Ekologia w turystyce jako tendencja rozwoju gospodarki XXI wieku

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ekologia w turystyce jako tendencja rozwoju gospodarki XXI wieku"

Transkrypt

1 Instytut Turystyki w Krakowie Sp. z o.o. Ekologia w turystyce jako tendencja rozwoju gospodarki XXI wieku KRAKÓW 2011 Projekt współfinansowany przez nię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

2 Redakcja merytoryczna: Prof. nadzw. dr Tadeusz Burzyński dr Maciej Abram Recenzja naukowa: Prof. zw dr hab. Janusz Słaboń Prof. nadzw. dr hab. Tatiana Varcholova Zespół wykonawców: Henryk Handszuh Prof. zw. dr hab. inż. Ryszard Janikowski Prof. nadzw. dr Tadeusz Burzyński Prof. nadzw. dr hab. Andrzej Jankowski Prof. nadzw. dr hab. Andrzej Misiołek Prof. nadzw. Tomasz Wołowiec Dr Maciej Abram Dr Marek Łabaj Dr Marian Nowakowski Dr Anna Nitkiewicz -Jankowska Dr Grzegorz Jankowski Dr Stefan Marczyk Dr Wiesława Marczyk Dr Stefan Sacha Mgr inż. Agnieszka Maciejowska Mgr Katarzyna Burzyńska Mgr Wojciech Burzyński Mgr Michał Romek Paweł Krawczyk Wydawca: Instytut Turystyki w Krakowie Sp. z o.o. l. Łężce 23; Kraków Tel./fax: Nakład: 1000 egzemplarzy ISBN: Redakcja techniczna: Izabela Zamorska -Wasielak Opracowanie graficzne i skład: Pracownia Register, Publikacja współfinansowana ze środków nii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach projektu Ekologia jako tendencja rozwoju XXI wieku oraz jej oddziaływania na wybrane sektory gospodarki i rynek pracy województwa śląskiego. Program Operacyjny Kapitał Ludzki Poddziałanie 8.1.2: Wsparcie procesów adaptacyjnych i modernizacyjnych w regionie. Publikacja Bezpłatna, Wydanie I

3 Spis treści Rozdział I. Tendencje rozwoju zrównoważonej turystyki w świecie oraz w gospodarce polskiej i regionalnej mowne pojęcie turystyki wobec postulatu i imperatywu zrównoważenia Droga do zrównoważonej turystyki Rzecznicy i aktorzy zrównoważonej działalności turystycznej Instrumentarium i praktyka zrównoważonego rozwoju turystyki ONZ i NEP Międzynarodowa Korporacja Finansowa (IFC) Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) Światowa Inicjatywa Sprawozdawcza (GRI) Międzynarodowa Organizacja Morska (IMO) Międzynarodowa Organizacja Pracy (MOP) NESCO FAO Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa Światowa Organizacja Turystyki (NWTO) Kwestia transportu Współpraca w innych regionach Obecne pole gry o zrównoważoną turystykę Rządy i przedsiębiorstwa turystyczne wielkie i małe...40 Rozdział II. Koncepcje proekologiczne w hotelarstwie w teorii i praktyce międzynarodowej Wprowadzenie Znaczenie ekologicznych hoteli Kategorie działań Zrównoważone zarządzanie energią Zrównoważone zarządzanie wodą i ściekami Zrównoważone zarządzanie odpadami Sprawny system wentylacji Zdrowa żywność Ochrona przed hałasem Zakupy Powietrze Budynek hotelowy Posumowanie...82 Rozdział III. Stan bazy noclegowej województwa śląskiego Rozdział IV. Metodologia badań Wstęp Podział na zadania Zarządzanie projektem Promocja i informacja Operacjonalizacja metodologii badań oraz przygotowanie diagnoz obszarów cząstkowych stalenie i weryfikacja hipotez, stworzenie bazy danych uczestników badań. Przeprowadzenie konferencji otwierającej Przeprowadzenie badań ankietowych Przygotowanie opracowania raportu końcowego Przygotowanie strategii wdrażania wyników badań wśród interesariuszy powszechnianie wyników badań i raportu końcowego Rozdział V. Badania opinii i preferencji ekologicznych turystów i podróżnych Postawa konsumentów

4 Rozdział VI. Badania potrzeb branży turystycznej i branż z nią współpracujących w zakresie działań modernizacyjnych i adaptacyjnych Rozdział VII. Badania potencjału wytwórczego i usługowego firm oferujących rozwiązania proekologiczne województwa śląskiego Wstęp Rynek firm produkcyjnych i usługowych Potencjalne rozwiązania Wyniki badań firm oferujących rozwiązania proekologiczne w województwie śląskim Rozdział VIII. Kierunki popytu branży turystycznej na działania proekologiczne aktywizujące inne sektory gospodarki oraz regionalny rynek pracy Badanie turystów i podróżnych odwiedzających województwo śląskie Badania branży turystycznej i branż z nią współpracujących Rozdział IX. Modernizacja programów i kierunków kształcenia kadr dla branży turystycznej województwa śląskiego w zakresie spraw związanych ze zrównoważonym rozwojem Wprowadzenie Analiza programów kształcenia na wybranych kierunkach studiów Wnioski Rozdział X. Programy i kierunki kształcenia kadr dla branż przemysłowych i usługowych dotyczących zrównoważonego rozwoju środowiska w województwie śląskim Rozdział XI. Wnioski i zalecenia dotyczące rozwoju regionalnego rynku pracy przez turystykę i branże wdrażające technologie proekologiczne Badanie opinii turystów i podróżnych odwiedzających województwo śląskie Badanie opinii przedstawicieli branży turystycznej i branż z nią współpracujących Zalecenia. Zarządzanie zmianą poprzez nowe technologie proekologiczne i edukację Zalecenia dla kierunków nieturystycznych Zalecenia dla kierunków turystycznych Znaczenie właściwych rozwiązań prawnych dla wzrostu gospodarczego w nurcie zrównoważonego i trwałego rozwoju Załącznik 1. Agenda dla zrównoważonej i konkurencyjnej turystyki europejskiej Wprowadzenie Agenda dla zrównoważonej i konkurencyjnej turystyki europejskiej Cele dla zrównoważonej turystyki europejskiej i wyzwania, które należy podjąć Ramy działania Zasady mające na celu osiągnięcie konkurencyjnej i zrównoważonej turystyki Wspólne kontynuowanie działań Rola zainteresowanych podmiotów Rola Komisji Europejskiej Wnioski Załącznik 2. Deklaracja z Rio de Janeiro Załącznik 3. Deklaracja Turyńska Załącznik 4. Deklaracja z Ahmedabadu Załącznik 5. Strategia edukacji dla sustensywnego rozwoju Skróty Bibliografia Spis rysunków Spis wykresów Spis tabel Spis ramek Zespół wykonawców

5 Ekologia konieczność cywilizacyjna i jeden z najważniejszych trendów w XXI wieku Regiony Polski wymagają kompleksowych działań związanych z ich dostosowaniem do zmieniających się warunków gospodarowania. Kierunek tych zmian wyznaczają zarówno czynniki zewnętrze, wynikające z procesów globalizacji, jak i czynniki wewnętrzne, a w szczególności istniejąca anachroniczna struktura gospodarki. Rozwój gospodarki opartej na wiedzy, rozszerzanie nowych usług w miejsce przemysłu i rolnictwa, poszukiwanie innowacyjnych rozwiązań wyznaczają kierunki zmian we współczesnym świecie. Do takich regionów, które wymagają kompleksowych zmian w zakresie warunków gospodarowania, zalicza się również województwo śląskie. Potencjał województwa materialny i ludzki, stawiający na rozwój innowacji jest atutem w procesie zarządzania zmianą gospodarczą, który to proces trwa już prawie 20 lat. Dodatkowym czynnikiem sprzyjającym zmianom gospodarczym jest zróżnicowany charakter gospodarki województwa (wybitnie przemysłowy i poprzemysłowy wizerunek subregionów środkowych województwa oraz turystyczny i usługowy charakter subregionów południowego i północnego), co prowadzi do różnorodnych doświadczeń w reformowaniu gospodarki. Tendencje światowe związane ze zmianami w sferze gospodarczej i społecznej państw i regionów koncentrują się na tzw. nowoczesnych sektorach gospodarek, do których należy zaliczyć m.in.: nowe techniki i technologie związane z rozwojem informatyki i telekomunikacji, motoryzację, medycynę, usługi czasu wolnego, turystykę, ekologię i edukację. Sektory związane z turystyką powodują z kolei rozwój takich dziedzin gospodarki i aktywności gospodarczej jak rekreacja, sport, rehabilitacja, wellness & spa, rozrywka, kultura, gastronomia i ponad 23 inne sektory gospodarcze. Na przełomie wieków sektorem społecznym i jednocześnie gospodarczym, który notuje dynamiczny rozwój, jest kompleks zagadnień związanych z rozwojem technologii ekologicznych. Tendencja ta będzie moim zdaniem jedną z najważniejszych na świecie w pierwszej połowie XXI wieku. Jej rozwój będzie szczególnie dotyczył województwa śląskiego, które stawia na zmianę swojego wizerunku o charakterze wybitnie przemysłowym na wizerunek światowego centrum nowych technologii i usług. Ekologia staje się koniecznością cywilizacyjną, ale również i szansą na rozwój gospodarczy poprzez wytwarzanie i wdrażanie technologii ekologicznych. Jednym z głównych sektorów, który czeka na 5

6 technologie ekologiczne, jest przemysł związany z turystyką i innymi usługami czasu wolnego, ponieważ coraz bardziej oczekują tego turyści i podróżni przyjeżdżający do naszego województwa. Województwo śląskie staje się zatem nie tylko głównym wytwórcą technologii ekologicznych, ale również konsumentem tych innowacyjnych rozwiązań, co jest oczekiwanym elementem szerszego procesu procesu zarządzania zmianą gospodarczą. Mam nadzieję, że zaprezentowany raport z badaniami w tym zakresie pozwoli dać impuls do ukierunkowania Państwa działań na ekologię naszą wspólną przyszłość i pomyślność. Prof. nadzw. dr Tadeusz Burzyński Instytut Turystyki w Krakowie Sp. z o.o. 6

7 Jakość, oszczędność energetyczna i ochrona środowiska nowe kierunki rozwoju turystyki Istnieje ścisły związek między rozwojem, technologią i turystyką. Ta ostatnia pojawia się, jako znaczące zjawisko społeczne, a przez to i gospodarcze, na odpowiednio wysokim poziomie rozwoju i mobilności społeczeństwa, w tym jego zaangażowania w wymianę międzynarodową. Tradycyjnie i niezmiennie, również w obecnym społeczeństwie konsumpcji, turystyka jest postrzegana przez polityków i obywateli jako wszelkiego rodzaju podróże i wyjazdy (oraz przyjazdy) mające na celu wykorzystanie przez ludzi czasu wolnego od pracy i zajęć poza miejscem stałego zamieszkania. Jednakże z perspektywy gospodarki jest to coś znacznie więcej gospodarka turystyczna sprowadza się bowiem do świadczenia wszelkiego rodzaju usług i dóbr konsumentom w trakcie ich podróży, niezależnie od jej celu. Innymi słowy, rozmiary gospodarki turystycznej, w tym jej przełożenie na miejsca pracy, znacznie przekraczają efekty gospodarcze samych przyjazdów wakacyjnych i świątecznych do określonych obszarów. To one jednak nadają turystyce jej zewnętrzny obraz i treść. Zarówno sam rozwój, jak i związane z nim technologie, zwiększyły mobilność społeczną i obecnie ciągle ją napędzają. Wynalazki i nowe technologie, ich kreatywne zastosowanie (innowacje) i udane naśladownictwo odnoszą się też do sfery tworzenia produktu turystycznego w wyniku postawienia na określone parametry techniczne budynków, atrakcji, transportu, a także poprzez sposoby zarządzania obszarami turystycznymi i imprezami. W polu widzenia na pierwszym miejscu pojawiają się budynki hotelowe, zaś pożądane opcje i wartości to jakość, sprawność energetyczna i ochrona środowiska. Wszystkie one są ze sobą ściśle powiązane. Z rozlicznych badań wynika, ze stale zwiększa się zainteresowanie konsumenta produktami zorientowanymi na te wartości, wobec czego tym oczekiwaniom bezwzględnie należy wyjść naprzeciw. Branża turystyczna może w tej dziedzinie towarzyszyć całej sferze produkcji, może też wyprzedzać inne działy, być dla nich wzorem i wpływać na zmiany w zachowaniach konsumenckich w ogóle. W sukurs spieszą instrumenty i programy unijne oraz mobilizujące działania i podpowiedzi (wytyczne, podręczniki, szkolenia) międzynarodowych organizacji takich jak Światowa Organizacja Turystyki (NWTO), Program Środowiskowy ONZ (NEP) czy Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). Orientacja na jakość, oszczędność energetyczną i ochronę środowiska wymusza zmiany w przygotowaniu kadr i w strukturze zatrudnienia, a tym samym nowy ruch kadrowy i zwiększenie jego 7

8 dynamiki. Potrzebne działania to powszechna odnowa lub rekonstrukcja już istniejących obiektów (hotelowych i innych), konsekwentne wykorzystanie nowych technologii w obiektach nowopowstających, wykształcenie specjalizacji i przygotowanie kadr w zakresie zarządzania środowiskowego, ale również objęcie tej problematyki działaniami promocyjnymi tradycyjnie finansowanymi ze środków publicznych. Ten rodzaj edukacyjnej promocji wymaga profesjonalnych rzeczników zrównoważonego rozwoju. Zakładanym efektem jest powstanie nowych miejsc pracy i zwiększenie zatrudnienia, zarówno w samej branży turystycznej, której produkty staną się bardziej atrakcyjne, jak i w sektorach z nią związanych, które tworzą większościową część gospodarki. Pomoc publiczna w postaci środków normatywnych, ekonomicznych i usługowych jest tutaj nieodzowna jako inwestycja w tworzenie innowacyjnej i konkurencyjnej gospodarki. Publikacja Instytutu Turystyki Sp. z o.o. w Krakowie w sposób systematyczny przedstawia te kwestie i proponuje działania na szczeblu regionalnym. Henryk Handszuh Ekspert Światowej Organizacji Turystyki z siedzibą w Madrycie b. Dyrektor Departamentu do spraw Rynków Światowej Organizacji Turystyki (NWTO) Przewodniczący Rady Naukowej Międzynarodowego Centrum Dokumentacji i Badań nad Dziedzictwem Przemysłowym dla Turystyki w Zabrzu po patronatem NWTO Madryt 8

9 Szanowni Państwo, początek XXI wieku jest okresem, który charakteryzuje się dynamicznymi zmianami praktycznie we wszystkich obszarach działalności człowieka. Jednocześnie jest etapem przełomowym w rozwoju społeczeństw, gospodarki i środowiska. Dlatego przed nami stoją nowe wyzwania, które wymagają nowych refleksji i przemyśleń dotyczących wyboru wizji, strategii i dalszych działań prorozwojowych. Dalszy rozwój województwa śląskiego wymaga rozstrzygnięcia szeregu strategicznych dylematów związanych z jego rozwojem społecznym i gospodarczym. Restrukturyzacja gospodarki, pozyskiwanie nowych źródeł jej finansowania, jakość środowiska i życia mieszkańców, innowacje są przedmiotem naszych działań już od dłuższego czasu. Jednak są takie dziedziny gospodarki, które nie budzą żadnych wątpliwości co do ich roli w naszym życiu codziennym i gospodarce. Jest to ekologia i turystyka. Prezentowany raport badawczy dotyczy problematyki ekologii i turystyki jako tendencji XXI wieku w województwie śląskim. Przeprowadzone badania wskazują jednoznacznie, że wdrażanie zmian gospodarczych w województwie jest zadaniem zarówno władzy publicznej, jak i instytucji otoczenia biznesowego, organizacji pozarządowych, ale przede wszystkim podmiotów gospodarczych i ich zrzeszeń. Dlatego konieczna jest w tym względzie współpraca i partnerstwo, aby wspólnie dokonać zmian w strukturze gospodarki naszego regionu. Sektory gospodarcze ekologii i turystyki mają szansę stać się naszą specjalnością ekonomiczną, ponieważ jesteśmy liczącym się producentem nowych innowacyjnych technologii i konsumentem tych usług w skali ogólnopolskiej. Marszałek Województwa Śląskiego Adam Matusiewicz 9

10

11 ROZDZIAŁ I Tendencje rozwoju zrównoważonej turystyki w świecie oraz w gospodarce polskiej i regionalnej Postulat, a obecnie już coraz bardziej uświadomiony imperatyw zrównoważonego rozwoju, bierze się z istnienia takich niepodlegających dyskusji faktów, jak ubywanie zasobów wody pitnej, degradacja ekosystemów i zmniejszanie się różnorodności biologicznej, zmiany klimatu w postaci ocieplenia i nasilających się klęsk żywiołowych, a także z towarzyszącego tym zjawiskom przekonania, że są one powodowane bądź potęgowane przez dominujące wzorce produkcji i konsumpcji w połączeniu ze wzrostem demograficznym. Te wzorce zaś, osadzone w równie dominującym modelu ekonomicznym ukierunkowanym po stronie przedsiębiorstw i inwestorów na zysk i ciągły wzrost, zaś po stronie konsumentów na coraz większe i bardziej różnorodne spożycie, są jednocześnie przyczyną niepożądanych, pogłębiających się społecznych i ekonomicznych nierówności między ludźmi, podważających zasady demokracji. Sprowadzają się one m.in. do bardzo nierównomiernego dostępu do zasobów. Za przyczynę braku zrównoważenia można uznać utylitarne, egocentryczne, wykluczające, niesolidarne, merkantylne traktowanie zasobów (w tym ludzkich) i środowiska, w którym dokonują się produkcja i konsumpcja, czyli sprowadzające się do postawy nieetycznej, często wynikającej z uświadomionej chciwości, nadarzającej się okazji do zrobienia interesu lub po prostu z ignorancji. We współczesnym społeczeństwie światowym gospodarki rynkowej postulat zrównoważonego rozwoju pojawia się w społecznościach na odpowiednio wysokim poziomie dobrobytu i zaspokojonej konsumpcji 1, nie jest on zaś obecny wśród oderwanych od swojego pierwotnego środowiska wiejskiego warstw ubogich, których priorytetem jest po prostu przeżycie z dnia na dzień bez oglądania się na abstrakcyjne z ich punktu widzenia koszty i zyski, których na bieżąco nie da się stwierdzić w sposób oczywisty w powiązaniu z ich własnym życiem, postępowaniem i warunkami zatrudnienia. W wielu społeczeństwach jest to więc wciąż jeszcze postulat ekspertów, analityków i intelektualistów, ale także dalekowzrocznie patrzących polityków i przedsiębiorców. Ci ostatni, w imieniu własnym, swoich akcjonariuszy i inwestorów, są skłonni przechodzić na stronę czynnych popleczników zrównoważonego rozwoju, kiedy widzą w tym interes, ten zaś uzależniony jest od społecznych oczekiwań i pragnień obywateli jako konsumentów produktów i inwestorów tych przedsiębiorstw. Jak to się wszystko ma do turystyki i jej roli we współczesnym społeczeństwie? W zależności od zakresu, jaki turystyce można przypisać (w grę wchodzi przede wszystkim kwestia uwzględnienia transportu pasażerów), ocenia się, że w 2005 r. była ona np. odpowiedzialna za 5-14% całego ocieplenia będącego wynikiem emisji gazów cieplarnianych spowodowanej ludzką działalnością. Gdyby ruch turystyczny miał narastać w dotychczasowym tempie, wówczas do 2035 r. emisja gazów efektu cieplarnianego wzrosłaby o dalsze 188% 2. Kwestie związane z klimatem i środowiskiem są jednak tylko częścią problemu, 1 Dane z raportu Konferencji Organizacji Narodów Zjednoczonych (dalej: ONZ) w Rio de Janeiro w 1992 r.: 20% ludności świata konsumuje 80% surowców, energii i materiałów. Relacja ta nie zmieniła się do roku NEP, Climate Change Adaptation and Mitigation in the Tourism Sector: Frameworks, Tools and Practices, Oxford Paris 2008, s

12 Ekologia w turystyce jako tendencja rozwoju gospodarki XXI wieku obok znajdują się kwestie gospodarcze i społeczne. Na tle postulatów zrównoważonego rozwoju z nową siłą pojawia się pytanie, czy turystyka (i jaka turystyka) jest rzeczywiście siłą sprawczą rozwoju, w tym czy i w jakiej skali jest ona w stanie wyciągać ludzi z ubóstwa, czy też raczej należy ją widzieć jako produkt, a nawet produkt uboczny rozwoju. Pytanie to dotyczy w szczególności dwóch odmiennych obszarów, w których dokonuje się konsumpcja turystyczna, czyli w gospodarkach rozwiniętych i gospodarkach nierozwiniętych, do których udaje się konsument turystyczny z gospodarek rozwiniętych. 1. mowne pojęcie turystyki wobec postulatu i imperatywu zrównoważenia Terminy mają być naszymi niewolnikami, a nie my sami niewolnikami terminów 3. Tymczasem w społeczeństwie, gospodarce i teorii funkcjonuje kilka spojrzeń na turystykę: 1. Od strony popytu to spojrzenie polityków, które jest tożsame z popularnym bądź tradycyjnym pojęciem turystyki. Niezmiennie oznacza ono wyjazdy urlopowe i wakacyjne w czasie wolnym od pracy, nauki i rutyny przebywania w tym samym miejscu (np. w przypadku wyjazdów emerytów). Zakłada ono, że osoby podejmujące tego rodzaju wyjazdy dysponują wolnymi środkami na ten rodzaj konsumpcji lub też że uzyskują na nią pomoc i wówczas w czasie swojej podróży są nazywane turystami. W przypadku wspomaganej czy subsydiowanej konsumpcji mowa jest o turystyce socjalnej, obecnie nazywanej również turystyką społeczną. Tak więc turyści to osoby, które na ogół coś zwiedzają lub oglądają oraz oddają się zajęciom rekreacyjnym. Podróże urlopowe czy weekendowe, podróże dla wypoczynku, przyjemności i rozrywki to przede wszystkim zajęcie szerokiej grupy materialnie względnie dobrze sytuowanej ludności miejskiej (czyli na przykład nie tej, która mieszka w miejskich slumsach) 4. Tak rozumiana turystyka jest jedną z dostępnych opcji, jakie posiada konsument: może z niej skorzystać lub nie. Jeśli z niej nie skorzysta, to przeznaczy wolne środki na inne dobra, a jeśli wybierze dobra turystyczne, może sięgnąć do tych droższych lub tańszych, w zależności od zasobu kieszeni, ogólnej koniunktury i stopnia konsumenckiego zaufania wobec własnych perspektyw finansowych i sytuacji na rynku. 2. Od strony usługodawców, producentów, dostawców i organizatorów usług turystyka na ogół jest też postrzegana jako dostarczanie świadczeń tak rozumianym konsumentom: turystom. Inni konsumenci, którzy mogą korzystać z tych samych usług (np. uczestnicy konferencji w hotelu), nie są uważani przez branżę za turystów 5, natomiast wszyscy klienci w hotelu będą uznani za gości hotelowych. Typowym przykładem konsekwencji w rzeczywiście stosowanym, a nie definicyjnym słownictwie, jest jednoznaczne pojęcie pasażerów w lotnictwie 6, kolejach, na drogach lądowych oraz w ruchu po wszelkiego rodzaju akwenach. Wyjątkiem może być transport autokarowy świadczony przez organizatorów podróży rekreacyjnych, a także rekreacyjny transport morski i śródlądowy (rejsy wycieczkowe cruisy ), gdzie pasażerów często będzie sią nazywać turystami, oraz transport rekreacyjny organizowany przez samych turystów (np. jachtami, żaglówkami, kajakami itp.). Tak 3 T. Kotarbiński, Hasło dobrej roboty, Warszawa Szacuje się, że takich ludzi może być obecnie na świecie ok. miliarda. 5 Branża ukuła dla nich odrębny termin, który niezorientowany tłumacz może przetłumaczyć jako myszy (MICE), tymczasem jest on skrótem inicjałów angielskich słów Meetings, Incentices, Conferences, Events ). 6 Wbrew definicjom lotnictwo cywilne (oraz inne rodzaje transportu pasażerów) nie postrzegane przez środowisko ludzi z nim związanych jako części branży turystycznej, toteż na szczeblu krajowym ma swoje własne organy rządowe (np. infrastruktury) znajdujące się poza zasięgiem ministerstw turystyki, zaś na arenie międzynarodowej własne organizacje rządowe, przewoźników, lotniska (np. International Civil Aviation Organization dalej: ICAO, International Air Transport Association dalej: IATA, Airports Council International dalej: ACI). 12

13 Tendencje rozwoju zrównoważonej turystyki w świecie oraz w gospodarce polskiej i regionalnej więc pojęcie turystyki i turystów z perspektywy świadczeniodawców dóbr turystycznych pokrywa się z wizją polityków i szerokiej publiczności. Zresztą mało który polityk wie, że organizowane przez niego spotkania z wyborcami, w których mogą uczestniczyć tysiące ludzi przybywających na wiec z bliższych i dalszych okolic, to z perspektywy ekonomii imprezy turystyczne, angażują bowiem usługi konferencyjne, transportowe, gastronomiczne, zakwaterowania, porządkowe, sprzedawców i inne usługi przeznaczone dla osób z zewnątrz. Z punktu widzenia naszego tematu ważne jest to, że również tego rodzaju imprezy związanie z przemieszczeniami się ludzi rodzą skutki dla środowiska. 3. Z punktu widzenia ekonomii i teorii statystycznej za turystów uważa się tych wszystkich, którzy wydają swoje dochody na usługi i zakupy, przebywając czasowo (ale dostatecznie długo, ale nie za długo) poza miejscem stałego zamieszkania i miejscem uzyskiwania swoich dochodów. Obecnie podporą takiego obrazu turystyki jest turystyczny rachunek satelitarny (Tourism Satellite Account dalej: TSA 7 ), którego metodologia została zaaprobowana wspólnie przez Komisję Statystyczną ONZ, Światową Organizację Turystyki (nited Nations World Tourism Organization dalej: NWTO), Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (dalej: OECD) i Eurostat 8. Starając się określić wielkości ekonomiczne będące skutkiem przyniesionego z zewnątrz popytu na usługi i towary, TSA z zasady przestaje się interesować tym, czy konsument z zewnątrz jest definicyjnym turystą (czyli np. czy faktycznie korzysta z hotelu), czy tylko jest kilkugodzinnym wycieczkowiczem, tak jak do tego zachęcała już rzymska konferencja ONZ z 1963 r. o międzynarodowych podróżach i turystyce. Innymi słowy TSA przywraca faktycznie do statystycznego oglądu skutki efektywnego popytu wszystkich kategorii przejezdnych i przybyszów ( odwiedzających ), którzy czynią użytek z jakiejkolwiek podaży dóbr konsumpcyjnych na danym obszarze. Jednakże takie spojrzenie na turystykę, propagowane od kilkudziesięciu lat i mające oparcie w oficjalnym dyskursie krajowej administracji turystycznej i jej organizacji (np. NWTO), nie zdołało się przebić do oglądu popularnego i politycznego ani też doprowadzić do zrealizowania ciągle podnoszonego postulatu uwzględnienia wagi turystyki w ogólnej teorii ekonomicznej. Faktycznie to formalne rozróżnienie na statystycznych turystów i nienocujących wycieczkowiczów, objętych łącznie nie bardzo pasującą do języka polskiego kategorią odwiedzających, przyniosło więcej pojęciowego zamieszania aniżeli rozjaśnienia obrazu turystyki. 4. Od strony społeczności lokalnych, przyjmujących i goszczących krótkookresowych przybyszów (czyli nie imigrantów) jako turystów postrzega się tylko te osoby, które dotarły do danego miejsca, aby je oglądać, zwiedzać, korzystać z ich walorów wypoczynkowych, uroku i atrakcji. Nie są za turystów uznawane zaś te osoby, które przyjechały w odwiedziny do rodziny czy przyjaciół, a tym bardziej nie te, które przybyły w interesach, mimo że prawie zawsze korzystają ze świadczeń przedsiębiorstw uznawanych za turystyczne oraz podobnie jak turyści interesować się mogą miejscowymi atrakcjami. 5. Turystyka jest w ten sposób postrzegana również przez organizacje społeczne (charytatywne, samopomocy, społeczeństwa obywatelskiego, sektora społecznego, proekologiczne, pozarządowe ). Przy tym ich krytyczna uwaga skierowana jest właśnie na oddziaływanie na społeczeństwo i środowisko naturalne produkcji na rzecz konsumentów z krajów i regionów bogatych w krajach biednych i obszarach ekonomicznie nierozwiniętych, na sposób ich konsumpcji oraz bilans zysków i strat z tego tytułu. 7 Tourism Satellite Account: Recommended Methodological Framework, Luxembourg Madrid New York Paris World Travel and Tourism Council (Światowa Rada Podróży i Turystyki, dalej: WTTC) wyznaje własną metodologię TSA, przejętą od Oxford Economics. W kręgach poza WTTC jest ona uznawana za wyolbrzymiającą ekonomiczną rolę turystyki. 13

14 Ekologia w turystyce jako tendencja rozwoju gospodarki XXI wieku 6. Wreszcie z punktu widzenia socjologów za turystów, w odróżnieniu od podróżników, przyjmuje się osoby o bardziej wyrazistym profilu konsumpcyjnym i komercyjnym. Innymi słowy socjologia wnika tutaj w motywy podróży (w tym w ramach czasu wolnego od pracy i innych zajęć) oraz w sposoby konsumpcji. Istnieje przekonanie lub oczekiwanie, że w odróżnieniu od turysty podróżnik odniesie się do odwiedzanych miejsc, ludzi i zasobów w sposób bardziej odpowiedzialny, z większą wrażliwością i z większym zrozumieniem. Tymczasem teoria statystyczna (już od konferencji rzymskiej, wyprzedzającej TSA) do definicji dopisuje nie tylko podróżników, ale także kategorię osób podróżujących, które w zasadzie miałyby nie korzystać z oferty komercyjnych usług turystycznych, zaś wśród nich również te osoby, które miałyby nie tyle przenosić swoje dochody do odwiedzanych miejsc, co je w nich uzyskiwać To wyliczenie należy zakończyć uwagą dotyczącą postrzegania swojej turystycznej tożsamości przez samych konsumentów. Wśród nich za turystów uważają się też ci, którzy wyjeżdżają na urlop, wycieczkę, zwiedzanie; również ci, którzy przy okazji wyjazdu oddają się tym zajęciom po tym, jak zrealizują swój inny główny cel podróży lub przy okazji realizacji takiego innego celu, jakim może być wyjazd w interesach, udział w wydarzeniu kulturalnym i sportowym, szkolenie, leczenie czy odwiedziny u rodziny. Okazuje się więc, że pojęcia turystyki i turysty pochodzące z różnych źródeł są wieloznaczne: albo umowne, mniejszościowe, albo dominujące osadzone w tradycji i faktycznie funkcjonujące w społecznej świadomości. Dotąd nie powiodła się, i chyba nigdy nie powiedzie, edukacyjna misja środowisk statystycznych, akademickich i niektórych branżowych, które od wielu lat próbują uświadomić politykom szeroką definicję turystyki, ta zaś ma określać ogromną skalę tego zjawiska, a tym samym jej znaczenie gospodarcze. Często brak skonkretyzowania tych określeń sprowadza sedno dyskursu do wymienionego na początku i na końcu, zawężonego pojęcia turystyki w rozumieniu politycznym i popularnym w stosunku do treści ekonomiczno -statystycznej 10. Nie bacząc na te okoliczności, w niniejszym opracowaniu odniesienie do zrównoważonej turystyki dotyczyć będzie całej skali określonej przez TSA (wszystko to, czego dotyka osoba konsumenta poza miejscem stałego zamieszkania) w podziale na kolejne etapy cyklu życiowego produktu turystycznego, od jego wytworzenia (produkcji), do dostarczenia finalnemu konsumentowi i konsumpcji przez niego, dotyczy także wszystkich usług pochodzących z różnorodnych obszarów branży turystycznej. 2. Droga do zrównoważonej turystyki Marzenie o harmonii, ładzie i niezakłóconym korzystaniu z obfitości dóbr przyrody towarzyszyło ludzkości od tysięcy lat 11. W erze nowożytnej, przed okresem industrializacji i u jej początków, od literatury do ekonomii, wzdychali do niej na przykład Mikołaj Rej, Jan Jakub Rousseau czy John Stuart Mill ( stan stacjonarny ), jeśli ograniczyć się jedynie do myśli europejskiej 12. W Polsce 9 Chodzi łącznie o przemieszczających się miejscowych, oddziały wojskowe, personel środków transportu, dyplomatów, emigrantów i osoby regularnie dojeżdżające do pracy. Obecna rzeczywistość przeczy jednak tym założeniom, wykluczającym a priori te kategorie osób ze zbiorowości nabywców usług turystycznych. 10 Jaskrawym przykładem takiego dualizmu jest najświeższy komunikat Komisji Europejskiej w sprawie nowych ram politycznych dla turystyki w Europie KOM (2010) 352, wersja ostateczna. 11 Np. themis (droga) w starożytnej Grecji, taoizm w Chinach, Rt a w Egipcie, dharma w Indiach. Przypomina te ideologie Edward Goldsmith, założyciel magazynu The Ecologist w Ecología y espiritualidad, Barcelona Nieodparcie przypomina się również potępiany za swojej teorie Thomas Malthus, który koncentrował się na zagrożeniach w postaci wzrostu demograficznego i niewydolności rolnictwa. 14

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Studia I stopnia (licencjackie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie i doktorzy habilitowani Prof. dr hab. Stanisław

Bardziej szczegółowo

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA

METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA METODY SZACOWANIA KORZYŚCI I STRAT W DZIEDZINIE OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA Autor: red. Piotr Jeżowski, Wstęp Jedną z najważniejszych kwestii współczesności jest zagrożenie środowiska przyrodniczego i

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r.

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Dokumenty strategiczne KOMUNIKAT KOMISJI EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia

Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Studia II stopnia (magisterskie) niestacjonarne rok akademicki 2014/2015 Wybór promotorów prac magisterskich na kierunku Ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie Prof. dr hab. Stanisław CZAJA

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA

KATEDRA EKONOMII ZAKŁAD EKONOMIKI KSZTAŁCENIA KATEDRA EKONOMII 1. Agroturystyka jako forma aktywizacji obszarów wiejskich na przykładzie.. 2. Działalność agroturystyczna jako dodatkowe źródło dochodu na przykładzie 3. Wykorzystanie potencjału turystycznego

Bardziej szczegółowo

Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój.

Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój. Kobiety dla kobiet. Zrównoważony rozwój. Aleksandra Rzepecka Ambasador Fundacji Instytut Rozwoju Przedsiębiorczości Kobiet Zrównoważony rozwój Na obecnym poziomie cywilizacyjnym możliwy jest rozwój zrównoważony,

Bardziej szczegółowo

Ekologia w turystyce to się opłaca

Ekologia w turystyce to się opłaca Ekologia w turystyce to się opłaca Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Ekologia w turystyce jako tendencja rozwoju gospodarki XXI wieku Regiony

Bardziej szczegółowo

MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE

MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE MANAGER CSR MODUŁY WARSZTATOWE WARSZTAT C- A IDEA SPOŁECZNEJ ODPOWIEDZIALNOŚCI BIZNESU. PODSTAWY CSR. Skąd się wziął CSR? Historia społecznej odpowiedzialności biznesu. Koncepcja zrównoważonego rozwoju.

Bardziej szczegółowo

12.08.2014, Łódź. Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020

12.08.2014, Łódź. Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 12.08.2014, Łódź Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 12.08.2014, Łódź PLAN PREZENTACJI 1. Opis Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Forum Polityki Gospodarczej

Forum Polityki Gospodarczej Forum Polityki Gospodarczej Pozytywny wizerunek Śląska jako kluczowy element promocji gospodarczej regionu* Tadeusz Adamski Wydział Polityki Gospodarczej Urzędu Marszałkowskiego Katowice, 11 października

Bardziej szczegółowo

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw

Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce. Zespół do spraw Społecznej Odpowiedzialności Przedsiębiorstw Działania Rządu na rzecz CSR w Polsce 2 Trendy yglobalne Globalizacja Zmiany demograficzne Zmiany klimatu WYZWANIE: Konieczność budowania trwałych podstaw wzrostu umożliwiających realizację aspiracji rozwojowych

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów Panel W zgodzie z naturą i kulturą czyli jak skutecznie wspierać rozwój infrastruktury na wsi? Warszawa, 28 października 2010

Bardziej szczegółowo

KIERUNEK GOSPODARKA TURYSTYCZNA

KIERUNEK GOSPODARKA TURYSTYCZNA KIERUNEK GOSPODARKA TURYSTYCZNA Osoba kontaktowa: dr Ewa Markiewicz e.markiewicz@ue.poznan.pl Gospodarka Turystyczna to międzynarodowy biznes turystyczny Branża turystyczna w Polsce i na świecie Wpływy

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Społeczna odpowiedzialność biznesu Bogusława Niewęgłowska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 24 października 2011 r. Odpowiedzialność to: zajmowanie się osobą lub rzeczą,

Bardziej szczegółowo

Hotelarstwo część III Hotelarstwo w gospodarce turystycznej

Hotelarstwo część III Hotelarstwo w gospodarce turystycznej Czesław Witkowski Magdalena Kachniewska Hotelarstwo część III Hotelarstwo w gospodarce turystycznej Warszawa 2005 Czesław Witkowski: wstęp, rozdział I pkt. 5, rozdział II, rozdział III, rozdział IV, rozdział

Bardziej szczegółowo

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR)

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) To koncepcja, według, której firmy dobrowolnie prowadzą działalność uwzględniającą interesy społeczne i ochronę środowiska,

Bardziej szczegółowo

Kierunki rozwoju turystyki do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem turystyki wiejskiej

Kierunki rozwoju turystyki do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem turystyki wiejskiej Kierunki rozwoju do 2015 roku, ze szczególnym uwzględnieniem wiejskiej Katarzyna Sobierajska Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sportu i Turystyki Międzynarodowa Konferencja Perspektywy rozwoju i promocji

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich Przasnysz, 18 maja 2015 r. Komunikat Komisji Europejskiej WPR do 2020 r. Wyzwania Europa 2020 3 cele polityki

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania

1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania Spis treści Wprowadzenie... 9 1. Wprowadzenie do problematyki ochrony środowiska i gospodarowania jego zasobami... 13 1.1. Rola środowiska w procesach społeczno-gospodarczych... 13 1.2. Uwarunkowania zasobowe.

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce

Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Strategia Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego w Polsce Dokumenty List od Premiera Czasy, w których żyjemy, to czasy komputerów, telefonów komórkowych, SMSów, czatów, Internetu i serwisów społecznościowych.

Bardziej szczegółowo

Konferencja zamykająca pod honorowym patronatem Marszałka Województwa Śląskiego Adama Matusiewicza Główny Instytut Górnictwa, Katowice, 19.09.2011 r.

Konferencja zamykająca pod honorowym patronatem Marszałka Województwa Śląskiego Adama Matusiewicza Główny Instytut Górnictwa, Katowice, 19.09.2011 r. Foresight technologiczny rozwoju sektora usług publicznych w Górnośląskim Obszarze Metropolitalnym Konferencja zamykająca pod honorowym patronatem Marszałka Województwa Śląskiego Adama Matusiewicza Główny

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa. Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke

Konferencja prasowa. Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke Konferencja prasowa Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke Oczekiwania rybactwa i wędkarstwa wobec nowej perspektywy finansowej Program Operacyjny Rybactwo i Morze na lata 2014-2020 Warszawa, 23 lipca

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy

Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Społeczna odpowiedzialność biznesu w firmach sektora MŚP doświadczenia i perspektywy Aleksandra Wanat Konferencja Rozwój przedsiębiorczości w województwie śląskim w kontekście CSR Katowice 22 listopada

Bardziej szczegółowo

TYPY KRAJOBRAZU POLSKI WYBRANE PROBLEMY JEGO WALORYZACJI

TYPY KRAJOBRAZU POLSKI WYBRANE PROBLEMY JEGO WALORYZACJI Jarosław Balon Zakład Geografii Fizycznej, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ, Kraków TYPY KRAJOBRAZU POLSKI WYBRANE PROBLEMY JEGO WALORYZACJI WPROWADZENIE Mądre zarządzanie zasobami przyrody

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

POMOC PUBLICZNA ogólne wytyczne dla Instytucji Pośredniczących

POMOC PUBLICZNA ogólne wytyczne dla Instytucji Pośredniczących POMOC PUBLICZNA ogólne wytyczne dla Instytucji Pośredniczących Zgodnie z art. 87 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, wsparcie dla podmiotów prowadzących działalność gospodarczą podlega

Bardziej szczegółowo

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych

Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Wyzwania rozwojowe gmin województwa śląskiego w kontekście zachodzących procesów demograficznych Cel badania Główny: Identyfikacja kierunków i czynników rozwoju województwa śląskiego w kontekście zachodzących

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZE STRUKTURALNE ĆWICZENIA SEMESTR ZIMOWY 2014/2015

FUNDUSZE STRUKTURALNE ĆWICZENIA SEMESTR ZIMOWY 2014/2015 FUNDUSZE STRUKTURALNE ĆWICZENIA SEMESTR ZIMOWY 2014/2015 Książki Małgorzata Sikora- Gaca, Urszula Kosowska (Fundusze Europejskie w teorii i praktyce, Warszawa 2014 Magdalena Krasuska, Fundusze Unijne w

Bardziej szczegółowo

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych

VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych VII Konferencja Naukowa: Bezpieczeństwo a rozwój gospodarczy i jakość życia w świetle zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych Wzorem lat ubiegłych Wyższa Szkoła Gospodarki Euroregionalnej im. Alcide de Gasperi

Bardziej szczegółowo

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r.

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r. Strategia CSR Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie Sierpień 2015 r. Misja i wartości Grupy Kapitałowej GPW Misja Grupy Kapitałowej GPW Naszą misją jest rozwijanie efektywnych mechanizmów

Bardziej szczegółowo

Wzrost adaptacyjności mikro, małych i średnich przedsiębiorstw poprzez zarządzanie strategiczne

Wzrost adaptacyjności mikro, małych i średnich przedsiębiorstw poprzez zarządzanie strategiczne POLSKI ZWIĄZEK PRYWATNYCH PRACODAWCÓW TURYSTYKI LEWIATAN I INSTYTUT TURYSTYKI W KRAKOWIE SP. Z O. O. ZAPRASZAJĄ PRZEDSIĘBIORCÓW I ICH PRACOWNIKÓW DO UDZIAŁU W PROJEKCIE Wzrost adaptacyjności mikro, małych

Bardziej szczegółowo

Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020

Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020 Kierunki i zadania do Strategii Rozwoju Gminy Zgierz na lata 2014-2020 Obszar I Infrastruktura społeczna. 1. Wspieranie aktywności oraz integracji społeczności lokalnej. 2. Wspieranie i aktywizacja mieszkańców

Bardziej szczegółowo

14399/5/08 REV 5 (pl) ppa/zm 1 DG I - 2B LIMITE PL

14399/5/08 REV 5 (pl) ppa/zm 1 DG I - 2B LIMITE PL 14399/5/08 REV 5 (pl) ppa/zm 1 DG I - 2B LIMITE PL Konkluzje Rady na temat architektury: udział kultury w zrównoważonym rozwoju RADA UNII EUROPEJSKIEJ, 1. POWOŁUJĄC SIĘ na Traktat ustanawiający Wspólnotę

Bardziej szczegółowo

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020:

CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY. Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-2020: NAZWA CELU FINANSOWANIE Cel I.1. Wspieranie aktywności i przedsiębiorczości mieszkańców CEL STRATEGICZNY I. ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI I STABILNEGO RYNKU PRACY Oś I. Osoby młode na rynku pracy: 1. Poprawa

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu

Społeczna odpowiedzialność biznesu Społeczna odpowiedzialność biznesu Celem prezentacji jest przedstawienie podstawowych założeń koncepcji społecznej odpowiedzialności biznesu (CSR), coraz częściej realizowanej przez współczesne przedsiębiorstwa.

Bardziej szczegółowo

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu

IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH. Społeczna Odpowiedzialność Biznesu IZBA RZEMIEŚLNICZA ORAZ MAŁEJ I ŚREDNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W KATOWICACH Społeczna Odpowiedzialność Biznesu Społeczna Odpowiedzialność Biznesu SPOŁECZNA ODPOWIEDZIALNOŚĆ BIZNESU TO koncepcja, wedle której

Bardziej szczegółowo

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 Strategią rozwoju nazywa się rozmaite sposoby oddziaływania w celu pobudzenia wzrostu gospodarczego Strategia rozwoju

Bardziej szczegółowo

Założenia programu Eko - Polska

Założenia programu Eko - Polska Założenia programu Eko - Polska dr Jarosław Klimczak Warszawa 17 Kwiecień 2013r. Cele programu Promocja Polski jako kraju który wykorzystał szanse pakietu klimatycznego Pokazanie Polski jako lidera w ekologii

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Bożena M.

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS dr Bożena M. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr 1 / Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Certyfikaty środowiskowe

Certyfikaty środowiskowe Certyfikaty środowiskowe jako praktyczna realizacja zasad zrównoważonego rozwoju Gdynia, 23.05.2013 Agenda 1. O Fundacji Partnerstwo dla Środowiska 2. Program Czysty Biznes 3. Zielone Biuro 4. Przyjazny

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Janusz Bronisław Berdowski EUROPEJSKA UCZELNIA INFORMATYCZNO-EKONOMICZNA W WARSZAWIE ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA JAKOŚCIĄ Od jakości nie ma odwrotu, gdyż na rynku globalnym nie walczy się tylko ceną

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Regionalna Strategia Innowacji Województwa Kujawsko-Pomorskiego Inteligentne specjalizaje Toruń, 13.12.2012 Co oznacza inteligentna specjalizacja? Inteligentna specjalizacja to: identyfikowanie wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

DYPLOMOWY EGZAMIN USTNY W ROKU AKADEMICKIM 2011/2012

DYPLOMOWY EGZAMIN USTNY W ROKU AKADEMICKIM 2011/2012 DYPLOMOWY EGZAMIN USTNY W ROKU AKADEMICKIM 2011/2012 I. Zagadnienia kierunkowe (obowiązują wszystkich dyplomantów niezależnie od specjalności i trybu studiów) 1. Wymień i scharakteryzuj społeczne cele

Bardziej szczegółowo

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński 2012 Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą dr Adam Jabłoński GENEZA POWSTANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO Konferencja w Rio de Janeiro 1992 r. 27 Zasad Zrównoważonego Rozwoju Karta Biznesu Zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Wydział Programowania Rozwoju i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego. Katowice, 2 grudzień 2004

Wydział Programowania Rozwoju i Funduszy Europejskich Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego. Katowice, 2 grudzień 2004 KSZTAŁTOWANIE I REALIZACJA POLITYKI ENERGETYCZNEJ NA POZIOMIE WOJEWÓDZTWA STAN OBECNY, PRIORYTETY NA PRZYSZŁOŚĆ W KONTEKŚCIE PROWADZONEJ AKTUALIZACJI STRATEGII ROZWOJU WOJEWÓDZTWA. Wydział Programowania

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r.

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Dokument określający strategię interwencji funduszy europejskich

Bardziej szczegółowo

Kryteria konkursu na Najlepsze Europejskie Destynacje (EDEN) Edycja Polska

Kryteria konkursu na Najlepsze Europejskie Destynacje (EDEN) Edycja Polska Załącznik nr 1 do Regulaminu Kryteria konkursu na Najlepsze Europejskie Destynacje (EDEN) Edycja Polska Kryteria podstawowe (podstawa dopuszczenia): aplikująca destynacja stanowi obszar, który spełnia

Bardziej szczegółowo

Strategia Marki Rzeszów na lata 2009-2013 - aktualizacja Miejsce dla zmiany życia

Strategia Marki Rzeszów na lata 2009-2013 - aktualizacja Miejsce dla zmiany życia Załącznik nr 5 Analiza zgodności endogenicznych dokumentów strategicznych ze Strategią Marki Rzeszów. Wizja Cele strategiczne Rdzeń i Submarki Strategia Marki Rzeszów na lata 2009-2013 - aktualizacja Miejsce

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

ZIELONA ENERGIA W POLSCE

ZIELONA ENERGIA W POLSCE ZIELONA ENERGIA W POLSCE Współczesny świat wymaga zmiany struktury wykorzystywanych źródeł energii pierwotnej. Wzrost popytu na surowce energetyczne, przy jednoczesnej rosnącej niestabilności warunków

Bardziej szczegółowo

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska

Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków. z UE. Barbara Pędzich-Ciach. ekspertka: prowadząca: Dorota Kostowska Dokumenty strategiczne w pozyskiwaniu środków ekspertka: z UE. Barbara Pędzich-Ciach prowadząca: Dorota Kostowska Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce

Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce Analiza ciągłości edukacji dla zrównoważonego rozwoju w aspekcie środowiskowym na różnych poziomach kształcenia ogólnego w Polsce Cel analizy: Uzyskanie odpowiedzi na pytania 1. Czy ogólne kształcenie

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE TRADYCJI KULTUROWYCH W AGROTURYSTYCE

WYKORZYSTANIE TRADYCJI KULTUROWYCH W AGROTURYSTYCE KONFERENCJA WOJEWÓDZKA nt. Wykorzystanie lokalnych wartości w rozwoju społeczno gospodarczym obszarów w wiejskich prof. nadzw. dr hab. Mirosław Boruszczak WYKORZYSTANIE TRADYCJI KULTUROWYCH W AGROTURYSTYCE

Bardziej szczegółowo

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki

Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego na lata 2011-2020 Justyna Lasak Departament Rozwoju Regionalnego Wydział Gospodarki Regionalna Strategia Innowacji Województwa Dolnośląskiego.

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY GEOGRAFIA, ROK AKADEMICKI 2010/2011 SPECJALNOŚĆ: TURYSTYKA 1. Przedstaw problemy z zagospodarowaniem turystycznym i rekreacyjnym obszarów chronionych przedstaw turystykę

Bardziej szczegółowo

Nauka- Biznes- Administracja

Nauka- Biznes- Administracja Nauka- Biznes- Administracja Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka 2007-2013 Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

STUDIUJESZ SOCJOLGIĘ?

STUDIUJESZ SOCJOLGIĘ? STUDIUJESZ SOCJOLGIĘ? PRZYJDŹ NA SPECJALIZACJĘ SOCJOLOGIA GOSPODARKI I INTERNETU CZEGO WAS NAUCZYMY? CZYM JEST SOCJOLOGIA GOSPODARKI Stanowi działsocjologii wykorzystujący pojęcia, teorie i metody socjologii

Bardziej szczegółowo

Turystyka na obszarach Natura 2000 Plusy i minusy

Turystyka na obszarach Natura 2000 Plusy i minusy NATURA 2000 MOTOREM ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU http://natura2000.org.pl Turystyka na obszarach Natura 2000 Plusy i minusy Zbigniew Witkowski przy współpracy Krystyny Krauz i Adama Mroczka Szkolenie regionalne

Bardziej szczegółowo

AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY

AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY YOUTH 4 EARTH MŁODZI DLA ŚWIATA Projekt współfinansowany z funduszy Unii Europejskiej i Miasta Częstochowy WARSZTATY OPEN BOOK AKTYWNY ŚWIADOMY ODPOWIEDZIALNY MIESZKANIEC domu, miejscowości, kraju, kontynentu,

Bardziej szczegółowo

Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu

Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu Strategia społecznej odpowiedzialności biznesu Od 10 lat działamy na rynku, starając się utrzymywać wysoką pozycję, zarówno na polu ogólnopolskim, jak i lokalnym. Współpracujemy z najlepszymi producentami,

Bardziej szczegółowo

Program HORYZONT 2020 w dziedzinie transportu

Program HORYZONT 2020 w dziedzinie transportu Program HORYZONT 2020 w dziedzinie transportu Rafał Rowiński, Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce Inwestycje w badania i rozwój są jednym ze sposobów wyjścia z kryzysu gospodarczego. Średni

Bardziej szczegółowo

Priorytet 5: Rozwój obszarów wiejskich. Analiza SWOT

Priorytet 5: Rozwój obszarów wiejskich. Analiza SWOT 80 Priorytet 5: Rozwój obszarów wiejskich Analiza SWOT MOCNE STRONY 1. Możliwość rozwoju produkcji żywności wysokiej jakości. 2. Korzystna struktura wielkości gospodarstw. 3. Korzystne warunki przyrodnicze

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp

GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp GOSPODARKA REGIONALNA I LOKALNA W POLSCE Autor: red. Zbigniew Strzelecki, Wstęp Podręcznik oddawany do rąk Czytelników jest rezultatem wyników badań Zespołu Katedry Samorządu Terytorialnego i Gospodarki

Bardziej szczegółowo

Stan prac nad założeniami Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020

Stan prac nad założeniami Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Stan prac nad założeniami Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich WARSZAWA 4 kwietnia 2013 r. Prace nad projektem

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok TEMATYKA PRAC Zapisy dnia 18.02.2015 r. o godz. 9.45 Prof.nzdz. dr hab. Agnieszka Sitko-Lutek Zapisy pok. 309 Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok 1. Uwarunkowania i zmiana kultury organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl

Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego. Założenia perspektywy finansowej 2014-2020. www.pgie.pl Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego Założenia perspektywy finansowej 2014-2020 www.pgie.pl Perspektywa 2014-2020 W latach 2014-2020 Polska otrzyma z budżetu UE ok. 119,5 mld euro. Na

Bardziej szczegółowo

Środa z Funduszami dla instytucji kultury Programy krajowe PROW Wałbrzych, 3 czerwca 2015 r.,

Środa z Funduszami dla instytucji kultury Programy krajowe PROW Wałbrzych, 3 czerwca 2015 r., Środa z Funduszami dla instytucji kultury Programy krajowe PROW Wałbrzych, 3 czerwca 2015 r., Iwona Stach - Janyst Punkt Informacji Funduszy Europejskich Wałbrzych Program Rozwoju Obszarów Wiejskich Priorytet

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000

Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Charakterystyka systemu zarządzania jakością zgodnego z wymaganiami normy ISO serii 9000 Normy ISO serii 9000 Zostały uznane za podstawę wyznaczania standardów zarządzania jakością Opublikowane po raz

Bardziej szczegółowo

www.forumrynkupracy.com.pl.

www.forumrynkupracy.com.pl. Projekt współfinansowany jest ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. www.forumrynkupracy.com.pl. Konferencja 22.09.11, Wrocław imię, nazwisko prelegenta: Zenon Matuszko

Bardziej szczegółowo

Finansowanie projektów partnerskich z udziałem kapitału zwrotnego oraz PPP Wybrane aspekty. MARCIN TUMANOW 29 sierpnia 2014 r.

Finansowanie projektów partnerskich z udziałem kapitału zwrotnego oraz PPP Wybrane aspekty. MARCIN TUMANOW 29 sierpnia 2014 r. Finansowanie projektów partnerskich z udziałem kapitału zwrotnego oraz PPP Wybrane aspekty. MARCIN TUMANOW 29 sierpnia 2014 r. PRZEGLĄD REGULACJI UE Zestawienie aktualnych dokumentów Strategia Europa 2020

Bardziej szczegółowo

Procesy Zachodzące w Agroturystyce

Procesy Zachodzące w Agroturystyce Procesy Zachodzące w Agroturystyce Agroturystyka jest to forma wypoczynku na obszarach wiejskich o charakterze rolniczym, oparta o bazę noclegową i aktywność rekreacyjną związaną z gospodarstwem rolnym

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Tematyka prac licencjackich proponowana przez promotorów Katedry Turystyki i Promocji Zdrowia

Tematyka prac licencjackich proponowana przez promotorów Katedry Turystyki i Promocji Zdrowia Katedra Turystyki i Promocji Zdrowia Główne tematy naukowo-badawcze podejmowane w katedrze: Turystyka kulturowa w Polsce i na świecie. Wpływ walorów turystycznych, historycznych i kulturowych miast na

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich Studia II stopnia (magisterskie) stacjonarne rok akademicki 2015/2016 Kierunek Ekonomia Promotorzy prac magisterskich Promotorzy prac magisterskich Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Prof. dr hab. Bogusław

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 12-13.02.2015 r.

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 12-13.02.2015 r. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 12-13.02.2015 r. 1 Projekt PO RYBY 2014-2020 został opracowany w oparciu o: przepisy prawa UE: rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia

Bardziej szczegółowo

HOTELARSTWO część I. Podstawy Hotelarstwa

HOTELARSTWO część I. Podstawy Hotelarstwa Czesław Witkowski HOTELARSTWO część I. Podstawy Hotelarstwa Wydanie drugie zmienione Wydanie drugie zmienione ALMAMER wydawnictwo Recenzent prof. zw. dr hab. Stanisław W. Pluta Korekta Joanna Warecka Projekt

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

Udział obywateli w planowaniu przyszłej perspektywy funduszy europejskich 2014-2020. Stan konsultacji funduszy w regionach

Udział obywateli w planowaniu przyszłej perspektywy funduszy europejskich 2014-2020. Stan konsultacji funduszy w regionach Udział obywateli w planowaniu przyszłej perspektywy funduszy europejskich 2014-2020 Stan konsultacji funduszy w regionach Projekt współfinansowany przez Szwajcarię w ramach Szwajcarskiego Programu Współpracy

Bardziej szczegółowo

Ekonomia. zasady prowadzenia gospodarstwa domowego. Oikos dom Nomos prawo

Ekonomia. zasady prowadzenia gospodarstwa domowego. Oikos dom Nomos prawo Oikos dom Nomos prawo Ekonomia zasady prowadzenia gospodarstwa domowego EKONOMIA jest nauką o tym, jak jednostki i całe społeczeństwa decydują o wykorzystaniu rzadkich zasobów które mogą mieć także inne,

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z BADAŃ EWALUACYJNYCH EFEKTYWNOŚCI EKOLOGICZNEJ PRZEDSIĘBIORSTW/ORGANIZACJI/INSTYTUCJI W RAMACH PROJEKTU

RAPORT Z BADAŃ EWALUACYJNYCH EFEKTYWNOŚCI EKOLOGICZNEJ PRZEDSIĘBIORSTW/ORGANIZACJI/INSTYTUCJI W RAMACH PROJEKTU Ewelina Ciaputa RAPORT Z BADAŃ EWALUACYJNYCH EFEKTYWNOŚCI EKOLOGICZNEJ PRZEDSIĘBIORSTW/ORGANIZACJI/INSTYTUCJI W RAMACH PROJEKTU ZIELONA INICJATYWA GOSPODARCZA. PARTNERSTWO NA RZECZ EFEKTYWNOŚCI EKOLOGICZNEJ

Bardziej szczegółowo

Strategia Rozwoju Województwa Opolskiego do 2020 r.

Strategia Rozwoju Województwa Opolskiego do 2020 r. SAMORZĄD WOJEWÓDZTWA OPOLSKIEGO Strategia Rozwoju Województwa Opolskiego do 2020 r. Opole 2013 Województwo opolskie przyjazne mieszkańcom i przedsiębiorcom HIERARCHICZNY UKŁAD PIĘCIU POZIOMÓW PLANOWANIA

Bardziej szczegółowo

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa Cele kluczowe Idea społecznej odpowiedzialności biznesu jest wpisana w wizję prowadzenia działalności przez Grupę Kapitałową LOTOS. Zagadnienia te mają swoje odzwierciedlenie w strategii biznesowej, a

Bardziej szczegółowo

Wizja. 2. Gmina Bełżec przyjaznym miejscem życia i pracy z rozwijającym się rolnictwem oraz przedsiębiorczością.

Wizja. 2. Gmina Bełżec przyjaznym miejscem życia i pracy z rozwijającym się rolnictwem oraz przedsiębiorczością. Wizja 1. Roztoczańskie Centrum Rekreacyjne wykorzystujące położenie transgraniczne, walory przyrodnicze i gospodarcze dla poszerzania oferty turystycznowypoczynkowej. 2. Gmina Bełżec przyjaznym miejscem

Bardziej szczegółowo

Pokłady możliwości. Strategia Społecznej Odpowiedzialności Biznesu (CSR) KGHM na lata 2015 2020

Pokłady możliwości. Strategia Społecznej Odpowiedzialności Biznesu (CSR) KGHM na lata 2015 2020 Pokłady możliwości Strategia Społecznej Odpowiedzialności Biznesu (CSR) KGHM na lata 2015 2020 O Strategii Społecznej Odpowiedzialności Biznesu KGHM Niniejszy dokument stanowi Strategię KGHM w obszarze

Bardziej szczegółowo

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Polityki Regionalnej W prezentacji przedstawione zostaną: Cele programu Interreg IVC Priorytety programu Typy działań

Bardziej szczegółowo

PRSupport oferuje szeroki zakres szkoleń dopasowanych do indywidualnych wymagań klientów

PRSupport oferuje szeroki zakres szkoleń dopasowanych do indywidualnych wymagań klientów Oferta szkoleniowa CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILIT Y S z k o l e n i a i t r e n i n g i d l a p r a c o w n i k ó w i z a r z ą d ó w PRSupport oferuje szeroki zakres szkoleń dopasowanych do indywidualnych

Bardziej szczegółowo

Program Współpracy Międzyregionalnej (INTERREG IV C) wspierający inicjatywę Komisji Europejskiej Regiony na rzecz zmian gospodarczych

Program Współpracy Międzyregionalnej (INTERREG IV C) wspierający inicjatywę Komisji Europejskiej Regiony na rzecz zmian gospodarczych Program Współpracy Międzyregionalnej (INTERREG IV C) wspierający inicjatywę Komisji Europejskiej Regiony na rzecz zmian gospodarczych Komisja Europejska zatwierdziła Program Operacyjny Współpracy Międzyregionalnej

Bardziej szczegółowo

Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy

Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy Turystyka i Rekreacja pytania na egzamin dyplomowy ZAGADNIENIA Z PRZEDMIOTÓW KIERUNKOWYCH 1. Podstawowe typy i rodzaje przedsiębiorstw turystycznych w Polsce. Zakres ich funkcjonowania. Struktury organizacyjne

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA. Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA. Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA GEOGRAFIA Z OCHRONĄ I KSZTAŁTOWANIEM ŚRODOWISKA Dla Zasadniczej Szkoły Zawodowej I. Źródła informacji geograficznej i sposoby ich wykorzystania. II. Funkcjonowanie światowego

Bardziej szczegółowo

potrzeby vs. ograniczenia środowiskowe,

potrzeby vs. ograniczenia środowiskowe, Rozwój zrównoważony rozwój podtrzymywalny rozwój trwały ekorozwój sustainable development Takie gospodarowanie środowiskiem przez żyjące pokolenie, aby respektować interesy przyszłych pokoleń, a w szczególności

Bardziej szczegółowo

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze.

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Jej prowadzenie służy realizacji celu publicznego, jakim jest ochrona

Bardziej szczegółowo

Co n a s w y r ó ż n i a

Co n a s w y r ó ż n i a Kim jesteśmy Centrum Prawa Żywnościowego to profesjonalny ośrodek doradczo- -badawczy specjalizujący się w dziedzinie prawa żywnościowego. Stanowi ono fachowe zaplecze eksperckie dla wszystkich podmiotów

Bardziej szczegółowo

Projekt Prove It PL! o mierzeniu oddziaływania i kapitału społeczno-ekonomicznego w przedsiębiorczości społecznej

Projekt Prove It PL! o mierzeniu oddziaływania i kapitału społeczno-ekonomicznego w przedsiębiorczości społecznej Projekt Prove It PL! o mierzeniu oddziaływania i kapitału społeczno-ekonomicznego w przedsiębiorczości społecznej Pomiar wpływu społecznego i ekologicznego wspólna odpowiedzialność biznesu i NGO Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej oraz Plan działań na rzecz zrównoważonej energii jako elementy planowania energetycznego w gminie Łukasz Polakowski 1 SEAP Sustainable Energy Action

Bardziej szczegółowo