TECHNIKI ORGANIZACJI I PORZ DKOWANIA DANYCH NA POZIOMIE SEMANTYCZNYM W NAUKACH PRZYRODNICZYCH 1 WALDEMAR KARWOWSKI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "TECHNIKI ORGANIZACJI I PORZ DKOWANIA DANYCH NA POZIOMIE SEMANTYCZNYM W NAUKACH PRZYRODNICZYCH 1 WALDEMAR KARWOWSKI"

Transkrypt

1 TECHNIKI ORGANIZACJI I PORZ DKOWANIA DANYCH NA POZIOMIE SEMANTYCZNYM W NAUKACH PRZYRODNICZYCH 1 WALDEMAR KARWOWSKI Streszczenie W pracy przedstawiono znaczenie podej cia opartego na technologiach semantycznych w systemach informatycznych a w szczególno ci w systemach zarz dzania wiedz. Zostały omówione podstawowe sposoby porz dkowania i opisywania danych: meta dane, taksonomie, słowniki a w szczególno ci tezaurusy oraz ontologie. Przedstawiono tak e najwa niejsze notacje wykorzystywane w tych technologiach, w szczególno ci sposoby zapisu ontologii. Nast pnie zaprezentowano konkretne implementacje przedstawionych technologii w naukach przyrodniczych. W ko cowej cz ci omówiono perspektywy zastosowania omówionych przypadków do tworzenia ontologii dotycz cej produkcji ro linnej. Słowa kluczowe: metadane, taksonomie, tezaurusy, ontologie, zarz dzanie wiedz 1. Wprowadzenie Technologie informatyczne znajduj obecnie zastosowanie we wszystkich dziedzinach ycia, ich rola systematycznie wzrasta. Dla wielu u ytkowników komputer oraz coraz powszechniejszy Internet stanowi przede wszystkim ródło rozrywki, jednak e nawet oni doceniaj fakt, e ta nowoczesna technologia ułatwia ycie. Powszechnie wyszukujemy potrzebne nam informacje takie jak godzina odjazdu poci gu, repertuar kinowy czy korzystna oferta ubezpieczenia samochodu. Wyszukiwarki internetowe stały si bardzo przydatnym i cz sto u ywanym narz dziem. Problemem, jaki si pojawia, jest jako uzyskiwanej informacji. Je eli pytamy o seanse filmowe w okre lonym kinie prawdopodobnie łatwo znajdziemy oczekiwana odpowied, podobnie, gdy w zapytaniu podamy dokładny tytuł filmu, jaki chcieliby my obejrze. Z kolei gdyby my chcieli zapyta o film kryminalny, wy wietlany w kinach nie dalej ni 10 kilometrów od miejsca naszego zamieszkania, pomi dzy godzin 15-t a 20-t, mo emy otrzyma odpowied niezadawalaj c. Bardzo cz sto równie nadmiar informacji w otrzymanej odpowiedzi nie ułatwia nam zadania. Nawigacja w g szczu wyszukanych stron internetowych jest praktycznie niemo liwa, nie jeste my w stanie przejrze wszystkich trafie a te, które wyszukiwarka zwróciła jako pierwsze mog by dla nas bezwarto ciowe i dotyczy zupełnie innej dziedziny. W takiej sytuacji potrzebne s metody wyszukiwania informacji w zale no ci od kontekstu, oparte o dodatkowe wnioskowanie. Niezb dne jest aby narz dzie wyszukiwania miało mo liwo analizy i syntezy informacji w stopniu przynajmniej podstawowym. Potrzebne s nowoczesne technologie informatyczne, dzi ki którym, zgodnie z definicj Ackoffa 2,3, otrzymamy nie tylko informacje, czyli dane przetworzone w sposób przydatny u ytkownikowi daj ce odpowied na pytania: co?, kto?, gdzie?, kiedy?, ale 1 Praca naukowa finansowana ze rodków na nauk w latach jako projekt badawczy Nr N N Ackoff, R., From Data to Wisdom. 3 Berezi ski M., Hołubiec J., Wagner D., Hierarchiczna struktura poznania piramida wiedzy.

2 156 Techniki organizacji i porz dkowania danych na poziomie semantycznym w naukach przyrodniczych wiedz aplikacj informacji odpowiadaj c na pytanie jak?. Wówczas u ytkownik rzeczywi- cie b dzie wspomagany w rozwi zywaniu problemów i podejmowaniu decyzji. Takie metody i narz dzia uwzgl dniaj ce kontekst i semantyk zapytania potrzebne s tak e przy automatycznej wymianie danych pomi dzy systemami, nie tylko podczas interakcji systemu z człowiekiem. Współczesne systemy informatyczne korzystaj z sieci globalnej, negocjuj z innymi systemami, wymieniaj z nimi dane i odpowiednio je interpretuj. W sieci globalnej dane mog pochodzi od ró nych dostawców, niekoniecznie znanych w momencie tworzenia systemu. Warunkiem koniecznym w takiej sytuacji s rozwi zania, w których dane s uporz dkowane, opisane i formatowane w sposób umo liwiaj cy zastosowanie automatycznych metod analizy i syntezy a wi c s informacj. Aby stały si wiedz musz dodatkowo by uporz dkowane i opisane na poziomie semantycznym. Aby współpraca pomi dzy systemami mogła by powszechna, takie rozwi zania powinny by oparte na ustalonych, ogólnie przyj tych standardach. Standardy, chocia w mniejszym stopniu, maj równie znaczenie dla wzmiankowanej wcze niej sytuacji przeszukiwania przez u ytkownika zasobów Internetu. Zasoby opisane w standardowy sposób mog by w podobny sposób interpretowane przez ró ne wyszukiwarki oraz inne narz dzia wyprodukowane przez niezale nych dostawców. Celem niniejszej pracy jest analiza sposobów porz dkowania i opisywania danych dla projektu realizowanego w Katedrze Informatyki SGGW: Narz dzia zarz dzania wiedz w produkcji ro linnej. Chcemy przedstawi jak mo na organizowa i porz dkowa dane oraz wzbogaci uporz dkowane dane na poziomie semantycznym. Rozwa ania nasze skupi si przede wszystkim na systemach dedykowanych naukom przyrodniczym a w szczególno ci rolnictwu. Dotycz one przede wszystkim integracji danych pochodz cych z zasobów internetowych o do swobodnie okre lonej strukturze, opisanej lub daj cej opisa si przy pomocy j zyka XML. Zagadnienia zwi zane ze standardami opartymi na XML, a w szczególno ci agroxml, mo liwymi do wykorzystania w rolniczych systemach zarz dzania wiedz zostały przedstawione we wcze niejszym artykule autora 4. Skupienie si na zasobach internetowych jest przyczyn powoływania si głównie na ródła internetowe w szczególno ci za na zasoby Wikipedii, która niezale nie od niedoskonało ci, staje si współcze nie wa nym ródłem wiedzy i przykładem integracji informacji. Nale y podkre li, e przedstawiony przegl d nie wyczerpuje cało ci zagadnienia opisu i organizacji danych w dziedzinie rolnictwa, olbrzymie zasoby informacji zgromadzone s w bazach danych o precyzyjnie okre lonej strukturze, głównie relacyjnej, najcz ciej bezpo rednio niedost pnych z poziomu Internetu. W takich sytuacjach podstawow metod wydobywania wiedzy jest dr enie danych (data mining), cz sto konieczne jest tworzenie wyspecjalizowanych narz dzi zapyta takich jak opisane w pracy R. Budzi skiegi i M.Karkowiaka 5, czy zaprojektowanie dedykowanych systemów opartych na bazach danych (patrz: W. Chmielarz 6 ). Zagadnienia wykorzystania takich metod zarz dzania wiedz w dziedzinie rolnictwa wykraczaj poza zakres tej pracy. 4 Karwowski, W. Standardy oparte na XML w rolniczych systemach zarz dzania wiedz. 5 Budzi ski R., Krakowiak M., Modelowanie zapyta i bazy reguł w regułowym j zyku zapyta z wykorzystaniem logiki rozmytej. 6 Chmielarz W., Techniki zarzadzania wiedza w koncepcji eksperckiego systemu informatycznego.

3 Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management Nr 37, Organizacja i porz dkowanie danych Dane mog by organizowane i opisywane na ró nych poziomach w zale no ci od potrzeb. Czasami wystarczy prosta etykieta, czasami konieczne jest opisanie skomplikowanych relacji z innymi danymi. Omówimy kolejno rozmaite podej cia. Pierwsz metod porz dkowania danych s metadane czyli dane o danych. Porz dkuj c dane na ogół staramy si ustali podstawowe kryteria aby według nich dane grupowa czy klasyfikowa. Metadane to wszelkiego rodzaju dane, która daj dodatkow informacj na temat innych danych. Przykładem metadanych s klasyczne katalogi biblioteczne okre laj ce informacje potrzebne do opisu ksi ki (autor, tytuł, rok wydania, słowa kluczowe, ). Metadane wykorzystywane s tak e do opisu informacji o schemacie np. struktur relacyjnych baz danych lub słu do okre lania prawa dost pu np. do informacji administracyjnych itp. Mog tak e by u yte do wzbogacenia zasobów takich jak dokumenty czy zdj cia o dodatkowe informacje na przykład imi i nazwisko autora dokumentu, tytuł lub data utworzenia. Przy pomocy metadanych opisywane s dokumenty elektroniczne, w szczególno ci dokumenty dost pne poprzez sieci komputerowe, np. strony WWW, a tak e dokumenty tworz ce nowoczesne biblioteki cyfrowe. Najprostszym przykładem jest znacznik HTML meta, który jest niewidoczny dla u ytkownika, ale mo e by wykorzystywany przez wyszukiwarki: <meta name="keywords" content="knowledge management, content management"> Jednym ze standardów metadanych jest Dublin Core Metadata Element Set (DCMES) 7 przeznaczony przede wszystkim do opisu zasobów sieciowych. Istnieje polska wersja tego standardu: PN-ISO 15836:2006 Informacja i dokumentacja. Zestaw elementów metadanych Dublin Core. Mamy standardy metadanych przeznaczone dla konkretnych dziedzin, przykładem jest EML (Ecological Metadata Language) 8, jest to specyfikacja opracowana dla ekologii. Inny przykład z dziedziny biologii to Darwin Core, który specyfikuje metadane dla informacji na temat geograficznego wyst powania gatunku. Zagadnienia meta danych porusza tak e norma ISO/IEC 11179, która okre la standard wymiany danych, opartej na metadanych, w heterogenicznym rodowisku. U ywana jest ponadto norma ustalaj ca opis dokumentu na poziomie rekordów na no niku magnetycznym ISO 2709 (wersja polska PN-ISO 2709: 2010 Informacja i dokumentacja. Format do wymiany informacji ). Zawiera ona ustalenia dotycz ce struktury rekordu bibliograficznego: układ, kolejno oraz sposób zapisywania danych. Kolejnym poj ciem wi cym si z tym zagadnieniem s taksonomie. Taksonomia (gr. taksis układ, porz dek + nomos prawo) powstała jako poddyscyplina systematyki organizmów, nauka o zasadach i metodach klasyfikowania, w szczególno ci o tworzeniu i opisywaniu jednostek systematycznych (taksonów) i wł czaniu ich w układ kategorii taksonomicznych. Obecnie wykorzystywana jest ona w rozmaitych dziedzinach nauki i ycia. W przypadku u ywania poj cia taksonomii w szerszym znaczeniu nie ma cisłej definicji, najcz ciej rozumiana jest ona jako drzewiasta struktura poj i obiektów. Przykładem mo e tu by podstawowy podział na kategorie w Wikipedii. Gdy stosujemy taksonomie pojawia si kilka problemów. Pierwszy zwi zany jest z metadanymi mo emy mie hierarchie matadanych (klas) i odpowiadaj ce im hierarchie obiektów (instancji) czasami konieczne jest rozró nienie tych dwu hierarchii. Drugi problem to trudno zastoso

4 158 Techniki organizacji i porz dkowania danych na poziomie semantycznym w naukach przyrodniczych wania hierarchicznego opisu do wielu zagadnie, nie wszystko da si opisa w postaci drzewa, st d pojawiaj si próby dodania do taksonomii dodatkowych zwi zków pomi dzy poj ciami, w Wikipedii s to na przykład kategorie zwi zane 9. Tak rozszerzona taksonomia staje si sieci (grafem) poj. Trzecim problemem jest sposób opisu (definicji) poj wyst puj cych w taksonomii, przydatne do tego zadania s słowniki. Najcz ciej poprzez słownik rozumiemy zbiór słów lub wyra e uło onych i opracowanych według jakiej zasady. Hasła najcz ciej s uło one w porz dku alfabetycznym. Spotykamy rozmaite rodzaje słowników, cz ma charakter ogólny jednak e ze wzgl dów praktycznych obecnie tworzonych jest wiele słowników tematycznych. Oprócz tradycyjnych słowników takich jak Słownik j zyka polskiego charakterystycznym przykładem jest Wikisłownik (Wiktionary), rozwijany obok Wikipedii dost pny tak e w j zyku polskim. Z punktu widzenia zarz dzania wiedz interesuj nas słowniki o silnie sformalizowanej strukturze, takie jak słowniki narzucone (controlled vocabulary słownictwo narzucone). Słownik narzucony to zbiór starannie dobranych słów i zwrotów, które s u ywane do oznaczania jednostek informacji, tak aby mogły by łatwiej znajdowane podczas wyszukiwania. Porz dkuj one takie zagadnienia jak synonimy, antonimy czy homogramy poprzez okre lenie zwi zków i zale no ci pomi dzy nimi. Najkrócej mówi c redukuj one niejasno ci zwi zane z naturalnymi j zykami, w których na przykład ta sama koncepcja mo e mie ró ne nazwy. Takie zbiory słów mog by łatwo wykorzystane do klasyfikacji zasobów np. przy u yciu metadanych. W słownikach narzuconych mog pojawi si tak e elementy taksonomii hierarchie. Wyró nia si rozmaite rodzaje takich słowników, najbardziej interesuj ce s tezaurusy. Tezaurus, według Wikipedii, to zbiór semantycznie i hierarchicznie powi zanych terminów, ułatwiaj cy wyszukiwanie pochodnych informacji lub słownik wyrazów bliskoznacznych doł czany do niektórych procesorów tekstu 10. Tradycyjnie rozumiany jest jako zbiór synonimów i antonimów. Historycznym przykładem w j zyku angielskim jest Roget s Thesaurus, współczesnym przykładem bazuj cym na idei tezaurusa jest WordNet, leksykalna baza danych dla j zyka angielskiego 11. WordNet grupuje słowa angielskie w zestawy synonimów o nazwie synsets, dostarcza równie ogólne definicje i zapisy ró nych semantycznych relacji pomi dzy tymi zestawami synonimów. Istniej dwa zdefiniowane standardy ISO dotycz ce tezaurusów: ISO 2788 opisuj cy zasady budowy tezaurusów jednoj zycznych (wersja polska PN-N-09018:1992 Tezaurus jednoj zyczny. Zasady tworzenia, forma i struktura ) oraz ISO 5964 dotycz cy tezaurusów wieloj zycznych. Obecnie trwaj prace nad poł czon rozszerzon wersj tych standardów ISO Norma ta okre la zasady budowania hierarchii poj ; dla danego terminu okre lany jest termin szerszy (to jest o jeden poziom wy ej w hierarchii Broader Term, skrót BT; według normy polskiej odpowiednikiem jest: SD szerszy deskryptor) oraz terminy o w szym znaczeniu (Narrower Term, skrót NT; według normy polskiej odpowiednikiem jest: WD w szy deskryptor). Ponadto zdefiniowany jest jeden termin zalecany (Preferred Term, skrót PT) spo ród równowa nych wariantów (Variant Term, skrót VT). Dodatkowo mamy terminy zwi zane z danym poj ciem (Related Term, skrót RT; według normy polskiej odpowiednikiem jest: KD kojarzeniowy deskryptor). Do wskazywania preferowanych terminów wykorzystuje si zwi zki Use (skrót U) oraz

5 Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management Nr 37, Use For (skrót UF), co w polskiej wersji zostało ustalone jako U/NU (u ywaj / nie u ywaj). Tak definiowane tezaurusy zawieraj informacje o zwi zkach pomi dzy poj ciami na poziomie semantycznym. Wy szy poziom organizacji semantycznej zapewniaj ontologie. Ontologia w informatyce to formalna reprezentacja pewnej dziedziny wiedzy, na któr składa si zapis zbiorów poj i relacji mi dzy nimi, który mo e słu y jednocze nie jako podstawa do wnioskowania o wła ciwo ci opisywanych ontologi poj. Mo na powiedzie, e ontologia jest to model do opisywania jakiej dziedziny, jest rozszerzeniem tezaurusa w tym sensie, e mo liwe jest swobodne definiowanie relacji (nie ma ogranicze do szersze / w sze itd.). Poj cie ontologia po raz pierwszy w dziedzinie informatyki u ył Gruber w 1993 roku. Podana definicja to ontologia jest jawn specyfikacj konceptualizacji 12. Według Grubera ontologie s cz sto uto samiane z taksonomicznymi hierarchiami klas, definicjami klas oraz odpowiednich relacji, ale nie musz by ograniczone do tych form. Wspólne elementy ontologii obejmuj : Instancje: konkretne istniej ce obiekty klas; Klasy: zbiory, kolekcje, koncepcje, typy obiektów lub rzeczy; Atrybuty: aspekty, wła ciwo ci, funkcje, wła ciwo ci lub parametry, które obiekty i klasy mog mie ; Relacje: sposoby w jaki klasy i obiekty mog by ze sob powi zane; Terminy funkcyjne: zło one struktury utworzone z niektórych relacji, które mog by stosowane w miejsce jednostkowego terminu w stwierdzeniach; Ograniczenia: formalnie opisy tego, co musi by spełnione, aby niektóre twierdzenia były akceptowane jako wej cie; Reguły: stwierdzenia w formie je eli to (if then), które opisuj logiczne wnioski, jakie mo na wyci gn z twierdzenia w okre lonej formie; Aksjomaty: twierdzenia (w tym reguły) w logicznej formie, które razem składaj si na ogóln teori, jak ontologia opisuje w swojej domenie aplikacji; Zdarzenia: zmiany atrybutów lub relacji. Ontologie maj znaczenie w wielu dziedzinach gdzie konieczne jest automatyczne wnioskowanie. Ontologie s u ywane w sztucznej inteligencji, realizacji sieci semantycznych, in ynierii systemów, in ynierii oprogramowania, informatyce biomedycznej, genetyce czy bibliotekoznawstwie. Ontologie potwierdziły, e s bardzo przydatnym narz dziem do reprezentowania wiedzy w sposób ułatwiaj cy wyci ganie wniosków z wiedzy 13. Powstaje problem jak zapisa ontologie, mo na posługiwa si notacjami graficznymi np. UML, mo na stosowa strukturalizowany j zyk naturalny jednak e, aby zbudowa efektywne technologie do zarz dzania wiedz, ontologia musi by zakodowana w formie mo liwej do automatycznego wykorzystania przez komputery. W ci gu ostatnich kilku lat opracowano kilka j zyków reprezentacji ontologii. S to przykładowo: CL (Common Logic) opublikowany jako standard ISO/IEC 24707:2007, jego zadaniem jest stworzenie ram dla rodziny j zyków opartych na logice pierwszego rz du, co ma docelowo ułatwi wymian i przekazywanie wiedzy w systemach komputerowych; CycL to j zyk ontologii u ywany przez projekt sztucznej inteligencji Cyc; IDEF5 (Integrated Definition for Ontology Description Capture Method) to j zyk modelowania wykorzystuj cy notacje graficzn, tworzenia i rozwijania ontologii; KIF (Knowledge Interchange Format) jest komputerowo zorientowanym j zykiem do 12 Gruber, T. A translation approach to portable ontologies. 13 Fensel, D., Ontologies, A Silver Bullet for Knowledge Management and Electronic Commerce.

6 160 Techniki organizacji i porz dkowania danych na poziomie semantycznym w naukach przyrodniczych wymiany wiedzy pomi dzy programami komputerowymi. Istnieje wiele innych j zyków ontologii, których w tym miejscu nie b dziemy wymienia, ale najbardziej interesuj ce wydaj si specyfikacje, opracowane przez World Wide Web Consortium, zwi zane z inicjatyw Sieci Semantycznej (Sematic Web) 14. Specyfikacje te wykorzystuj XML jako j zyk notacji. Podstaw inicjatywy jest RDF (Resource Description Framework) zaprojektowany jako specyfikacja modelu metadanych. Istnieje wiele mo liwych notacji RDF, ale RDF/XML jest podstawowa (chocia inne N3 lub Turtle s w wielu przypadkach bardzo przydatne). Nast pnym elementem jest RDFS (RDF Schema) zapewnienia on podstawowe elementy opisu ontologii. RDF zawiera jedynie informacje w postaci grafu skierowanego, natomiast RDFS wprowadza podstawowe poj cia, pozwalaj ce na strukturalne uporz dkowanie tego grafu. Kolejn rodzin specyfikacji jest SKOS (Simple Knowledge Organization System), po wi cony organizacji wiedzy, ma ona na celu dostarczenie narz dzia do ujednolicenia słowników narzuconych. Czwart specyfikacja jest OWL (ang. Web Ontology Language) j zyk o składni opartej na XML, oraz semantyce opartej na logice opisowej. Stanowi on rozszerzenie RDF i powstał głównie w celu reprezentacji i przetwarzania danych w sieci WWW w postaci ontologii. W tym momencie musimy wspomnie o dwóch bliskich inicjatywach, które stały si podstaw OWL: DAML i OIL. DAML (DARPA Agent Markup Language) został opracowany w USA przez DARPA (Defense Advanced Research Projects Agency) w celu reprezentacji danych do odczytu maszynowego dla sieci WWW, natomiast OIL (Ontology Inference Layer albo Ontology Interchange Language) został stworzony jako infrastruktura dla sieci semantycznej w Europie. Efektem poł czenia wysiłków był DAML + OIL, który stał si podstaw opracowania OWL. OWL, obecnie w wersji OWL 2, wydaje si by dobrym standardem do reprezentowania ontologii w ci gu najbli szych lat nie tylko dla sieci semantycznej ale tak e we wszystkich zagadnieniach zwi zanych z zarz dzaniem wiedz. Ontologie pomagaj nie tylko podczas wyszukiwania informacji, umo liwiaj interoperacyjno semantyczn w heterogenicznych, wieloj zycznych rodowiskach. Poniewa ontologie s niezale ne od modeli danych na ni szych poziomach, s one wykorzystywane do integracji rozmaitych ródeł danych. Dzi ki temu mo emy budowa narz dzia, które mog skutecznie przeszukiwa pliki, bazy danych, strony internetowe i inne zasoby na poziomie semantycznym, aby wydoby informacje i uchwyci jej znaczenie. Wielu twórców oprogramowania próbuje u y ontologii na du skal w semantycznej integracji aplikacji w rozproszonych organizacjach, oraz do stworzenia otwartej infrastruktury do szerokiej współpracy z innymi aplikacjami. 3. Implementacje tezaurusów i ontologii w naukach przyrodniczych Niew tpliwym liderem w implementacji technologii semantycznych w rolnictwie i naukach przyrodniczych jest FAO. Organizacja ta prowadzi serwis internetowy AIMS (Agricultural Information Management Standards) 15 po wi cony zwi kszaniu współpracy pomi dzy systemami informacyjnymi przeznaczonymi dla rolnictwa i dziedzin pokrewnych. Jednym z elementów serwisu jest AgMES (Agricultural Metadata Element set) inicjatywa, która ma za zadanie stworzy podstaw dla semantycznych standardów w dziedzinie rolnictwa w zakresie opisu i odkrywania zasobów, interoperacyjno ci i wymiany metadanych pomi dzy rozmaitymi rodzajami zasobów informacyjnych. Zakres metadanych AgMES jest znacznie obszerniejszy ni w Dublin Core. Na

7 Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management Nr 37, st pnym elementem serwisu AIMS jest AGROVOC wieloj zyczny, strukturalizowany i narzucony słownik terminologii dla rolnictwa, le nictwa, rybołówstwa, przemysłu spo ywczego i innych pokrewnych dziedzin (np. ochrona rodowiska). Dost p do AGROVOC mo liwy jest poprzez stron WWW, mo na równie pobra kopi lokaln w formacie SKOS, albo jako baz danych MySql, Postgres czy MS Access, wreszcie jako tekst znakowany lub w formacie ISO W Stanach Zjednoczonych opracowano National Agricultural Library Thesaurus, zawiera on terminy z rolnictwa, biologii i dziedzin pokrewnych jest dost pny w sieci lub do lokalnego u ytku w formacie XML, SKOS, PDF lub DOC. Interesuj cy jest tak e GeMET (GEneral Multilingual Environmental Thesaurus), który został opracowany przez Europejsk Agencj Ochrony rodowiska, obejmuj cy ogóln terminologi z zakresu rodowiska, mi dzy innymi jest słownictwo zwi zane z rolnictwem. Tezaurus dost pny jest w sieci a do u ytku lokalnego w formacie tabel mo liwych do importu do bazy MS Access oraz w formacie RDF. Istnieje polska wersja tezaurusa przygotowana przez Instytut Ochrony rodowiska 16. Tezaurus wieloj zyczny EuroVoc 17 dotyczy wszystkich zagadnie, którymi zajmuje si Unia Europejska, w tym równie rolnictwa. Rozwijany jest według zalece normy ISO 5964 i udost pniany w wersji internetowej, dost pny jest tak e w postaci pliku PDF oraz formacie SKOS. Historycznie pierwsze ontologie zwi zane z zagadnieniami zwi zanymi z rolnictwem powstały w dziedzinie biologii. Potrzeba biologicznych ontologii wzrosła w ostatnich latach w du ej mierze ze wzgl du na szybki rozwój du ych biologicznych baz danych. Na szczególn uwag zasługuje Gene Ontology (GO) 18, która stanowi od lat baz wiedzy w dziedzinie genetyki. Jest to wspólne przedsi wzi cie podj te w celu zaspokojenia potrzeby spójnego opisu genów w ró nych bazach danych. GO jest cz ci wi kszej inicjatywy OBO (Open Biomedical Ontologies pierwotnie Open Biological Ontologies). OBO powstała by by podstaw do tworzenia narzuconych słowników do wspólnego u ytku w ró nych domenach biologicznych i medycznych. Trzeba zauwa y, e został stworzony specjalny format reprezentacji ontologii nazwany OBO. Oprócz formatu OBO ontologia GO dost pna jest w formacie RDF oraz OWL, dodatkowo mo na korzysta z wersji w postaci relacyjnej bazy danych. Ciekaw inicjatyw w której tworzy si ontologie zwi zane z rolnictwem jest Animal Trait Ontology tworzona przez European Animal Disease Genomics Network of Excellence for Animal Heath and Foof Safety, nie jest ona jednak zwiazana z produkcja ro linn. Kolejna ontologia jest zwi zana z AIMS wspomnian inicjatyw prowadzon przez FAO. Ontologia ta ma ródło w projekcie AGROVOC a powstała poniewa zwykłe gromadzenie danych w bazach wiedzy okazało si niewystarczaj ce. Tak e na bazie AGROVOC powstaje Concept Server (CS) 19, jest to wersja tezaurusa w formacie OWL, ponadto CS ma mo liwo ci semantycznego okre lania relacji pomi dzy poj ciami, udost pnia tak e usługi sieciowe co umo liwi jego integracj przez niezale ne systemy w sieci. Kolejn inicjatyw jest Plant Ontology 20, której celem jest integracja słownictwa dla poszczególnych gatunków w jednolit ontologi dla ro lin kwitn cych: ry u, kukurydzy, rzodkiewnika (Arabidopsis) i innych okrytonasiennych (Angiosperms). Inne znane ontologie to Gramene Ontologies 21 to grupa ontologii która wykorzystuje tak e wymienion Plant Ontology; ontologia dla kukurydzy (Ontology for Maze) opracowana

8 162 Techniki organizacji i porz dkowania danych na poziomie semantycznym w naukach przyrodniczych przez Maize Mapping Project 22 oraz Ontologies & Controlled Vocabularies for Gene Annotation of Arabidopsis opracowane przez The Arabidopsis Information Resource Podsumowanie Obj to niniejszej pracy nie umo liwia pełnej prezentacji i analizy podstawowych sposobów porz dkowania i opisywania danych na poziomie semantycznym, oraz ich implementacji w dziedzinach powi zanych z rolnictwem. Powy szy niepełny przegl d stanowi punkt wyj ciowy dla stworzenia ontologii dla produkcji ro linnej. Jednym z celów projektu Narz dzia zarz dzania wiedz w produkcji ro linnej realizowanego w Katedrze Informatyki SGGW jest wła nie zbudowanie przykładowej ontologii dla rolnictwa w zakresie produkcji ro linnej w j zyku polskim jako wyj ciowym (jednocze nie utworzona b dzie wersja angielska powstałej struktury). B dzie ona stanowi narz dzie wykorzystane do projektowania i implementacji aplikacji do zarz dzania wiedz w rolnictwie. Na podstawie przedstawionych w poprzednim rozdziale implementacji wydaje si, e punktem startowym powinno by wykorzystanie EuroVoc oraz AGROVOC. W pierwszym etapie zostan wybrane najwa niejsze poj cia w j zyku polskim, nast pi okre lenie ich struktury, relacji mi dzy nimi, a tak e sposób, w jaki nale y rozumie poj cia i relacje. Nast pnie nast pi wst pna weryfikacja dobranych poj i relacji wzgl dem dost pnych dokumentów i portali po- wi conych rolnictwu w j zyku polskim. Kolejnym krokiem b dzie weryfikacja i uzupełnienie terminologii wzgl dem standardu agroxml. Powstanie ontologii umo liwi automatyczn współprac na poziomie semantycznym z rozmaitymi systemami, w ramach projektu zostan wykonane prototypowe aplikacje demonstruj ce mo liwo ci wyszukiwania na poziomie semantycznym i interoperacyjno ci. Bibliografia [1] Ackoff, R., From Data to Wisdom. Journal of Applied Systems Analysis 16, 1989: s.3 9. [2] Berezi ski M., Hołubiec J., Wagner D., Hierarchiczna struktura poznania piramida wiedzy, Polskie Stowarzyszenie Zarz dzania Wiedz Studia i Materiały, nr 19, Bydgoszcz 2009: s [3] Budzi ski R., Krakowiak M., Modelowanie zapyta i bazy reguł w regułowym j zyku zapyta z wykorzystaniem logiki rozmytej, Polskie Stowarzyszenie Zarz dzania Wiedz Studia i Materiały, nr 13, Bydgoszcz 2008: s [4] Chmielarz W., Techniki zarzadzania wiedza w koncepcji eksperckiego systemu informatycznego, Polskie Stowarzyszenie Zarz dzania Wiedz Studia i Materiały, nr 5, Bydgoszcz 2006: s [5] Fensel, D., Ontologies, A Silver Bullet for Knowledge Management and Electronic Commerce, Springer- Verlag Berlin Heidelberg, [6] Gruber, T., A translation approach to portable ontologies. Knowledge Acquisition, 5(2) 1993: s [7] [8]

9 Studies & Proceedings of Polish Association for Knowledge Management Nr 37, [9] [10] [11] [12] [13] [14] [15] [16] [17] [18] [19] [20] [21] Karwowski, W. Standardy oparte na XML w rolniczych systemach zarz dzania wiedz. Informatyka ku Przyszło ci, Warszawa TECHNIQUES OF ORGANIZATION AND ORDERING DATA ON THE SEMANTIC LEVEL IN THE LIFE SCIENCES Summary The paper presents the importance of an approach based on semantic technologies in information systems and in particular in knowledge management systems. There are discussed ways of organizing and describing data: metadata, taxonomies, dictionaries in particular thesauri, and ontologies. Also there are presented the main notations used in these technologies, in particular how to denote ontology. Then specific implementations of the technology in the natural sciences are descibed. The final part discusses the prospects for applying the described cases, to create an ontology for crop production. Keywords: metadata, taxonomy, thesaurus, ontology, knowledge management Katedra Informatyki Wydział Zastosowa Informatyki i Matematyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego ul. Nowoursynowska 159, Warszawa

Program szkoleniowy Efektywni50+ Moduł III Standardy wymiany danych

Program szkoleniowy Efektywni50+ Moduł III Standardy wymiany danych Program szkoleniowy Efektywni50+ Moduł III 1 Wprowadzenie do zagadnienia wymiany dokumentów. Lekcja rozpoczynająca moduł poświęcony standardom wymiany danych. Wprowadzenie do zagadnień wymiany danych w

Bardziej szczegółowo

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Zarządzanie czasem TOMASZ ŁUKASZEWSKI INSTYTUT INFORMATYKI W ZARZĄDZANIU Zarządzanie czasem w projekcie /49 Czas w zarządzaniu projektami 1. Pojęcie zarządzania

Bardziej szczegółowo

Przypomnienie najważniejszych pojęć z baz danych. Co to jest baza danych?

Przypomnienie najważniejszych pojęć z baz danych. Co to jest baza danych? Przypomnienie najważniejszych pojęć z baz danych. Co to jest baza danych? 1 Podstawowe pojęcia: 2 3 4 5 Dana (ang.data) najmniejsza, elementarna jednostka informacji o obiekcie będąca przedmiotem przetwarzania

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

Firma Informatyczna JazzBIT

Firma Informatyczna JazzBIT Artykuły i obrazy Autor: Stefan Wajda [zwiastun] 10.02.2006. Dodawanie i publikowanie artykułów to najczęstsze zadanie. I chociaż nie jest skomplikowane, może początkujacych wprawiać w zakłopotanie. Trzeba

Bardziej szczegółowo

GEO-SYSTEM Sp. z o.o. GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości Podręcznik dla uŝytkowników modułu wyszukiwania danych Warszawa 2007

GEO-SYSTEM Sp. z o.o. GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości Podręcznik dla uŝytkowników modułu wyszukiwania danych Warszawa 2007 GEO-SYSTEM Sp. z o.o. 02-732 Warszawa, ul. Podbipięty 34 m. 7, tel./fax 847-35-80, 853-31-15 http:\\www.geo-system.com.pl e-mail:geo-system@geo-system.com.pl GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości

Bardziej szczegółowo

Nowości w module: BI, w wersji 9.0

Nowości w module: BI, w wersji 9.0 Nowości w module: BI, w wersji 9.0 Copyright 1997-2009 COMARCH S.A. Spis treści Wstęp... 3 Obszary analityczne... 3 1. Nowa kostka CRM... 3 2. Zmiany w obszarze: Księgowość... 4 3. Analizy Data Mining...

Bardziej szczegółowo

Wpisany przez Piotr Klimek Wtorek, 11 Sierpień 2009 22:36 - Zmieniony Poniedziałek, 03 Czerwiec 2013 03:55

Wpisany przez Piotr Klimek Wtorek, 11 Sierpień 2009 22:36 - Zmieniony Poniedziałek, 03 Czerwiec 2013 03:55 Na początku PHP było przystosowane do programowania proceduralnego. Możliwości obiektowe wprowadzono z językiem C++ i Smalltalk. Obecnie nowy sposób programowania występuje w większości językach wysokopoziomowych

Bardziej szczegółowo

Jak usprawnić procesy controllingowe w Firmie? Jak nadać im szerszy kontekst? Nowe zastosowania naszych rozwiązań na przykładach.

Jak usprawnić procesy controllingowe w Firmie? Jak nadać im szerszy kontekst? Nowe zastosowania naszych rozwiązań na przykładach. Jak usprawnić procesy controllingowe w Firmie? Jak nadać im szerszy kontekst? Nowe zastosowania naszych rozwiązań na przykładach. 1 PROJEKTY KOSZTOWE 2 PROJEKTY PRZYCHODOWE 3 PODZIAŁ PROJEKTÓW ZE WZGLĘDU

Bardziej szczegółowo

W dobie postępującej digitalizacji zasobów oraz zwiększającej się liczby dostawców i wydawców

W dobie postępującej digitalizacji zasobów oraz zwiększającej się liczby dostawców i wydawców W dobie postępującej digitalizacji zasobów oraz zwiększającej się liczby dostawców i wydawców oferujących dostępy do tytułów elektronicznych, zarówno bibliotekarze jak i użytkownicy coraz większą ilość

Bardziej szczegółowo

JĘZYK UML JAKO NARZĘDZIE MODELOWANIA PROCESU PROJEKTOWO-KONSTRUKCYJNEGO

JĘZYK UML JAKO NARZĘDZIE MODELOWANIA PROCESU PROJEKTOWO-KONSTRUKCYJNEGO JĘZYK UML JAKO NARZĘDZIE MODELOWANIA PROCESU PROJEKTOWO-KONSTRUKCYJNEGO Andrzej BAIER, Tomasz R. LUBCZYŃSKI Streszczenie: W ostatnich latach można zaobserwować dynamiczny rozwój analizy zorientowanej obiektowo.

Bardziej szczegółowo

System zarządzania bazą danych (SZBD) Proces przechodzenia od świata rzeczywistego do jego informacyjnej reprezentacji w komputerze nazywać będziemy

System zarządzania bazą danych (SZBD) Proces przechodzenia od świata rzeczywistego do jego informacyjnej reprezentacji w komputerze nazywać będziemy System zarządzania bazą danych (SZBD) Proces przechodzenia od świata rzeczywistego do jego informacyjnej reprezentacji w komputerze nazywać będziemy modelowaniem, a pewien dobrze zdefiniowany sposób jego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr XLIII/356/08 Rady Miejskiej w Staszowie z dnia 23. 12.2008r sprawie przyjęcia Programu współpracy Gminy Staszów z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE MCPFE DO OCENY LASÓW I INNYCH GRUNTÓW LEŚNYCH CHRONIONYCH I ZE STATUSEM OCHRONNYM W EUROPIE

WYTYCZNE MCPFE DO OCENY LASÓW I INNYCH GRUNTÓW LEŚNYCH CHRONIONYCH I ZE STATUSEM OCHRONNYM W EUROPIE Living Forest Summit Czwarta Konferencja Ministerialna w sprawie Ochrony Lasów w Europie 28-30 kwietnia 2003 r., Wiedeń Austria WYTYCZNE MCPFE DO OCENY LASÓW I INNYCH GRUNTÓW LEŚNYCH CHRONIONYCH I ZE STATUSEM

Bardziej szczegółowo

Postanowienia ogólne. Usługodawcy oraz prawa do Witryn internetowych lub Aplikacji internetowych

Postanowienia ogólne. Usługodawcy oraz prawa do Witryn internetowych lub Aplikacji internetowych Wyciąg z Uchwały Rady Badania nr 455 z 21 listopada 2012 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Uchwała o poszerzeniu możliwości

Bardziej szczegółowo

InsERT GT Własne COM 1.0

InsERT GT Własne COM 1.0 InsERT GT Własne COM 1.0 Autor: Jarosław Kolasa, InsERT Wstęp... 2 Dołączanie zestawień własnych do systemu InsERT GT... 2 Sposób współpracy rozszerzeń z systemem InsERT GT... 2 Rozszerzenia standardowe

Bardziej szczegółowo

Dziedziczenie : Dziedziczenie to nic innego jak definiowanie nowych klas w oparciu o już istniejące.

Dziedziczenie : Dziedziczenie to nic innego jak definiowanie nowych klas w oparciu o już istniejące. Programowanie II prowadzący: Adam Dudek Lista nr 8 Dziedziczenie : Dziedziczenie to nic innego jak definiowanie nowych klas w oparciu o już istniejące. Jest to najważniejsza cecha świadcząca o sile programowania

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania treścią

Systemy zarządzania treścią Gorgol Michał, Zawiślak Bartłomiej, Pańczyk Beata Systemy zarządzania treścią 1. Wstęp Systemy zarządzania treścią (ang. Content Management System CMS), są to systemy dzięki którym stworzenie strony czy

Bardziej szczegółowo

Projektowanie bazy danych

Projektowanie bazy danych Projektowanie bazy danych Pierwszą fazą tworzenia projektu bazy danych jest postawienie definicji celu, założeo wstępnych i określenie podstawowych funkcji aplikacji. Każda baza danych jest projektowana

Bardziej szczegółowo

Edycja geometrii w Solid Edge ST

Edycja geometrii w Solid Edge ST Edycja geometrii w Solid Edge ST Artykuł pt.: " Czym jest Technologia Synchroniczna a czym nie jest?" zwracał kilkukrotnie uwagę na fakt, że nie należy mylić pojęć modelowania bezpośredniego i edycji bezpośredniej.

Bardziej szczegółowo

Microsoft Management Console

Microsoft Management Console Microsoft Management Console Konsola zarządzania jest narzędziem pozwalającym w prosty sposób konfigurować i kontrolować pracę praktycznie wszystkich mechanizmów i usług dostępnych w sieci Microsoft. Co

Bardziej szczegółowo

Część 2 struktura e-paczki

Część 2 struktura e-paczki e-paczka, czyli wysyłam dokumenty do e-urzędu. Andrzej Matejko, Mirosław Januszewski Stowarzyszenie PEMI Część 2 struktura e-paczki.. zaraz po opublikowaniu pierwszej części opracowania otrzymaliśmy szereg

Bardziej szczegółowo

Marcin Werla mwerla@man.poznan.pl

Marcin Werla mwerla@man.poznan.pl Dobre praktyki udostępniania on-line baz bibliograficznych i pełnotekstowych Marcin Werla mwerla@man.poznan.pl Udostępnianie on-line baz bibliograficznych i pełnotekstowych Budując i udostępniając bazę

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa Zamawiający: Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych Politechniki Warszawskiej 00-662 Warszawa, ul. Koszykowa 75 Przedmiot zamówienia: Produkcja Interaktywnej gry matematycznej Nr postępowania: WMiNI-39/44/AM/13

Bardziej szczegółowo

Jeśli jednostka gospodarcza chce wykazywać sprawozdania dotyczące segmentów, musi najpierw sporządzać sprawozdanie finansowe zgodnie z MSR 1.

Jeśli jednostka gospodarcza chce wykazywać sprawozdania dotyczące segmentów, musi najpierw sporządzać sprawozdanie finansowe zgodnie z MSR 1. Jeśli jednostka gospodarcza chce wykazywać sprawozdania dotyczące segmentów, musi najpierw sporządzać sprawozdanie finansowe zgodnie z MSR 1. Wprowadzenie Ekspansja gospodarcza jednostek gospodarczych

Bardziej szczegółowo

Regulamin korzystania z wypożyczalni online Liberetto. z dnia 22.11.2011 r., zwany dalej Regulaminem

Regulamin korzystania z wypożyczalni online Liberetto. z dnia 22.11.2011 r., zwany dalej Regulaminem Regulamin korzystania z wypożyczalni online Liberetto stanowiącej aplikację systemu Cyfrowej Biblioteki Polskiej Piosenki z dnia 22.11.2011 r., zwany dalej Regulaminem Aplikacja do wypożyczeń Liberetto

Bardziej szczegółowo

Podstawa programowa kształcenia ogólnego informatyki w gimnazjum

Podstawa programowa kształcenia ogólnego informatyki w gimnazjum 1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego informatyki w gimnazjum Obowiązująca podstawa programowa nauczania informatyki w gimnazjum, w odniesieniu do propozycji realizacji tych zagadnień w podręcznikach

Bardziej szczegółowo

Generowanie kodów NC w środowisku Autodesk Inventor 2014

Generowanie kodów NC w środowisku Autodesk Inventor 2014 Biuletyn techniczny Inventor nr 41 Generowanie kodów NC w środowisku Autodesk Inventor 2014 Opracowanie: Tomasz Jędrzejczyk 2014, APLIKOM Sp. z o.o. 94-102 Łódź ul. Nowe Sady 6 tel.: (+48) 42 288 16 00

Bardziej szczegółowo

PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW LOGISTYCZNYCH PROJEKT SYSTEMY LOGISTYCZNE PODSTAWY TEORETYCZNE

PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW LOGISTYCZNYCH PROJEKT SYSTEMY LOGISTYCZNE PODSTAWY TEORETYCZNE 1 PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW LOGISTYCZNYCH PROJEKT SYSTEMY LOGISTYCZNE PODSTAWY TEORETYCZNE LITERATURA: 2 Hans Christian Pfohl Systemy logistyczne. Podstawy organizacji i zarządzania Instytut Logistyki i Magazynowania,

Bardziej szczegółowo

KATEDRA INFORMATYKI STOSOWANEJ PŁ ANALIZA I PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH

KATEDRA INFORMATYKI STOSOWANEJ PŁ ANALIZA I PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH KATEDRA INFORMATYKI STOSOWANEJ PŁ ANALIZA I PROJEKTOWANIE SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH Przygotował: mgr inż. Radosław Adamus 1 1 Na podstawie: Subieta K., Język UML, V Konferencja PLOUG, Zakopane, 1999. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Administrator Konta - osoba wskazana Usługodawcy przez Usługobiorcę, uprawniona w imieniu Usługobiorcy do korzystania z Panelu Monitorującego.

Administrator Konta - osoba wskazana Usługodawcy przez Usługobiorcę, uprawniona w imieniu Usługobiorcy do korzystania z Panelu Monitorującego. REGULAMIN USŁUGI NAVIEXPERT MONITORING I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Regulamin sporządzony został przez spółkę prawa polskiego (PL) NaviExpert Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Poznaniu

Bardziej szczegółowo

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence.

Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. Informacje dla kadry zarządzającej Zobacz to na własne oczy. Przyszłość już tu jest dzięki rozwiązaniu Cisco TelePresence. 2010 Cisco i/lub firmy powiązane. Wszelkie prawa zastrzeżone. Ten dokument zawiera

Bardziej szczegółowo

Archiwum Prac Dyplomowych

Archiwum Prac Dyplomowych Archiwum Prac Dyplomowych Instrukcja dla studentów Ogólna procedura przygotowania pracy do obrony w Archiwum Prac Dyplomowych 1. Student rejestruje pracę w dziekanacie tej jednostki uczelni, w której pisana

Bardziej szczegółowo

ZASADY REKRUTACJI KANDYDATÓW DO XVIII LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. JANA ZAMOYSKIEGO NA ROK SZKOLNY 2016/2017

ZASADY REKRUTACJI KANDYDATÓW DO XVIII LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. JANA ZAMOYSKIEGO NA ROK SZKOLNY 2016/2017 XVIIILO.4310.5.2016 XVIII LO im. Jana Zamoyskiego ZASADY REKRUTACJI KANDYDATÓW DO XVIII LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. JANA ZAMOYSKIEGO NA ROK SZKOLNY 2016/2017 I. Podstawa prawna 1. Ustawa z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

Olsztyn, dnia 30 lipca 2014 r. Poz. 2682 UCHWAŁA NR LIII/329/2014 RADY GMINY JONKOWO. z dnia 26 czerwca 2014 r.

Olsztyn, dnia 30 lipca 2014 r. Poz. 2682 UCHWAŁA NR LIII/329/2014 RADY GMINY JONKOWO. z dnia 26 czerwca 2014 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA WARMIŃSKO-MAZURSKIEGO Olsztyn, dnia 30 lipca 2014 r. Poz. 2682 UCHWAŁA NR LIII/329/2014 RADY GMINY JONKOWO z dnia 26 czerwca 2014 r. w sprawie określenia zasad i trybu przeprowadzania

Bardziej szczegółowo

POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM. Vademecum doradztwa edukacyjno-zawodowego. Akademia

POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM. Vademecum doradztwa edukacyjno-zawodowego. Akademia POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM PLANOWANIE DZIAŁAŃ Określanie drogi zawodowej to szereg różnych decyzji. Dobrze zaplanowana droga pozwala dojechać do określonego miejsca w sposób, który Ci

Bardziej szczegółowo

DANE UCZESTNIKÓW PROJEKTÓW (PRACOWNIKÓW INSTYTUCJI), KTÓRZY OTRZYMUJĄ WSPARCIE W RAMACH EFS

DANE UCZESTNIKÓW PROJEKTÓW (PRACOWNIKÓW INSTYTUCJI), KTÓRZY OTRZYMUJĄ WSPARCIE W RAMACH EFS DANE UCZESTNIKÓW PROJEKTÓW (PRACOWNIKÓW INSTYTUCJI), KTÓRZY OTRZYMUJĄ WSPARCIE W RAMACH EFS Dane uczestników projektów, którzy otrzymują wsparcie w ramach EFS Dane uczestnika Lp. Nazwa Możliwe wartości

Bardziej szczegółowo

Bazy danych informacje podstawowe

Bazy danych informacje podstawowe Bazy danych informacje podstawowe Ten artykuł zawiera krótkie omówienie baz danych czym są, jakie spełniają zadania i do czego służą poszczególne części bazy danych. Użyta terminologia dotyczy baz danych

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY

POWIATOWY URZĄD PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY ul. Piłsudskiego 33, 33-200 Dąbrowa Tarnowska tel. (0-14 ) 642-31-78 Fax. (0-14) 642-24-78, e-mail: krda@praca.gov.pl Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 5/2015 Powiatowej Rady Rynku Pracy

Bardziej szczegółowo

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawa, 16 maja 2016 r. Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie

Bardziej szczegółowo

Nazwa kierunku Gospodarka przestrzenna

Nazwa kierunku Gospodarka przestrzenna Nazwa kierunku Gospodarka przestrzenna Tryb studiów stacjonarne Profil studiów ogólnoakademicki Wydział Wydział Nauk o Ziemi Opis kierunku Studia drugiego stopnia na kierunku Gospodarka przestrzenna trwają

Bardziej szczegółowo

Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im. Komisji Edukacji Narodowej w Jaworze

Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im. Komisji Edukacji Narodowej w Jaworze Załącznik nr 1 do zarządzenia nr 9/11/12 dyrektora PCKZ w Jaworze z dnia 30 marca 2012 r. Regulamin organizacji przetwarzania i ochrony danych osobowych w Powiatowym Centrum Kształcenia Zawodowego im.

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r.

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków oraz postanowienia przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej

Bardziej szczegółowo

V. Wymagania dla wsparcia projektu oraz nadzoru eksploatacyjnego... 6

V. Wymagania dla wsparcia projektu oraz nadzoru eksploatacyjnego... 6 ZAŁĄCZNIK NR 5 Postępowania nr EU/12/ZI/ZZ/2011o udzielenie zamówienia w trybie przetargu nieograniczonego na: Opracowanie, wykonanie i wdrożenie SYSTEMU BOOKINGÓW DLA LINII ŻEGLUGOWYCH SPECYFIKACJA TECHNICZNA

Bardziej szczegółowo

Centrum Informatyki "ZETO" S.A. w Białymstoku. Instrukcja użytkownika dla urzędników nadających uprawnienia i ograniczenia podmiotom w ST CEIDG

Centrum Informatyki ZETO S.A. w Białymstoku. Instrukcja użytkownika dla urzędników nadających uprawnienia i ograniczenia podmiotom w ST CEIDG Centrum Informatyki "ZETO" S.A. w Białymstoku Instrukcja użytkownika dla urzędników nadających uprawnienia i ograniczenia podmiotom w ST CEIDG BIAŁYSTOK, 12 WRZEŚNIA 2011 ograniczenia podmiotom w ST CEIDG

Bardziej szczegółowo

Opis modułu analitycznego do śledzenia rotacji towaru oraz planowania dostaw dla programu WF-Mag dla Windows.

Opis modułu analitycznego do śledzenia rotacji towaru oraz planowania dostaw dla programu WF-Mag dla Windows. Opis modułu analitycznego do śledzenia rotacji towaru oraz planowania dostaw dla programu WF-Mag dla Windows. Zadaniem modułu jest wspomaganie zarządzania magazynem wg. algorytmu just in time, czyli planowanie

Bardziej szczegółowo

Gdynia: Księgowość od podstaw Numer ogłoszenia: 60337-2012; data zamieszczenia: 15.03.2012 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - usługi

Gdynia: Księgowość od podstaw Numer ogłoszenia: 60337-2012; data zamieszczenia: 15.03.2012 OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - usługi 1 z 5 2012-03-15 12:05 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.pupgdynia.pl Gdynia: Księgowość od podstaw Numer ogłoszenia: 60337-2012;

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Zasobami by CTI. Instrukcja

Zarządzanie Zasobami by CTI. Instrukcja Zarządzanie Zasobami by CTI Instrukcja Spis treści 1. Opis programu... 3 2. Konfiguracja... 4 3. Okno główne programu... 5 3.1. Narzędzia do zarządzania zasobami... 5 3.2. Oś czasu... 7 3.3. Wykres Gantta...

Bardziej szczegółowo

Projekt z dnia 2 listopada 2015 r. z dnia.. 2015 r.

Projekt z dnia 2 listopada 2015 r. z dnia.. 2015 r. Projekt z dnia 2 listopada 2015 r. R O Z P O R Z Ą D Z E N I E M I N I S T R A P R A C Y I P O L I T Y K I S P O Ł E C Z N E J 1) z dnia.. 2015 r. w sprawie treści, formy oraz sposobu zamieszczenia informacji

Bardziej szczegółowo

System plików NTFS. Charakterystyka systemu plików NTFS

System plików NTFS. Charakterystyka systemu plików NTFS System plików NTFS System NTFS (New Technology File System) powstał w trakcie prac nad sieciową wersją systemu Windows NT. Stąd też wynikają podstawowe właściwości funkcjonale systemu przejawiające się

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN OKRESOWYCH OCEN PRACOWNIKÓW URZĘDU GMINY LIMANOWA ORAZ KIEROWNIKÓW JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH GMINY LIMANOWA

REGULAMIN OKRESOWYCH OCEN PRACOWNIKÓW URZĘDU GMINY LIMANOWA ORAZ KIEROWNIKÓW JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH GMINY LIMANOWA Załącznik do Zarządzenia Wójta Gminy Limanowa nr 78/2009 z dnia 10 grudnia 2009 r. REGULAMIN OKRESOWYCH OCEN PRACOWNIKÓW URZĘDU GMINY LIMANOWA ORAZ KIEROWNIKÓW JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH GMINY LIMANOWA

Bardziej szczegółowo

Regulamin rekrutacji uczniów do klasy pierwszej Szkoły Podstawowej im. Maksymiliana Wilandta w Darzlubiu. Podstawa prawna: (Dz.U.2014 poz.

Regulamin rekrutacji uczniów do klasy pierwszej Szkoły Podstawowej im. Maksymiliana Wilandta w Darzlubiu. Podstawa prawna: (Dz.U.2014 poz. Regulamin rekrutacji uczniów do klasy pierwszej Szkoły Podstawowej im. Maksymiliana Wilandta w Darzlubiu Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie o światy (Tekst jednolity Dz. U.z 2004

Bardziej szczegółowo

Konferencja pt.: "Zielona administracja za sprawą EMAS Ministerstwo Środowiska, 25 lutego 2015 r. e-remasjako narzędzie zielonej administracji

Konferencja pt.: Zielona administracja za sprawą EMAS Ministerstwo Środowiska, 25 lutego 2015 r. e-remasjako narzędzie zielonej administracji Konferencja pt.: "Zielona administracja za sprawą EMAS Ministerstwo Środowiska, 25 lutego 2015 r. e-remasjako narzędzie zielonej administracji 1 Wdrażanie zrównoważonego rozwoju wymaga integracji procesu

Bardziej szczegółowo

Metadane. Przykry obowiązek czy przydatny zasób?

Metadane. Przykry obowiązek czy przydatny zasób? Metadane Przykry obowiązek czy przydatny zasób? A D A M I W A N I A K Administracja publiczna a ustawa o Infrastrukturze Informacji Przestrzennej, Kielce, 13-14 października 2011 r. Problem nadmiaru informacji

Bardziej szczegółowo

Opis zmian funkcjonalności platformy E-GIODO wprowadzonych w związku z wprowadzeniem możliwości wysyłania wniosków bez podpisu elektronicznego

Opis zmian funkcjonalności platformy E-GIODO wprowadzonych w związku z wprowadzeniem możliwości wysyłania wniosków bez podpisu elektronicznego Opis zmian funkcjonalności platformy E-GIODO wprowadzonych w związku z wprowadzeniem możliwości wysyłania wniosków bez podpisu elektronicznego Wstęp. Dodanie funkcjonalności wysyłania wniosków bez podpisów

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/20/2015 RADY GMINY PRZELEWICE. z dnia 24 lutego 2015 r.

UCHWAŁA NR IV/20/2015 RADY GMINY PRZELEWICE. z dnia 24 lutego 2015 r. UCHWAŁA NR IV/20/2015 RADY GMINY PRZELEWICE z dnia 24 lutego 2015 r. w sprawie zasad i standardów wzajemnego informowania się jednostek samorządu terytorialnego i organizacji pozarządowych o planach, zamierzeniach

Bardziej szczegółowo

PROJEKTOWANIE PROCESÓW PRODUKCYJNYCH

PROJEKTOWANIE PROCESÓW PRODUKCYJNYCH PROJEKTOWANIE PROCESÓW PRODUKCYJNYCH Do celów projektowania naleŝy ustalić model procesu wytwórczego: Zakłócenia i warunki otoczenia Wpływ na otoczenie WEJŚCIE materiały i półprodukty wyposaŝenie produkcyjne

Bardziej szczegółowo

Jakie są te obowiązki wg MSR 41 i MSR 1, a jakie są w tym względzie wymagania ustawy o rachunkowości?

Jakie są te obowiązki wg MSR 41 i MSR 1, a jakie są w tym względzie wymagania ustawy o rachunkowości? Jakie są te obowiązki wg MSR 41 i MSR 1, a jakie są w tym względzie wymagania ustawy o rachunkowości? Obowiązki sprawozdawcze według ustawy o rachunkowości i MSR 41 Przepisy ustawy o rachunkowości w zakresie

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity)

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) Dz.U.98.21.94 1998.09.01 zm. Dz.U.98.113.717 art. 5 1999.01.01 zm. Dz.U.98.106.668 art. 31 2000.01.01 zm. Dz.U.99.99.1152 art. 1 2000.04.06 zm. Dz.U.00.19.239 art. 2 2001.01.01 zm. Dz.U.00.43.489 art.

Bardziej szczegółowo

Regulamin Pracy Komisji Rekrutacyjnej w Publicznym Przedszkolu Nr 5 w Kozienicach

Regulamin Pracy Komisji Rekrutacyjnej w Publicznym Przedszkolu Nr 5 w Kozienicach Regulamin Pracy Komisji Rekrutacyjnej w Publicznym Przedszkolu Nr 5 w Kozienicach Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991 o systemie oświaty (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r., poz. 2156 ze zm.),

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁ A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. z dnia 18 października 2012 r. w sprawie ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych

UCHWAŁ A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. z dnia 18 października 2012 r. w sprawie ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych UCHWAŁ A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 18 października 2012 r. w sprawie ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych Senat, po rozpatrzeniu uchwalonej przez Sejm na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Wsparcie sektora nauki i innowacyjnych przedsiębiorstw w latach 2014-2020 - załoŝenia krajowego programu operacyjnego Marcin Łata Dyrektor Departamentu Zarządzania Programami Konkurencyjności i Innowacyjności

Bardziej szczegółowo

Regulamin korzystania z aplikacji mobilnej McDonald's Polska

Regulamin korzystania z aplikacji mobilnej McDonald's Polska Regulamin korzystania z aplikacji mobilnej McDonald's Polska I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1.1. Niniejszy regulamin ( Regulamin ) określa zasady korzystania z aplikacji mobilnej McDonald s Polska uruchomionej

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA NAUCZANIA PRZEDMIOTU RACHUNKOWOŚĆ SKOMPUTERYZOWANA" NA WYDZIALE ZARZĄDZANIA UNIWERSYTETU GDAŃSKIEGO

KONCEPCJA NAUCZANIA PRZEDMIOTU RACHUNKOWOŚĆ SKOMPUTERYZOWANA NA WYDZIALE ZARZĄDZANIA UNIWERSYTETU GDAŃSKIEGO KONCEPCJA NAUCZANIA PRZEDMIOTU RACHUNKOWOŚĆ SKOMPUTERYZOWANA" NA WYDZIALE ZARZĄDZANIA UNIWERSYTETU GDAŃSKIEGO Grzegorz Bucior Uniwersytet Gdański, Katedra Rachunkowości 1. Wprowadzenie Rachunkowość przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA DOSTĘPU. Działanie 2.1,,E-usługi dla Mazowsza (typ projektu: e-administracja, e-zdrowie)

KRYTERIA DOSTĘPU. Działanie 2.1,,E-usługi dla Mazowsza (typ projektu: e-administracja, e-zdrowie) Załącznik nr 1 do Uchwały nr / II / 2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego na lata 201-2020 KRYTERIA DOSTĘPU Działanie 2.1,,E-usługi dla Mazowsza (typ projektu:

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php?

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php? 1 z 6 2013-10-03 14:58 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php?id=221 Szczecin: Usługa zorganizowania szkolenia specjalistycznego

Bardziej szczegółowo

XChronos Rejestracja czasu pracy

XChronos Rejestracja czasu pracy SYSTEM REJESTRACJI CZASU PRACY XChronos Rejestracja czasu pracy Najważniejsze cechy zgodność z kodeksem pracy w zakresie rejestracji czasu pracy tworzenie i drukowanie różnorodnych raportów wysyłanie bilansu

Bardziej szczegółowo

Instalacja programu. Omówienie programu. Jesteś tu: Bossa.pl

Instalacja programu. Omówienie programu. Jesteś tu: Bossa.pl Jesteś tu: Bossa.pl Program Quotes Update to niewielkie narzędzie ułatwiające pracę inwestora. Jego celem jest szybka i łatwa aktualizacja plików lokalnych z historycznymi notowaniami spółek giełdowych

Bardziej szczegółowo

Chmura obliczeniowa. do przechowywania plików online. Anna Walkowiak CEN Koszalin 2015-10-16

Chmura obliczeniowa. do przechowywania plików online. Anna Walkowiak CEN Koszalin 2015-10-16 Chmura obliczeniowa do przechowywania plików online Anna Walkowiak CEN Koszalin 2015-10-16 1 Chmura, czyli co? Chmura obliczeniowa (cloud computing) to usługa przechowywania i wykorzystywania danych, do

Bardziej szczegółowo

Chemoinformatyczne bazy danych - Wprowadzenie do technologii baz danych. Andrzej Bąk

Chemoinformatyczne bazy danych - Wprowadzenie do technologii baz danych. Andrzej Bąk Chemoinformatyczne bazy danych - Wprowadzenie do technologii baz danych Andrzej Bąk Wstęp Zarys Co to jest baza danych? Podstawy teorii baz danych Klasyfikacja baz danych Organizacja danych w relacyjnej

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 82/15 WÓJTA GMINY WOLA KRZYSZTOPORSKA. z dnia 21 lipca 2015 r.

ZARZĄDZENIE NR 82/15 WÓJTA GMINY WOLA KRZYSZTOPORSKA. z dnia 21 lipca 2015 r. ZARZĄDZENIE NR 82/15 WÓJTA GMINY WOLA KRZYSZTOPORSKA w sprawie wprowadzenia regulaminu korzystania z systemu e-podatki w Urzędzie Gminy Wola Krzysztoporska Na podstawie art. 31 oraz art. 33 ust. 3 ustawy

Bardziej szczegółowo

UMOWA NR... NA ŚWIADCZENIE USŁUG SZKOLENIOWO - DORADCZYCH

UMOWA NR... NA ŚWIADCZENIE USŁUG SZKOLENIOWO - DORADCZYCH UMOWA NR... NA ŚWIADCZENIE USŁUG SZKOLENIOWO - DORADCZYCH w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007-2013 Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich Działanie 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH dr Wojciech R. Wiewiórowski DOLiS - 035 1997/13/KR Warszawa, dnia 8 sierpnia 2013 r. Pan Sławomir Nowak Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej

Bardziej szczegółowo

Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa

Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa Wpływ zmian klimatu na sektor rolnictwa Elżbieta Budka I posiedzenie Grupy Tematycznej ds. Zrównoważonego Rozwoju Obszarów Wiejskich Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Warszawa, 30 listopada 2010 r.

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015. Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi.

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015. Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi. RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi. CEL EWALUACJI: PRZEDMIOT EWALUACJI: Skład zespołu: Anna Bachanek

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ OCENY OKRESOWEJ DLA STANOWISK PRACOWNICZYCH

ARKUSZ OCENY OKRESOWEJ DLA STANOWISK PRACOWNICZYCH Załącznik Nr 5 Do Regulaminu okresowych ocen pracowników Urzędu Miasta Piekary Śląskie zatrudnionych na stanowiskach urzędniczych, w tym kierowniczych stanowiskach urzędniczych oraz kierowników gminnych

Bardziej szczegółowo

FUNDACJA EUROPEJSKI INSTYTUT INŻYNIERII BIOMEDYCZNEJ

FUNDACJA EUROPEJSKI INSTYTUT INŻYNIERII BIOMEDYCZNEJ FUNDACJA EUROPEJSKI INSTYTUT INŻYNIERII BIOMEDYCZNEJ (fragment statutu) Celem Fundacji jest: a) tworzenie efektu synergii pomiędzy projektami realizowanymi na poziomie krajowym i w innych regionach; b)

Bardziej szczegółowo

KLAUZULE ARBITRAŻOWE

KLAUZULE ARBITRAŻOWE KLAUZULE ARBITRAŻOWE KLAUZULE arbitrażowe ICC Zalecane jest, aby strony chcące w swych kontraktach zawrzeć odniesienie do arbitrażu ICC, skorzystały ze standardowych klauzul, wskazanych poniżej. Standardowa

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Załącznik nr 1 OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA I. Informacje ogólne Przedmiotem postępowania jest wdrożenie platformy komunikacyjnej poprzez zapewnienie możliwości dwukierunkowej wymiany danych dotyczących

Bardziej szczegółowo

System wielokryterialnej optymalizacji systemu traderskiego na rynku kontraktów terminowych

System wielokryterialnej optymalizacji systemu traderskiego na rynku kontraktów terminowych System wielokryterialnej optymalizacji systemu traderskiego na rynku kontraktów terminowych Bartłomiej Wietrak 1 1 Wydział Inżynierii Mechanicznej i Informatyki Kierunek informatyka, Rok IV Streszczenie

Bardziej szczegółowo

WEBML I UML JAKO NARZĘDZIA PROJEKTOWANIA APLIKACJI INTERNETOWYCH

WEBML I UML JAKO NARZĘDZIA PROJEKTOWANIA APLIKACJI INTERNETOWYCH śyła Kamil 1 WebML, UML, MDE, aplikacje internetowe WEBML I UML JAKO NARZĘDZIA PROJEKTOWANIA APLIKACJI INTERNETOWYCH Niniejszy artykuł przedstawia najbardziej znaczące róŝnice pomiędzy notacją WebML oraz

Bardziej szczegółowo

Zamawiający potwierdza, że zapis ten należy rozumieć jako przeprowadzenie audytu z usług Inżyniera.

Zamawiający potwierdza, że zapis ten należy rozumieć jako przeprowadzenie audytu z usług Inżyniera. Pytanie nr 1 Bardzo prosimy o wyjaśnienie jak postrzegają Państwo możliwość przeliczenia walut obcych na PLN przez Oferenta, który będzie składał ofertę i chciał mieć pewność, iż spełnia warunki dopuszczające

Bardziej szczegółowo

Paweł Selera, Prawo do odliczenia i zwrotu podatku naliczonego w VAT, Wolters Kluwer S.A., Warszawa 2014, ss. 372

Paweł Selera, Prawo do odliczenia i zwrotu podatku naliczonego w VAT, Wolters Kluwer S.A., Warszawa 2014, ss. 372 Paweł Selera, Prawo do odliczenia i zwrotu podatku naliczonego w VAT, Wolters Kluwer S.A., Warszawa 2014, ss. 372 I Odliczenie i zwrot podatku naliczonego to podstawowe mechanizmy funkcjonowania podatku

Bardziej szczegółowo

Metodologia badania satysfakcji mieszkańców z realizacji polityk publicznych

Metodologia badania satysfakcji mieszkańców z realizacji polityk publicznych Załącznik nr 1 do Uchwały Rady Miasta Płocka Nr 862/L/2014 Metodologia badania satysfakcji mieszkańców z realizacji polityk publicznych Opracowanie w ramach projektu Potencjał Działanie Rozwój: nowy wymiar

Bardziej szczegółowo

PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy

PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy Warszawa, dnia 03 marca 2016 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW PK1.8201.1.2016 Panie i Panowie Dyrektorzy Izb Skarbowych Dyrektorzy Urzędów Kontroli Skarbowej wszyscy Działając na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Motywuj świadomie. Przez kompetencje.

Motywuj świadomie. Przez kompetencje. styczeń 2015 Motywuj świadomie. Przez kompetencje. Jak wykorzystać gamifikację i analitykę HR do lepszego zarządzania zasobami ludzkimi w organizacji? 2 Jak skutecznie motywować? Pracownik, który nie ma

Bardziej szczegółowo

2) Drugim Roku Programu rozumie się przez to okres od 1 stycznia 2017 roku do 31 grudnia 2017 roku.

2) Drugim Roku Programu rozumie się przez to okres od 1 stycznia 2017 roku do 31 grudnia 2017 roku. REGULAMIN PROGRAMU OPCJI MENEDŻERSKICH W SPÓŁCE POD FIRMĄ 4FUN MEDIA SPÓŁKA AKCYJNA Z SIEDZIBĄ W WARSZAWIE W LATACH 2016-2018 1. Ilekroć w niniejszym Regulaminie mowa o: 1) Akcjach rozumie się przez to

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zwołaniu Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy TELL Spółka Akcyjna z siedzibą w Poznaniu na dzień 11 sierpnia 2014 r.

Ogłoszenie o zwołaniu Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy TELL Spółka Akcyjna z siedzibą w Poznaniu na dzień 11 sierpnia 2014 r. Ogłoszenie o zwołaniu Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy TELL Spółka Akcyjna z siedzibą w Poznaniu na dzień 11 sierpnia 2014 r. I. Zarząd TELL S.A., działając zgodnie art.399 1 k.s.h., niniejszym

Bardziej szczegółowo

Pytania i odpowiedzi oraz zmiana treści SIWZ

Pytania i odpowiedzi oraz zmiana treści SIWZ Warszawa, dnia 08.11.2013 r. Pytania i odpowiedzi oraz zmiana treści SIWZ Dotyczy: postępowania na rozbudowę sieci lokalnej, strukturalnej i dedykowanej 230V w budynku Teatru Wielkiego Opery Narodowej,

Bardziej szczegółowo

biuro@cloudtechnologies.pl www.cloudtechnologies.pl Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia

biuro@cloudtechnologies.pl www.cloudtechnologies.pl Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Warszawa, 11 kwietnia 2016 roku Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia w sprawie przyjęcia porządku obrad Zwyczajne Walne Zgromadzenie przyjmuje następujący porządek obrad: 1. Otwarcie Zgromadzenia,

Bardziej szczegółowo

Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci

Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci Roman Batko Korzy ci wynikaj ce ze standaryzacji procesów w organizacjach publicznych a zarz dzanie jako ci Uniwersytet Jagiello ski wypracowanie i upowszechnienie najbardziej skutecznej i efektywnej dobrej

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

Bazy danych. Andrzej Łachwa, UJ, 2013 andrzej.lachwa@uj.edu.pl www.uj.edu.pl/web/zpgk/materialy 9/15

Bazy danych. Andrzej Łachwa, UJ, 2013 andrzej.lachwa@uj.edu.pl www.uj.edu.pl/web/zpgk/materialy 9/15 Bazy danych Andrzej Łachwa, UJ, 2013 andrzej.lachwa@uj.edu.pl www.uj.edu.pl/web/zpgk/materialy 9/15 Przechowywanie danych Wykorzystanie systemu plików, dostępu do plików za pośrednictwem systemu operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Wolontariat w Polsce. Gimnazjum Szkoła ponadgimnazjalna. Scenariusz lekcji wychowawczej z wykorzystaniem burzy mózgów. 45 min

Wolontariat w Polsce. Gimnazjum Szkoła ponadgimnazjalna. Scenariusz lekcji wychowawczej z wykorzystaniem burzy mózgów. 45 min Gimnazjum Szkoła ponadgimnazjalna Scenariusz lekcji wychowawczej z wykorzystaniem burzy mózgów 45 min Wolontariat w Polsce Autorka scenariusza: Małgorzata Wojnarowska Cele lekcji: Uczeń: wyjaśnia znaczenie

Bardziej szczegółowo