Społeczeństwo. Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła. ROK XXI (XVII) 2011 nr 1

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Społeczeństwo. Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła. ROK XXI (XVII) 2011 nr 1"

Transkrypt

1 Społeczeństwo Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła 101 ROK XXI (XVII) 2011 nr 1

2 DYREKTOR Claudio Gentili WICEDYREKTOR Mario Toso SEKRETARZ REDAKCJI Davide Vicentini PREZES FUNDACJI GIUSEPPE TONIOLO Adriano Vincenzi REDAKTOR NACZELNY EDYCJI POLSKIEJ Zbigniew Borowik WYDAWCA Wersja włoska: FUNDACJA GIUSEPPE TONIOLO, WERONA, WŁOCHY Wersja polska: KATOLICKIE STOWARZYSZENIE CIVITAS CHRISTIANA, WARSZAWA ZESPÓŁ REDAKCYJNY: Paweł Borkowski, sekretarz redakcji Zbigniew Borowik, redaktor naczelny Adam Wieczorek Tadeusz Żeleźnik ADRES REDAKCJI: ul. Wspólna 25, Warszawa, tel WYDAWCA: Inco-Veritas S.A. Oddział w Warszawie Dyrekcja Spółki Instytut Wydawniczy Pax ul. Wspólna 25, Warszawa tel Nakład: 500 egz. Druk i oprawa: Drukarnia im. Adama Półtawskiego ul. Krakowska 62, Kielce

3 REDAKCJA A. Albertini / A. Balsamo / O. Bazzichi / P. Borkowski / Z. Borowik / C. Carrara / P. Cerocchi / F. Cucculelli / C. Di Francesco / G. Mauri / F. Mazzocchio / M. Merigo / M. Orsi / M. Placido / E. Preziosi / L. Santolini / P. Sassi / D. Vicentini / L. Viscardi / G. M. Zanoni KOMITET NAUKOWY S. Bernal Restrepo, Papieski Uniwersytet Gregoriański, Rzym / U. Bernardi, Uniwersytet w Wenecji / V. Buonomo, Papieski Uniwersytet Laterański, Rzym / J. Y. Calvez, Centre Sevres, Paryż / G. Campanini, Uniwersytet w Parmie / P. Carlotti, Papieski Uniwersytet Salezjański, Rzym / C. Cavalleri, Studi Cattolici, Mediolan / M. R. Cirianni, Papieski Fakultet Nauk o Wychowaniu Auxilium, Rzym / E. Colom, Papieski Uniwersytet Świętego Krzyża, Rzym / F. Compagnoni, Papieski Uniwersytet Świętego Tomasza, Rzym / G. De Simone, Papieski Uniwersytet Laterański, Rzym / G. Dal Ferro, Instytut Nauk Społecznych N. Rezzara, Vicenza / G. Gatti, Papieski Uniwersytet Salezjański, Rzym / F. Gentile, Uniwersytet w Padwie / P. Gheddo, Papieski Instytut Misji Zewnętrznych, Rzym / G. Goisis, Uniwersytet w Wenecji / O. Ike, CIDJAP, Enugu, Nigeria / P. Jarecki, Biskup pomocniczy Archidiecezji Warszawskiej / S. Martelli, Uniwersytet w Palermo / F. McHugh, Von Huegel Institut, St Edmund's College, Cambridge / J. Mejía, Archiwista i Bibliotekarz Biblioteki Watykańskiej / D. Melé, IESE Business School, Barcelona / C. Moreda de Lecea, Uniwersytet Nawarry, Pamplona / I. Musu, Uniwersytet w Wenecji / A. Nicora, Przewodniczący APSA, Watykan / P. Nitecki, Papieski Wydział Teologiczny, Wrocław / A. Poppi, Uniwersytet w Padwie / V. Possenti, Uniwersytet w Wenecji / J. Schasching, Katolicka Akademia Społeczna, Wiedeń / M. Schooyans, Katolicki Uniwersytet w Louvain / M. Spieker, Uniwersytet w Osnabrück / K. Wroczyński, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II / S. Zamagni, Uniwersytet w Bolonii / S. Zaninelli, Katolicki Uniwersytet Najświętszego Serca, Mediolan KORESPONDENCI S. Gregg, Grand Rapids, Michigan / J. Jelenic, Zagrzeb / T. Kim, Seul / S. Košč, Trnawa / S. Cornish, Sydney / V. Piesenko, Rostów nad Donem / E. Sotoniakova, Ostrawa / D. Valdés, Pinar del Rio / K. G. Michel, Würzburg

4 SPIS TREŚCI Od Redakcji Zbigniew Borowik 11 Geniusz kobiecy czy ideologia gender? Claudio Gentili 13 Dwudziestolecie czasopisma La Società Prace badawcze Bp Mario Toso 25 Nauka społeczna Kościoła dzisiaj Oreste Bazzichi Laura Viscardi Gentili 51 Społeczny wymiar listu apostolskiego Mulieris dignitatem Ks. Edward Sienkiewicz 87 Współczesne demokracje a prawda Paweł Borkowski 107 Pojęcie sprawiedliwości społecznej Studia Lorenzo Caselli 123 Obywatelstwo bez granic Tonino Cantelmi Marco Scicchitano 133 Miasta, które nie dają żyć Forum Marco Zabotti 143 Beatyfikacja Giuseppego Toniolo Gaspare Sturzo 145 Wierność państwu

5 5 Dokumenty Ojciec Święty Benedykt XVI 149 Wolność religijna drogą do pokoju. Orędzie na Światowy Dzień Pokoju 2011 r. (8 grudnia 2010 r.) Książki Oreste Bazzichi 167 Rec.: Benedykt XVI, Światłość świata. Papież, Kościół i znaki czasu, Kraków 2011 Oreste Bazzichi 169 Rec.: Abp R. Marx, Kapitał. Mowa w obronie człowieka, Kraków 2009 Materiały do formacji katolickospołecznej Oreste Bazzichi 171 Caritas in veritate: całościowy rozwój ludzki

6 SUMMARIES No. 1 (101), January-February 2011 Bp M. Toso Nauka społeczna Kościoła dzisiaj Nauka społeczna Kościoła stopniowo sprecyzowała i ukazała swoją strukturę eklezjologiczną i teologiczną. Ważnymi krokami na tej drodze są stwierdzenia zawarte w Laborem exercens i Sollicitudo rei socialis, zgodnie z którymi naukę tę należy zaliczać do dziedziny teologicznej, a dokładniej do teologii moralnej, i uważać za narzędzie i istotny element ewangelizacji. Przede wszystkim zaś określa się naukę społeczną jako wyraz całościowego podmiotu, Kościoła. The Social Doctrine of the Church today The social doctrine of the Church has gradually rendered precise and manifest its ecclesial and theological structure. In particular, the encyclical letters Laborem exercens and Sollicitudo rei socialis proved to be important steps in this process. The social doctrine of the Church is to be included in theology, and strictly speaking, moral theology. The social doctrine ought to be regarded as an instrument and a major factor of evangelization. Significantly, the social doctrine is considered as an expression of the integral subject which is the Church. O. Bazzichi L. Viscardi Gentili Społeczny wymiar listu apostolskiego Mulieris dignitatem Jesteśmy nieco ponad 20 lat od ogłoszenia listu apostolskiego Jana Pawła II pt. Mulieris dignitatem (15 sierpnia 1988 r.). Był to pierwszy w ogóle przypadek, że papież ogłosił cały dokument na temat sensu i godności bycia kobietą. List ten do dziś dnia zachowuje całe swoje bogactwo doktrynalne, a zarazem aktualność w obliczu szerzenia się nowych wzorców kulturowych, które po linii ideologicznej, politycznej i społecznej zmierzają do zniesienia wszelkiej różnicy między pierwiastkiem męskim a żeńskim. To jest tzw. ideologia rodzaju (gender), w myśl której każdy może wybierać sobie tożsamość płciową w oderwaniu od porządku natury. The Social Dimension of the Apostolic Letter Mulieris dignitatem Over 20 years ago, on the 15th August, 1988, the apostolic letter Mulieris dignitatem of John Paul II was promulgated.

7 SUMMARIES 7 It was for the first time in history that a Pope published a specific document on the significance and dignity of being a woman. The letter has maintained all its doctrinal richness and aptness in regard to new cultural paradigms that, under ideological, political as well as social aspects, tend to discard every type of difference between males and females. This is so-called gender ideology, which states that every human being may freely choose their sexual identity with no regard for the natural order of things. Ks. E. Sienkiewicz Współczesne demokracje a prawda Demokracja i wolność człowieka stanowią współcześnie pojęcia prymarne. Są traktowane przez wielu wręcz jako religia. W takiej wizji człowiek zostaje pomylony z Bogiem, ponieważ jest rozumiany jako istota mająca wolność absolutną. Problem w tym, że demokracja nie tłumaczy sama siebie. Potrzebuje odwołania się do innej instancji, która wytłumaczyłaby fenomen wolności człowieka i wskazałaby wartości godne wyboru. Demokratyczna większość sama z siebie nie jest zabezpieczona przed błędną decyzją, a demokracja pozbawiona fundamentu obiektywnych wartości jest zagrożona wielkim ryzykiem przekształcenia się w dyktaturę. We współczesnych bowiem demokracjach prawa i prawdy nie pojmuje się treściowo, ale formalnie. Modern Democracies and Truth Democracy and human liberty are nowadays primary notions. Practically, many regard them as a kind of religion. In essence, such conception leads to mistaking human for God, as human being is considered to be absolutety free. The problem is that democracy fails to justify itself. It needs to refer to another authority, one capable of explaining human liberty and pointing to worthwile goals. No democratic majority is per se capable of avoiding erroneus decisions, and democracy, when void of objective foundations, runs a risk of converting into dictatorship. Modern democracies consider laws and truth in terms of their form and not contents. P. Borkowski Pojęcie sprawiedliwości społecznej Pomimo swojej ponad 150-letniej historii termin sprawiedliwość społeczna pozostaje mętny i wciąż bywa używany

8 8 Społeczeństwo 21 (2011) nr 1 w sposób daleki od precyzji i jednoznaczności. Pomimo tych komplikacji teoretycznych pojęcie sprawiedliwości społecznej występuje nie tylko w rozprawach filozoficznych i politologicznych, lecz także w codziennym dyskursie publicznym, obowiązujących aktach prawnych, jak również w deklaracjach organizacji i działaczy politycznych, związkowych itp. Z semantycznego punktu widzenia da się wyróżnić cztery typy relacji między nadrzędnym a podrzędnym członem danego wyrażenia: powtórzenie (tautologia), zaprzeczenie (sprzeczność w określeniu), aspektowe uwydatnienie treści głównego członu, wyodrębnienie zakresu. The Notion of Social Justice In spite of its more than one-hundred-and-fifty-years history, the term social justice remains vague and is still used in ways which are far from precise. Nevertheless, the concept of social justice frequently occurs not only in philosophical treatises and essays, but also in various legal acts, as well as in politicians and social activists speeches. From a semantical point of view we may distinguish four types of relationships between the two components of the term social justice : a mere tautology, contradictio in adiecto, underlining the meaning of the princpal component, and precising the meaning of the principal component. L. Caselli Obywatelstwo bez granic Obywatelstwo nie jest po prostu statusem, czymś skodyfikowanym albo przeznaczonym do skodyfikowania. Jest raczej ideałem, do którego się dąży, wyraźnym projektem współżycia ludzi. Oznacza życie z drugimi i dla drugich. Nie można się z tym nie zgodzić. Ale kim są drudzy, z którymi i dla których wypadło żyć? I w jakiej dziedzinie ma się to manifestować? Obywatelstwo cechują dziś sprzeczności i dwuznaczności: partykularyzm i globalizm, subiektywizm albo indywidualizm, napięcie między prawami a obowiązkami. Wyzwanie, przed którym stoimy, to obywatelstwo bez granic. W dialektyce globalności i lokalności trzeba odkryć powszechność. Citizenship without Limits Citizenship is not just a state of being, or something codified, or something to be codified. It is rather an ideal worth trying

9 SUMMARIES 9 to achieve. It is a clear project of coexistence between humans. Citizenship signifies living with others and for others. This statement is obvious. But who are those other people with whom and for whom one is to live? And what is the proper domain of citizenship? Citizenship is nowadays marked by contradictions and ambiguities, which are: particular and global tendencies, subjectivism or individualism, contrasts between rights and duties. The challenge that faces us concerns citizenship without limits. The dialectic of globality and locality ought to lead to universality. T. Cantelmi M. Scicchitano Miasta, które nie dają żyć Miasto stało się miejscem, w którym manifestuje się złe samopoczucie współczesnego człowieka. Miasto mówi o człowieku, który w nim mieszka, a przyjrzenie się miastu pomaga zrozumieć tożsamość człowieka, dla którego zostało ono zbudowane. Dusza miasta to dominująca w kulturze koncepcja antropologiczna. Problemy przeżywane w dzisiejszych miastach są głęboko związane z koncepcją człowieka i jej oddziaływaniem na konkretne życie jednostek. Aby zareagować na współczesny kryzys, trzeba przedstawiać zdrową antropologię, przystającą do rzeczywistości, gdyż tylko ona może pomóc w przełamaniu szkodliwych tendencji również w nowoczesnych miastach. Jaka jest koncepcja człowieka, która dominuje w panoramie kulturalnej i społecznej współczesnego miasta? Cities which Fail to Let Live The city has become a place in which bad condition of modern man is easily visible. A city tells about the man who lives in it, and when we look closely at the city we may understand the man for whom it was built. The soul of the city is the anthropology that predominates in culture. Problems faced in modern cities are strictly related to the conception of man and the influence it exerts on our everyday life. The contemporary crisis may be overcome by having recourse to a sane anthropology, one which is in accordance with real facts, as this is the only way to reverse harmful trends that predominate in our modern cities. And what is the anthropology which has the most importance within the cultural and social sphere of modern cities?

10 SKRÓTY UŻYTE W NINIEJSZYM NUMERZE AA Sobór Watykański II, Dekret o apostolstwie świeckich Apostolicam actuositatem CA Jan Paweł II, Encyklika Centesimus annus w setną rocznicę encykliki Rerum novarum, 1 maja 1991 r. CV Benedykt XVI, Encyklika Caritas in veritate o integralnym rozwoju ludzkim w miłości i prawdzie, 29 czerwca 2009 r. EV Jan Paweł II, Encyklika Evangelium vitae o wartości i nienaruszalności życia ludzkiego, 25 marca 1995 r. FC Jan Paweł II, Adhortacja apostolska Familiaris consortio o zadaniach rodziny chrześcijańskiej w świecie współczesnym, 22 listopada 1981 r. GS Sobór Watykański II, Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym Gaudium et spes HV Paweł VI, Encyklika Humanae vitae o zasadach moralnych w dziedzinie przekazywania życia ludzkiego, 25 lipca 1968 r. KKK Katechizm Kościoła Katolickiego KNSK Papieska Rada Iustitia et Pax, Kompendium nauki społecznej Kościoła LE Jan Paweł II, Encyklika Laborem exercens o pracy ludzkiej, 14 września 1981 r. MD Jan Paweł II, List apostolski Mulieris dignitatem z okazji Roku Maryjnego o godności i powołaniu kobiety, 15 sierpnia 1988 r. MM Jan XXIII, Encyklika Mater et Magistra o współczesnych przemianach społecznych w świetle zasad nauki chrześcijańskiej, 15 maja 1961 r. NSK nauka społeczna Kościoła ORP L Osservatore Romano wyd. polskie (1980-) QA Pius XI, Encyklika Quadragesimo anno o odnowieniu ustroju społeczengo i dostosowaniu go do normy prawa Ewangelii, 15 maja 1931 r. RN Leon XIII, Encyklika Rerum novarum o kwestii robotniczej, 15 maja 1891 r. S Społeczeństwo. Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła (1995-) RN Jan Paweł II, Encyklika Sollicitudo rei socialis z okazji dwudziestej rocznicy ogłoszenia encykliki Populorum progressio, 30 grudnia 1987 r. WDS Kongregacja ds. Wychowania Katolickiego, Wskazania dotyczące studiów i nauczania doktryny społecznej Kościoła w ramach formacji kapłańskiej, 30 grudnia 1988 r.

11 OD REDAKCJI GENIUSZ KOBIECY CZY IDEOLOGIA GENDER? Zbigniew Borowik Redaktor naczelny Społeczeństwa Jednym z wydarzeń XX w.,które legły u podstaw przeżywanego dziś w Europie kryzysu kulturowego, była rewolucja obyczajowa 1968 r. To właśnie wówczas zaczął się rozpadać świat relacji międzyludzkich opartych na tradycyjnym, ukształtowanym przez chrześcijaństwo modelu wzajemnych odniesień między kobietą a mężczyzną w obrębie wspólnoty, którą jest małżeństwo. To właśnie wówczas została zakwestionowana tożsamość płciowa człowieka oparta na naturalnych różnicach cielesnych między kobietą a mężczyzną. Rozwijająca się od tamtej pory ideologia gender, która w imię wyzwolenia kobiet z ucisku nałożonych na nie tradycyjnych ról zakwestionowała istnienie realnych różnic między płciami, zbiera dzisiaj swoje żniwo w postaci coraz częstszych przypadków zachwiania poczucia tożsamości płciowej u dzisiejszych Europejczyków. Skoro płeć to kwestia kulturowego wyboru, a nie różnic natury fizycznej i psychicznej, to w relacjach między kobietą amężczyzną nie może byćjużnic stałego. Wiemy, co to oznacza dla rodziny i przyszłej sytuacji demograficznej kontynentu. Piszą o tym w niniejszym numerze Oreste Bazzichi i Laura Viscardi Gentili, przypominając bardzo ważny z punktu widzenia NSK dokument Jana Pawła II Mulieris dignitatem, poświęcony kobiecie. Nasi autorzy są przekonani, że odkrycie na nowo geniuszu kobiecości może uruchomić zasoby energii duchowej, kulturowej i społecznej, które pozwolą sprostać stojącym dziś przed nami wyzwaniom. Do problemu zachwianej tożsamości płciowej nawiązują też dwaj inni nasi autorzy, Tonino Cantelmi i Marco Scicchitano,

12 12 Społeczeństwo 21 (2011) nr 1 którzy opisują oblicze kulturowe współczesnego miasta i żyjących w nim ludzi, narcystycznie zorientowanych, poszukujących coraz silniejszych doznań, nastawionych na natychmiastową gratyfikację tu i teraz, niedojrzałych osobowościowo i niepewnych swej tożsamości płciowej. To nie przypadek, że w miastach europejskich więcej jest samobójstw niż ofiar wypadków drogowych, a jedna czwarta ludności cierpi na zaburzenia psychiczne. Trudno przeoczyć w tym numerze artykuł bpa Mario Toso, który tym razem pisze o munus docendi biskupów w dziedzinie nauki społecznej, którą głosi Kościół. Jeśli biskupi mają być prawdziwymi nauczycielami tej nauki, muszą najpierw stać się jej uczniami, którzy przyjmą ją z pokorą i będą zgłębiać przez osobiste studia, stanowiąc wzór dla wiernych świeckich. Warto też zwrócić uwagę na dwa artykuły polskie w tym numerze. Ksiądz Edward Sienkiewicz pisze o kłopotach, z którymi borykają się współczesne demokracje pozbawione jasno określonego fundamentu aksjologicznego, a Paweł Borkowski wyjaśnia problemy wiążące się z pojęciem sprawiedliwości społecznej. Nasze czasopismo, ukazujące się w nowej szacie graficznej, obchodzi w tym roku jubileusz 20-lecia swego istnienia w wersji włoskiej. To właśnieprzed20latygrupakatolików świeckich z Werony w porozumieniu ze swoimi pasterzami podjęła decyzję o wydawaniu najpierw kwartalnika, a później dwumiesięcznika pod nazwą La Società. Bezpośrednim impulsem dla tej decyzji było wydanie w 1991 r. encykliki Centesimus annus Jana Pawła II, która była kamieniem węgielnym na drodze ewangelizacji na polu społecznym i miała kluczowe znaczenie dla krajów Europy Środkowo-Wschodniej, budujących swoją nową rzeczywistość ustrojową. Każda pomoc w recepcji nauczania społecznego Kościoła była wówczas na wagę złota. Dlatego też tak wielkie znaczenie miała dla nas możliwość wydawania od 1995 r. La Società w wersji polskiej. Od tamtej pory czasopismo to wniosło niezaprzeczalny wkład w dzieło badania, rozwijania i upowszechniania NSK w Polsce. Jesteśmy niezwykle wdzięczni naszym włoskim przyjaciołom za tę możliwość współpracy.

13 OD REDAKCJI DWUDZIESTOLECIE CZASOPISMA LA SOCIETÀ Claudio Gentili Dyrektor La Società Nasze czasopismo kończy 20 lat. Pragnę więc przede wszystkim myśl pełną szacunku i wdzięczności skierować do tych, którzy powołali je do życia i umożliwili mu wytrwanie w wierności magisterium Kościoła orazwsłużbie upowszechnienia i kulturowo-praktycznego pogłębienia NSK. Są to: biskup Werony Giuseppe Zenti, kard. Attilio Nicora, który był biskupem Werony w latach 90., jak również głęboki interpretator NSK, bp Mario Toso, sekretarz Papieskiej Rady Iustitia et Pax spośród pomysłodawców pisma; a także bp Giampaolo Crepaldi, jego poprzednik, a obecnie biskup Triestu oraz ks. Adriano Vincenzi, przewodniczący Fundacji Giuseppe Toniolo, która jest naszym wydawcą. Ale to podziękowanie kieruję też do wszystkich tych, którzy kochali nasze czasopismo: poczynając od pierwszego dyrektora, Stefana Fontany, po wszystkich współpracowników redakcji, po stowarzyszenia katolickie, które dostrzegły funkcję formacyjną pisma, po odpowiedzialnych za grupy NSK, po wszystkich czytelników. Czasopismo powstało w 1991 r. tym samym roku, w którym bł. Jan Paweł II ogłosił encyklikę społeczną Centesimus annus. W tych latach NSK podnosiła się ponownie po prawie 20-letnim letargu. Jak wiadomo, w końcu lat 60. pewna znacząca część katolickiej teologii już odśpiewała żałobny hymn nauce społecznej, uznawszy ją za ideologię nieaktualnej już trzeciej drogi; wezwała też chrześcijan do opowiedzenia się albo za kapitalizmem, albo za socjalizmem.

14 14 Społeczeństwo 21 (2011) nr 1 Przemówienie Jana Pawła II w Puebla w 1979 r. na drugim zgromadzeniu Episkopatu Ameryki Łacińskiej, przemówienie do Episkopatu Włoch w 1985 r. w Loreto, mocne słowa jego trzech encyklik społecznych: Laborem exercens (1981), Sollicitudo rei socialis (1987) i Centesimus annus (1991) oraz liczne przemówienia wygłoszone na wszystkich szerokościach geograficznych uczyniły go papieżem, który odkrył NSK na nowo. Nie była to tylko nauka głoszona, ale też oddziałująca w wielkich przemianach społecznych, które przetoczyły się przez ostatnie dziesięciolecia. Przypomnijmy: koniec zimnej wojny, upadek radzieckiego komunizmu, ożywienie Kościoła latynoamerykańskiego, umocnienie się wolności religijnej, dialog międzyreligijny, jubileuszowe mea culpa, nadzwyczajne dni młodzieży, niezłomna obrona praw odebranych ubogim tego świata. Nie można zrozumieć naszego czasopisma bez społecznego magisterium Jana Pawła II i tak nadzwyczajnie spójnego z nim nauczania Benedykta XVI. Jak wiele razy przypominał bp Toso w swoich znakomitych publikacjach, nasze ujęcie NSK jest dalekie od wszelkiego redukcjonizmu ideologicznego i opiera się na jasnej tożsamości NSK jako teologii moralnej z silnym umocowaniem trynitarnym. W magistralnej refleksji polskiego Papieża zawiera się tryptyk trynitarny, który wydaje się naprawdę fundamentalny. Są to trzy encykliki do odczytywania we wzajemnej harmonii: Redemptor hominis (poświęcona Synowi), Dives in misericordia (poświęcona Bogu Ojcu), Dominum et vivificantem (poświęcona Duchowi Świętemu). Jest też tryptyk społeczny, który od tamtej refleksji teologicznej ściśle zależy: Laborem exercens, Sollicitudo rei socialis, Centesimus annus. Myśl nowożytna zagubiła związek podmiot-osoba i zaniepokojona krąży wokół tematu ja-my, jednostka-społeczeństwo. Jan Paweł II wyjaśnia, że człowiek nie może przestać być sobą (prawda tożsamości) i nie może być sobą tylko sam (prawda relacji). Przynależność do rodziny ludzkiej za pośrednictwem rodziny generacyjnej wiedzie w sposób nieunikniony do uznania nierozerwalnej

15 Claudio Gentili / Dwudziestolecie czasopisma La Società 15 więzi łączącej każdego człowieka z Bogiem, ponieważ Chrystus objawia człowieka samemu człowiekowi (GS 22). Całość problematyki społecznej tak bliskiej Papieżowi robotnikowi praca, rynek, sprawiedliwość społeczna, pokój, prawa osoby, wolność religijna, globalizacja, niegodziwy stosunek Północ-Południe w świecie występuje w tryptyku trynitarnym i bazuje na refleksji nad doświadczeniem elementarnym. Trójca jest istotnym punktem odniesienia dla bycia osobą (stworzoną jako mężczyzna i kobieta), podmiotem konstytutywnie będącym w komunii. Słynne katechezy Jana Pawła II o teologii ciała wyrażają szczególnie trafnie pierwszy moment elementarnego doświadczenia ludzkiego. Ciało przez swoją widzialną męskość i kobiecość czyni widzialnym to, co niewidzialne: duchowe i boskie. Zainteresowanie się człowiekiem od tej strony, że ciało jest sakramentem całej osoby, wskazuje na możliwość nowej doniosłości człowieka wbrew uroszczeniu myśli słabej o końcu podmiotu. Właśnie ciało jako sakrament całej osoby objawia ostateczną, zasadniczą nieredukowalność tegoż podmiotu. W myśleniu Papieża łączy się teocentryzm, chrystocentryzm i antropocentryzm. Nicią łączącą kolejne numery pisma od 1991 r. do dziś jest niewątpliwie nauczanie Jana Pawła II i Benedykta XVI. Dwie encykliki w szczególności towarzyszą naszej refleksji: Laborem exercens (1991) i Caritas in veritate (2009). Te encykliki łączy jedna podstawowa idea: to, że kwestia społeczna stała się radykalnie kwestią antropologiczną, a łącznikiem między dwoma encyklikami jest Evangelium vitae (1995). Albowiem otwarcie na życie jest sednem integralnego rozwoju ludzkiego. Wartości nienegocjowalne leżą w DNA natury ludzkiej. Życie, rodzina, wolność religijna i wolność wychowania podpierają to, co ludzkie. Bez etyki życia iluzoryczna jest etyka społeczna. Prawa do pracy, mieszkania, zdrowia, pokoju, sprawiedliwości społecznej i ochrona stworzenia wyrastają z akceptacji życia. Wraz z 20-leciem naszego pisma przypada na ten rok 30-lecie encykliki o pracy ludzkiej. W niej Jan Paweł II rozpatruje człowie-

16 16 Społeczeństwo 21 (2011) nr 1 ka, postawionego w centrum konfliktów obecnego czasu, dowartościowując go od strony jego wewnętrznego związku z pracą. Praca ludzka stanowi klucz, i to chyba najistotniejszy klucz, do całej kwestii społecznej (LE 3). Refleksja nad pracą człowieka przypomina nam, że Biblia zaczyna się od opisu pracy Boga: Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię (Rdz 1, 1). Bóg stwarza też człowieka na swój obraz. Przez pracę człowiek realizuje siebie, gdyż praca, żeby była w pełni prawdziwa, powinna nam mówić oczłowieku i o jego godności, a także o Bogu: Bogu, który pracuje sześć dni, a siódmego odpoczywa, świętuje i raduje się, widząc, że dzieło Jego rąk jest dobre (zob. Rdz 2, 2); Bogu, który przez prawie 30 lat swojego ziemskiego życia wykonywał pracę cieśli z Nazaretu (por. Mk 6, 3); Bogu, który odkupił pracę i powołał swoich uczniów, gdy byli w pracy, wzywając ich, aby stali się rybakami ludzi (zob. Łk 5, 10). Istnieje teoretyczny most, który mimo zachodzących różnic idzie od Locke a, jednego z ojców kultury liberalnej, do Marksa, jednego z jego najbardziej radykalnych krytyków, przechodząc przez ważkie analizy Hegla. Idee tych autorów są milowymi kamieniami w erze intronizacji pracy, która urasta do rangi fundamentu w definicji tego, co ludzkie, i jego historycznego przeznaczenia. Prometejska absolutyzacja pracy uśmierciła podmiotowy profil człowieka pracującego. Odpowiedź na tę absolutyzację pracy jest proprium wyróżniającym encyklikę LE: jest to temat prymatu człowieka nad pracą. W dziedzinie pracy zbiegają się trzy palące kwestie naszego czasu: kwestia społeczna, ekologiczna i antropologiczna. Niemniej widać deficyt teologicznej i antropologicznej refleksji nad pracą. W konkretnej praktyce chrześcijan zajmujących się pracą wydają się przeważać sprawy z zakresu opieki albo rewindykacji, a brakuje rozeznania społecznego w materii rzeczy nowych (res novae) dotyczących pracy i różnych jej form. Wszyscy pamiętamy książkę M. D. Chenu O teologię pracy. Jest pożądane, by teologia wróciła do pytań związanych z pracą,

17 Claudio Gentili / Dwudziestolecie czasopisma La Società 17 w sytuacji całkiem odmiennej od tej, którą widział sławny dominikanin. W kryzysie ideologii, która przyświecała mocnej wizji pracy, centralna stała się kwestia ekologiczna w jej dwojakim wyrazie: ograniczenia zasobów i sprawy zanieczyszczeń. Ale nie została jeszcze wystarczająco wyartykułowana kwestia społecznej ekologii pracy. Kryzys pojęcia homo faber spowodował, że idea pracy totalizującej i wyłącznej ustąpiła miejsca takiej idei pracy, jakiej nieobce jest święto i jaka integruje się z innymi wymiarami życia (dbałość o siebie, rozwój kulturalny, relacje z ludźmi, bycie z rodziną) Papież w LE uczy nas, że praca jest powołaniem, odpowiedzią na wezwanie Boże do przemieniania ziemi, do służenia życiu. Uczy nas, że praca z powodu grzechu pierworodnego pozostaje w trudnym stosunku do czasu, pieniądza, drugiego człowieka. Może być alienująca, może zastępować życie i jego rytmy, nie pozwalając rodzicom na zasadniczy udział w wychowaniu dzieci albo w ogóle utrudniając spokojne życie. Praca jako taka jest radością, ale też frustracją; jest relacją braterską i współpracą, ale też wyzyskiem. Pracy nie przynosi bocian; jest ona związana z przedsięwzięciem gospodarczym i duchem przedsiębiorczości, ale też duchem współpracy i duchem społecznym. Ażeby wychowywać do pracy, trzeba jasno widzieć antropologiczny charakter rynku i przedsiębiorstwa jako wyrazów wolności inicjatywy człowieka. Z niepokojem dostrzegamy trudności tych, którym nie udaje się znaleźć pracy, i dramat tych, którzy ją tracą, zwłaszcza w obecnej, trudnej sytuacji kryzysu. Dla Kościoła i chrześcijan bezrobocie nie jest nigdy jedynie naturalnym faktem, ale wyzwaniem skierowanym do nas, byśmy zawsze pamiętali o prymacie pracy nad kapitałem i zarazem (skoro pracy nie przynosi bocian) byśmy budowali społeczeństwo, w którym rośnie duch przedsiębiorczości, mający solidne zakotwiczenie etyczne. Oprócz tematu pracy nasze czasopismo miało stale na uwadze temat rodziny, często niedoceniany przez zajmujących się zagad-

18 18 Społeczeństwo 21 (2011) nr 1 nieniami społecznymi. Zachodzi bardzo ścisły związek między rodziną, pracą i młodzieżą. Benedykt XVI stwierdził w swoim przesłaniu z okazji 100-lecia Tygodni Społecznych Katolików Włoskich 12 października 2007 r.: Kiedy tymczasowość zatrudnienia nie pozwala ludziom młodym założyć własnej rodziny, autentyczny i integralny rozwój społeczeństwa jest bardzo zagrożony. Rodzina jest jednym z głównych czynników trwałości naszego życia społecznego; jest tradycją, więzią z przeszłością, przekazem dobrodziejstw. Rodzina ekologiczna, za jaką włoska konstytucja w art. 29 uznaje wspólnotę naturalną opartą na małżeństwie, gwarantuje solidarność międzypokoleniową i dbanie o najmniejszych, najsłabszych, starszych. Dwie rzeczy zagrażają rodzinie. Pierwsza to kryzys wychowawczy, z ojcami-kumplami i nauczycielami-socjalizatorami, którzy zapominają, że wychowanie jest zawsze spotkaniem między autorytetem a wolnością i że jest ono wprowadzeniem w rzeczywistość. Drugie zagrożenie stanowi to, co kard. Angelo Bagnasco nazwał samobójstwem demograficznym. Ponad 50% rodzin jest dziś bezdzietnych, a z pozostałych ponad połowa ma tylko jedno dziecko. O rodzinie mówi się nieustannie w programach wszystkich partii, jednakże w praktyce, co jest całkiem niezrozumiałe, nie poświęca się jej należytej uwagi. Rodzina nie potrzebuje opieki, ale jak cały system ekonomiczny, potrzebuje odważnej polityki i śmiałych, trwałych inwestycji dla rozwoju. Tak dochodzimy do ostatnich lat, do najnowszej encykliki społecznej, która podsumowuje i przywołuje tematy kwestii społecznej. CV mieści się w wielkiej tradycji zapoczątkowanej przez Rerum novarum Leona XIII (1891), w której Papież zajął się kwestią robotniczą. Do tej tradycji należą: Quadragesimo anno Piusa XI (1931), ogłoszona po wielkim kryzysie finansowym z 1929 r.; Mater et Magistra Jana XXIII (1961), której teraz przypada 50-lecie, a która odnosiła się do zimnej wojny i konfliktu między blokami Wschodu i Zachodu; Populorum progressio Pawła VI (1967), w której podjęto wielki temat Trzeciego Świata i planetar-

19 Claudio Gentili / Dwudziestolecie czasopisma La Società 19 nej sprawiedliwości społecznej; Centesimus annus Jana Pawła II (1991), która dotyczy sytuacji po upadku muru berlińskiego w 1989 r. Ażeby zrozumieć nowość encykliki RN, potrzeba było dziesięciu lat. Tyle samo potrzeba będzie, żeby zrozumieć nowe treści encykliki CV, której nasze pismo poświęciło i będzie nadal poświęcać dużo uwagi i refleksji. Jak już zauważyliśmy, ta encyklika, podobnie do LE i CA, ma mocne zakotwiczenie trynitarne. Papież Benedykt mówi z prostotą o Bogu i ujmuje teologicznie i trynitarnie całe badanie NSK. Bez Boga nie wiemy ani tego, kim jesteśmy, ani tego, dokąd idziemy. Kochamy Chrystusa, dlatego kochamy ubogich; nie stawiamy ubogich na miejscu Chrystusa. Tematem każdej encykliki społecznej jest miejsce Boga w świecie. Dzięki encyklice CV NSK czyni krok naprzód na trudnej drodze historii. Encyklika odpowiada na pokusę naszego czasu. Ponieważ chrześcijanie są sympatyczni, gdy działają w wolontariacie i zajmują się ubogimi, a stają się antypatyczni, gdy mówią o naturalnej rodzinie, rozwodach, eutanazji, komórkach macierzystych, klonowaniu możemy mieć pokusę, by stwierdzić, iż lepiej jest poprzestać na praktykowaniu miłości bez mówienia o prawdzie. Jest to pokusa pewnego rodzaju moratorium na prawdę w czasach relatywizmu, który redukuje chrześcijaństwo do filantropii. Taka pokusa skrywa się także w postawie wielu tzw. katolików dojrzałych, którzy zakładają tłumik na podstawowe idee NSK, żeby nie podejmować tematów etycznie drażliwych i nie rozmijać się z dominującym myśleniem scjentystycznym. Bez siły miłości (nie w znaczeniu dobroczynności, opieki, ale miłości właśnie) i bez światła chrześcijańskiej prawdy człowiek nie potrafi utrzymać się w sobie, gubi się, rozpada. Zasługą CV jest przezwyciężenie (już zapoczątkowane przez Jana Pawła II w EV) oddzielania tematów życia i rodziny od tematów sprawiedliwości społecznej i pokoju oraz jasne stwierdzenie, że dziś kwestia społeczna jest kwestią antropologiczną. W odniesieniu do tej tematyki w ciągu minionych 20 lat nasze

20 20 Społeczeństwo 21 (2011) nr 1 czasopismo konsekwentnie rozwijało uważne rozeznanie społeczne, nie ulegając modom, a przede wszystkim nie rezygnując z mocnego zakotwiczenia nauki społecznej w wizji duchowej, nie zaś ideologicznej. Całą encyklikę CV można odczytać w świetle słynnego ustępu GS 22: jedynie Chrystus objawia w pełni człowieka człowiekowi i pozwala mu utrzymać się jako całości. My chrześcijanie wiemy, że nie można zbudować społeczeństwa doskonałego. Społeczeństwo definitywnie zbawione w historii nie istnieje, co ma związek z grzechem pierworodnym. Idea postępu zrodziła się z chrześcijaństwem, ale idea zbiorowego, zaprogramowanego zbawienia nie jest chrześcijańska: należy ona do kategorii tych urojeń ideologicznych, które w imię sprawiedliwości i doskonałego społeczeństwa zamykają ludzi w obozach albo deportują na Syberię. Joachim z Fiore w XII w. ze swoim millenaryzmem i ideą trzeciego wieku, epoki Ducha Świętego (po epoce Ojca i epoce Syna), jest u podstaw wielu późniejszych ideologicznych eschatologii. Idea Joachima przejdzie od franciszkanów duchowych ze średniowiecza do odrodzenia, gdzie jest Campanella ze swoim Miastem Słońca, potem do oświecenia i Lessinga z jego Wychowaniem rodzaju ludzkiego, potem do masonerii, mesjańskiego socjalizmu, Trzeciej Międzynarodówki Lenina, Trzeciego Rzymu Mussoliniego, Trzeciej Rzeszy Hitlera. Oczekiwanie Joachima z Fiore na nowy wiek doskonałości mogło mieć dwa przeciwne skutki. Z jednej strony mogło promować surowość życia duchowego w opozycji do światowego stylu Kościoła, i to leżało w jego zamiarach. Mogło też jednak, przeciwnie, wspierać nową wiarę eschatologiczną, która prowadziłaby do zinterpretowania sekularyzacji jako nadejścia królestwa Bożego na ziemi. Według Augustyna nie jest możliwa doskonałość człowieka w ziemskim bytowaniu. Do końca czasów będzie istnieć dialektyka civitas Dei i państwa tego świata, miłości Boga i miłości samego siebie, łaski i grzechu. Łudzić się jak Joachim z Fiore, że można urzeczywistnić królestwo Boże na ziemi pod kierunkiem mnichów,

Jan Paweł II Adhortacja Apostolska Christifideles Laici X. 132 Jan Paweł II Adhortacja Apostolska Christifideles Laici X. 206 Jan Paweł II Adhortacja

Jan Paweł II Adhortacja Apostolska Christifideles Laici X. 132 Jan Paweł II Adhortacja Apostolska Christifideles Laici X. 206 Jan Paweł II Adhortacja X. NAUCZANIE KOŚCIOŁA - nauczanie Papieża - dokumenty Stolicy Apostolskiej - dokumenty Soborów oraz Biskupów - Prawo Kanoniczne AUTOR TYTUŁ NUMER STATUS Znak nr 7-9 (1982) Społeczne nauczanie KK. X. 77

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA Papież Franciszek wydał rozporządzenia dotyczące odpustów i sakramentu spowiedzi w Roku Miłosierdzia. Uczynił to w liście do przewodniczącego Papieskiej

Bardziej szczegółowo

K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne.

K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne. K. Guzikowski, R. Misiak (red.) Pontyfikat Jana Pawła II. Zagadnienia społeczne i historyczne. Spis treści: Przedmowa 11 Wstęp 13 Część II Zagadnienia historyczne. G. Wejman, Papież Jan Paweł II w Szczecinie

Bardziej szczegółowo

Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji

Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji Ks. dr Jacek Czaplicki KS-4 Wychowanie ku wartościom - szanse i zagrożenia" 1 G. C. Berkouwer konstatuje: "Dziś bardziej niż kiedykolwiek, pytanie

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM. TEMAT Godz. TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY Czas realizacji

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM. TEMAT Godz. TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY Czas realizacji ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM Numer programu : AZ-4-01/10 Tytuł programu: Świadek Chrystusa Numer podręcznika AZ-41-01/10-Wa-1/12 Tytuł podręcznika: Być świadkiem Zmartwychwstałego

Bardziej szczegółowo

Boże spojrzenie na człowieka 1

Boże spojrzenie na człowieka 1 Boże spojrzenie na człowieka 1 opracował: Artur Trzęsiok Knurów, 24 marca 2006 1 wersja beta 1 Wprowadzenie dla Animatora Człowiek nie może żyć bez miłości. Człowiek pozostaje dla siebie istotą niezrozumiałą,

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

Chcielibyśmy bardziej służyć. Chcielibyśmy bardziej służyć

Chcielibyśmy bardziej służyć. Chcielibyśmy bardziej służyć Chcielibyśmy bardziej służyć Karol Białkowski: Witam serdecznie Piotra Nazaruka, dyrygenta, kompozytora i chyba można tak powiedzieć twórcę chóru Trzeciej Godziny Dnia? Piotr Nazaruk: Twórca to za dużo

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

Normy typograficzne i metodologiczne artykułów w Roczniku Teologii Katolickiej

Normy typograficzne i metodologiczne artykułów w Roczniku Teologii Katolickiej Normy typograficzne i metodologiczne artykułów w Roczniku Teologii Katolickiej 1. Zasady publikowania Redakcja przyjmuje do publikacji artykuły naukowe w języku polskim i językach kongresowych (angielskim,

Bardziej szczegółowo

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, Szukamy: politycznym i kulturalnym 1. Doświadczenia żywej wiary 2. Uzasadnienia swojej wiary domagają się 3. Wspólnoty

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II. "Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię!" Jan Paweł II

Jan Paweł II. Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię! Jan Paweł II Jan Paweł II "Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię!" Jan Paweł II Krótkie kalendarium ur. 18 maja 1920 - w Wadowicach 1.11.1946- przyjęcie święceń kapłańskich 4.07. 1958- minowanie na biskupa 16.10.1978-

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

JAN PAWEŁ II O NAUCE

JAN PAWEŁ II O NAUCE JAN PAWEŁ II O NAUCE (1978 2005) Wstęp Zenon Kardynał Grocholewski Słowo Arcybiskupa Metropolity Warszawskiego Arcybiskup Kazimierz Nycz Słowo Założyciela Ks. Marian Piwko CR Wprowadzenie Ks. prof. dr

Bardziej szczegółowo

Widzieć Oceniać Działać. czyli trochę o metodzie formacji w

Widzieć Oceniać Działać. czyli trochę o metodzie formacji w Widzieć Oceniać Działać czyli trochę o metodzie formacji w Katolickim Stowarzyszeniu Młodzieży. Plan spotkania Wstęp Geneza Widzieć Oceniać Działać Przykład Warsztaty (30 min) Podsumowanie (30 min) Wstęp

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie?

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie? Pytania konkursowe 1. Podaj imię i nazwisko Jana Pawła II. 2. Podaj imię brata Karola Wojtyły. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH II Gimnazjum W Gimnazjum nr 53

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH II Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH II Gimnazjum W Gimnazjum nr 53 Numer programu AZ-3-02/10 Tytuł programu: Jezus Chrystus Drogą, prawdą i życiem Numer podręcznika AZ -32-02/10-0 Tytuł podręcznika:

Bardziej szczegółowo

Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4

Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4 Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4 ( ) Jesteśmy zapraszani, by odnawiać swe osobiste spotkanie z Jezusem ( ) Inauguracja

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

PERIODYK KOŁA NAUKOWEGO TEOLOGÓW

PERIODYK KOŁA NAUKOWEGO TEOLOGÓW Initium Nr 41-42 (2010/2011) CZASOPISMO TEOLOGICZNYCH POSZUKIWAŃ PERIODYK KOŁA NAUKOWEGO TEOLOGÓW WYDZIAŁ TEOLOGICZNY UNIWERSYTETU ŚLĄSKIEGO W KATOWICACH KATOWICE 2011 Spis treści Spis treści Redakcja

Bardziej szczegółowo

Bibliografia prac naukowych Ks. Stanisława Olejnika. Studia Theologica Varsaviensia 6/1, 285-288

Bibliografia prac naukowych Ks. Stanisława Olejnika. Studia Theologica Varsaviensia 6/1, 285-288 Bibliografia prac naukowych Ks. Stanisława Olejnika Studia Theologica Varsaviensia 6/1, 285-288 1968 Studia Theol. Varsav. 6 (1968) nr 1 Bibliografia prac naukowych Ks. Stanisława Olejnika 1948 1. Pełna

Bardziej szczegółowo

NAZWA MODUŁU KSZTAŁCENIA Teologia moralna szczegółowa I: Bioetyka teologiczna

NAZWA MODUŁU KSZTAŁCENIA Teologia moralna szczegółowa I: Bioetyka teologiczna NAZWA MODUŁU KSZTAŁCENIA Teologia moralna szczegółowa I: Bioetyka teologiczna NAZWA W JĘZYKU ANGIELSKIM: Detailed Moral Theology I KOD MODUŁU: 1-TS-1-TMTMSZ1, 1-TN-1-TMTMSZ1 KIERUNEK STUDIÓW: teologia

Bardziej szczegółowo

Teksty Jana Pawła II zaprezentowane w czasie montażu. Jan Paweł II - odwaga świętości.

Teksty Jana Pawła II zaprezentowane w czasie montażu. Jan Paweł II - odwaga świętości. Teksty Jana Pawła II zaprezentowane w czasie montażu Jan Paweł II - odwaga świętości. W Was jest nadzieja, ponieważ Wy należycie do przyszłości, a zarazem przyszłość do Was należy. Nadzieja zaś jest zawsze

Bardziej szczegółowo

Liturgia Trydencka dzisiaj

Liturgia Trydencka dzisiaj CONVERSI AD D OMINUM! Zwróćmy się ku Panu! Liturgia Trydencka dzisiaj Ks. Mateusz Szewczyk Co to jest liturgia? SACROSANCTUM CONCILIUM "Słusznie zatem uważa się liturgię za wypełnianie kapłańskiej funkcji

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

Dobro, prawda kontra oszustwo Brak miłości owocuje pustką Takie są czasy, że zło się wciąż ciska Metoda zarybista to powiedzieć grzechom:

Dobro, prawda kontra oszustwo Brak miłości owocuje pustką Takie są czasy, że zło się wciąż ciska Metoda zarybista to powiedzieć grzechom: Zapoznajcie się z fragmentem piosenki ks. Jakuba Bartczaka pt. Lekarstwo na zło i odpowiedzcie na pytania: Co jest konsekwencją braku miłości? Co jest lekarstwem na zło? Przez co Duch Święty dodaje siły

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO RADY NACZELNEJ W SPRAWIE PRZESTRZEGANIA 10 PUNKTU PRAWA HARCERSKIEGO (WYCHOWANIE DO CZYSTOŚCI I ABSTYNENCJI)

STANOWISKO RADY NACZELNEJ W SPRAWIE PRZESTRZEGANIA 10 PUNKTU PRAWA HARCERSKIEGO (WYCHOWANIE DO CZYSTOŚCI I ABSTYNENCJI) STANOWISKO RADY NACZELNEJ W SPRAWIE PRZESTRZEGANIA 10 PUNKTU PRAWA HARCERSKIEGO (WYCHOWANIE DO CZYSTOŚCI I ABSTYNENCJI) Uwzględniając realia, w których obecnie żyjemy w kontekście naszych statutowych celów

Bardziej szczegółowo

Program nauczania religii dla klasy III gimnazjum Chrystus mocą

Program nauczania religii dla klasy III gimnazjum Chrystus mocą Program nauczania religii dla klasy III gimnazjum Chrystus mocą Program nauczania religii w III klasie gimnazjum zmierza do przybliżenia prawdy wiary mówiącej o obecności i działaniu Jezusa Chrystusa w

Bardziej szczegółowo

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA ZELATOR wrzesień2015 3 VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA Sobota, 3 października, 2015 Niniejszy numer Zelatora ukazuje się głównie ze względu na VI Diecezjalną pielgrzymkę Żywego Różańca do Łagiewnik.

Bardziej szczegółowo

Amen. Dobry Boże, spraw, aby symbole ŚDM, krzyż wraz z ikoną Maryi, Ojcze nasz Zdrowaś Maryjo

Amen. Dobry Boże, spraw, aby symbole ŚDM, krzyż wraz z ikoną Maryi, Ojcze nasz Zdrowaś Maryjo Nowenna przed peregrynacją symboli ŚDM które w najbliższym czasie nawiedzą nasze miasto (parafię, dekanat, diecezję), były znakami nadziei dla wszystkich, ukazując zwycięstwo Jezusa nad tym, co przynosi

Bardziej szczegółowo

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze.

się do woli Bożej może być nieraz tak samo trudne jak samo jej pełnienie. Czasami bywa nawet trudniejsze. WSTęP Pytanie zadane przez Autora w tytule może brzmieć jak obiecujące hasło reklamowe: przeczytaj książkę, a przekonasz się, że wszystkie trudności i problemy twojego życia duchowego i wspólnotowego zostaną

Bardziej szczegółowo

1(119) Społeczeństwo Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła ROK XXIV (XX)

1(119) Społeczeństwo Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła ROK XXIV (XX) Fundacja Giuseppe Toniolo Werona wersja włoska Katolickie Stowarzyszenie Civitas Christiana Warszawa wersja polska Społeczeństwo Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła ROK

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia.

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Źródło zdjęć: 1. Drogowskazy. [online], [dostęp: 16 maja 2013], Dostępny w Internecie: . 2.

Bardziej szczegółowo

Ks. Ryszard Selejdak. Stawać się i być kapłanem Chrystusa

Ks. Ryszard Selejdak. Stawać się i być kapłanem Chrystusa Ks. Ryszard Selejdak Stawać się i być kapłanem Chrystusa Ks. Ryszard Selejdak Stawać się i być kapłanem Chrystusa Częstochowa 2013 Redaktor serii: ks. Ireneusz Skubiś Redaktor tomu: Margita Kotas Redakcja

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z religii kl. 4

Kryteria ocen z religii kl. 4 Kryteria ocen z religii kl. 4 Ocena celująca - spełnia wymagania w zakresie oceny bardzo dobrej - prezentuje treści wiadomości powiązane ze sobą w systematyczny układ - samodzielnie posługuje się wiedzą

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie,,( ) Wychowywać to nie znaczy kształcić tylko rozum, lecz kształtować harmonijnie całego człowieka, a więc także jego serce i charakter.

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

Wizytacja ks. bpa Zdzisława. 7 maja 2012. Fortuniaka

Wizytacja ks. bpa Zdzisława. 7 maja 2012. Fortuniaka Wizytacja ks. bpa Zdzisława 7 maja 2012 Fortuniaka Plan wizytacji w parafii Wszystkich Świętych w Tarnowie Podgórnym 7 maja 2012 r. 9.00 Eucharystia z udzieleniem Sakramentu chorych (koncelebracja, Prezbiter

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Triduum Paschalne......5 Wielki Czwartek (5 kwietnia)......5 Droga Krzyżowa (6-7 kwietnia Wielki Piątek, Wielka Sobota)......8 Chrystus zmartwychwstał! (8 kwietnia Niedziela Wielkanocna)....

Bardziej szczegółowo

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa I. Świadkowie Chrystusa 2 3 4 5 6 określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. określa sposoby odnoszenia się do Boga

Bardziej szczegółowo

http://www.opoka.org.pl/biblioteka/w/wp/jan_pawel_ii/homilie/8pl_blonia_18082002.html

http://www.opoka.org.pl/biblioteka/w/wp/jan_pawel_ii/homilie/8pl_blonia_18082002.html Zakres tematyczny: Podczas powitalnego przemówienia Jana Pawła II na krakowskim lotnisku Balice, w czasie ostatniej Pielgrzymki do Ojczyzny, której główną myślą były słowa: Bóg bogaty w miłosierdzie, najmocniej

Bardziej szczegółowo

Błogosławieni Męczennicy Podlascy - módlcie się za nami! List apostolski Benedykta XVI w formie «motu proprio» Portam fidei ogłaszający Rok Wiary

Błogosławieni Męczennicy Podlascy - módlcie się za nami! List apostolski Benedykta XVI w formie «motu proprio» Portam fidei ogłaszający Rok Wiary Bądź uwielbiony Boże za łaskę chrztu świętego, dzięki której otrzymałem dar wiary i stałem się członkiem Twojego Mistycznego Ciała - Kościoła świętego. Dziękuję Ci, Panie za powołanie mnie do apostolstwa

Bardziej szczegółowo

Informator dla Przyjaciół CeDeH-u

Informator dla Przyjaciół CeDeH-u CDH w Zakroczymiu jest kapucyńskim klasztorem oraz miejscem formacji w duchowości franciszkańskiej, kapucyńskiej i honorackiej, dla osób konsekrowanych i świeckich. Ma tu swoją siedzibę Biblioteka, Archiwum

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum

Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Rozkład materiału nauczania treści programowe dla klasy pierwszej gimnazjum Przedmiot: religia Klasa: pierwsza gimnazjum Tygodniowa

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ STRESZCZENIE ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Imię i nazwisko autora rozprawy: mgr Paulina Mamiedow Stopień / tytuł naukowy oraz imię i nazwisko promotora rozprawy: dr hab. Mariusz Gizowski Temat rozprawy doktorskiej:

Bardziej szczegółowo

Klasa I ponadgimnazjalna

Klasa I ponadgimnazjalna Klasa I ponadgimnazjalna Program Świadek Chrystusa (AZ-4-01/10) Podręcznik Moje miejsce w Kościele (AZ-41-01/10-PO-1/11) Imprimatur N.2673/2011 LP TEMAT EFEKTY KSZTAŁCENIA WEDŁUG PODSTAWY PROGRAMOWEJ Uczeń:

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 1 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 1 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych Kryteria oceniania z religii w zakresie 1 klasy technikum opracowane na podstawie materiałów katechetycznych W Kościele z serii Drogi świadków Chrystusa podręcznik nr AZ-41-01/10-KR-1/12 do nauczania religii

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo. Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła. ROK XXIII (XIX) 2013 nr 3

Społeczeństwo. Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła. ROK XXIII (XIX) 2013 nr 3 Społeczeństwo Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła 115 ROK XXIII (XIX) 2013 nr 3 DYREKTOR Claudio Gentili WICEDYREKTOR Mario Toso SEKRETARZ REDAKCJI Davide Vicentini PREZES

Bardziej szczegółowo

TOTUS TUUS Cały twój

TOTUS TUUS Cały twój TOTUS TUUS Cały twój Przecież niecały umieram. To, co we mnie niezniszczalne, trwa Tryptyk rzymski W swoim właściwym i pełnym kształcie miłosierdzie objawia się jako dowartościowywanie, jako podnoszenie

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE Program Szkoła Promująca Zdrowie (SzPZ) realizowany jest obecnie w 47 krajach Europy w Polsce od 1991 r. Popularyzację idei SzPZ w Polsce rozpoczęto od trzyletniego

Bardziej szczegółowo

Nowe życie w Chrystusie

Nowe życie w Chrystusie Nowe życie w Chrystusie ISSN 0239-801X Imprimatur 883/15/A Kuria Metropolitalna Białostocka Spis 32 Roczników Studiów Teologicznych dostępny pod adresami: 1) www.studiateologiczne.pl; 2) www.archibial.pl

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

I SYNOD DIECEZJI LEGNICKIEJ ( ) Przypatrzmy się powołaniu naszemu

I SYNOD DIECEZJI LEGNICKIEJ ( ) Przypatrzmy się powołaniu naszemu I SYNOD DIECEZJI LEGNICKIEJ (2007-2012) Przypatrzmy się powołaniu naszemu I SYNOD DIECEZJI LEGNICKIEJ (2007-2012) Przypatrzmy się powołaniu naszemu Tom pierwszy PROGRAM ODNOWY RELIGIJNO-MORALNEJ LEGNICA

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 15 W KROŚNIE W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej człowiekiem o to ażeby bardziej był, a nie tylko więcej miał, aby poprzez

Bardziej szczegółowo

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ Materiały wykorzystywane w przygotowywaniu dziecka do I Spowiedzi i Komunii świętej w Parafii Alwernia DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo. Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła. ROK XXII (XVIII) 2012 nr 3

Społeczeństwo. Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła. ROK XXII (XVIII) 2012 nr 3 Społeczeństwo Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła 109 ROK XXII (XVIII) 2012 nr 3 DYREKTOR Claudio Gentili WICEDYREKTOR Mario Toso SEKRETARZ REDAKCJI Davide Vicentini

Bardziej szczegółowo

Wymagania podstawowe do matury z katechezy 2013 Uczeń w klasie maturalnej posiada umiejętności i wiedzę według których potrafi :

Wymagania podstawowe do matury z katechezy 2013 Uczeń w klasie maturalnej posiada umiejętności i wiedzę według których potrafi : Wymagania podstawowe do matury z katechezy 2013 Uczeń w klasie maturalnej posiada umiejętności i wiedzę według których potrafi : 1.Umocnić wiarę: I. Uzasadnia, że człowiek jest dzieckiem Boga. Wylicza

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY NIEPUBLICZNEGO KATOLICKIEGO GIMNAZJUM im. Świętej Rodziny w Katowicach

PROGRAM WYCHOWAWCZY NIEPUBLICZNEGO KATOLICKIEGO GIMNAZJUM im. Świętej Rodziny w Katowicach PROGRAM WYCHOWAWCZY NIEPUBLICZNEGO KATOLICKIEGO GIMNAZJUM im. Świętej Rodziny w Katowicach Wychowanie jest podstawową formą komunikacji, która nie tylko tworzy głęboką więź pomiędzy wychowawcą a wychowankiem,

Bardziej szczegółowo

A. Draguła (red.) Kościół Communio. Jako podmiot i środowisko współczesnej katechezy.

A. Draguła (red.) Kościół Communio. Jako podmiot i środowisko współczesnej katechezy. A. Draguła (red.) Kościół Communio. Jako podmiot i środowisko współczesnej katechezy. Spis treści: Wykaz skrótów 13 A. Draguła, Wprowadzenie 15 Część I. Wspólnota jako zasada działania Kościoła. A. Kalbarczyk,

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo WAM, 2013 WSPÓLNOTA ŁASKI; Ks. Cezary Smuniewski

Wydawnictwo WAM, 2013 WSPÓLNOTA ŁASKI; Ks. Cezary Smuniewski Spis treści Wstęp...5 Część 1 ZAGADNIENIA WPROWADZAJące...9 1.1. Przedzałożenia metody...9 1.1.1. Przekraczanie progu zdumienia...10 1.1.2. Teologia łaski na II Soborze Watykańskim...18 1.1.3. Teo-centryzm

Bardziej szczegółowo

Edukacja na rzecz Pokoju. Nauczanie rozwiązywania konfliktów wsród Dzieci ze szkoły podstawowej Tanya Ryskind tanyaryskind@gmail.

Edukacja na rzecz Pokoju. Nauczanie rozwiązywania konfliktów wsród Dzieci ze szkoły podstawowej Tanya Ryskind tanyaryskind@gmail. Edukacja na rzecz Pokoju Nauczanie rozwiązywania konfliktów wsród Dzieci ze szkoły podstawowej Tanya Ryskind tanyaryskind@gmail.com Zaproszenie do Pokojowej Edukacji Dr Maria Montessori (1870 1952) Znana

Bardziej szczegółowo

Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE

Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE Ks. Michał Bednarz ZANIM ZACZNIESZ CZYTAĆ PISMO ŚWIĘTE 4 by Wydawnictw o BIBLOS, Tarnów 1997 ISBN 83-86889-36-5 SPIS TREŚCI Wstęp.................................. 9 :2 6.,H. 1998 Nihil obs tat Tarnów,

Bardziej szczegółowo

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57

pójdziemy do kina Gimnazjum kl. I, Temat 57 pójdziemy do kina pragnę sprawić Ci radość kupię kwiaty chcę być z Tobą ofiaruję prezent dobrze jest być razem przygotuję dobre jedzenie przyjaźń z Tobą jest dla mnie ważna Grupa 1 Przeczytaj poniższy

Bardziej szczegółowo

STATUT SERCAŃSKIEJ WSPÓLNOTY ŚWIECKICH

STATUT SERCAŃSKIEJ WSPÓLNOTY ŚWIECKICH STATUT SERCAŃSKIEJ WSPÓLNOTY ŚWIECKICH I Natura i cel 1 Sercańska Wspólnota Świeckich (SWŚ) jest ruchem apostolskim osób świeckich, które uczestnicząc w duchowości i misji Zgromadzenia Księży Najśw. Serca

Bardziej szczegółowo

Edukacja w społeczeństwie demokratycznym

Edukacja w społeczeństwie demokratycznym Edukacja w społeczeństwie demokratycznym aspekty edukacji: "uczyć się, aby wiedzieć", "uczyć się, aby działać", "uczyć się, aby żyć wspólnie", "uczyć się, aby być Według raportu UNESCO Edukacja - jest

Bardziej szczegółowo

1 Odpowiedzialna pomoc wychowawcza Marek Dziewiecki

1 Odpowiedzialna pomoc wychowawcza Marek Dziewiecki 1 Spis treści 2 Spis treści I Wychowanie a psychologia...... 8 1. Psychologizacja wychowania......8 2. Właściwa relacja między psychologią a pedagogiką.... 10 3. Psychologia a wychowanie: przykłady oddziaływania

Bardziej szczegółowo

Ks. dr Ryszard Podpora

Ks. dr Ryszard Podpora Ks. dr Ryszard Podpora Biogram naukowy Urodzony 6 I 1959; 1985 ukończył studia na Wydziale Teologii KUL broniąc pracę magisterską Stary Testament w opisie Męki Pańskiej w Ewangelii według św. Jana, napisaną

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi.

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. reprezentuje klasę lub szkołę w parafii lub diecezji, np. poprzez udział w

Bardziej szczegółowo

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY.

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. CZĘŚĆ I b OPRACOWAŁ I WYKONAŁ LECH PROKOP, UL. ZAMKOWA 2/1,

Bardziej szczegółowo

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 65 W ŁODZI Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic Priorytet w wychowaniu młodego człowieka powinien mieć dom rodzinny.

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Opracowanie: mgr Violetta Kujacińska mgr Małgorzata Lewandowska Zasady: IZ może być ustna lub pisemna, IZ pisemną przekazujemy

Bardziej szczegółowo

HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r.

HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r. Ojciec Święty Franciszek HOMILIA wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej w intencji Kościoła na zakończenie konklawe w Kaplicy Sykstyńskiej 14 marca 2013 r. tych trzech czytaniach widzę pewien wspólny

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ AGROTECHNICZNYCH I OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH IM. ST. STASZICA W SWAROŻYNIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ AGROTECHNICZNYCH I OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH IM. ST. STASZICA W SWAROŻYNIE PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ AGROTECHNICZNYCH I OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH IM. ST. STASZICA W SWAROŻYNIE WSTĘP Założeniem programu wychowawczego naszej szkoły jest rozwój osobowości ucznia. Osobowości pojmowanej

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRZYGOTOWANIA DO SAKRAMENTU MAŁŻEŃSTWA W ARCHIDIECEZJI WARSZAWSKIEJ

ZASADY PRZYGOTOWANIA DO SAKRAMENTU MAŁŻEŃSTWA W ARCHIDIECEZJI WARSZAWSKIEJ ZASADY PRZYGOTOWANIA DO SAKRAMENTU MAŁŻEŃSTWA W ARCHIDIECEZJI WARSZAWSKIEJ Papież Franciszek, zwołując dwa Synody Biskupów w 2014 i 2015 roku, wezwał Kościół do refleksji nad powołaniem i misją rodziny

Bardziej szczegółowo

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił?

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dwie rzeczywistości Dobro i zło Inicjatywa królestwa światłości Inicjatywa królestwa światłości Chrześcijanin Zaplecze Zadanie Zaplecze w Bogu Ef. 1, 3-14 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Wymagania podstawowe: Ocena celująca: Uczeń posiada wiedzę wykraczającą poza program religii własnego poziomu edukacji. Zna obowiązujące modlitwy i mały

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału nauczania i wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z religii do klas trzecich gimnazjum, opracowany w oparciu o program

Rozkład materiału nauczania i wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z religii do klas trzecich gimnazjum, opracowany w oparciu o program Rozkład materiału nauczania i wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z religii do klas trzecich gimnazjum, opracowany w oparciu o program nauczania nr AZ-3-02/13 pt. Rozradowanie się w Duchu Świętym

Bardziej szczegółowo

ŚWIĘTY JÓZEFIE, OPIEKUNIE RODZIN. 30-dniowe nabożeństwo do świętego Józefa. tel. 618 529 293; www.karmelici.info e-mail poznan@karmelicibosi.

ŚWIĘTY JÓZEFIE, OPIEKUNIE RODZIN. 30-dniowe nabożeństwo do świętego Józefa. tel. 618 529 293; www.karmelici.info e-mail poznan@karmelicibosi. ŚWIĘTY JÓZEFIE, OPIEKUNIE RODZIN 30-dniowe nabożeństwo do świętego Józefa tel. 18 529 293; www.karmelici.info e-mail poznan@karmelicibosi.pl okładka.indd 1 2015-03-03 08:10:05 Alicja Maksymiuk ŚWIĘTY JÓZEFIE,

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania. w zakresie 1 klasy liceum i technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych

Kryteria oceniania. w zakresie 1 klasy liceum i technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych Kryteria oceniania w zakresie 1 klasy liceum i technikum opracowane na podstawie materiałów katechetycznych W Kościele z serii Drogi świadków Chrystusa podręcznik nr AZ-41-01/10-KR-1/12 do nauczania religii

Bardziej szczegółowo

KOCHAMY DOBREGO BOGA. Bóg kocha dzieci. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci czteroletnich

KOCHAMY DOBREGO BOGA. Bóg kocha dzieci. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci czteroletnich KOCHAMY DOBREGO BOGA Bóg kocha dzieci Poradnik metodyczny do religii dla dzieci czteroletnich Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2011 Ogólna prezentacja i wprowadzenie do pracy z podręcznikiem Kochamy

Bardziej szczegółowo

PLAN ROZWOJU SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. KAROLA MIARKI W LĘDZINACH

PLAN ROZWOJU SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. KAROLA MIARKI W LĘDZINACH PLAN ROZWOJU SZKOŁY PODSTAWOWEJ Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI NR 1 IM. KAROLA MIARKI W LĘDZINACH 2004/2005 2005/2006 2006/2007 2007/2008 2008/2009 1 I MISJA SZKOŁY Nadrzędnym celem wychowawczym naszej szkoły

Bardziej szczegółowo

ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ

ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ DRODZY PARAFIANIE! W dniach od 9 16 marca nasza Wspólnota przeżywać będzie Misje parafialne. Tak jak przed ponad dwoma tysiącami

Bardziej szczegółowo

Zestaw pytań o Janie Pawle II

Zestaw pytań o Janie Pawle II Zestaw pytań o Janie Pawle II 1. Jakie wydarzenie miało miejsce 18.02.1941r? 2. Dokąd Karol Wojtyła przeprowadził się wraz z ojcem w sierpniu 1938 r? 3. Jak miała na imię matka Ojca Św.? 4. Kiedy został

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo. Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła. ROK XXII (XVIII) 2012 nr 1

Społeczeństwo. Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła. ROK XXII (XVIII) 2012 nr 1 Społeczeństwo Studia, prace badawcze i dokumenty z zakresu nauki społecznej Kościoła 107 ROK XXII (XVIII) 2012 nr 1 DYREKTOR Claudio Gentili WICEDYREKTOR Mario Toso SEKRETARZ REDAKCJI Davide Vicentini

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA O PRZYGOTOWANIU DOROSŁYCH DO PRZYJĘCIA SAKRAMENTÓW WTAJEMNICZENIA CHRZEŚCIJAŃSKIEGO

INSTRUKCJA O PRZYGOTOWANIU DOROSŁYCH DO PRZYJĘCIA SAKRAMENTÓW WTAJEMNICZENIA CHRZEŚCIJAŃSKIEGO INSTRUKCJA O PRZYGOTOWANIU DOROSŁYCH DO PRZYJĘCIA SAKRAMENTÓW WTAJEMNICZENIA CHRZEŚCIJAŃSKIEGO 1. Wtajemniczenie chrześcijańskie oznacza proces chrystianizacji, czyli stawania się chrześcijaninem. Złożony

Bardziej szczegółowo

JAK ŻYĆ PO CHRZEŚCIJAŃSKU? Uczy św. Jan Paweł II. opracowanie ks. Marek Chmielewski

JAK ŻYĆ PO CHRZEŚCIJAŃSKU? Uczy św. Jan Paweł II. opracowanie ks. Marek Chmielewski JAK ŻYĆ PO CHRZEŚCIJAŃSKU? Uczy św. Jan Paweł II opracowanie ks. Marek Chmielewski Wydawnictwo AA Kraków 2014 SPIS TREŚCI Wprowadzenie...5 Rozdział pierwszy DĄŻYĆ DO ŚWIĘTOŚCI...7 1. Świętość...7 2. Zjednoczenie

Bardziej szczegółowo

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne historie. Tą osobą jest Maryja, mama Pana Jezusa. Maryja opowiada

Bardziej szczegółowo

CALLED BY NAME. Bulletin Inserts (page 1 of 3 - POLISH) January 7-8, 2012

CALLED BY NAME. Bulletin Inserts (page 1 of 3 - POLISH) January 7-8, 2012 (page 1 of 3 - POLISH) (You may wish to use these images instead of the text found in the Bulletin Announcement on the previous pages. These images are available in electronic format on www.dioceseofbrooklyn.org/vocations/

Bardziej szczegółowo

Krzyż znakiem naszej (chrześcijańskiej) wiary. wyznawanej we wspólnocie Kościoła

Krzyż znakiem naszej (chrześcijańskiej) wiary. wyznawanej we wspólnocie Kościoła ks. Piotr Halczuk Cele ogólne: SCENARIUSZ LEKCJI Krzyż znakiem naszej (chrześcijańskiej) wiary wyznawanej we wspólnocie Kościoła (konspekt katechezy dla klas: 4-6 szkoły podstawowej, niektóre jego części

Bardziej szczegółowo

POSTAWY RODZICIELSKIE

POSTAWY RODZICIELSKIE POSTAWY RODZICIELSKIE Wychowanie bez błędów jest mitem. Nic takiego nie istnieje. I nie tylko nie istnieje, ale wręcz nie powinno istnieć. Rodzice są ludźmi. Popełniają więc błędy i nie wiedzą wszystkiego.

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA Szkoła podstawowa Etap I Klasy I- III Cele katechetyczne: 1. Zachęcanie do aktywnego

Bardziej szczegółowo