Ekologia w turystyce jako tendencja rozwoju gospodarki XXI wieku

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ekologia w turystyce jako tendencja rozwoju gospodarki XXI wieku"

Transkrypt

1 Instytut Turystyki w Krakowie Sp. z o.o. Ekologia w turystyce jako tendencja rozwoju gospodarki XXI wieku KRAKÓW 2011 Projekt współfinansowany przez nię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

2 Redakcja merytoryczna: Prof. nadzw. dr Tadeusz Burzyński dr Maciej Abram Recenzja naukowa: Prof. zw dr hab. Janusz Słaboń Prof. nadzw. dr hab. Tatiana Varcholova Zespół wykonawców: Henryk Handszuh Prof. zw. dr hab. inż. Ryszard Janikowski Prof. nadzw. dr Tadeusz Burzyński Prof. nadzw. dr hab. Andrzej Jankowski Prof. nadzw. dr hab. Andrzej Misiołek Prof. nadzw. Tomasz Wołowiec Dr Maciej Abram Dr Marek Łabaj Dr Marian Nowakowski Dr Anna Nitkiewicz -Jankowska Dr Grzegorz Jankowski Dr Stefan Marczyk Dr Wiesława Marczyk Dr Stefan Sacha Mgr inż. Agnieszka Maciejowska Mgr Katarzyna Burzyńska Mgr Wojciech Burzyński Mgr Michał Romek Paweł Krawczyk Wydawca: Instytut Turystyki w Krakowie Sp. z o.o. l. Łężce 23; Kraków Tel./fax: Nakład: 1000 egzemplarzy ISBN: Redakcja techniczna: Izabela Zamorska -Wasielak Opracowanie graficzne i skład: Pracownia Register, Publikacja współfinansowana ze środków nii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach projektu Ekologia jako tendencja rozwoju XXI wieku oraz jej oddziaływania na wybrane sektory gospodarki i rynek pracy województwa śląskiego. Program Operacyjny Kapitał Ludzki Poddziałanie 8.1.2: Wsparcie procesów adaptacyjnych i modernizacyjnych w regionie. Publikacja Bezpłatna, Wydanie I

3 Spis treści Rozdział I. Tendencje rozwoju zrównoważonej turystyki w świecie oraz w gospodarce polskiej i regionalnej mowne pojęcie turystyki wobec postulatu i imperatywu zrównoważenia Droga do zrównoważonej turystyki Rzecznicy i aktorzy zrównoważonej działalności turystycznej Instrumentarium i praktyka zrównoważonego rozwoju turystyki ONZ i NEP Międzynarodowa Korporacja Finansowa (IFC) Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) Światowa Inicjatywa Sprawozdawcza (GRI) Międzynarodowa Organizacja Morska (IMO) Międzynarodowa Organizacja Pracy (MOP) NESCO FAO Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa Światowa Organizacja Turystyki (NWTO) Kwestia transportu Współpraca w innych regionach Obecne pole gry o zrównoważoną turystykę Rządy i przedsiębiorstwa turystyczne wielkie i małe...40 Rozdział II. Koncepcje proekologiczne w hotelarstwie w teorii i praktyce międzynarodowej Wprowadzenie Znaczenie ekologicznych hoteli Kategorie działań Zrównoważone zarządzanie energią Zrównoważone zarządzanie wodą i ściekami Zrównoważone zarządzanie odpadami Sprawny system wentylacji Zdrowa żywność Ochrona przed hałasem Zakupy Powietrze Budynek hotelowy Posumowanie...82 Rozdział III. Stan bazy noclegowej województwa śląskiego Rozdział IV. Metodologia badań Wstęp Podział na zadania Zarządzanie projektem Promocja i informacja Operacjonalizacja metodologii badań oraz przygotowanie diagnoz obszarów cząstkowych stalenie i weryfikacja hipotez, stworzenie bazy danych uczestników badań. Przeprowadzenie konferencji otwierającej Przeprowadzenie badań ankietowych Przygotowanie opracowania raportu końcowego Przygotowanie strategii wdrażania wyników badań wśród interesariuszy powszechnianie wyników badań i raportu końcowego Rozdział V. Badania opinii i preferencji ekologicznych turystów i podróżnych Postawa konsumentów

4 Rozdział VI. Badania potrzeb branży turystycznej i branż z nią współpracujących w zakresie działań modernizacyjnych i adaptacyjnych Rozdział VII. Badania potencjału wytwórczego i usługowego firm oferujących rozwiązania proekologiczne województwa śląskiego Wstęp Rynek firm produkcyjnych i usługowych Potencjalne rozwiązania Wyniki badań firm oferujących rozwiązania proekologiczne w województwie śląskim Rozdział VIII. Kierunki popytu branży turystycznej na działania proekologiczne aktywizujące inne sektory gospodarki oraz regionalny rynek pracy Badanie turystów i podróżnych odwiedzających województwo śląskie Badania branży turystycznej i branż z nią współpracujących Rozdział IX. Modernizacja programów i kierunków kształcenia kadr dla branży turystycznej województwa śląskiego w zakresie spraw związanych ze zrównoważonym rozwojem Wprowadzenie Analiza programów kształcenia na wybranych kierunkach studiów Wnioski Rozdział X. Programy i kierunki kształcenia kadr dla branż przemysłowych i usługowych dotyczących zrównoważonego rozwoju środowiska w województwie śląskim Rozdział XI. Wnioski i zalecenia dotyczące rozwoju regionalnego rynku pracy przez turystykę i branże wdrażające technologie proekologiczne Badanie opinii turystów i podróżnych odwiedzających województwo śląskie Badanie opinii przedstawicieli branży turystycznej i branż z nią współpracujących Zalecenia. Zarządzanie zmianą poprzez nowe technologie proekologiczne i edukację Zalecenia dla kierunków nieturystycznych Zalecenia dla kierunków turystycznych Znaczenie właściwych rozwiązań prawnych dla wzrostu gospodarczego w nurcie zrównoważonego i trwałego rozwoju Załącznik 1. Agenda dla zrównoważonej i konkurencyjnej turystyki europejskiej Wprowadzenie Agenda dla zrównoważonej i konkurencyjnej turystyki europejskiej Cele dla zrównoważonej turystyki europejskiej i wyzwania, które należy podjąć Ramy działania Zasady mające na celu osiągnięcie konkurencyjnej i zrównoważonej turystyki Wspólne kontynuowanie działań Rola zainteresowanych podmiotów Rola Komisji Europejskiej Wnioski Załącznik 2. Deklaracja z Rio de Janeiro Załącznik 3. Deklaracja Turyńska Załącznik 4. Deklaracja z Ahmedabadu Załącznik 5. Strategia edukacji dla sustensywnego rozwoju Skróty Bibliografia Spis rysunków Spis wykresów Spis tabel Spis ramek Zespół wykonawców

5 Ekologia konieczność cywilizacyjna i jeden z najważniejszych trendów w XXI wieku Regiony Polski wymagają kompleksowych działań związanych z ich dostosowaniem do zmieniających się warunków gospodarowania. Kierunek tych zmian wyznaczają zarówno czynniki zewnętrze, wynikające z procesów globalizacji, jak i czynniki wewnętrzne, a w szczególności istniejąca anachroniczna struktura gospodarki. Rozwój gospodarki opartej na wiedzy, rozszerzanie nowych usług w miejsce przemysłu i rolnictwa, poszukiwanie innowacyjnych rozwiązań wyznaczają kierunki zmian we współczesnym świecie. Do takich regionów, które wymagają kompleksowych zmian w zakresie warunków gospodarowania, zalicza się również województwo śląskie. Potencjał województwa materialny i ludzki, stawiający na rozwój innowacji jest atutem w procesie zarządzania zmianą gospodarczą, który to proces trwa już prawie 20 lat. Dodatkowym czynnikiem sprzyjającym zmianom gospodarczym jest zróżnicowany charakter gospodarki województwa (wybitnie przemysłowy i poprzemysłowy wizerunek subregionów środkowych województwa oraz turystyczny i usługowy charakter subregionów południowego i północnego), co prowadzi do różnorodnych doświadczeń w reformowaniu gospodarki. Tendencje światowe związane ze zmianami w sferze gospodarczej i społecznej państw i regionów koncentrują się na tzw. nowoczesnych sektorach gospodarek, do których należy zaliczyć m.in.: nowe techniki i technologie związane z rozwojem informatyki i telekomunikacji, motoryzację, medycynę, usługi czasu wolnego, turystykę, ekologię i edukację. Sektory związane z turystyką powodują z kolei rozwój takich dziedzin gospodarki i aktywności gospodarczej jak rekreacja, sport, rehabilitacja, wellness & spa, rozrywka, kultura, gastronomia i ponad 23 inne sektory gospodarcze. Na przełomie wieków sektorem społecznym i jednocześnie gospodarczym, który notuje dynamiczny rozwój, jest kompleks zagadnień związanych z rozwojem technologii ekologicznych. Tendencja ta będzie moim zdaniem jedną z najważniejszych na świecie w pierwszej połowie XXI wieku. Jej rozwój będzie szczególnie dotyczył województwa śląskiego, które stawia na zmianę swojego wizerunku o charakterze wybitnie przemysłowym na wizerunek światowego centrum nowych technologii i usług. Ekologia staje się koniecznością cywilizacyjną, ale również i szansą na rozwój gospodarczy poprzez wytwarzanie i wdrażanie technologii ekologicznych. Jednym z głównych sektorów, który czeka na 5

6 technologie ekologiczne, jest przemysł związany z turystyką i innymi usługami czasu wolnego, ponieważ coraz bardziej oczekują tego turyści i podróżni przyjeżdżający do naszego województwa. Województwo śląskie staje się zatem nie tylko głównym wytwórcą technologii ekologicznych, ale również konsumentem tych innowacyjnych rozwiązań, co jest oczekiwanym elementem szerszego procesu procesu zarządzania zmianą gospodarczą. Mam nadzieję, że zaprezentowany raport z badaniami w tym zakresie pozwoli dać impuls do ukierunkowania Państwa działań na ekologię naszą wspólną przyszłość i pomyślność. Prof. nadzw. dr Tadeusz Burzyński Instytut Turystyki w Krakowie Sp. z o.o. 6

7 Jakość, oszczędność energetyczna i ochrona środowiska nowe kierunki rozwoju turystyki Istnieje ścisły związek między rozwojem, technologią i turystyką. Ta ostatnia pojawia się, jako znaczące zjawisko społeczne, a przez to i gospodarcze, na odpowiednio wysokim poziomie rozwoju i mobilności społeczeństwa, w tym jego zaangażowania w wymianę międzynarodową. Tradycyjnie i niezmiennie, również w obecnym społeczeństwie konsumpcji, turystyka jest postrzegana przez polityków i obywateli jako wszelkiego rodzaju podróże i wyjazdy (oraz przyjazdy) mające na celu wykorzystanie przez ludzi czasu wolnego od pracy i zajęć poza miejscem stałego zamieszkania. Jednakże z perspektywy gospodarki jest to coś znacznie więcej gospodarka turystyczna sprowadza się bowiem do świadczenia wszelkiego rodzaju usług i dóbr konsumentom w trakcie ich podróży, niezależnie od jej celu. Innymi słowy, rozmiary gospodarki turystycznej, w tym jej przełożenie na miejsca pracy, znacznie przekraczają efekty gospodarcze samych przyjazdów wakacyjnych i świątecznych do określonych obszarów. To one jednak nadają turystyce jej zewnętrzny obraz i treść. Zarówno sam rozwój, jak i związane z nim technologie, zwiększyły mobilność społeczną i obecnie ciągle ją napędzają. Wynalazki i nowe technologie, ich kreatywne zastosowanie (innowacje) i udane naśladownictwo odnoszą się też do sfery tworzenia produktu turystycznego w wyniku postawienia na określone parametry techniczne budynków, atrakcji, transportu, a także poprzez sposoby zarządzania obszarami turystycznymi i imprezami. W polu widzenia na pierwszym miejscu pojawiają się budynki hotelowe, zaś pożądane opcje i wartości to jakość, sprawność energetyczna i ochrona środowiska. Wszystkie one są ze sobą ściśle powiązane. Z rozlicznych badań wynika, ze stale zwiększa się zainteresowanie konsumenta produktami zorientowanymi na te wartości, wobec czego tym oczekiwaniom bezwzględnie należy wyjść naprzeciw. Branża turystyczna może w tej dziedzinie towarzyszyć całej sferze produkcji, może też wyprzedzać inne działy, być dla nich wzorem i wpływać na zmiany w zachowaniach konsumenckich w ogóle. W sukurs spieszą instrumenty i programy unijne oraz mobilizujące działania i podpowiedzi (wytyczne, podręczniki, szkolenia) międzynarodowych organizacji takich jak Światowa Organizacja Turystyki (NWTO), Program Środowiskowy ONZ (NEP) czy Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). Orientacja na jakość, oszczędność energetyczną i ochronę środowiska wymusza zmiany w przygotowaniu kadr i w strukturze zatrudnienia, a tym samym nowy ruch kadrowy i zwiększenie jego 7

8 dynamiki. Potrzebne działania to powszechna odnowa lub rekonstrukcja już istniejących obiektów (hotelowych i innych), konsekwentne wykorzystanie nowych technologii w obiektach nowopowstających, wykształcenie specjalizacji i przygotowanie kadr w zakresie zarządzania środowiskowego, ale również objęcie tej problematyki działaniami promocyjnymi tradycyjnie finansowanymi ze środków publicznych. Ten rodzaj edukacyjnej promocji wymaga profesjonalnych rzeczników zrównoważonego rozwoju. Zakładanym efektem jest powstanie nowych miejsc pracy i zwiększenie zatrudnienia, zarówno w samej branży turystycznej, której produkty staną się bardziej atrakcyjne, jak i w sektorach z nią związanych, które tworzą większościową część gospodarki. Pomoc publiczna w postaci środków normatywnych, ekonomicznych i usługowych jest tutaj nieodzowna jako inwestycja w tworzenie innowacyjnej i konkurencyjnej gospodarki. Publikacja Instytutu Turystyki Sp. z o.o. w Krakowie w sposób systematyczny przedstawia te kwestie i proponuje działania na szczeblu regionalnym. Henryk Handszuh Ekspert Światowej Organizacji Turystyki z siedzibą w Madrycie b. Dyrektor Departamentu do spraw Rynków Światowej Organizacji Turystyki (NWTO) Przewodniczący Rady Naukowej Międzynarodowego Centrum Dokumentacji i Badań nad Dziedzictwem Przemysłowym dla Turystyki w Zabrzu po patronatem NWTO Madryt 8

9 Szanowni Państwo, początek XXI wieku jest okresem, który charakteryzuje się dynamicznymi zmianami praktycznie we wszystkich obszarach działalności człowieka. Jednocześnie jest etapem przełomowym w rozwoju społeczeństw, gospodarki i środowiska. Dlatego przed nami stoją nowe wyzwania, które wymagają nowych refleksji i przemyśleń dotyczących wyboru wizji, strategii i dalszych działań prorozwojowych. Dalszy rozwój województwa śląskiego wymaga rozstrzygnięcia szeregu strategicznych dylematów związanych z jego rozwojem społecznym i gospodarczym. Restrukturyzacja gospodarki, pozyskiwanie nowych źródeł jej finansowania, jakość środowiska i życia mieszkańców, innowacje są przedmiotem naszych działań już od dłuższego czasu. Jednak są takie dziedziny gospodarki, które nie budzą żadnych wątpliwości co do ich roli w naszym życiu codziennym i gospodarce. Jest to ekologia i turystyka. Prezentowany raport badawczy dotyczy problematyki ekologii i turystyki jako tendencji XXI wieku w województwie śląskim. Przeprowadzone badania wskazują jednoznacznie, że wdrażanie zmian gospodarczych w województwie jest zadaniem zarówno władzy publicznej, jak i instytucji otoczenia biznesowego, organizacji pozarządowych, ale przede wszystkim podmiotów gospodarczych i ich zrzeszeń. Dlatego konieczna jest w tym względzie współpraca i partnerstwo, aby wspólnie dokonać zmian w strukturze gospodarki naszego regionu. Sektory gospodarcze ekologii i turystyki mają szansę stać się naszą specjalnością ekonomiczną, ponieważ jesteśmy liczącym się producentem nowych innowacyjnych technologii i konsumentem tych usług w skali ogólnopolskiej. Marszałek Województwa Śląskiego Adam Matusiewicz 9

10

11 ROZDZIAŁ I Tendencje rozwoju zrównoważonej turystyki w świecie oraz w gospodarce polskiej i regionalnej Postulat, a obecnie już coraz bardziej uświadomiony imperatyw zrównoważonego rozwoju, bierze się z istnienia takich niepodlegających dyskusji faktów, jak ubywanie zasobów wody pitnej, degradacja ekosystemów i zmniejszanie się różnorodności biologicznej, zmiany klimatu w postaci ocieplenia i nasilających się klęsk żywiołowych, a także z towarzyszącego tym zjawiskom przekonania, że są one powodowane bądź potęgowane przez dominujące wzorce produkcji i konsumpcji w połączeniu ze wzrostem demograficznym. Te wzorce zaś, osadzone w równie dominującym modelu ekonomicznym ukierunkowanym po stronie przedsiębiorstw i inwestorów na zysk i ciągły wzrost, zaś po stronie konsumentów na coraz większe i bardziej różnorodne spożycie, są jednocześnie przyczyną niepożądanych, pogłębiających się społecznych i ekonomicznych nierówności między ludźmi, podważających zasady demokracji. Sprowadzają się one m.in. do bardzo nierównomiernego dostępu do zasobów. Za przyczynę braku zrównoważenia można uznać utylitarne, egocentryczne, wykluczające, niesolidarne, merkantylne traktowanie zasobów (w tym ludzkich) i środowiska, w którym dokonują się produkcja i konsumpcja, czyli sprowadzające się do postawy nieetycznej, często wynikającej z uświadomionej chciwości, nadarzającej się okazji do zrobienia interesu lub po prostu z ignorancji. We współczesnym społeczeństwie światowym gospodarki rynkowej postulat zrównoważonego rozwoju pojawia się w społecznościach na odpowiednio wysokim poziomie dobrobytu i zaspokojonej konsumpcji 1, nie jest on zaś obecny wśród oderwanych od swojego pierwotnego środowiska wiejskiego warstw ubogich, których priorytetem jest po prostu przeżycie z dnia na dzień bez oglądania się na abstrakcyjne z ich punktu widzenia koszty i zyski, których na bieżąco nie da się stwierdzić w sposób oczywisty w powiązaniu z ich własnym życiem, postępowaniem i warunkami zatrudnienia. W wielu społeczeństwach jest to więc wciąż jeszcze postulat ekspertów, analityków i intelektualistów, ale także dalekowzrocznie patrzących polityków i przedsiębiorców. Ci ostatni, w imieniu własnym, swoich akcjonariuszy i inwestorów, są skłonni przechodzić na stronę czynnych popleczników zrównoważonego rozwoju, kiedy widzą w tym interes, ten zaś uzależniony jest od społecznych oczekiwań i pragnień obywateli jako konsumentów produktów i inwestorów tych przedsiębiorstw. Jak to się wszystko ma do turystyki i jej roli we współczesnym społeczeństwie? W zależności od zakresu, jaki turystyce można przypisać (w grę wchodzi przede wszystkim kwestia uwzględnienia transportu pasażerów), ocenia się, że w 2005 r. była ona np. odpowiedzialna za 5-14% całego ocieplenia będącego wynikiem emisji gazów cieplarnianych spowodowanej ludzką działalnością. Gdyby ruch turystyczny miał narastać w dotychczasowym tempie, wówczas do 2035 r. emisja gazów efektu cieplarnianego wzrosłaby o dalsze 188% 2. Kwestie związane z klimatem i środowiskiem są jednak tylko częścią problemu, 1 Dane z raportu Konferencji Organizacji Narodów Zjednoczonych (dalej: ONZ) w Rio de Janeiro w 1992 r.: 20% ludności świata konsumuje 80% surowców, energii i materiałów. Relacja ta nie zmieniła się do roku NEP, Climate Change Adaptation and Mitigation in the Tourism Sector: Frameworks, Tools and Practices, Oxford Paris 2008, s

12 Ekologia w turystyce jako tendencja rozwoju gospodarki XXI wieku obok znajdują się kwestie gospodarcze i społeczne. Na tle postulatów zrównoważonego rozwoju z nową siłą pojawia się pytanie, czy turystyka (i jaka turystyka) jest rzeczywiście siłą sprawczą rozwoju, w tym czy i w jakiej skali jest ona w stanie wyciągać ludzi z ubóstwa, czy też raczej należy ją widzieć jako produkt, a nawet produkt uboczny rozwoju. Pytanie to dotyczy w szczególności dwóch odmiennych obszarów, w których dokonuje się konsumpcja turystyczna, czyli w gospodarkach rozwiniętych i gospodarkach nierozwiniętych, do których udaje się konsument turystyczny z gospodarek rozwiniętych. 1. mowne pojęcie turystyki wobec postulatu i imperatywu zrównoważenia Terminy mają być naszymi niewolnikami, a nie my sami niewolnikami terminów 3. Tymczasem w społeczeństwie, gospodarce i teorii funkcjonuje kilka spojrzeń na turystykę: 1. Od strony popytu to spojrzenie polityków, które jest tożsame z popularnym bądź tradycyjnym pojęciem turystyki. Niezmiennie oznacza ono wyjazdy urlopowe i wakacyjne w czasie wolnym od pracy, nauki i rutyny przebywania w tym samym miejscu (np. w przypadku wyjazdów emerytów). Zakłada ono, że osoby podejmujące tego rodzaju wyjazdy dysponują wolnymi środkami na ten rodzaj konsumpcji lub też że uzyskują na nią pomoc i wówczas w czasie swojej podróży są nazywane turystami. W przypadku wspomaganej czy subsydiowanej konsumpcji mowa jest o turystyce socjalnej, obecnie nazywanej również turystyką społeczną. Tak więc turyści to osoby, które na ogół coś zwiedzają lub oglądają oraz oddają się zajęciom rekreacyjnym. Podróże urlopowe czy weekendowe, podróże dla wypoczynku, przyjemności i rozrywki to przede wszystkim zajęcie szerokiej grupy materialnie względnie dobrze sytuowanej ludności miejskiej (czyli na przykład nie tej, która mieszka w miejskich slumsach) 4. Tak rozumiana turystyka jest jedną z dostępnych opcji, jakie posiada konsument: może z niej skorzystać lub nie. Jeśli z niej nie skorzysta, to przeznaczy wolne środki na inne dobra, a jeśli wybierze dobra turystyczne, może sięgnąć do tych droższych lub tańszych, w zależności od zasobu kieszeni, ogólnej koniunktury i stopnia konsumenckiego zaufania wobec własnych perspektyw finansowych i sytuacji na rynku. 2. Od strony usługodawców, producentów, dostawców i organizatorów usług turystyka na ogół jest też postrzegana jako dostarczanie świadczeń tak rozumianym konsumentom: turystom. Inni konsumenci, którzy mogą korzystać z tych samych usług (np. uczestnicy konferencji w hotelu), nie są uważani przez branżę za turystów 5, natomiast wszyscy klienci w hotelu będą uznani za gości hotelowych. Typowym przykładem konsekwencji w rzeczywiście stosowanym, a nie definicyjnym słownictwie, jest jednoznaczne pojęcie pasażerów w lotnictwie 6, kolejach, na drogach lądowych oraz w ruchu po wszelkiego rodzaju akwenach. Wyjątkiem może być transport autokarowy świadczony przez organizatorów podróży rekreacyjnych, a także rekreacyjny transport morski i śródlądowy (rejsy wycieczkowe cruisy ), gdzie pasażerów często będzie sią nazywać turystami, oraz transport rekreacyjny organizowany przez samych turystów (np. jachtami, żaglówkami, kajakami itp.). Tak 3 T. Kotarbiński, Hasło dobrej roboty, Warszawa Szacuje się, że takich ludzi może być obecnie na świecie ok. miliarda. 5 Branża ukuła dla nich odrębny termin, który niezorientowany tłumacz może przetłumaczyć jako myszy (MICE), tymczasem jest on skrótem inicjałów angielskich słów Meetings, Incentices, Conferences, Events ). 6 Wbrew definicjom lotnictwo cywilne (oraz inne rodzaje transportu pasażerów) nie postrzegane przez środowisko ludzi z nim związanych jako części branży turystycznej, toteż na szczeblu krajowym ma swoje własne organy rządowe (np. infrastruktury) znajdujące się poza zasięgiem ministerstw turystyki, zaś na arenie międzynarodowej własne organizacje rządowe, przewoźników, lotniska (np. International Civil Aviation Organization dalej: ICAO, International Air Transport Association dalej: IATA, Airports Council International dalej: ACI). 12

13 Tendencje rozwoju zrównoważonej turystyki w świecie oraz w gospodarce polskiej i regionalnej więc pojęcie turystyki i turystów z perspektywy świadczeniodawców dóbr turystycznych pokrywa się z wizją polityków i szerokiej publiczności. Zresztą mało który polityk wie, że organizowane przez niego spotkania z wyborcami, w których mogą uczestniczyć tysiące ludzi przybywających na wiec z bliższych i dalszych okolic, to z perspektywy ekonomii imprezy turystyczne, angażują bowiem usługi konferencyjne, transportowe, gastronomiczne, zakwaterowania, porządkowe, sprzedawców i inne usługi przeznaczone dla osób z zewnątrz. Z punktu widzenia naszego tematu ważne jest to, że również tego rodzaju imprezy związanie z przemieszczeniami się ludzi rodzą skutki dla środowiska. 3. Z punktu widzenia ekonomii i teorii statystycznej za turystów uważa się tych wszystkich, którzy wydają swoje dochody na usługi i zakupy, przebywając czasowo (ale dostatecznie długo, ale nie za długo) poza miejscem stałego zamieszkania i miejscem uzyskiwania swoich dochodów. Obecnie podporą takiego obrazu turystyki jest turystyczny rachunek satelitarny (Tourism Satellite Account dalej: TSA 7 ), którego metodologia została zaaprobowana wspólnie przez Komisję Statystyczną ONZ, Światową Organizację Turystyki (nited Nations World Tourism Organization dalej: NWTO), Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (dalej: OECD) i Eurostat 8. Starając się określić wielkości ekonomiczne będące skutkiem przyniesionego z zewnątrz popytu na usługi i towary, TSA z zasady przestaje się interesować tym, czy konsument z zewnątrz jest definicyjnym turystą (czyli np. czy faktycznie korzysta z hotelu), czy tylko jest kilkugodzinnym wycieczkowiczem, tak jak do tego zachęcała już rzymska konferencja ONZ z 1963 r. o międzynarodowych podróżach i turystyce. Innymi słowy TSA przywraca faktycznie do statystycznego oglądu skutki efektywnego popytu wszystkich kategorii przejezdnych i przybyszów ( odwiedzających ), którzy czynią użytek z jakiejkolwiek podaży dóbr konsumpcyjnych na danym obszarze. Jednakże takie spojrzenie na turystykę, propagowane od kilkudziesięciu lat i mające oparcie w oficjalnym dyskursie krajowej administracji turystycznej i jej organizacji (np. NWTO), nie zdołało się przebić do oglądu popularnego i politycznego ani też doprowadzić do zrealizowania ciągle podnoszonego postulatu uwzględnienia wagi turystyki w ogólnej teorii ekonomicznej. Faktycznie to formalne rozróżnienie na statystycznych turystów i nienocujących wycieczkowiczów, objętych łącznie nie bardzo pasującą do języka polskiego kategorią odwiedzających, przyniosło więcej pojęciowego zamieszania aniżeli rozjaśnienia obrazu turystyki. 4. Od strony społeczności lokalnych, przyjmujących i goszczących krótkookresowych przybyszów (czyli nie imigrantów) jako turystów postrzega się tylko te osoby, które dotarły do danego miejsca, aby je oglądać, zwiedzać, korzystać z ich walorów wypoczynkowych, uroku i atrakcji. Nie są za turystów uznawane zaś te osoby, które przyjechały w odwiedziny do rodziny czy przyjaciół, a tym bardziej nie te, które przybyły w interesach, mimo że prawie zawsze korzystają ze świadczeń przedsiębiorstw uznawanych za turystyczne oraz podobnie jak turyści interesować się mogą miejscowymi atrakcjami. 5. Turystyka jest w ten sposób postrzegana również przez organizacje społeczne (charytatywne, samopomocy, społeczeństwa obywatelskiego, sektora społecznego, proekologiczne, pozarządowe ). Przy tym ich krytyczna uwaga skierowana jest właśnie na oddziaływanie na społeczeństwo i środowisko naturalne produkcji na rzecz konsumentów z krajów i regionów bogatych w krajach biednych i obszarach ekonomicznie nierozwiniętych, na sposób ich konsumpcji oraz bilans zysków i strat z tego tytułu. 7 Tourism Satellite Account: Recommended Methodological Framework, Luxembourg Madrid New York Paris World Travel and Tourism Council (Światowa Rada Podróży i Turystyki, dalej: WTTC) wyznaje własną metodologię TSA, przejętą od Oxford Economics. W kręgach poza WTTC jest ona uznawana za wyolbrzymiającą ekonomiczną rolę turystyki. 13

14 Ekologia w turystyce jako tendencja rozwoju gospodarki XXI wieku 6. Wreszcie z punktu widzenia socjologów za turystów, w odróżnieniu od podróżników, przyjmuje się osoby o bardziej wyrazistym profilu konsumpcyjnym i komercyjnym. Innymi słowy socjologia wnika tutaj w motywy podróży (w tym w ramach czasu wolnego od pracy i innych zajęć) oraz w sposoby konsumpcji. Istnieje przekonanie lub oczekiwanie, że w odróżnieniu od turysty podróżnik odniesie się do odwiedzanych miejsc, ludzi i zasobów w sposób bardziej odpowiedzialny, z większą wrażliwością i z większym zrozumieniem. Tymczasem teoria statystyczna (już od konferencji rzymskiej, wyprzedzającej TSA) do definicji dopisuje nie tylko podróżników, ale także kategorię osób podróżujących, które w zasadzie miałyby nie korzystać z oferty komercyjnych usług turystycznych, zaś wśród nich również te osoby, które miałyby nie tyle przenosić swoje dochody do odwiedzanych miejsc, co je w nich uzyskiwać To wyliczenie należy zakończyć uwagą dotyczącą postrzegania swojej turystycznej tożsamości przez samych konsumentów. Wśród nich za turystów uważają się też ci, którzy wyjeżdżają na urlop, wycieczkę, zwiedzanie; również ci, którzy przy okazji wyjazdu oddają się tym zajęciom po tym, jak zrealizują swój inny główny cel podróży lub przy okazji realizacji takiego innego celu, jakim może być wyjazd w interesach, udział w wydarzeniu kulturalnym i sportowym, szkolenie, leczenie czy odwiedziny u rodziny. Okazuje się więc, że pojęcia turystyki i turysty pochodzące z różnych źródeł są wieloznaczne: albo umowne, mniejszościowe, albo dominujące osadzone w tradycji i faktycznie funkcjonujące w społecznej świadomości. Dotąd nie powiodła się, i chyba nigdy nie powiedzie, edukacyjna misja środowisk statystycznych, akademickich i niektórych branżowych, które od wielu lat próbują uświadomić politykom szeroką definicję turystyki, ta zaś ma określać ogromną skalę tego zjawiska, a tym samym jej znaczenie gospodarcze. Często brak skonkretyzowania tych określeń sprowadza sedno dyskursu do wymienionego na początku i na końcu, zawężonego pojęcia turystyki w rozumieniu politycznym i popularnym w stosunku do treści ekonomiczno -statystycznej 10. Nie bacząc na te okoliczności, w niniejszym opracowaniu odniesienie do zrównoważonej turystyki dotyczyć będzie całej skali określonej przez TSA (wszystko to, czego dotyka osoba konsumenta poza miejscem stałego zamieszkania) w podziale na kolejne etapy cyklu życiowego produktu turystycznego, od jego wytworzenia (produkcji), do dostarczenia finalnemu konsumentowi i konsumpcji przez niego, dotyczy także wszystkich usług pochodzących z różnorodnych obszarów branży turystycznej. 2. Droga do zrównoważonej turystyki Marzenie o harmonii, ładzie i niezakłóconym korzystaniu z obfitości dóbr przyrody towarzyszyło ludzkości od tysięcy lat 11. W erze nowożytnej, przed okresem industrializacji i u jej początków, od literatury do ekonomii, wzdychali do niej na przykład Mikołaj Rej, Jan Jakub Rousseau czy John Stuart Mill ( stan stacjonarny ), jeśli ograniczyć się jedynie do myśli europejskiej 12. W Polsce 9 Chodzi łącznie o przemieszczających się miejscowych, oddziały wojskowe, personel środków transportu, dyplomatów, emigrantów i osoby regularnie dojeżdżające do pracy. Obecna rzeczywistość przeczy jednak tym założeniom, wykluczającym a priori te kategorie osób ze zbiorowości nabywców usług turystycznych. 10 Jaskrawym przykładem takiego dualizmu jest najświeższy komunikat Komisji Europejskiej w sprawie nowych ram politycznych dla turystyki w Europie KOM (2010) 352, wersja ostateczna. 11 Np. themis (droga) w starożytnej Grecji, taoizm w Chinach, Rt a w Egipcie, dharma w Indiach. Przypomina te ideologie Edward Goldsmith, założyciel magazynu The Ecologist w Ecología y espiritualidad, Barcelona Nieodparcie przypomina się również potępiany za swojej teorie Thomas Malthus, który koncentrował się na zagrożeniach w postaci wzrostu demograficznego i niewydolności rolnictwa. 14

Aktualizacja Strategii Rozwoju Zakładu Utylizacji Odpadów na lata Wybrane elementy

Aktualizacja Strategii Rozwoju Zakładu Utylizacji Odpadów na lata Wybrane elementy Aktualizacja Strategii Rozwoju Zakładu Utylizacji Odpadów na lata 2015-2030 Wybrane elementy 1 PROJEKTOWANIE CELÓW STRATEGICZNYCH I KIERUNKÓW ROZWOJU ZAKŁADU UTYLIZACJI ODPADÓW SP. Z O.O. W GORZOWIE WLKP.

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

Zrównoważony rozwój wybrane problemy w edukacji

Zrównoważony rozwój wybrane problemy w edukacji Zrównoważony rozwój wybrane problemy w edukacji Prof. UEK dr hab. Edward Molendowski, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych

Bardziej szczegółowo

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA Autor: red. Piotr Jeżowski, Wstęp Jedną z najważniejszych kwestii współczesności jest zagrożenie środowiska przyrodniczego i

Bardziej szczegółowo

POLSKI RUCH CZYSTSZEJ PRODUKCJI NOT

POLSKI RUCH CZYSTSZEJ PRODUKCJI NOT Seminarium Informacyjno-promocyjne projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. Zmiany wzorców produkcji i konsumpcji w świetle

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r.

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Dokumenty strategiczne KOMUNIKAT KOMISJI EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE

MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT C- A IDEA SPOŁECZNEJ ODPOWIEDZIALNOŚCI BIZNESU. PODSTAWY CSR. Skąd się wziął CSR? Historia społecznej odpowiedzialności biznesu. Koncepcja zrównoważonego rozwoju.

Bardziej szczegółowo

Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój.

Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój. Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój. Aleksandra Rzepecka Ambasador Fundacji Instytut Rozwoju Przedsiębiorczości Kobiet Zrównoważony rozwój Na obecnym poziomie cywilizacyjnym możliwy jest rozwój zrównoważony,

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie Prof. dr hab. Stanisław CZAJA

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU KRAKOWA projekt

STRATEGIA ROZWOJU KRAKOWA projekt STRATEGIA ROZWOJU KRAKOWA 2030 projekt Strategia Rozwoju Krakowa 2030 (projekt) wizja i misja Nowa Wizja rozwoju Krakowa Kraków nowoczesna metropolia tętniąca kulturą, otwarta, bogata, bezpieczna i przyjazna,

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie i doktorzy habilitowani Prof. dr hab. Stanisław

Bardziej szczegółowo

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR)

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) To koncepcja, według, której firmy dobrowolnie prowadzą działalność uwzględniającą interesy społeczne i ochronę środowiska,

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów Panel W zgodzie z naturą i kulturą czyli jak skutecznie wspierać rozwój infrastruktury na wsi? Warszawa, 28 października 2010

Bardziej szczegółowo

12.08.2014, Łódź. Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020

12.08.2014, Łódź. Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 12.08.2014, Łódź Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 12.08.2014, Łódź PLAN PREZENTACJI 1. Opis Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce 2 Trendy yglobalne Globalizacja Zmiany demograficzne Zmiany klimatu WYZWANIE: Konieczność budowania trwałych podstaw wzrostu umożliwiających realizację aspiracji rozwojowych

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac dyplomowych

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie i doktorzy habilitowani Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Prof. dr hab.

Bardziej szczegółowo

Studia I stopnia (licencjackie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Ekonomia

Studia I stopnia (licencjackie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Ekonomia Studia I stopnia (licencjackie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac dyplomowych na kierunku Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Promotorzy

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia niestacjonarne I stopnia Kierunek ekonomia Promotorzy prac dyplomowych

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia niestacjonarne I stopnia Kierunek ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Kierunek ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie i doktorzy habilitowani Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Dr hab. Karol KOCISZEWSKI, prof. UE Promotorzy prac dyplomowych

Bardziej szczegółowo

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA KATEDRA EKONOMII 1. Agroturystyka jako forma aktywizacji obszarów wiejskich na przykładzie... 2. Działalność agroturystyczna jako dodatkowe źródło dochodu na przykładzie. 3. Wykorzystanie potencjału turystycznego

Bardziej szczegółowo

Polityka ochrony środowiska. Tomasz Poskrobko

Polityka ochrony środowiska. Tomasz Poskrobko Polityka ochrony środowiska Tomasz Poskrobko Polityka ochrony środowiska klasycznej teorii polityki Arystotelesa polityka to sztuka rządzenia państwem w celu osiągnięcia dobra wspólnego. Można więc przyjąć,

Bardziej szczegółowo

Forum Polityki Gospodarczej

Forum Polityki Gospodarczej Forum Polityki Gospodarczej Pozytywny wizerunek Śląska jako kluczowy element promocji gospodarczej regionu* Tadeusz Adamski Wydział Polityki Gospodarczej Urzędu Marszałkowskiego Katowice, 11 października

Bardziej szczegółowo

Ekologia w turystyce to się opłaca

Ekologia w turystyce to się opłaca Ekologia w turystyce to się opłaca Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Ekologia w turystyce jako tendencja rozwoju gospodarki XXI wieku Regiony

Bardziej szczegółowo

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA KATEDRA EKONOMII 1. Agroturystyka jako forma aktywizacji obszarów wiejskich na przykładzie.. 2. Działalność agroturystyczna jako dodatkowe źródło dochodu na przykładzie 3. Wykorzystanie potencjału turystycznego

Bardziej szczegółowo

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych Wzorem lat ubiegłych Wyższa Szkoła Gospodarki Euroregionalnej im. Alcide de Gasperi

Bardziej szczegółowo

Priorytet 5: Rozwój obszarów wiejskich. Analiza SWOT

Priorytet 5: Rozwój obszarów wiejskich. Analiza SWOT 72 Priorytet 5: Rozwój obszarów wiejskich Analiza SWOT MOCNE STRONY 1. Możliwość rozwoju produkcji żywności wysokiej jakości. 2. Korzystna struktura wielkości gospodarstw. 3. Korzystne warunki przyrodnicze

Bardziej szczegółowo

Informacje o przedmiocie

Informacje o przedmiocie Informacje o przedmiocie Wykładowca i prowadzący laboratoria komputerowe: dr Marek Sobolewski Strona internetowa: www.msobolew.sd.prz.edu.pl Wykład 15 godz., Laboratorium 15 godz. Forma zaliczenia: pisemna

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Społeczna odpowiedzialność biznesu Bogusława Niewęgłowska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 24 października 2011 r. Odpowiedzialność to: zajmowanie się osobą lub rzeczą,

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju turystyki do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem turystyki wiejskiej

Kierunki rozwoju turystyki do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem turystyki wiejskiej Kierunki rozwoju do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem wiejskiej Katarzyna Sobierajska Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sportu i Turystyki Międzynarodowa Konferencja Perspektywy rozwoju i promocji

Bardziej szczegółowo

KIERUNEK GOSPODARKA TURYSTYCZNA

KIERUNEK GOSPODARKA TURYSTYCZNA KIERUNEK GOSPODARKA TURYSTYCZNA Osoba kontaktowa: dr Ewa Markiewicz e.markiewicz@ue.poznan.pl Gospodarka Turystyczna to międzynarodowy biznes turystyczny Branża turystyczna w Polsce i na świecie Wpływy

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa. Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke

Konferencja prasowa. Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke Konferencja prasowa Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke Oczekiwania rybactwa i wędkarstwa wobec nowej perspektywy finansowej Program Operacyjny Rybactwo i Morze na lata 2014-2020 Warszawa, 23 lipca

Bardziej szczegółowo

biznesu (CSR) a konkurencyjność - dobre praktyki europejskich MŚP M -

biznesu (CSR) a konkurencyjność - dobre praktyki europejskich MŚP M - Instytut Badań nad Przedsiębiorczo biorczością i Rozwojem Ekonomicznym Społeczna odpowiedzialność biznesu (CSR) a konkurencyjność - dobre praktyki europejskich MŚP M - Maciej Bieńkiewicz, 26 luty 2008,

Bardziej szczegółowo

POLITYKA SPÓJNOŚCI na lata

POLITYKA SPÓJNOŚCI na lata ZINTEGROWANE DZIAŁANIA NA RZECZ ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU OBSZARÓW MIEJSKICH POLITYKA SPÓJNOŚCI na lata 2014-2020 Komisja Europejska przyjęła propozycje ustawodawcze dotyczące polityki spójności na lata 2014-2020

Bardziej szczegółowo

WSTĘP MISJA I CELE KLASTRA

WSTĘP MISJA I CELE KLASTRA WSTĘP Dokument ten zawiera informacje na temat powołania do życia Klastra Rzecznego Mazovia. Ideą powstania takiego klastra na Mazowszu jest chęć przywrócenia transportu i turystyki na rzekach województwa

Bardziej szczegółowo

Konferencja zamykająca pod honorowym patronatem Marszałka Województwa Śląskiego Adama Matusiewicza Główny Instytut Górnictwa, Katowice, 19.09.2011 r.

Konferencja zamykająca pod honorowym patronatem Marszałka Województwa Śląskiego Adama Matusiewicza Główny Instytut Górnictwa, Katowice, 19.09.2011 r. Foresight technologiczny rozwoju sektora usług publicznych w Górnośląskim Obszarze Metropolitalnym Konferencja zamykająca pod honorowym patronatem Marszałka Województwa Śląskiego Adama Matusiewicza Główny

Bardziej szczegółowo

Ekonomika turystyki i rekreacji

Ekonomika turystyki i rekreacji Jednostka Organizacyjna: Rodzaj studiów i profil: Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS W ROKU AKADEMICKIM 2012/2013 i 2013/2014 Wydział Turystyki i Rekreacji I stopień, profil praktyczny

Bardziej szczegółowo

1 Założenia Programu Promocji Zachodniopomorskich Produktów Turystycznych na lata Po pierwsze selekcja produktów wiodących.

1 Założenia Programu Promocji Zachodniopomorskich Produktów Turystycznych na lata Po pierwsze selekcja produktów wiodących. Spis treści 1 Założenia Programu Promocji Zachodniopomorskich Produktów Turystycznych na lata 2014-2020 Po pierwsze selekcja produktów wiodących. Po drugie wybór grup odbiorców. 2 Uwarunkowania wewnętrzne

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu

Społeczna odpowiedzialność biznesu Społeczna odpowiedzialność biznesu Celem prezentacji jest przedstawienie podstawowych założeń koncepcji społecznej odpowiedzialności biznesu (CSR), coraz częściej realizowanej przez współczesne przedsiębiorstwa.

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Dokumenty List od Premiera Czasy, w których żyjemy, to czasy komputerów, telefonów komórkowych, SMSów, czatów, Internetu i serwisów społecznościowych.

Bardziej szczegółowo

Formularz zgłoszeniowy do Konkursu "Miasto Szans - Miasto Zrównoważonego Rozwoju" Trzecia edycja konkursu, 2013 rok.

Formularz zgłoszeniowy do Konkursu Miasto Szans - Miasto Zrównoważonego Rozwoju Trzecia edycja konkursu, 2013 rok. Formularz zgłoszeniowy do Konkursu "Miasto Szans - Miasto Zrównoważonego Rozwoju" Trzecia edycja konkursu, 2013 rok. Przez zrównoważony rozwój rozumie się taki rozwój społecznogospodarczy, w którym następuje

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania Spis treści Wprowadzenie... 9 1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami... 13 1.1. Rola środowiska w procesach społeczno-gospodarczych... 13 1.2. Uwarunkowania zasobowe.

Bardziej szczegółowo

STUDIUJESZ SOCJOLGIĘ?

STUDIUJESZ SOCJOLGIĘ? STUDIUJESZ SOCJOLGIĘ? PRZYJDŹ NA SPECJALIZACJĘ SOCJOLOGIA GOSPODARKI I INTERNETU CZEGO WAS NAUCZYMY? CZYM JEST SOCJOLOGIA GOSPODARKI Stanowi działsocjologii wykorzystujący pojęcia, teorie i metody socjologii

Bardziej szczegółowo

Znaczenie klastrow dla innowacyjności gospodarki w Polsce

Znaczenie klastrow dla innowacyjności gospodarki w Polsce Znaczenie klastrow dla innowacyjności gospodarki w Polsce Arkadiusz Michał Kowalski 4. OFICYNA WYDAWNICZA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE OFONAWTDAWN^ WARSZAWA 2013 SPIS TREŚCI wstęp : 9 1. Przedmiot,

Bardziej szczegółowo

TYPY KRAJOBRAZU POLSKI WYBRANE PROBLEMY JEGO WALORYZACJI

TYPY KRAJOBRAZU POLSKI WYBRANE PROBLEMY JEGO WALORYZACJI Jarosław Balon Zakład Geografii Fizycznej, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ, Kraków TYPY KRAJOBRAZU POLSKI WYBRANE PROBLEMY JEGO WALORYZACJI WPROWADZENIE Mądre zarządzanie zasobami przyrody

Bardziej szczegółowo

Joanna Kopczyńska Departament Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko

Joanna Kopczyńska Departament Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko Joanna Kopczyńska Departament Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 1 22 grudnia 2014 Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2010-2020: Regiony, Miasta, Obszary Wiejskie, przyjęta przez Radę

Bardziej szczegółowo

aktualnych strategii rozwoju kraju Dr Joanna Maćkowiak Pandera Pełnomocnik ds. Europejskich Ministerstwo Środowiska

aktualnych strategii rozwoju kraju Dr Joanna Maćkowiak Pandera Pełnomocnik ds. Europejskich Ministerstwo Środowiska Główne założenia aktualnych strategii rozwoju kraju Dr Joanna Maćkowiak Pandera Pełnomocnik ds. Europejskich Ministerstwo Środowiska Planowanie rozwoju Raport Polska 2030 -opracowany przez ZespółDoradców

Bardziej szczegółowo

Hotelarstwo część III Hotelarstwo w gospodarce turystycznej

Hotelarstwo część III Hotelarstwo w gospodarce turystycznej Czesław Witkowski Magdalena Kachniewska Hotelarstwo część III Hotelarstwo w gospodarce turystycznej Warszawa 2005 Czesław Witkowski: wstęp, rozdział I pkt. 5, rozdział II, rozdział III, rozdział IV, rozdział

Bardziej szczegółowo

KODEKS POSTĘPOWANIA DLA DOSTAWCÓW PKN ORLEN

KODEKS POSTĘPOWANIA DLA DOSTAWCÓW PKN ORLEN KODEKS POSTĘPOWANIA DLA DOSTAWCÓW PKN ORLEN WPROWADZENIE PKN ORLEN jest czołową firmą w branży paliwowo-energetycznej, należącą do grona największych spółek w Polsce i najcenniejszych polskich marek. Od

Bardziej szczegółowo

Fundamentem wszystkich naszych działań są Wartości, obowiązujące w Grupie Kapitałowej ORLEN, do której ANWIL należy, tj.:

Fundamentem wszystkich naszych działań są Wartości, obowiązujące w Grupie Kapitałowej ORLEN, do której ANWIL należy, tj.: KODEKS POSTĘPOWANIA DLA DOSTAWCÓW ANWIL S.A. STANDARDY SPOŁECZNE STANDARDY ETYCZNE I SYSTEMY ZARZĄDZANIA STANDARDY ŚRODOWISKOWE WPROWADZENIE ANWIL jest jednym z filarów polskiej gospodarki, wiodącą spółką

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Aleksandra Wanat Konferencja Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Katowice 22 listopada

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac magisterskich

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac magisterskich Studia II stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac magisterskich Promotorzy prac magisterskich Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Prof. dr hab. Bogusław FIEDOR Prof. dr hab. Andrzej

Bardziej szczegółowo

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r.

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r. Strategia CSR Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie Sierpień 2015 r. Misja i wartości Grupy Kapitałowej GPW Misja Grupy Kapitałowej GPW Naszą misją jest rozwijanie efektywnych mechanizmów

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE STRUKTURALNE ĆWICZENIA SEMESTR ZIMOWY 2014/2015

FUNDUSZE STRUKTURALNE ĆWICZENIA SEMESTR ZIMOWY 2014/2015 FUNDUSZE STRUKTURALNE ĆWICZENIA SEMESTR ZIMOWY 2014/2015 Książki Małgorzata Sikora- Gaca, Urszula Kosowska (Fundusze Europejskie w teorii i praktyce, Warszawa 2014 Magdalena Krasuska, Fundusze Unijne w

Bardziej szczegółowo

Planowanie turystyczne

Planowanie turystyczne Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku SYLABUS W ROKU AKADEMICKIM 2012/2013 Jednostka organizacyjna: Rodzaj studiów i profil: Nazwa przedmiotu: Wydział Turystyki i Rekreacji II stopień, profil

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 11/2013/II Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 21 marca 2013 r.

Uchwała Nr 11/2013/II Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 21 marca 2013 r. Uchwała Nr 11/2013/II Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 21 marca 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla menedżerskich studiów podyplomowych Master of Business Administration (MBA) prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Wybór specjalności na kierunku ekonomia

Wybór specjalności na kierunku ekonomia Studia I stopnia Rok akademicki 2016/2017 Wybór specjalności na kierunku ekonomia Katedry organizujące dydaktykę na kierunku ekonomia (Wydział NE) Katedra Mikroekonomii i Ekonomii Instytucjonalnej Katedra

Bardziej szczegółowo

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 Strategią rozwoju nazywa się rozmaite sposoby oddziaływania w celu pobudzenia wzrostu gospodarczego Strategia rozwoju

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA PROGRAMOWE STRATEGII ROZWOJU OBSZARÓW ŚLĄSKIEGO DO ROKU 2030 WIEJSKICH WOJEWÓDZTWA

ZAŁOŻENIA PROGRAMOWE STRATEGII ROZWOJU OBSZARÓW ŚLĄSKIEGO DO ROKU 2030 WIEJSKICH WOJEWÓDZTWA ZAŁOŻENIA PROGRAMOWE STRATEGII ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO DO ROKU 2030 dr Krzysztof Wrana Doradca strategiczny ds. Strategii Rozwoju Obszarów Wiejskich Województwa Śląskiego do roku

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Bożena M.

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Bożena M. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr 1 / Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Miasta Chojnice na lata

Strategia Rozwoju Miasta Chojnice na lata PROJEKT Strategia Rozwoju Miasta Chojnice na lata 2012-2020 Tom 3 Wizja Chojnic w roku 2020 oraz Misja władz samorządowych służąca urzeczywistnieniu Wizji Chojnice, październik 2012 Marek Dutkowski z zespołem

Bardziej szczegółowo

Obszary inteligentnych specjalizacji

Obszary inteligentnych specjalizacji Obszary inteligentnych specjalizacji Województwa Lubuskiego Wprowadzenie Inteligentna specjalizacja jest narzędziem programowania polityki innowacyjności, którego celem jest realizacja Strategii na rzecz

Bardziej szczegółowo

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH Społeczna Odpowiedzialność Biznesu Społeczna Odpowiedzialność Biznesu SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ BIZNESU TO koncepcja, wedle której

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr XX/90/08 Rady Powiatu w Wąbrzeźnie z dnia 29 września 2008r. Powiatowy Program Aktywności Lokalnej na lata

Załącznik do Uchwały Nr XX/90/08 Rady Powiatu w Wąbrzeźnie z dnia 29 września 2008r. Powiatowy Program Aktywności Lokalnej na lata Załącznik do Uchwały Nr XX/90/08 Rady Powiatu w Wąbrzeźnie z dnia 29 września 2008r. Powiatowy Program Aktywności Lokalnej na lata 2008-2013 Wąbrzeźno, wrzesień 2008 -2- Spis treści Wstęp Rozdział 1. Nawiązanie

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYBORU OPERACJI W RAMACH STRATEGII ROZWOJU LOKALNEGO KIEROWANEGO PRZEZ SPOŁECZNOŚĆ LGD NASZE ROZTOCZE

KRYTERIA WYBORU OPERACJI W RAMACH STRATEGII ROZWOJU LOKALNEGO KIEROWANEGO PRZEZ SPOŁECZNOŚĆ LGD NASZE ROZTOCZE KRYTERIA WYBORU OPERACJI W RAMACH STRATEGII ROZWOJU LOKALNEGO KIEROWANEGO PRZEZ SPOŁECZNOŚĆ NASZE ROZTOCZE Czy projekt przyczyni się do osiągnięcia celów ogólnych i szczegółowych LSR? Cel ogólny Cel szczegółowy

Bardziej szczegółowo

GEOGRAFIA treści nauczania zakres rozszerzony 5 SEMESTR Janusz Stasiak Ciekawi świata 2 Wydaw. OPERON podręcznik

GEOGRAFIA treści nauczania zakres rozszerzony 5 SEMESTR Janusz Stasiak Ciekawi świata 2 Wydaw. OPERON podręcznik GEOGRAFIA treści nauczania zakres rozszerzony 5 SEMESTR Janusz Stasiak Ciekawi świata 2 Wydaw. OPERON podręcznik DZIAŁ KLASYFIKACJA PAŃSTW ŚWIATA PROCESY DEMOGRAFICZNE TEMAT 1. Ekonomiczne i społeczne

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich Przasnysz, 18 maja 2015 r. Komunikat Komisji Europejskiej WPR do 2020 r. Wyzwania Europa 2020 3 cele polityki

Bardziej szczegółowo

Szanse rozwoju gospodarczego Województwa Świętokrzyskiego w perspektywie realizacji RPOWŚ na lata Kielce, kwiecień 2008 r.

Szanse rozwoju gospodarczego Województwa Świętokrzyskiego w perspektywie realizacji RPOWŚ na lata Kielce, kwiecień 2008 r. Szanse rozwoju gospodarczego Województwa Świętokrzyskiego w perspektywie realizacji RPOWŚ na lata 2007-2013 Kielce, kwiecień 2008 r. Problemy ograniczające rozwój Województwa Świętokrzyskiego Problemy

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Janusz Bronisław Berdowski EUROPEJSKA UCZELNIA INFORMATYCZNO-EKONOMICZNA W WARSZAWIE ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Od jakości nie ma odwrotu, gdyż na rynku globalnym nie walczy się tylko ceną

Bardziej szczegółowo

Program HORYZONT 2020 w dziedzinie transportu

Program HORYZONT 2020 w dziedzinie transportu Program HORYZONT 2020 w dziedzinie transportu Rafał Rowiński, Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce Inwestycje w badania i rozwój są jednym ze sposobów wyjścia z kryzysu gospodarczego. Średni

Bardziej szczegółowo

POLITYKA EKOINNOWACYJNA UNII EUROPEJSKIEJ

POLITYKA EKOINNOWACYJNA UNII EUROPEJSKIEJ POLITYKA EKOINNOWACYJNA UNII EUROPEJSKIEJ Katowice, dnia 17 maja 2012 rok Wyzwaniem w zakresie innowacji w obecnym stuleciu będzie wydłużenie okresu wykorzystywania zasobów osiąganie więcej mniejszym kosztem

Bardziej szczegółowo

Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020

Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020 Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020 Obszar I Infrastruktura społeczna. 1. Wspieranie aktywności oraz integracji społeczności lokalnej. 2. Wspieranie i aktywizacja mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków ekspertka: z UE. Barbara Pędzich-Ciach prowadząca: Dorota Kostowska Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

Nauka- Biznes- Administracja

Nauka- Biznes- Administracja Nauka- Biznes- Administracja Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka 2007-2013 Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata 2011-2020 Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego.

Bardziej szczegółowo

Strategia e-rozwoju województwa mazowieckiego, zasady współdziałania Samorządów Gminnych z Samorządem Województwa Mazowieckiego przy jej realizacji.

Strategia e-rozwoju województwa mazowieckiego, zasady współdziałania Samorządów Gminnych z Samorządem Województwa Mazowieckiego przy jej realizacji. Strategia e-rozwoju województwa mazowieckiego, zasady współdziałania Samorządów Gminnych z Samorządem Województwa Mazowieckiego przy jej realizacji. Adam Struzik Marszałek Województwa Mazowieckiego 1 Plan

Bardziej szczegółowo

Założenia programu Eko - Polska

Założenia programu Eko - Polska Założenia programu Eko - Polska dr Jarosław Klimczak Warszawa 17 Kwiecień 2013r. Cele programu Promocja Polski jako kraju który wykorzystał szanse pakietu klimatycznego Pokazanie Polski jako lidera w ekologii

Bardziej szczegółowo

Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce

Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce Cel analizy: Uzyskanie odpowiedzi na pytania 1. Czy ogólne kształcenie

Bardziej szczegółowo

Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu

Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu Od 10 lat działamy na rynku, starając się utrzymywać wysoką pozycję, zarówno na polu ogólnopolskim, jak i lokalnym. Współpracujemy z najlepszymi producentami,

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki w zakresie współpracy między instytucjami naukowymi a otoczeniem

Dobre praktyki w zakresie współpracy między instytucjami naukowymi a otoczeniem Dobre praktyki w zakresie współpracy między instytucjami naukowymi a otoczeniem dr, Katedra Zarządzania Innowacjami jakub.brdulak@gmail.com WARSZAWA 2013.10.15 Agenda prezentacji Główne wyzwania w polskim

Bardziej szczegółowo

Wyzwania dla polskich przedsiębiorców w świetle Strategii Zielonego Wzrostu (Green Growth Strategy) Prof. Andrzej Mizgajski

Wyzwania dla polskich przedsiębiorców w świetle Strategii Zielonego Wzrostu (Green Growth Strategy) Prof. Andrzej Mizgajski Wyzwania dla polskich przedsiębiorców w świetle Strategii Zielonego Wzrostu (Green Growth Strategy) Prof. Andrzej Mizgajski 1 SZCZYT ZIEMI - Rio+20 20 22. czerwca 2012 Około 50,000 osób z polityki, organizacji

Bardziej szczegółowo

SYSTEMOWE ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM

SYSTEMOWE ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM Wykład 11. SYSTEMOWE ZARZĄDZANIE ŚRODOWISKIEM 1 1. Istota i funkcje zarządzania środowiskowego: Racjonalne zagospodarowanie środowiska wymaga, aby rozwój działalności rozpatrywać w kontekście trzech sfer:

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Projekt Prove It PL! o mierzeniu oddziaływania i kapitału społeczno-ekonomicznego w przedsiębiorczości społecznej

Projekt Prove It PL! o mierzeniu oddziaływania i kapitału społeczno-ekonomicznego w przedsiębiorczości społecznej Projekt Prove It PL! o mierzeniu oddziaływania i kapitału społeczno-ekonomicznego w przedsiębiorczości społecznej Pomiar wpływu społecznego i ekologicznego wspólna odpowiedzialność biznesu i NGO Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Toruń, 13.12.2012 Co oznacza inteligentna specjalizacja? Inteligentna specjalizacja to: identyfikowanie wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Budowanie zrównoważonej przyszłości

Budowanie zrównoważonej przyszłości Budowanie zrównoważonej przyszłości Społeczna Odpowiedzialność Przedsiębiorstwa Przegląd Społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstwa Każdego roku nowe produkty, nowe regulacje prawne i nowe technologie

Bardziej szczegółowo

Ekonomia. zasady prowadzenia gospodarstwa domowego. Oikos dom Nomos prawo

Ekonomia. zasady prowadzenia gospodarstwa domowego. Oikos dom Nomos prawo Oikos dom Nomos prawo Ekonomia zasady prowadzenia gospodarstwa domowego EKONOMIA jest nauką o tym, jak jednostki i całe społeczeństwa decydują o wykorzystaniu rzadkich zasobów które mogą mieć także inne,

Bardziej szczegółowo

Wielkopolski klaster chemiczny jednostek naukowo-badawczych oraz przedsiębiorstw jest projektem realizowanym w ramach Działania 2.

Wielkopolski klaster chemiczny jednostek naukowo-badawczych oraz przedsiębiorstw jest projektem realizowanym w ramach Działania 2. Wielkopolski klaster chemiczny jednostek naukowo-badawczych oraz przedsiębiorstw jest projektem realizowanym w ramach Działania 2.6 Regionalne Strategie Innowacyjne i transfer wiedzy Zintegrowanego Programu

Bardziej szczegółowo

Kierunek studiów logistyka należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk

Kierunek studiów logistyka należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk ekonomika obronności studia pierwszego stopnia - profil ogólno akademicki specjalność obronność państwa Kierunek studiów ekonomika obronności należy do obszarów kształcenia w zakresie nauk społecznych.

Bardziej szczegółowo

W KIERUNKU ZRÓWNOWAŻONEJ GOSPODARKI OPARTEJ NA WIEDZY W POLSCE MONOGRAFIA NAUKOWA POD REDAKCJĄ PIOTRA SOCHACZEWSKIEGO

W KIERUNKU ZRÓWNOWAŻONEJ GOSPODARKI OPARTEJ NA WIEDZY W POLSCE MONOGRAFIA NAUKOWA POD REDAKCJĄ PIOTRA SOCHACZEWSKIEGO W KIERUNKU ZRÓWNOWAŻONEJ GOSPODARKI OPARTEJ NA WIEDZY W POLSCE MONOGRAFIA NAUKOWA POD REDAKCJĄ PIOTRA SOCHACZEWSKIEGO Wyższa Szkoła Ekonomiczna Białystok 2011 ^ S P I S T R E Ś C I WSTĘP (Piotr Sochaczewski)

Bardziej szczegółowo

Strategia Marki Rzeszów na lata 2009-2013 - aktualizacja Miejsce dla zmiany życia

Strategia Marki Rzeszów na lata 2009-2013 - aktualizacja Miejsce dla zmiany życia Załącznik nr 5 Analiza zgodności endogenicznych dokumentów strategicznych ze Strategią Marki Rzeszów. Wizja Cele strategiczne Rdzeń i Submarki Strategia Marki Rzeszów na lata 2009-2013 - aktualizacja Miejsce

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego Założenia perspektywy finansowej 2014-2020 www.pgie.pl Perspektywa 2014-2020 W latach 2014-2020 Polska otrzyma z budżetu UE ok. 119,5 mld euro. Na

Bardziej szczegółowo

WSTĘP 11 GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19

WSTĘP 11 GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 ROZDZIAŁ I GLOBALIZACJA GOSPODARKI ŚWIATOWEJ I NOWY REGIONALIZM 19 1. Współczesna gospodarka światowa i jej struktura... 19 1.1. Podmioty gospodarki światowej... 21 1.2. Funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO NA LATA

REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO NA LATA REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO NA LATA 2007-2013 STRUKTURA DOKUMENTU 2 1. Diagnoza sytuacji społeczno-gospodarczej województwa lubelskiego, 2. Strategia realizacji Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY

AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY YOUTH 4 EARTH MŁODZI DLA ŚWIATA Projekt współfinansowany z funduszy Unii Europejskiej i Miasta Częstochowy WARSZTATY OPEN BOOK AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY MIESZKANIEC domu, miejscowości, kraju, kontynentu,

Bardziej szczegółowo

DYPLOMOWY EGZAMIN USTNY W ROKU AKADEMICKIM 2011/2012

DYPLOMOWY EGZAMIN USTNY W ROKU AKADEMICKIM 2011/2012 DYPLOMOWY EGZAMIN USTNY W ROKU AKADEMICKIM 2011/2012 I. Zagadnienia kierunkowe (obowiązują wszystkich dyplomantów niezależnie od specjalności i trybu studiów) 1. Wymień i scharakteryzuj społeczne cele

Bardziej szczegółowo

ODPADY NIEORGANICZNE PRZEMYSŁU CHEMICZNEGO FORESIGHT TECHNOLOGICZNY Konferencja Końcowa REKOMENDACJE

ODPADY NIEORGANICZNE PRZEMYSŁU CHEMICZNEGO FORESIGHT TECHNOLOGICZNY Konferencja Końcowa REKOMENDACJE Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Projekt WND-POIG 01.01.01-00-009/09 ODPADY NIEORGANICZNE PRZEMYSŁU

Bardziej szczegółowo

Definicja rozwoju «proces przeobrażeń, zmian, przechodzenia do stanów lub form bardziej złożonych lub pod pewnym względem doskonalszych; także pewne (

Definicja rozwoju «proces przeobrażeń, zmian, przechodzenia do stanów lub form bardziej złożonych lub pod pewnym względem doskonalszych; także pewne ( Rozwój lokalny, a Program LEADER Krzysztof Kwatera LM Consulting Krzysztof Kwatera Trener FAOW Definicja rozwoju «proces przeobrażeń, zmian, przechodzenia do stanów lub form bardziej złożonych lub pod

Bardziej szczegółowo

Zakres Obszarów Strategicznych.

Zakres Obszarów Strategicznych. Zakres Obszarów Strategicznych. Załącznik nr 2 do Strategii Rozwoju Gminy Lipnica na lata 2014-2020. Konstrukcja Obszarów Strategicznych Strategii Rozwoju Gminy Lipnica na lata 2014-2020 zakłada wpisywanie

Bardziej szczegółowo