraz nadania jej Statutu.

projekt Prezydenta Miasta Krakowa UCHWAŁA NR Rady Miasta Krakowa z dnia w sprawie powołania Rady Krakowskich Seniorów oraz nadania jej Statutu. druk nr projekt Prezydenta Miasta Krakowa UCHWAŁA NR Rady Miasta Krakowa z dnia w sprawie powołania Rady Krakowskich Seniorów oraz nadania jej Statutu. Na podstawie art. 5 c ust. 2, ust. 5, art. 30 ust.

Bardziej szczegółowo

Realizacja ww. wsparcia możliwa jest dzięki dofinansowaniu nowych projektów z kolejnych miejsc na liście rankingowej w konkursie nr POKL/6.2/IA/12.

Realizacja ww. wsparcia możliwa jest dzięki dofinansowaniu nowych projektów z kolejnych miejsc na liście rankingowej w konkursie nr POKL/6.2/IA/12. Wojewódzki Urząd Pracy w Krakowie przedstawia zaktualizowaną listę operatorów, którzy będą udzielać dotacji i wsparcia szkoleniowo-doradczego w ramach Działania 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne Rzeszów, 1 październik 2014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Kod przedmiotu Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Marketing polityczny Wydział Socjologiczno-Historyczny

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE BUDŻETY JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO W 2005 R.

URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE BUDŻETY JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO W 2005 R. URZĄD STATYSTYCZNY W KRAKOWIE Informacja sygnalna Data opracowania - wrzesień 2006 r. Kontakt: e-mail:sekretariatuskrk@stat.gov.pl tel. 012 415 38 84 Internet: http://www.stat.gov.pl/urzedy/krak Nr 18

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie Melania Nieć, Joanna Orłowska, Maja Wasilewska Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Województwo dolnośląskie Struktura podmiotowa przedsiębiorstw aktywnych W 2013 r. o ponad

Bardziej szczegółowo

NIEPEŁNOSPRAWNI W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM

NIEPEŁNOSPRAWNI W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM NIEPEŁNOSPRAWNI W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM Częstość występowania niepełnosprawności w roku 2009 Źródło: opracowanie własne na podstawie publikacji Stan zdrowia ludności Polski w 2009 r. Rynek pracy (BAEL)

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Kongres Kobiet KOBIETY DO WŁADZY DROGA DO SUKCESU

Stowarzyszenie Kongres Kobiet KOBIETY DO WŁADZY DROGA DO SUKCESU Stowarzyszenie Kongres Kobiet KOBIETY DO WŁADZY DROGA DO SUKCESU Gdynia, 2 grudnia 2010 Bożena Wawrzewska Stan wyjściowy: W polskiej polityce kobiet jest za mało: 20 proc. w Sejmie, 8 proc. w Senacie W

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XL/541/2013 RADY MIEJSKIEJ W WIELICZCE. z dnia 30 grudnia 2013 r. w sprawie powołania Gminnej Rady Seniorów w Wieliczce

UCHWAŁA NR XL/541/2013 RADY MIEJSKIEJ W WIELICZCE. z dnia 30 grudnia 2013 r. w sprawie powołania Gminnej Rady Seniorów w Wieliczce UCHWAŁA NR XL/541/2013 RADY MIEJSKIEJ W WIELICZCE z dnia 30 grudnia 2013 r. w sprawie powołania Gminnej Rady Seniorów w Wieliczce Na podstawie art. 5c, ust. 1-5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 21 listopada 2012 r. Poz. 881. Komunikat Państwowej Komisji Wyborczej. z dnia 5 listopada 2012 r.

Warszawa, dnia 21 listopada 2012 r. Poz. 881. Komunikat Państwowej Komisji Wyborczej. z dnia 5 listopada 2012 r. MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 21 listopada 2012 r. Poz. 881 Komunikat Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 5 listopada 2012 r. o przyjętych i odrzuconych sprawozdaniach

Bardziej szczegółowo

ADMINISTRACJA PUBLICZNA NA PROGU XXI WIEKU. Wyzwania i oczekiwania

ADMINISTRACJA PUBLICZNA NA PROGU XXI WIEKU. Wyzwania i oczekiwania ADMINISTRACJA PUBLICZNA NA PROGU XXI WIEKU. Wyzwania i oczekiwania Red.: Joachim Osiński Wprowadzenie Administracja publiczna na tle ewolucji instytucji państwa w XX i XXI wieku (Joachim Osiński) 1. Instytucja

Bardziej szczegółowo

Strategia dla Rozwoju Polski Południowej w obszarze województwa małopolskiego i śląskiego

Strategia dla Rozwoju Polski Południowej w obszarze województwa małopolskiego i śląskiego Kraków, 20 kwietnia 2012 r. Strategia dla Rozwoju Polski Południowej w obszarze województwa małopolskiego i śląskiego Adam Matusiewicz Marszałek Województwa Śląskiego Zarządy Województw Małopolskiego i

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKĘ REGIONALNEJ SZANSY

GOSPODARKĘ REGIONALNEJ SZANSY Małopolskie Centrum Przedsiębiorczości jako Instytucja Pośrednicząca II stopnia w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013 wdraża II Osi Priorytetową GOSPODARKĘ REGIONALNEJ

Bardziej szczegółowo

Regulamin rekrutacji oraz uczestnictwa w projekcie Akademia Menadżera Projektu.

Regulamin rekrutacji oraz uczestnictwa w projekcie Akademia Menadżera Projektu. Regulamin rekrutacji oraz uczestnictwa w projekcie Akademia Menadżera Projektu. Niniejszy regulamin określa sposób rekrutacji potencjalnych Beneficjentów Ostatecznych (uczestników projektu) oraz kryteria

Bardziej szczegółowo

System administracji publicznej w Polsce

System administracji publicznej w Polsce System administracji publicznej w Polsce Warszawa, lipiec 2014 r. Wykonanie: DWJST DAP Główne etapy przemian ustroju administracji publicznej w Polsce po 1989 roku 1990 r. - wprowadzenie samorządu na poziomie

Bardziej szczegółowo

Bezrobocie w Małopolsce w lutym 2016 roku

Bezrobocie w Małopolsce w lutym 2016 roku Bezrobocie w Małopolsce w lutym 216 roku Typowy dla początku roku wzrost liczby zarejestrowanych w urzędach pracy był w lutym niewielki. Liczba osób zarejestrowanych (126,5 tys.) była wyższa niż w styczniu

Bardziej szczegółowo

Wybory samorządowe 2014

Wybory samorządowe 2014 Wybory samorządowe 2014 Obwieszczenie Komisarza Wyborczego w Krakowie z dnia 23 lutego 2015 roku w sprawie ogłoszenia ponownego ustalenia wyniku wyborów w okręgu wyborczym nr 2 dla wyboru Rady Miejskiej

Bardziej szczegółowo

Statut Polskiej Partii Piratów

Statut Polskiej Partii Piratów Statut Polskiej Partii Piratów Spis treści Rozdział 1 - Postanowienia ogólne... 2 Rozdział 2 - Członkowie partii... 2 Rozdział 3 - Cele partii... 4 Rozdział 4 - Władze partii... 4 Rozdział 5 - Uchwały...

Bardziej szczegółowo

Wrocław, dnia 15 kwietnia 2014 r. Poz. 1968 UCHWAŁA NR XLIII/450/14 RADY MIEJSKIEJ LEGNICY. z dnia 31 marca 2014 r.

Wrocław, dnia 15 kwietnia 2014 r. Poz. 1968 UCHWAŁA NR XLIII/450/14 RADY MIEJSKIEJ LEGNICY. z dnia 31 marca 2014 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA DOLNOŚLĄSKIEGO Wrocław, dnia 15 kwietnia 2014 r. Poz. 1968 UCHWAŁA NR XLIII/450/14 RADY MIEJSKIEJ LEGNICY z dnia 31 marca 2014 r. w sprawie powołania Miejskiej Rady Seniorów

Bardziej szczegółowo

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 97/2014 ODBIÓR KAMPANII WYBORCZEJ I AKTYWNOŚĆ POLITYCZNA W INTERNECIE

Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 97/2014 ODBIÓR KAMPANII WYBORCZEJ I AKTYWNOŚĆ POLITYCZNA W INTERNECIE Warszawa, lipiec 2014 ISSN 2353-5822 NR 97/2014 ODBIÓR KAMPANII WYBORCZEJ I AKTYWNOŚĆ POLITYCZNA W INTERNECIE Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 14 stycznia 2014

Bardziej szczegółowo

Polska polityka senioralna. Jakie rozwiązania warto promować na forum Unii Europejskiej?

Polska polityka senioralna. Jakie rozwiązania warto promować na forum Unii Europejskiej? Polska polityka senioralna. Jakie rozwiązania warto promować na forum Unii Europejskiej? Debata w Brzesku Patronat honorowy: Marek Sowa Marszałek Województwa Małopolskiego Europa się starzeje Komisja Europejska:

Bardziej szczegółowo

Warszawa, marzec 2013 BS/25/2013 CO ZROBIĆ Z WRAKIEM PREZYDENCKIEGO TUPOLEWA, KTÓRY ROZBIŁ SIĘ POD SMOLEŃSKIEM

Warszawa, marzec 2013 BS/25/2013 CO ZROBIĆ Z WRAKIEM PREZYDENCKIEGO TUPOLEWA, KTÓRY ROZBIŁ SIĘ POD SMOLEŃSKIEM Warszawa, marzec 2013 BS/25/2013 CO ZROBIĆ Z WRAKIEM PREZYDENCKIEGO TUPOLEWA, KTÓRY ROZBIŁ SIĘ POD SMOLEŃSKIEM Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia 2013

Bardziej szczegółowo

Człowiek najlepsza inwestycja

Człowiek najlepsza inwestycja Człowiek najlepsza inwestycja Samorząd województwa w kwestii starzejącego się społeczeństwa Małopolski Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego 1 Sytuacja osób starszych w Małopolsce 530 tys. osób

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY

EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania MAJ 2012 2 Egzamin maturalny z wiedzy o społeczeństwie Zadanie 1. (0 1) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

TĘCZOWY KOŃ WYBORÓW 44% DLA PALIKOTA CZYLI POWYBORCZE OPINIE INTERNAUTÓW

TĘCZOWY KOŃ WYBORÓW 44% DLA PALIKOTA CZYLI POWYBORCZE OPINIE INTERNAUTÓW TĘCZOWY KOŃ WYBORÓW 44% DLA PALIKOTA CZYLI POWYBORCZE OPINIE INTERNAUTÓW Raport na podstawie materiałów dotyczących III Europejskiego Kongresu Kobiet, pochodzących z monitoringu Internetu, zgromadzonych

Bardziej szczegółowo

Wojewódzkie programy w obszarze profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania narkomanii

Wojewódzkie programy w obszarze profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania narkomanii Wojewódzkie programy w obszarze profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania narkomanii Departament Zdrowia i Polityki Społecznej Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.mcdn.edu.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.mcdn.edu.pl Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.mcdn.edu.pl Kraków: Usługa polegającą na pełnieniu funkcji opiekuna Punktu Konsultacyjnego utworzonego

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 OCENA WYSOKOŚCI PODATKU DOCHODOWEGO WARSZAWA, MAJ 96

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 OCENA WYSOKOŚCI PODATKU DOCHODOWEGO WARSZAWA, MAJ 96 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Preferencje partyjne Polaków w kwietniu `98

Preferencje partyjne Polaków w kwietniu `98 Preferencje partyjne Polaków w kwietniu `98 Zdecydowana gotowosc wziecia udzialu w wyborach parlamentarnych, gdyby mialo do nich dojsc w tym miesiacu, deklaruje 37% Polaków, a 28% - z wahaniem potwierdza,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 15 listopada 2013 r. Poz. 900

Warszawa, dnia 15 listopada 2013 r. Poz. 900 Warszawa, dnia 15 listopada 2013 r. Poz. 900 Komunikat Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 7 października 2013 r. o przyjętych i odrzuconych sprawozdaniach partii politycznych o źródłach pozyskania środków

Bardziej szczegółowo

UZASADNIENIE Potrzeba i cel wydania ustawy Obowiązujący stan prawny

UZASADNIENIE Potrzeba i cel wydania ustawy Obowiązujący stan prawny UZASADNIENIE Potrzeba i cel wydania ustawy Proponowana nowelizacja zakłada całkowitą rezygnację z przyznawania partiom politycznym subwencji, o której mowa w art. 28 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o

Bardziej szczegółowo

Warszawa, wrzesień 2011 BS/114/2011 WIZERUNKI LIDERÓW PARTYJNYCH

Warszawa, wrzesień 2011 BS/114/2011 WIZERUNKI LIDERÓW PARTYJNYCH Warszawa, wrzesień 2011 BS/114/2011 WIZERUNKI LIDERÓW PARTYJNYCH Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej

Bardziej szczegółowo

Wiedza o społeczeństwie

Wiedza o społeczeństwie Wiedza o społeczeństwie Samorząd to prawo jakiejś grupy osób do samodzielnego i niezależnego decydowania o swoich sprawach. Natomiast z prawno administracyjnego punktu widzenia samorząd oznacza powierzenie

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o partiach politycznych.

- o zmianie ustawy o partiach politycznych. Warszawa, dnia 19 lutego 2013 r. Pani Ewa Kopacz Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. i na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

BAROMETR MARKI MIEJSCA

BAROMETR MARKI MIEJSCA BAROMETR MARKI MIEJSCA BAROMETR MARKI MIEJSCA PUNKT WYJŚCIA Moment przełomowy Kończy się czas dokumentów strategicznych i entuzjastycznych pierwszych działań Zaczyna się czas organicznej pracy Z mniejszymi

Bardziej szczegółowo

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REPRYWATYZACJA - OBOWIĄZEK MORALNY CZY EKONOMICZNA KONIECZNOŚĆ? WARSZAWA, CZERWIEC 97

629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 REPRYWATYZACJA - OBOWIĄZEK MORALNY CZY EKONOMICZNA KONIECZNOŚĆ? WARSZAWA, CZERWIEC 97 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Raport z badania Szymon Góralski Wrocław, 2013 ul. Więzienna 21c/8, 50-118 Wrocław, tel. 71 343 70 15, fax: 71 343 70 13, e-mail: biuro@rrcc.pl,

Bardziej szczegółowo

Projekt Statutu stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego Związek Samorządów Polskich z siedzibą w Warszawie

Projekt Statutu stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego Związek Samorządów Polskich z siedzibą w Warszawie Załącznik nr 1 do uchwały Nr VII/40/2015 Rady Miasta Tomaszów Lubelski z dnia 27 marca 2015 roku Projekt Statutu stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego Związek Samorządów Polskich z siedzibą

Bardziej szczegółowo

Grupa Robocza ds. Ochrony Powietrza i Energetyki. 26.06.2013 r.

Grupa Robocza ds. Ochrony Powietrza i Energetyki. 26.06.2013 r. Warsztat planujący kampanię na rzecz zmian ustawowych przyczyniających się do zwiększenia możliwości efektywnego działania na rzecz poprawy jakości powietrza w Polsce. Grupa Robocza ds. Ochrony Powietrza

Bardziej szczegółowo

Dziecko w sieci badanie zagrożeń związanych z poznawaniem ludzi przez Internet wśród dzieci w wieku 12-17 lat. 20-25 października 2004

Dziecko w sieci badanie zagrożeń związanych z poznawaniem ludzi przez Internet wśród dzieci w wieku 12-17 lat. 20-25 października 2004 Dziecko w sieci badanie zagrożeń związanych z poznawaniem ludzi przez Internet wśród dzieci w wieku 12-17 lat 20-25 października 2004 1 Podsumowanie 2 Podsumowanie (1) Zdecydowana większość badanych (91%)

Bardziej szczegółowo

Sprzedaż: żmudna praca dla wytrwałych czy droga do kariery? Badanie dotyczące postrzegania zawodu sprzedawcy (w Polsce).

Sprzedaż: żmudna praca dla wytrwałych czy droga do kariery? Badanie dotyczące postrzegania zawodu sprzedawcy (w Polsce). Sprzedaż: żmudna praca dla wytrwałych czy droga do kariery? Badanie dotyczące postrzegania zawodu sprzedawcy (w Polsce). Od kilkunastu lat, kiedy Polska znalazła się w warunkach wolnorynkowych, liczba

Bardziej szczegółowo

Pan Grzegorz Andrysiak Ul. 90-368 Łódź

Pan Grzegorz Andrysiak Ul. 90-368 Łódź BIURO RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH Warszawa, 0 7 LIS. 2014 Zespół Prawa Konstytucyjnego, Międzynarodowego i Europejskiego VII.602.20.2014. JZ Pan Grzegorz Andrysiak Ul. 90-368 Łódź W odpowiedzi na Pana

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

S T A T U T FUNDACJI IM. MARSZAŁKA MARKA NAWARY

S T A T U T FUNDACJI IM. MARSZAŁKA MARKA NAWARY S T A T U T FUNDACJI IM. MARSZAŁKA MARKA NAWARY ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. 1. Monika Karlińska Nawara, zwana dalej,,fundatorem ustanowiła w Krakowie Aktem Notarialnym z dnia 25 kwietnia 2013 r.,

Bardziej szczegółowo

U C Z N I O W S K I E G O NIEPUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ VICTORIA CENTER PRIMARY SCHOOL

U C Z N I O W S K I E G O NIEPUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ VICTORIA CENTER PRIMARY SCHOOL V I C T O R I A C E N T E R P R I M A R Y S C H O O L, tel. 12 270 57 03 e-mail: dyrekcja@vcps.pl www.vcps.pl R E G U L A M I N S A M O R Z Ą D U U C Z N I O W S K I E G O NIEPUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

WYBORY DO RADY POWIATU ZESTAWIENIE

WYBORY DO RADY POWIATU ZESTAWIENIE WYBORY DO RADY POWIATU Okręg wyborczy nr * 5 Liczba mandatów * 3 ZESTAWIENIE Załącznik nr... do protokołu z wyborów do Rady Powiatu w Szczytnie wyników głosowania i podziału mandatów w okręgu wyborczym

Bardziej szczegółowo

Analiza stanu zdrowia dzieci w wieku szkolnym. Ocena zabezpieczenia opieki profilaktycznej. nad dzieckiem w środowisku nauczania

Analiza stanu zdrowia dzieci w wieku szkolnym. Ocena zabezpieczenia opieki profilaktycznej. nad dzieckiem w środowisku nauczania Małopolskie Centrum Zdrowia Publicznego w Krakowie Dział Nadzoru w Zakresie Opieki nad Matką i Dzieckiem Analiza stanu zdrowia dzieci w wieku szkolnym Ocena zabezpieczenia opieki profilaktycznej nad dzieckiem

Bardziej szczegółowo

Demokracja elektroniczna (e-demokracja) to rządy demokratyczne z wykorzystaniem elektronicznych technologii komunikacyjnych.

Demokracja elektroniczna (e-demokracja) to rządy demokratyczne z wykorzystaniem elektronicznych technologii komunikacyjnych. Demokracja elektroniczna (e-demokracja) to rządy demokratyczne z wykorzystaniem elektronicznych technologii komunikacyjnych. W szerszym znaczeniu termin "demokracja elektroniczna" obejmuje również elektroniczny

Bardziej szczegółowo