Wydawnictwo WAM, Kraków, ul. Kopernika 26. Barbara Borowska. Joanna Wysocka-Panasiewicz

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wydawnictwo WAM, 1999 31-501 Kraków, ul. Kopernika 26. Barbara Borowska. Joanna Wysocka-Panasiewicz"

Transkrypt

1

2

3

4 Wydawnictwo WAM, Kraków, ul. Kopernika 26 Redakcja Barbara Borowska Projekt okładki Joanna Wysocka-Panasiewicz Z finansowym wsparciem Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej ze środków Republiki Federalnej Niemiec Mit finanzieller Unterstützung der Stiftung für deutsch-polnische Zusammenarbeit aus Mitteln der Bundesrepublik Deutschland Zdjęcia udostępnione przez Dział Dokumentacji Mechanicznej Archiwum Państwowego Muzeum w Oświęcimiu ISBN NIHIL OBSTAT. Przełożony Prowincji Polski Południowej Towarzystwa Jezusowego ks. Adam Żak SJ, Kraków, dn. 11 lutego 1998 r., l.dz. 36/98.

5 Człowiek patrzy na to, co widoczne dla oczu, Pan natomiast patrzy na serce (1 Sm 16,7) Pracę tępoświęcam ofiarom Auschwitz

6

7 SPIS TREŚCI PRZEDMOWA WPROWADZENIE Część pierwsza BIOGRAFIA I. Wstęp Źródła Wiarygodny? II. Zasadnicze etapy życia ( ) Katolickie dzieciństwo ( ) Zerwanie ze środowiskiem rodzinnym ( ) Nowy dom wśród kolegów w korpusie ochotniczym Mord kapturowy w Parchim Więzienie i refleksja nad sobą ( ) U Artamanów ( ) III. Służba w SS: samowiedza i pierwsze zadania ( ) Wstąpienie do SS BormanniHimmler Samoświadomość SS a) Streszczona przez Hössa b) Fanatyczna wiara c) Zakon SS d) Moralność SS e) Obozy koncentracyjne dla wrogów państwa f) Słowianie g) Żydzi h) Cyganie i) Chrześcijaństwo

8 j) Wierność Führerowi k) Bóg? W Dachau a) Wobec wroga za drutami b) Współczucie c) Źli i dobrzy strażnicy d) Kamienna maska e) Dlaczego Höss nie oponuje? f) Świadectwa Sachsenhausen a) Faza konsolidacji b) Twarde prawa wojny IV. Komendant w Auschwitz Moje główne zadanie Stosunek Hössa do jego kolegów z SS a) Koleżeństwo b) Stosunek do przełożonych w ramach SS c) Stosunek do kolegów z SS w Auschwitz Stosunek Hössa do więźniów a) Zewnętrzne warunki zakwaterowania b) Praca więźniów c) Traktowanie więźniów d) Eksperymenty medyczne e) Prywatni więźniowie f) Nielegalne wzbogacenie? Endlösung a) Zadanie b) Spojrzenie na ofiary c) Wyrzuty sumienia d) Wytrwał pomimo rozterek Życie prywatne a) Idylla b) Przestrzeń mieszkalna c) Hedwig Höss d) Afery miłosne

9 e) Dzieci f) Homoseksualista? g) Konie V.Kres Koniec świata Proces zbrodniarzy wojennych a) Gotowość do złożenia zeznań b) W Norymberdze c) W Krakowie d) W Warszawie Nawrócenie a) Powrót do człowieczeństwa b) Spowiedź c) Ostatnia droga ILUSTRACJE Część druga ANTROPOLOGICZNO-TEOLOGICZNA ANALIZA BIOGRAFII Część druga A BÓG A ZŁO. ROZWAŻANIA FUNDAMENTALNE I. Wstęp II. Struktura dobra Podejście metodyczne do pierwotnej dobroci człowieka Powołanie do miłości a) Przedpierwotna podatność b) Twarza w twarz c) Szczere nieskończone pragnienie Świat ilya a) Miłość wcielona w konkret b) Język Współżycie społeczne a) Poważanie b) Władza

10 5. Wymiar boski a) Illéité b) Świat jako dzieło stworzenia c) Lud Boży Potrafić umierać III. Odpadnięcie od dobra Zło istnieje a) Jak objawia się zło? b) Przyczyna możliwości odstępstwa od absolutnego dobra Odwrócenie się odboga a) Lęk przed śmiercia, który przychodzi z zewna trz b) Rozpacz, wewnętrzna strona lęku c) Dalekość Boga d) Wolność IV. Struktura zła Pan i niewolnik BYCIE jako fundamentalny idol Rozszczepienie Skłonność do zła a grzech pierworodny Idoliczny stosunek do świata a) Moc sfery zmysłowej b) Ideologia Idoliczna relacja do człowieka a) Próba zapewnienia sobie akceptacji b) Próba usunięcia wymiaru nieskończoności przez urzeczowienie c) Próba wyeliminowania Innego Idoliczna relacja do Boga a) Bóg w obrazie świata b) Bóg w praktyce religijnej Sumienie immanentne systemowi a) Wyła czony głos sumienia b) Idoliczne sumienie do wewna trz c) Idoliczne sumienie na zewna trz

11 9. Niszczycielska wybujałość zła V. Wybawienie Roszczenie Boga a) Wyrzut sumienia b) Spotkanie Boga c) Lęk przed decyzja Objawienie Boga a) Wydarzenie Objawienia b) Przekazywanie Objawienia c) Poznanie grzechu Nawrócenie a) Rewolucja serca b) Wina i pokuta c) À-Dieu d) Przebaczenie e) Nowa droga f) Po śmierci? Cywilizacja miłości a) Jednostronnie głoszony pokój b) Przemoc podyktowana miłościa c) Lud Boży Część druga B INTERPRETACJA ŚWIADECTW BIOGRAFICZNYCH I. Wstęp II. Droga do postawy idolicznej Miłość zakłada miłość a) Przedpierwotna relacja do Boga b) Ludzkie pośrednictwo c) Zamkniętość d) Odpowiedzialność e) Nadużycie religii Wyłamanie się a) Żołnierz z powołania b) Płomień wiary wygasa

12 3. Decyzja a) Kryzys b) Ucieczka w BYCIE c) Decyzja sumienia? d) Nowa orientacja e) Ale co w tej orientacji było fałszywego? III. Życie w uzależnieniu od idola Religijność idoliczna a) Teoretyczne odpowiedzi na tęsknotę religijna b) Wymiar osobowy tęsknoty religijnej Główne zadanie a) Od celu życia do głównego zadania b) Opętanie Sumienie a) Zobojętnienie b) Wyrzuty sumienia i zwycięstwo sumienia idolicznego c) Uzasadnienie d) Anonimowy chrześcijanin? Wyobcowanie a) Wyobcowanie względem ofiar b) Wyobcowanie względem swoich c) Wyobcowanie względem siebie samego d) Wyobcowanie względem rzeczowego postrzegania rzeczywistości IV. Droga wyprowadzająca z uzależnienia od idola Załamanie się systemu idolicznego a) Trwanie b) Krytyka c) Odrzucenie Nawrócenie a) Odnalazłem mego Boga b) Wyznanie winy c) Odpuszczenie d) Skrucha i zadośćuczynienie e) Odpowiedzialność Kościoła wobec ofiar

13 EPILOG ANEKS Skróty Skróty cytowanych prac Wykaz źródeł i literatury A. Materiały dotycza ce biografii Rudolfa Hössa B. Literatura filozoficzno-teologiczna Streszczenie angielskie

14

15 PRZEDMOWA Od 1996 roku dzień 27 stycznia dzień wyzwolenia obozu zagłady Auschwitz-Birkenau obchodzony jest w Niemczech jako narodowy dzień pamięci ofiar nazizmu. Słowo Auschwitz stało się symbolem moralnej katastrofy niemieckiej jeśli zgoła nie europejskiej kultury w XX wieku. Po Auschwitz świat jest już inny, niż był dawniej, i nieskończenie większa stała się nasza odpowiedzialność za godność człowieka, za pokój i pojednanie, ale też nieskończenie bardziej palące stało się pytanie o Boga 1. Niniejsza praca wynikła z mojego pragnienia, abym jako Niemiec po Auschwitz mógł przyczynić sięjakoś do sprawy pokoju. Bez tego jej Sitz im Leben (osadzenia w realiach życiowych), które poniżej pragnę krótko opisać, nie można jej we właściwy sposób zrozumieć. Jako ochotnik ruchu Aktion Sühnezeichen-Friedensdienste (Akcja Znaków Pokuty/Służba dla Pokoju) przebywałem w latach po maturze prawie przez półtora roku w Izraelu i przez większość tego czasu pracowałem w domu dla dzieci fizycznie upośledzonych. W ramach przygotowania do tej służby byliśmy wtedy również w Polsce, przede wszystkim na terenie byłego obozu Auschwitz w Oświęcimiu. Od tamtego czasu temat ten nie schodzi mi z myśli. Jako wikary w Mönchengladbach uczestniczyłem w latach w pracach zarządu tamtejszego Towarzystwa Współpracy Chrześcijańsko-Żydowskiej. Jeszcze w r przy okazji pobytu w Polsce poznałem w Oświęcimiu ks. Jerzego Brońkę i powziąłem wtedy myśl, aby zamieszkać na jakiś czas w Oświęcimiu i na miarę swoich możliwości być znakiem pojednania. Myśl ta ziściła się w roku 1990 dzięki życzliwemu stanowisku mojego ówczesnego, niestety jużśp. biskupa Klausa Hemmerle, ordynariusza Akwizgranu, i metropolity krakowskiego kard. Franciszka Macharskiego. 1 Podkreślenie niektórych słów w tekście, a także w cytatach, za pomocą kursywy pochodzi jeśli nie zaznaczono inaczej od autora niniejszej pracy i ma służyć uwypukleniu pewnych myśli przewodnich. Słowo Bóg pisane jest zawsze kursywą z wyjątkiem cytatów i miejsc, w których występuje ono w sensie ideologicznym. 15

16 Od tego czasu mieszkam w Oświęcimiu, w parafii pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP i dzielę dzień powszedni z ludźmi żyjącymi i pracującymi w tym 50-tysięcznym mieście. Pamięć o Auschwitz nie określa (poza terenem Muzeum) jego codzienności, ale odciska wyraźne piętno na wszystkich niemal świeckich i religijnych uroczystościach i na większości kontaktów z cudzoziemcami. Wielu starszych ludzi pamięta czasy wojny, a młodsi opowieści swoich rodziców i dziadków. W okresie Bożego Narodzenia w parafii odbywa się Opłatek dla byłych więźniów. Doświadczanie tego wzajemnego przenikania się Auschwitz i normalnego życia jest dla mnie bardzo ważne. Zależało mi na tym, aby na temat mojej pracy Bóg a zło w świetle biografii i wypowiedzi Rudolfa Hössa, komendanta Auschwitz rozmawiać również z byłymi więźniami nie tylko w celu uzyskania merytorycznych informacji, ale także dla zweryfikowania mojego punktu widzenia. Moi najważniejsi interlokutorzy w tym przedmiocie mieszkają w Oświęcimiu. Pan Kazimierz Smoleń, po wojnie student prawa na KULu, na zlecenie sędziego śledczego w procesie Hössa, dr. Jana Sehna, opracowywał akta tego procesu; potem był dyrektorem Państwowego Muzeum Oświęcim- Brzezinka i długoletnim wiceprezesem Międzynarodowego Komitetu Oświęcimskiego. Przedyskutowałem z nim całą część historyczną niniejszej pracy. Do założycieli Muzeum należy pan Tadeusz Szymański, który dziś jeszcze mieszka na jego terenie; w r otrzymał on za swoją działalność na polu niemiecko-polskiego pojednania Krzyż Zasługi Republiki Federalnej Niemiec. Pan Adam Jurkiewicz, przywieziony do obozu w pierwszym transporcie, pracował jako więzień w stajni, gdzie Höss często przychodził. Pani Zofia Pohorecka była mi pomocna w poszukiwaniu dokumentów w archiwum Muzeum, przede wszystkim zaś wspierała moralnie moje przedsięwzięcie. Wszystkim im dziękuję serdecznie za pomoc! Pani Halina Birenbaum, która przebywała w obozie jako dziecko, mieszka obecnie w Izraelu i często odwiedza Oświęcim. Myśląc o ofiarach, napisała ona: Ich walki, cierpienie i śmierć to pryzmat, przez który widzę i mierzę wszystko 2. Tej perspektywie chciałbym również ja w miarę swoich sił być wierny. 2 H. BIRENBAUM, Jak można w słowach. Wybór wierszy, Centrum Dialogu, Kraków- Oświęcim 1995, nr

17 Dziękuję pracownikom Państwowego MuzeumOświęcim-Brzezinka za chętną i wszechstronną pomoc, zwłaszcza w zakresie poszukiwań archiwalnych. W r ukończyłem kurs dla przewodników po Muzeum. Od początku miałem też kontakt z różnymi grupami, które odwiedzały Auschwitz i przeważnie pozostawały pod głębokim wrażeniem tego, co tu ujrzały. Tematu Auschwitz nie można należycie pojąć, jeśli nie ugodzi on człowieka w samo centrum jego duszy. Dla mnie stał się on również doświadczeniem religijnym. Bardzo pomocne było mi przy tym życie religijne w Oświęcimiu. Można tam zawsze znaleźć miejsca modlitwy, i czułem, jak modlitwa mojej parafii mnie wspiera. Niemal każdego tygodnia chodziłem po rozległym terenie byłego obozu w Brzezince i pytałem w duszy: Czego Wy, ofiary, ode mnie oczekujecie? Co mam, Boże, czynić? Gdyby nie częsta modlitwa, prawdopodobnie nie udźwignąłbym tego brzemienia, jakim było codzienne pytanie siebie o moją odpowiedzialność po Auschwitz. W ten sposób coraz jaśniejsza stawała się we mnie świadomość tej odpowiedzialności, a zarazem rosło głębokie zaufanie do wierności Boga. Jednocześnie z zamieszkaniem w Oświęcimiu rozpocząłem studia na Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie. Kiedy powiedziałem memu przyszłemu promotorowi ks. Adamowi Kubisiowi, profesorowi eklezjologii i teologii fundamentalnej, że chciałbym pisać coś na temat Auschwitz, zaproponował mi, abym się zajął autobiografią Rudolfa Hössa. Ks. prof. Kubiś, który pamiętał jeszcze wyraźnie swoje doświadczenia z Niemcami podczas wojny, pracował po wojnie jako wikary przez pewien czas m.in. w Oświęcimiu i w Wadowicach. W latach pięćdziesiątych wyszły w Polsce w przekładzie zapiski Hössa. Zarówno one, jak i fakt spowiedzi Hössa wywarły na młodym kapłanie głębokie wrażenie. Jestem księdzu prof. Kubisiowi bardzo wdzięczny za podsunięcie mi tego tematu. Było dla mnie rzeczą ważną, aby biografią Hössa zajmować się niejako w imieniu ofiar, które mnie pytają: Czy rozumiesz, jak coś takiego było możliwe? Ks. prof. Kubiś prosił mnie, abym postarał się o współpracę niemieckiego profesora. Tak więc współpromotorem niniejszej pracy został ks. Bernhard Casper, profesor chrześcijańskiej filozofii religii na wydziale teologii katolickiej uniwersytetu we Fryburgu Bryzgowijskim. Praca ta jest zatem od samego początku, już z racji swojej genezy, dziełem niemiecko- 17

18 polskiej współpracy. Księdzu prof. Casperowi jestem bardzo wdzięczny za pełną zaangażowania opiekę naukową. Szczególnie pomogło mi wprowadzenie w filozofię Emmanuela Lévinasa Żyda, który poszukiwał odnowienia myśli filozoficznej po Auschwitz. Odczuwam wielką wdzięczność wobec Lévinasa, którego dane mi było poznać tylko poprzez jego dzieła. Wgłębianie się w studium jego filozofii było dla mnie jakby szkołą miłości. Jego temat jest również moim tematem: Jak można ocalić miłość? Wychodząc od jego myśli mogłem łatwo w teologicznej części pracy opisać wzajemny stosunek chrześcijan i Żydów tak, aby był on wolny od konfrontacji i oznaczał wzajemne wzbogacenie. Chciałem też przez to być wierny zasadniczemu zwrotowi, jakiego Kościół katolicki, wstrząśnięty faktem Auschwitz, dokonał na Soborze Watykańskim II w swoim stosunku do judaizmu 3. Praca ta jest jakby uczestnictwem w żywej rozmowie. Pragnie ona wraz z tymi, którzy zostali dotknięci rzeczywistością Auschwitz, zrozumieć, jak coś takiego było możliwe, i przyczynić siędo budowania pogodniejszej przyszłości. Dlatego jest ona z natury rzeczy czymś nie w pełni zakończonym i otwartym na krytykę. W tę rozmowę wnoszę siebie z moją własną tożsamością. Nie jestem historykiem ani psychologiem, socjologiem czy politykiem, lecz katolickim teologiem i kapłanem. Moje pytanie brzmi: Jak wiara ma się do życia, jak życie ma się do wiary? Moim tematem jest spotkanie mojej chrześcijańskiej wiary z rzeczywistością Auschwitz. Czy światło wiary może rozjaśnić znaczenie tego, co się tutaj wydarzyło? Czy z kolei to, co się tutaj wydarzyło, rzuca jakieś nowe światło lub cień na znaczenie wiary? Dlatego praca ta jest również walką o moją własną tożsamość i pytaniem o wiarę mego Kościoła. Höss został wychowany po katolicku, a jego ojciec ślubował, że zostanie on kapłanem. Zawód, jakiego doznał ze strony katolickiego środowiska, sprawił, że począł szukać sensu życia gdzie indziej i w końcu stał się pełnym misjonarskiego zapału narodowymsocjalistą. W polskim więzieniu powrócił do wiary katolickiej. W jakim sensie wiara czy konkretna praktyka kościelna zostaje przez to zakwestionowana lub potwierdzona? Pracę tę rozumiem jako przyczynek 3 Deklaracja o stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich Nostra aetate z Na temat prehistorii tego dokumentu por. komentujący wstęp prał. Johannesa ÖSTERREICHERA w: Lexikon für Theologie und Kirche, Das Zweite Vatikanische Konzil, t. II, Freiburg (Br.)/Basel/Wien 1967, s

19 do rachunku sumienia, do którego Kościół jest wezwany u schyłku drugiego tysiąclecia po narodzeniu Chrystusa 4.Żadna poważna refleksja nad rolą chrześcijaństwa w Europie nie może przejść obojętnie obok Auschwitz. Ale chodzi mi nie tylko o Kościół. Chodzi o ludzi w Europie, na naszej kuli ziemskiej, i o fundamenty, jakich potrzebujemy, aby móc współżyć ze sobą w pokoju. Napisałem tę pracę, aby pomóc na bazie pamięci o czasie, który nas rozdzielił, budować przyszłość, która nas połączy. Z niezmierzoną grozą Auschwitz nie uporamy się nigdy. Ale podobnie jak Auschwitz składało się z wielu małych kroków, tak ja swoim małym krokiem chciałbym się przyczynić do tworzenia pokoju w poczuciu odpowiedzialności wobec wczorajszych i potencjalnych jutrzejszych ofiar, w poczuciu odpowiedzialności wobec Boga. Szalom! Oświęcim, Wielkanoc 1996 r. Niniejsza praca jest pełnym przekładem mojej rozprawy doktorskiej, nosza cej tytuł: Gott und das Böse im Hinblick auf die Biografie und die Selbstzeugnisse von Rudolf Höss, kommandant von Auschwitz [Bóg a zło w świetle biografii i wypowiedzi Rudolfa Hössa, komendanta Auschwitz], napisanej na Wydziale Teologicznym Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie w ramach seminarium naukowego z teologii fundamentalnej pod kierunkiem ks. prof. dr. hab. Bernharda Caspera (Alberts-Ludwigs- Universität Freiburg) i ks. prof. dr. hab. Adama Kubisia (PAT) w Krakowie w 1996 roku. 4 Gdy zatem zbliża się ku końcowi drugie tysiąclecie chrześcijaństwa, jest rzeczą słuszną, aby Kościół w sposób bardziej świadomy wziął na siebie ciężar grzechu swoich synów, pamiętając o wszystkich tych sytuacjach z przeszłości, w których oddalili się oni od ducha Chrystusa i od Jego Ewangelii i zamiast dać świadectwo życia inspirowanego wartościami wiary ukazali światu przykłady myślenia i działania, będące w istocie źródłem antyświadectwa i zgorszenia Jan Paweł II, Tertio millenio adveniente, list apostolski z , nr

20 Niemiecka wersja tejże pracy została opublikowana w Lipsku (Benno Verlag) w 1997 roku pt. Und Sie hatten nie Gevissensbisse? Die Biografie von Rudolf Höss, Kommandant von Auschwitz, und die Frage nach seiner Verantwortung vor Gott und den Menschen. Część antropologiczno-teologiczna została wydana przez Wydawnictwo Naukowe Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie w 1997 roku pt. Bóg a zło. Refleksja antropologiczno-teologiczna.

21 WPROWADZENIE Teologia, mówienie o Bogu, jest zawsze owocem spotkania się ze sobą wiary i życia. Wiara rozświetla życie, życie zadaje pytania wierze. Niniejsza praca z zakresu teologii fundamentalnej, zatytułowana: Bóg a zło w świetle biografii i wypowiedzi Rudolfa Hössa, komendanta Auschwitz, jest owocem mojego spotkania jako wierzącego chrześcijanina ze świadectwami o Auschwitz. Układ pracy jest oparty na następującej koncepcji: W części 1, będącej przedstawieniem historycznym, staram się możliwie rzeczowo opisać życie, z którym w tej pracy ma być skonfrontowana wiara. Nie chciałem być twórcą jakiejś teologii po Auschwitz, który nie zna konkretów tego miejsca. W tej części powstrzymujęsię od jakichkolwiek sądów wartościujących. Chodzi tu przede wszystkim o dostrzeżenie,co się w życiu Rudolfa Hössa wydarzyło i jak on sam to interpretował. Obfitość cytatów ma umożliwić dotarcie z maksymalnym autentyzmem do jego samoświadomości. Oceną zajmuje się część 2 pracy. Aspekt krytyczny w tej pierwszej części wyraża się głównie tym, że działalność Hössa zostaje tu ukazana również z perspektywy ofiar. Część 2 jest próbą antropologiczno-teologicznej analizy biografii, dokonanej dwustopniowo. Najpierw następuje fundamentalna refleksja (część 2a) jeszcze bez odniesienia wprost do Auschwitz na temat Bóg a zło z perspektywy wiary. W ten sposób w dwóch pierwszych częściach pracy (1 + 2A) przedstawione są spotykające się bieguny: rzeczywistość Auschwitz i perspektywa wiary. Dopiero potem dochodzi jako część 2B bezpośrednia interpretacja świadectw dotyczących biografii Rudolfa Hössa. Ta przejrzysta konstrukcja ma ułatwić Czytelnikowi śledzenie toku myślowego autora i ewentualnie zachowanie krytycznego dystansu, który pozwoli mu wytworzyć sobie własny pogląd. Pomimo to w pracy tej od samego początku przenikają się wzajemnie metodycznie pośrednio życie i wiara, zanim jeszcze nastąpi w trzeciej części ich zestawienie ze sobą. Część filozoficzno-teologiczną (2A) napisałem po zapoznaniu się z materiałem źródłowym. Także Emmanuel Lévinas rozumie wyraźnie swoją filozofię, na której w znacznej mierze się opieram, jako filozofię po Auschwitz. Problemy, wynikające ze 21

22 spotkania z Auschwitz i z biografią Rudolfa Hössa, są więc od początku w tym opracowaniu obecne. Biografię (część 1) napisałem po ukończeniu części teoretycznej. Dlatego nosi ona ślady tego, co mi nasunęła refleksja fundamentalnoteologiczna. Dobra teologia nie jest możliwa inaczej jak tylko w takim wzajemnym przenikaniu się wiary i życia przy jednoczesnej trosce o uczciwość intelektualną. Zanim przystąpimy do oceny dokumentów biograficznych w oparciu o naszą analizę fundamentalnoteologiczną, trzeba przypomnieć, że mamy przed sobą jedynie dokumenty. Nie możemy wejrzeć w tajniki duszy człowieka nazwiskiem Rudolf Höss ani innych wspomnianych tu ludzi. Mamy jedynie wypowiedzi, które możemy różnie interpretować. Człowiek w swojej nieskończonej tajemnicy pozostaje poza tymi świadectwami. Nigdy więc np. nie dowiemy się chociaż świadectwa dostarczają nam pod tym względem pewnych wskazówek jak naprawdę funkcjonowało sumienie Hössa. Dlatego zadaniem niniejszej pracy nie jest docieczenie w ścisłym sensie prawdy o Rudolfie Hössie. Podobnie z drugiej strony refleksja teologiczna może nas najwyżej przybliżyć do zrozumienia tajemnicy tego życia. Nigdy nie będziemy mogli twierdzić, że zrozumieliśmy już wszystko. Ten sam dystans, jaki pozostaje między człowiekiem a dokumentami, dotyczy też prób teoretycznej interpretacji. Zamiarem niniejszej pracy jest raczej poprzez spotkanie z pewną ekstremalną biografią z perspektywy wiary wyciągnięcie nauki dla siebie samego. Jakie wskazówki, mogące powiedzieć nam coś o naszym własnym życiu, mogące nas ostrzec i ukierunkować, zawierają w sobie te dokumenty? Każdy z nas ma na swój sposób kontakt z tajemnicą własnego życia, tak więc praca ta pragnie przede wszystkim służyć własnej odpowiedzialności każdego Czytelnika. Swoją autobiografię, zatytułowaną Moja dusza. Rozwój, życie i przeżycia, zakończył Höss w lutym 1947 r. w Krakowie słowami: Niechaj opinia publiczna widzi nadal we mnie krwiożercza bestię, okrutnego sadystę, mordercę milionów, inaczej bowiem szerokie masy nie moga sobie wyobrazić komendanta Oświęcimia. Nie rozumieja one, że także i on miał serce, że nie był zły 5. 5 Autobiografia Rudolfa Hössa, komendanta obozu oświęcimskiego, przeł. W. Grzymski, Warszawa 1990 (w dalszym ciągu cyt. jako Autobiografia), s

23 Tekst ten utrafia w sedno: Höss nie był pozbawionym sumienia zwierzęciem, jakąś krwiożerczą bestią. Höss nie był okrutnym sadystą w sensie człowieka chorego, którego nie można pociągać do odpowiedzialności. Ale był przecież mordercą milionów. Właśnie dlatego, że miał serce, był odpowiedzialny i dopiero z tej perspektywy można w ogóle postawić pytanie, czy był zły. Mniej więcej dwa miesiące po napisaniu powyższych słów, pod koniec swego życia, dostrzegł to, jak się wydaje, sam. Do swego najstarszego syna napisał na pożegnanie: Ba dź człowiekiem kieruja cym się przede wszystkim głębokim uczuciem człowieczeństwa. Naucz się samodzielnie myśleć i mieć własnepogla dy; nie przejmuj wszystkiego bezkrytycznie jako bezwzględna prawdę. Ucz się z mego życia. Największym błędem mego życia było to, że wszystkiemu, co przychodziło «z góry», wierzyłem i nie odważyłem się mieć najmniejszych wa tpliwości odnośnie do prawdziwości tego, co głoszono. Idź przez życie z otwartymi oczyma. Nie ba dź jednostronny, we wszystkich sprawach rozważaj za i przeciw. We wszystkim, co będziesz czynił, nie kieruj się wyła cznie rozumem, lecz zważaj zwłaszcza na głos swego serca 6. Zważać zwłaszcza na głos swego serca, kierować się przede wszystkim głębokim uczuciem człowieczeństwa i pod tym kątem patrzeć na wszystko krytycznie to nie tylko dokładne przeciwieństwo postawy członka SS: ukazuje to również samą istotę zawodu, jakiego doznał w swoim życiu Rudolf Höss. Problem serca będzie motywem przewodnim naszej oceny. Jest to podstawowe pytanie o to miejsce w człowieku, w którym decyduje się sprawa jego otwartości i zamkniętości, w którym relacje względem innych ludzi i nieskończona tęsknota do Boga znajdują konkretne ukierunkowanie. Pytanie o Boga i zło w biografii i świadectwach o sobie samym Rudolfa Hössa jest pytaniem o miłość w jego życiu. Gdzie relacja z Bogiem ma swoje osadzenie w życiu? Relacja do Boga jest relacjądo tajemnicy miłości, która absolutnie akceptuje, a jednocześnie wzywa do nieskończonej odpowiedzialności wobec innych ludzi. Postawy, 6 Autobiografia, s

24 które w swoim mniemaniu są dalekie od Boga, a jednak radykalnie ufają miłości, są więc anonimowymi relacjami z Bogiem. Ponieważ jednak relacja z Bogiem i miłość są wzajemnie nierozdzielne, należy odróżniać od nich to, co podaje siebie za relację z Bogiem, w rzeczywistości zaś jest idoliczną, daleką od miłości, egoistyczną, a więc w gruncie rzeczy ateistyczną, tylko tak zwaną relacją z Bogiem. Dlatego kiedy pytamy o Boga, szukamy miłości. Nasze rozważania postępują w ślad za łukiem, jaki zatacza linia życiowa Hössa: na początku fanatycznie katolickie wychowanie w nienagannym na pozór domu rodzinnym, potem zerwanie z kręgiem rodzinnym, znalezienie nowej ojczyzny w środowisku żołnierskim i w SS, fanatyczne zaangażowanie w duchu narodowego socjalizmu w Auschwitz, i wreszcie załamanie się świata narodowosocjalistycznego i powrót do wiary katolickiej. Postępując za tą linią, pytamy, jak ma się ona do miłości. Pytać w biografii Hössa o Boga znaczy pytać o to, gdzie spotyka się on z nieskończonym wezwaniem do rozdania swego życia w miłości. Pytać w biografii Hössa o zło znaczy pytać o to, gdzie uchyla się on od odpowiedzialności, do której wzywa miłość, i egoistycznie zamyka się w sobie. Tym, co odciska na człowieku istotne piętno, co wyznacza mu jego miejsce w czasie i w przestrzeni i ma zasadniczy wpływ na jego dalszy rozwój, jest jego prehistoria. Stanowi ona grunt, na którym spełnia się relacja z Bogiem i podejmowana jest wszelka wolna decyzja. Prehistoria ta tworzy nie tylko zewnętrzne warunki, ale także wewnętrzne nastawienia, które nadają sercu określoną predyspozycję. Skłonność do zła, podobnie jak skłonność do dobra, jest odpowiedzią na doświadczenia, na różne sposoby, w jakie do człowieka przemawiano. Dlatego zapytamy również o to, co mogło kształtować skłonności serca u młodego Rudolfa Hössa. Niezależnie od wszystkiego, co oddziałuje z zewnątrz, istnieje jednak coś takiego jak wolna decyzja. O ile? Jeśli w ogóle ma być mowa o winie Rudolfa Hössa w związku z tym, co miało miejsce w Auschwitz, to pytanie o trwałą odpowiedzialność za wybraną drogę życiową jest pytaniem zasadniczym. Dlatego kiedy analizujemy strukturę zła, w którą Höss wrósł, towarzyszy nam nieustannie pytanie: Czy był jakiś głos sumienia, mówiący mu, że to, co czyni, jest błędne, zbrodnicze? Jak ten głos funkcjonował? Jak on na niego reagował? Co mu przeciwstawiał? Chodzi tutaj o zasadniczy problem stosunku między ideologią a sumie- 24

25 niem. Höss szczerze wierzył, jak sam mówi, w ideę narodowego socjalizmu i w rzekomą konieczność tego, co czynił. Ale pomimo swej prehistorii i pomimo swego światopoglądu jest on i pozostaje za swoje czyny moralnie odpowiedzialny. Jest to odpowiedzialność wobec jego ofiar, będąca zarazem jego odpowiedzialnością wobec Boga (por. Mt 25). Dokładniejsze poznanie tej odpowiedzialności, która przełamuje wszelkie ideologiczne zaślepienie, jest jednym z głównych celów niniejszej pracy. I wreszcie chodzi o problem nawrócenia. Czy istnieje jakieś wyjście z zależności od ideologii? Jak ono wygląda, jakie warunki muszą być spełnione? W biografii Hössa można dostrzec zaczątek takiego przełomu. Zasadniczą rolę odgrywa przy tym nie tylko załamanie się świata własnej wiary, ale także doświadczenie człowieczeństwa, z jakim całkowicie dla siebie nieoczekiwanie spotkał się on w polskich więzieniach. Efektem jest religijny akt spowiedzi. Już ta zewnętrzna okoliczność skłania nas do zapytania o związek między wiarą a życiem również w tej ostatniej fazie życia Hössa.

26

27 CZĘŚĆ PIERWSZA BIOGRAFIA

28

29 I Wstęp 1. Źródła Pisząc niniejszą pracę musiałem oczywiście zająć się poszukiwaniem do niej źródeł. Czyniłem to jednak nie jako historyk, lecz jako teolog, a mój zasadniczy motyw w tych poszukiwaniach miał charakter w pewnej mierze duszpasterski : pragnąłem w sposób możliwie jak najbardziej dokładny i pewny poznać konteksty motywacyjne zachowań Rudolfa Hössa i wiarygodność jego wypowiedzi. Pod tym właśnie kątem badałem źródła, mając nadzieję, że z niewielkich śladów uda mi się sporo odczytać. Ożyciu Rudolfa Hössa i jego autowizji wiemy więcej, niż to ma miejsce w odniesieniu do wielu innych prominentów SS co prawda głównie na podstawie jego własnych zeznań, składanych w związku z powojennymi procesami. Źródła te, uważane powszechnie za w znacznym stopniu wiarygodne, są bardzo cenne, pozwalają bowiem wniknąć głęboko w wyobrażenie Hössa o sobie samym. Uważałem jednak za niezbędne spojrzeć na tę biografię również od zewnątrz, wysłuchać świadectw osób trzecich. Znalezienie takich świadectw okazało się rzeczą znacznie trudniejszą. Do okresu dzieciństwa, młodości oraz udziału we Freikorpsie nie znam żadnych niezależnych źródeł. Ważnym dokumentem jest wyrok sądowy, którym Państwowy Trybunał Ochrony Republiki w Lipsku skazał w dniu 17 marca 1924 r. Rudolfa Hössa na dziesięć lat więzienia 7. W archiwum byłego obozu koncentracyjnego Dachau nie znalazłem na temat Hössa żadnych świadectw, natomiast w Sachsenhausen znajdują się wspomnienia więźnia Harry ego Naujoksa 8, który był starszym obozu (Lagerältester). 7 Przedrukowany w: J. v. LANG, Der Sekretär. Martin Bormann: Der Mann, der Hitler beherrschte, wydanie licencjonowane Herrsching: Manfred Pawlak, 1990, s H. NAUJOKS, Mein Leben im KZ Sachsenhausen , Berlin

Wydawnictwo WAM, 1999 31-501 Kraków, ul. Kopernika 26. Barbara Borowska. Joanna Wysocka-Panasiewicz

Wydawnictwo WAM, 1999 31-501 Kraków, ul. Kopernika 26. Barbara Borowska. Joanna Wysocka-Panasiewicz Wydawnictwo WAM, 1999 31-501 Kraków, ul. Kopernika 26 Redakcja Barbara Borowska Projekt okładki Joanna Wysocka-Panasiewicz Z finansowym wsparciem Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej ze środków Republiki

Bardziej szczegółowo

Co to jest? SESJA 1 dla RODZICÓW

Co to jest? SESJA 1 dla RODZICÓW SAKRAMENT POJEDNANIA Co to jest? SESJA 1 dla RODZICÓW Znaki Gotowości Czy twoje dziecko czasem Chce się modlić do Boga? Mówi Przepraszam bez podpowiadania? Przebacza innym nawet wtedy, gdy nie mówi przepraszam?

Bardziej szczegółowo

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana?

Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? Bóg a prawda... ustanawiana czy odkrywana? W skali od 1 do 10 (gdzie 10 jest najwyższą wartością) określ, w jakim stopniu jesteś zaniepokojony faktem, że większość młodzieży należącej do Kościoła hołduje

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI.

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. Przedmiot oceny 1. Cytaty z Pisma św., modlitwy, pieśni 2. Zeszyt przedmioto wy 3. Prace domowe 4. Testy i sprawdziany OCENA celująca

Bardziej szczegółowo

józef augustyn sj myśli na każdy dzień roku

józef augustyn sj myśli na każdy dzień roku józef augustyn sj myśli na każdy dzień roku Wydawnictwo WAM - Księża Jezuici Kraków 2015 3 Wydawnictwo WAM, 2015 Redakcja: Lucyna Słup Korekta: Sylwia Łopatecka Opracowanie graficzne i projekt okładki:

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

Ze Zmartwychwstałym w społeczeństwie. Podręcznik do religii dla I klasy szkoły zawodowej

Ze Zmartwychwstałym w społeczeństwie. Podręcznik do religii dla I klasy szkoły zawodowej Ze Zmartwychwstałym w społeczeństwie Podręcznik do religii dla I klasy szkoły zawodowej Człowiek sumienia 19 Każdy dzień życia człowieka wypełniony jest dużymi i małymi wyborami. To one nadają ludzkiemu

Bardziej szczegółowo

SAKRAMENT POJEDNANIA. Celebracja

SAKRAMENT POJEDNANIA. Celebracja SAKRAMENT POJEDNANIA Celebracja SESJA 2 dla RODZICÓW Ponowne Spotkanie Rozpoczynając tę sesję powiedz osobie, która jest obok ciebie, co zapamiętałeś z poprzedniej rodzicielskiej sesji? Co było pomocne

Bardziej szczegółowo

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA Papież Franciszek wydał rozporządzenia dotyczące odpustów i sakramentu spowiedzi w Roku Miłosierdzia. Uczynił to w liście do przewodniczącego Papieskiej

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Za czym tęsknię? Jak znajdę szczęście?

SPIS TREŚCI. Za czym tęsknię? Jak znajdę szczęście? SPIS TREŚCI Słowo wstępne 7 Za czym tęsknię? Jak znajdę szczęście? Czy szczęście jest zawsze tylko chwilowe? 12 Czy mam szukać swego szczęścia? A może szczęście samo mnie jakoś znajdzie? 15 Czy zadowolenie

Bardziej szczegółowo

- uczeń posiadł wiedzę i umiejętności znacznie przekraczające program nauczania katechezy

- uczeń posiadł wiedzę i umiejętności znacznie przekraczające program nauczania katechezy Kryteria oceniania z religii kl. I gimnazjum Ocena celująca - uczeń posiadł wiedzę i umiejętności znacznie przekraczające program nauczania katechezy - twórczo rozwija własne uzdolnienia oraz dba o własną

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Motyw kata. Na podstawie wybranych utworów literackich

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Motyw kata. Na podstawie wybranych utworów literackich Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Motyw kata Na podstawie wybranych utworów literackich Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl

Bardziej szczegółowo

Boże spojrzenie na człowieka 1

Boże spojrzenie na człowieka 1 Boże spojrzenie na człowieka 1 opracował: Artur Trzęsiok Knurów, 24 marca 2006 1 wersja beta 1 Wprowadzenie dla Animatora Człowiek nie może żyć bez miłości. Człowiek pozostaje dla siebie istotą niezrozumiałą,

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM?

JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? JAK ROZMAWIAĆ Z BOGIEM? wg Lucy Rooney, Robert Faricy SJ MODLITWA NA TYDZIEŃ DRUGI Skrucha i przyjęcie przebaczenia Pana Jezusa Dzień pierwszy Przeczytaj ze zrozumieniem fragment Pisma Świętego: Łk 18,

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

CO ZABRAĆ ZE SOBĄ? PO PIERWSZYM TYGODNIU ĆWICZEŃ DUCHOWNYCH. ignacjańska. duchowość. Pod redakcją Józefa Augustyna SJ

CO ZABRAĆ ZE SOBĄ? PO PIERWSZYM TYGODNIU ĆWICZEŃ DUCHOWNYCH. ignacjańska. duchowość. Pod redakcją Józefa Augustyna SJ CO ZABRAĆ ZE SOBĄ? PO PIERWSZYM TYGODNIU ĆWICZEŃ DUCHOWNYCH Pod redakcją Józefa Augustyna SJ duchowość ignacjańska Wydawnictwo WAM Księża Jezuici 297 SPIS TREŚCI Wstęp.......................................

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z religii kl. 4

Kryteria ocen z religii kl. 4 Kryteria ocen z religii kl. 4 Ocena celująca - spełnia wymagania w zakresie oceny bardzo dobrej - prezentuje treści wiadomości powiązane ze sobą w systematyczny układ - samodzielnie posługuje się wiedzą

Bardziej szczegółowo

70. rocznica zakończenia II Wojny Światowej

70. rocznica zakończenia II Wojny Światowej 70. rocznica zakończenia II Wojny Światowej, 11/05/2015 13:45, autor: Redakcja Bielawa Podobnie jak w całym kraju, tak i w Bielawie, 8 maja odbyły się obchody upamiętniające 70. rocznicę zakończenia II

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII. 1. Świadkowie Chrystusa

WYMAGANIA Z RELIGII. 1. Świadkowie Chrystusa WYMAGANIA Z RELIGII 1. Świadkowie Chrystusa często nie przynosi go na lekcje. definiuje, czym jest lęk; określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa. potrafi podać z nauczyciela zasady życia wspólnoty

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wstęp 3.

SPIS TREŚCI. Wstęp 3. SPIS TREŚCI Wstęp 3 I. ROZWAŻANIA WSTĘPNE 23 1. Luteranizm i jego znaczenie dla filozofii 23 1.1. Główne założenia doktrynalne luteranizmu 24 1.2. Luter i filozofia 33 2. Reakcja na Reformację - racjonalizacje

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo

Uczeń spełnia wymagania na ocenę dopuszczającą, oraz: - wykazuje w jaki sposób powstała Biblia. - opisuje symbole Ewangelistów w sztuce sakralnej

Uczeń spełnia wymagania na ocenę dopuszczającą, oraz: - wykazuje w jaki sposób powstała Biblia. - opisuje symbole Ewangelistów w sztuce sakralnej WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Religia klasa 5 : oceny dopuszczająca i dostateczna : oceny dobra, bardzo dobra, celująca Uwaga dotycząca oceniania na każdym poziomie wymagań: Aby uzyskać kolejną,

Bardziej szczegółowo

Podziękowania naszych podopiecznych:

Podziękowania naszych podopiecznych: Podziękowania naszych podopiecznych: W imieniu swoim jak i moich rodziców składam ogromne podziękowanie Stowarzyszeniu za pomoc finansową. Dzięki działaniu właśnie tego Stowarzyszenia osoby niepełnosprawne

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4

Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy. Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Zespół Szkół nr 21 w Bydgoszczy Informacja zwrotna RELIGIA szkoła podstawowa klasa 4 Opracowanie: mgr Violetta Kujacińska mgr Małgorzata Lewandowska Zasady: IZ może być ustna lub pisemna, IZ pisemną przekazujemy

Bardziej szczegółowo

a przez to sprawimy dużo radości naszym rodzicom. Oprócz dobrych ocen, chcemy dbać o zdrowie: uprawiać ulubione dziedziny sportu,

a przez to sprawimy dużo radości naszym rodzicom. Oprócz dobrych ocen, chcemy dbać o zdrowie: uprawiać ulubione dziedziny sportu, IMIENINY ŚWIĘTEGO STANISŁAWA KOSTKI- -Patrona dzieci i młodzieży (8 września) Opracowała: Teresa Mazik Początek roku szkolnego wiąże się z różnymi myślami: wracamy z jednej strony do minionych wakacji

Bardziej szczegółowo

George Augustin. Powołany do radości. Z przedmową. kardynała Waltera Kaspera. Przekład. Grzegorz Rawski

George Augustin. Powołany do radości. Z przedmową. kardynała Waltera Kaspera. Przekład. Grzegorz Rawski George Augustin Powołany do radości t wo j e ż y c i e w k ap ł a ń s t w i e Z przedmową kardynała Waltera Kaspera Przekład Grzegorz Rawski Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2015 SPIS TREŚCI PRZEDMOWA

Bardziej szczegółowo

Ankieta. Instrukcja i Pytania Ankiety dla młodzieży.

Ankieta. Instrukcja i Pytania Ankiety dla młodzieży. Ankieta Instrukcja i Pytania Ankiety dla młodzieży www.fundamentywiary.pl Pytania ankiety i instrukcje Informacje wstępne Wybierz datę przeprowadzenia ankiety w czasie typowego spotkania grupy młodzieżowej.

Bardziej szczegółowo

James Martin SJ. Jezuicki przewodnik po prawie wszystkim. Przełożył Łukasz Malczak. wydanie drugie poprawione. Wydawnictwo WAM

James Martin SJ. Jezuicki przewodnik po prawie wszystkim. Przełożył Łukasz Malczak. wydanie drugie poprawione. Wydawnictwo WAM James Martin SJ Jezuicki przewodnik po prawie wszystkim wydanie drugie poprawione Przełożył Łukasz Malczak Wydawnictwo WAM SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ I: SPOSÓB POSTĘPOWANIA 5 Czym jest duchowość ignacjańska

Bardziej szczegółowo

Immanuel Kant: Fragmenty dzieł Uzasadnienie metafizyki moralności

Immanuel Kant: Fragmenty dzieł Uzasadnienie metafizyki moralności Immanuel Kant: Fragmenty dzieł Uzasadnienie metafizyki moralności Rozdział II Pojęcie każdej istoty rozumnej, która dzięki wszystkim maksymom swej woli musi się uważać za powszechnie prawodawczą, by z

Bardziej szczegółowo

- uczeń posiadł wiedzę i umiejętności znacznie przekraczające program nauczania katechezy

- uczeń posiadł wiedzę i umiejętności znacznie przekraczające program nauczania katechezy Kryteria oceniania z religii klasa II gimnazjum Ocena celująca - uczeń posiadł wiedzę i umiejętności znacznie przekraczające program nauczania katechezy - twórczo rozwija własne uzdolnienia oraz dba o

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r.

Odpowiedzialne rodzicielstwo. Strumienie, 20 XI 2010 r. Odpowiedzialne rodzicielstwo Strumienie, 20 XI 2010 r. Płodność miłości małżeńskiej (1) Bóg im błogosławił, mówiąc do nich: «Bądźcie płodni i rozmnażajcie się, abyście zaludnili ziemię» (Rdz 1, 26-18)

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM

SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM SEMINARIUM ODNOWY W DUCHU ŚWIĘTYM Tydzień wprowadzający Bóg nas "...wezwał świętym powołaniem nie na podstawie naszych czynów, lecz stosownie do własnego postanowienia i łaski, która nam dana została w

Bardziej szczegółowo

Chcę poznać Boga i duszę. Filozofowie o Absolucie

Chcę poznać Boga i duszę. Filozofowie o Absolucie Chcę poznać Boga i duszę Filozofowie o Absolucie W jaki sposób można poznać Boga? Jak poznać Kogoś, Kto pozostaje niewidzialny i niepoznawalny? Szukając argumentów na istnienie Boga Świat (np. Teoria Wielkiego

Bardziej szczegółowo

Na okładce i wewnątrz książki wykorzystano stacje Drogi Krzyżowej malowane na szkle autorstwa Ewy Skrzypiec (fot. Ewa Skrzypiec)

Na okładce i wewnątrz książki wykorzystano stacje Drogi Krzyżowej malowane na szkle autorstwa Ewy Skrzypiec (fot. Ewa Skrzypiec) Wydawnictwo WAM, 2014 Korekta Magdalena Sokołowska Katarzyna Stokłosa Projekt okładki Andrzej Sochacki Na okładce i wewnątrz książki wykorzystano stacje Drogi Krzyżowej malowane na szkle autorstwa Ewy

Bardziej szczegółowo

Albert Camus ( ) urodził się w Algierii w rodzinie robotniczej, zginął w wypadku samochodowym pod Paryżem w 1960 roku;

Albert Camus ( ) urodził się w Algierii w rodzinie robotniczej, zginął w wypadku samochodowym pod Paryżem w 1960 roku; "Dżuma" Camusa jako powieść paraboliczna Albert Camus (1913 1960) urodził się w Algierii w rodzinie robotniczej, zginął w wypadku samochodowym pod Paryżem w 1960 roku; był wybitnym pisarzem (otrzymał Nagrodę

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych

Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych Sytuacja zawodowa pracujących osób niepełnosprawnych dr Renata Maciejewska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie Struktura próby według miasta i płci Lublin Puławy Włodawa Ogółem

Bardziej szczegółowo

JAN PAWEŁ II JAN PAWEŁ

JAN PAWEŁ II JAN PAWEŁ JAN PAWEŁ II Spis treści Życie przed wyborem na papieża Pontyfikat Zwyczaje Jana Pawła II Nagrody i wyróżnienia Ostatnie Dni Podsumowanie Dlaczego powinien być patronem naszej szkoły? Życie przed wyborem

Bardziej szczegółowo

DEKALOG gdzie szukać informacji? YouCat KKK

DEKALOG gdzie szukać informacji? YouCat KKK gdzie szukać informacji? YouCat 348 351 KKK 2052 2082 Jacek Salij Dekalog o. Adam Szustak, Konferencje o Dekalogu Valerio Bocci Dziesięć przykazań wyjaśniane dzieciom Wiesława Lewandowska Pan Bóg nie robi

Bardziej szczegółowo

Lectio Divina Rz 5,12-21

Lectio Divina Rz 5,12-21 Lectio Divina Rz 5,12-21 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

Auschwitz historia, pamięć i edukacja Nauczanie o Holokauście w autentycznym miejscu pamięci

Auschwitz historia, pamięć i edukacja Nauczanie o Holokauście w autentycznym miejscu pamięci DZIEŃ PIERWSZY Auschwitz historia, pamięć i edukacja Nauczanie o Holokauście w autentycznym miejscu pamięci Europejskie seminarium dla nauczycieli Kraków Auschwitz-Birkenau 7-13 października 2007 Niedziela,

Bardziej szczegółowo

Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie?

Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie? Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie? UWIELBIAJ DUSZO MOJA PANA!!! ZANIM UWIELBISZ PRAWDZIWIE ZAAKCEPTUJ SYTUACJĘ, KTÓRĄ BÓG DOPUSZCZA UWIELBIANIE

Bardziej szczegółowo

m ê s k i e s e r c e _

m ê s k i e s e r c e _ mêskie serce_ Grzegorz Kramer SJ mêskie serce_ z dziennika Banity Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Wydawnictwo WAM Księża Jezuici, 2016 Redakcja: Zofia Palowska Korekta: Dariusz Godoś Projekt okładki: Jakub

Bardziej szczegółowo

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP

Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach. Kościoła Zielonoświątkowego w RP Pismo Święte podstawowym źródłem treści w programach nauczania biblijnego Kościoła Zielonoświątkowego w RP Podstawa Programowa katechezy zielonoświątkowej Za podstawowe źródło treści oraz główną przesłankę

Bardziej szczegółowo

7. Bóg daje ja wybieram

7. Bóg daje ja wybieram 7. Bóg daje ja wybieram 1. CELE LEKCJI WYMAGANIA OGÓLNE wprowadzenie w problematykę powołania życiowego i chrześcijańskiego powołania do świętości. 2. TREŚCI NAUCZANIA WYMAGANIA SZCZEGÓŁOWE uczeń: po lekcji

Bardziej szczegółowo

Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty

Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty Trójca Święta wzór doskonałej wspólnoty Prawda o Bogu w Trójcy Jedynym należy do największych tajemnic chrześcijaństwa, której nie da się zgłębić do końca. Można jedynie się do niej zbliżyć, czemu mają

Bardziej szczegółowo

JAN PAWEŁ II DO POLSKICH UCZONYCH

JAN PAWEŁ II DO POLSKICH UCZONYCH JAN PAWEŁ II DO POLSKICH UCZONYCH (1978 2005) Słowo Założyciela Ks. Marian Piwko CR Wprowadzenie Ks. prof. dr hab. Stanisław Urbański Wybór i opracowanie Adam Wieczorek Szkoła Wyższa im. Bogdana Jańskiego

Bardziej szczegółowo

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności

Fundacja Pro Memoria Problemy współczesności Problemy współczesności Obecnie przeżywamy okres, w którym ludzkość znalazła się w stadium dotychczas nieznanych, wielkich problemów cywilizacyjnych. Jesteśmy świadkami nagromadzenia się przeróżnych trudności,

Bardziej szczegółowo

Koncepcja etyki E. Levinasa

Koncepcja etyki E. Levinasa Koncepcja etyki E. Levinasa Fragment wypowiedzi Jana Pawła II z: Przekroczyć próg nadziei : Skąd się tego nauczyli filozofowie dialogu? Nauczyli się przede wszystkim z doświadczenia Biblii. Całe życie

Bardziej szczegółowo

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka 1 Bóg Ojciec kocha każdego człowieka Bóg kocha mnie, takiego jakim jestem. Raduje się każdym moim gestem. Alleluja Boża radość mnie rozpiera, uuuu (słowa piosenki religijnej) SŁOWA KLUCZE Bóg Ojciec Bóg

Bardziej szczegółowo

Medytacja chrześcijańska

Medytacja chrześcijańska Z TRADYCJI MNISZEJ 5 John Main OSB Medytacja chrześcijańska John Main OSB Medytacja chrześcijańska Konferencje z Gethsemani przekład Teresa Lubowiecka Spis treści Wstęp...7 Pierwsza Konferencja...9 Druga

Bardziej szczegółowo

116. Czy są Duchy, które wiecznie pozostaną na niższych stopniach rozwoju?

116. Czy są Duchy, które wiecznie pozostaną na niższych stopniach rozwoju? Rozwój Duchów Bóg stworzył wszystkie Duchy prostymi i nie posiadającymi wiedzy. Każdemu z nich wyznaczył misję, by mógł się uczyć i krok po kroku osiągać doskonałość poprzez poznawanie prawdy i zbliżanie

Bardziej szczegółowo

XXVIII Niedziela Zwykła

XXVIII Niedziela Zwykła XXVIII Niedziela Zwykła Dla wyeksponowania Bożej Mądrości wobec ludzkiego rozumu, Jezus buduje paradoksalną dysproporcję: za przykład stawia wielbłąda, zwierzę juczne, wytrwałe w pracy i wytrzymałe na

Bardziej szczegółowo

Dobro, prawda kontra oszustwo Brak miłości owocuje pustką Takie są czasy, że zło się wciąż ciska Metoda zarybista to powiedzieć grzechom:

Dobro, prawda kontra oszustwo Brak miłości owocuje pustką Takie są czasy, że zło się wciąż ciska Metoda zarybista to powiedzieć grzechom: Zapoznajcie się z fragmentem piosenki ks. Jakuba Bartczaka pt. Lekarstwo na zło i odpowiedzcie na pytania: Co jest konsekwencją braku miłości? Co jest lekarstwem na zło? Przez co Duch Święty dodaje siły

Bardziej szczegółowo

O NAŚLADOWANIU CHRYSTUSA

O NAŚLADOWANIU CHRYSTUSA O NAŚLADOWANIU CHRYSTUSA Tomasz a Kempis Przekład Jan Ożóg SJ Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2014 Wprowadzenie Z książeczką Tomasza a Kempis O naśladowaniu Chrystusa po raz pierwszy spotkałem się

Bardziej szczegółowo

K O M E N T A T O R L I T U R G I C Z N Y

K O M E N T A T O R L I T U R G I C Z N Y W s k a z ó w k i p r a k t y c z n e K O M E N T A T O R L I T U R G I C Z N Y K O M E N T A R Z L I T U R G I C Z N Y nie jest wprost potrzebny do przeżywania liturgii, stąd nie należy go stosować na

Bardziej szczegółowo

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem!

Proszę bardzo! ...książka z przesłaniem! Proszę bardzo!...książka z przesłaniem! Przesłanie, które daje odpowiedź na pytanie co ja tu właściwie robię? Przesłanie, które odpowie na wszystkie twoje pytania i wątpliwości. Z tej książki dowiesz się,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi.

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. reprezentuje klasę lub szkołę w parafii lub diecezji, np. poprzez udział w

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan.

Najczęściej o modlitwie Jezusa pisze ewangelista Łukasz. Najwięcej tekstów Chrystusowej modlitwy podaje Jan. "Gdy Jezus przebywał w jakimś miejscu na modlitwie i skończył ją, rzekł jeden z uczniów do Niego: «Panie, naucz nas się modlić, jak i Jan nauczył swoich uczniów». Łk 11,1 Najczęściej o modlitwie Jezusa

Bardziej szczegółowo

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Nasze zajęcia w ramach Szkoły Dialogu odbyły się 27 i 28 kwietnia oraz 26 i 27 maja. Nauczyły nas one sporo

Bardziej szczegółowo

TOTUS TUUS Cały twój

TOTUS TUUS Cały twój TOTUS TUUS Cały twój Przecież niecały umieram. To, co we mnie niezniszczalne, trwa Tryptyk rzymski W swoim właściwym i pełnym kształcie miłosierdzie objawia się jako dowartościowywanie, jako podnoszenie

Bardziej szczegółowo

3 dzień: Poznaj siebie, czyli współmałżonek lustrem

3 dzień: Poznaj siebie, czyli współmałżonek lustrem 3 dzień: Poznaj siebie, czyli współmałżonek lustrem Trzeba wierzyć w to, co się robi i robić to z entuzjazmem. Modlić się to udać się na pielgrzymkę do wewnętrznego sanktuarium, aby tam uwielbiać Boga

Bardziej szczegółowo

Odnaleźć drogę. Pamiątka BierzmOwania. wstęp ks. Dariusz Piórkowski SJ

Odnaleźć drogę. Pamiątka BierzmOwania. wstęp ks. Dariusz Piórkowski SJ Odnaleźć drogę Pamiątka BierzmOwania wstęp ks. Dariusz Piórkowski SJ wydawnictwo wam księża Jezuici wersety biblijne pochodzą z Biblii tysiąclecia, wyd. iv, wydawnictwo Pallottinum, Poznań-warszawa 1990;

Bardziej szczegółowo

drogi przyjaciół pana Jezusa

drogi przyjaciół pana Jezusa Jezus prowadzi ElEmEnta rz dziecka bożego 1 Podręcznik do religii dla I klasy szkoły podstawowej drogi przyjaciół pana Jezusa Wydawnictwo WAM Księża Jezuici rozdział 1 Jezus nas kocha pragniemy Go poznawać

Bardziej szczegółowo

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił?

Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dlaczego bywa ciężko i jak nabierać sił? Dwie rzeczywistości Dobro i zło Inicjatywa królestwa światłości Inicjatywa królestwa światłości Chrześcijanin Zaplecze Zadanie Zaplecze w Bogu Ef. 1, 3-14 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

Instytut Pamięci Narodowej

Instytut Pamięci Narodowej Instytut Pamięci Narodowej Źródło: http://ipn.gov.pl/pl/dla-mediow/komunikaty/11021,komunikat-o-podjeciu-sledztwa-w-sprawie-obozu-zaglady-kl-ausch witz-birkenau.html Wygenerowano: Środa, 4 stycznia 2017,

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Michał Laskowski. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 5 listopada 2013 r.,

POSTANOWIENIE. SSN Michał Laskowski. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 5 listopada 2013 r., Sygn. akt III KK 217/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 5 listopada 2013 r. SSN Michał Laskowski na posiedzeniu w trybie art. 535 3 k.p.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej w dniu 5 listopada

Bardziej szczegółowo

UJĘCIE SYSTEMATYCZNE ARGUMENTY PRZECIWKO ISTNIENIU BOGA

UJĘCIE SYSTEMATYCZNE ARGUMENTY PRZECIWKO ISTNIENIU BOGA UJĘCIE SYSTEMATYCZNE ARGUMENTY PRZECIWKO ISTNIENIU BOGA ARGUMENTY PRZECIW ISTNIENIU BOGA ARGUMENTY ATEISTYCZNE 1 1. Argument z istnienia zła. (Argument ten jest jedynym, który ateiści przedstawiają jako

Bardziej szczegółowo

Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji

Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji Wychowanie ku pełni człowieczeństwa wyzwaniem dla edukacji Ks. dr Jacek Czaplicki KS-4 Wychowanie ku wartościom - szanse i zagrożenia" 1 G. C. Berkouwer konstatuje: "Dziś bardziej niż kiedykolwiek, pytanie

Bardziej szczegółowo

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ

KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM DZIECKA PRZYGOTOWUJĄCEGO SIĘ Materiały wykorzystywane w przygotowywaniu dziecka do I Spowiedzi i Komunii świętej w Parafii Alwernia DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI I KOMUNII ŚWIĘTEJ KRÓTKI KATECHIZM

Bardziej szczegółowo

Kim jest Jezus? Jezus z Nazaretu mit czy rzeczywistość?

Kim jest Jezus? Jezus z Nazaretu mit czy rzeczywistość? Kim jest Jezus? Jezus z Nazaretu mit czy rzeczywistość? Kim jest Jezus? To nie jest pytanie tylko naukowe. To pytanie dotyczy każdego z nas. Musimy je zadawać nieustannie. Pytanie to organizuje nasze życie,

Bardziej szczegółowo

SŁUŻYĆ BOGU TO SZUKAĆ DRÓG DO LUDZKICH SERC

SŁUŻYĆ BOGU TO SZUKAĆ DRÓG DO LUDZKICH SERC SŁUŻYĆ BOGU TO SZUKAĆ DRÓG DO LUDZKICH SERC NOWENNA Z KSIĘDZEM JERZYM POPIEŁUSZKO W INTENCJI BUDOWANIA CYWILIZACJI MIŁOŚCI TOWARZYSTWO UNIWERSYTECKIE FIDES ET RATIO ZA WIEDZĄ KURII METROPOLITALNEJ WARSZAWSKIEJ

Bardziej szczegółowo

żyjący Odkupiciel Odkupiciel stał się człowiekiem. godny naśladowania Odkupiciel ukrzyżowany Odkupiciel cierpiący Odkupiciel zwycięski Odkupiciel

żyjący Odkupiciel Odkupiciel stał się człowiekiem. godny naśladowania Odkupiciel ukrzyżowany Odkupiciel cierpiący Odkupiciel zwycięski Odkupiciel Lekcja 12 na 17 grudnia 2016 Pod koniec historii Joba Bóg przedstawia się jako Wielki Stworzyciel i cierpienia Joba kończą się. Niemniej jednak konflikt między Bogiem a szatanem, który spowodował ten

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum

Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum Kryteria oceniania z religii dla klasy pierwszej liceum ROZDZIAŁ CELUJĄCY BARDZO DOBRY DOBRY DOSTATECZNY DOPUSZCZAJĄCY NIEDOSTATECZNY I. Kim jestem? 2. Uzupełnia zdobytą na 3. Aktywnie uczestniczy w lekcji

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 9 kwietnia 1999 r.

USTAWA z dnia 9 kwietnia 1999 r. Kancelaria Sejmu s. 1/6 USTAWA z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach

Bardziej szczegółowo

Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia

Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia Przyjazne dziecku prawodawstwo: Kluczowe pojęcia Co to są prawa?....3 Co to jest dobro dziecka?....4 Co to jest ochrona przed dyskryminacją?....5 Co to jest ochrona?....6 Co to jest sąd?...7 Co to jest

Bardziej szczegółowo

Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia.

Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Cele nauczania w ramach przedmiotu - religia. Katecheza jest wychowaniem w wierze dzieci i młodzieży. Obejmuje przede wszystkim wyjaśnianie nauki chrześcijańskiej, podawanej w sposób systematyczny i całościowy

Bardziej szczegółowo

Temat: Wartość Eucharystii i jej znaczenie w życiu chrześcijanina

Temat: Wartość Eucharystii i jej znaczenie w życiu chrześcijanina RELIGIA Temat: Wartość Eucharystii i jej znaczenie w życiu chrześcijanina Cele ogólne: 1. Ukazanie wartości Eucharystii i jej znaczenia w życiu chrześcijanina. 2. Wyjaśnienie natury Eucharystii oraz wskazanie

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

Pozytywna atmosfera szkoły chrześcijańskiej

Pozytywna atmosfera szkoły chrześcijańskiej Pozytywna atmosfera szkoły chrześcijańskiej Co odróżnia szkoły chrześcijański? Zapisz trzy rzeczy, które - twoim zdaniem odróżniają szkołę chrześcijańską od innych szkół. Podziel się swoimi przemyśleniami

Bardziej szczegółowo

Warszawa, styczeń 2012 BS/8/2012 ROLA DZIADKÓW W NASZYM ŻYCIU

Warszawa, styczeń 2012 BS/8/2012 ROLA DZIADKÓW W NASZYM ŻYCIU Warszawa, styczeń 2012 BS/8/2012 ROLA DZIADKÓW W NASZYM ŻYCIU Znak jakości przyznany przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 13 stycznia 2011 roku Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej ul. Żurawia

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Hanna Krall. Zdążyć przed Panem Bogiem

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Hanna Krall. Zdążyć przed Panem Bogiem Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Hanna Krall Zdążyć przed Panem Bogiem Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl Wszelkie prawa

Bardziej szczegółowo

Zatem może wyjaśnijmy sobie na czym polega różnica między człowiekiem świadomym, a Świadomym.

Zatem może wyjaśnijmy sobie na czym polega różnica między człowiekiem świadomym, a Świadomym. KOSMICZNA ŚWIADOMOŚĆ Kiedy mowa jest o braku świadomi, przeciętny człowiek najczęściej myśli sobie: O czym oni do licha mówią? Czy ja nie jesteś świadomy? Przecież widzę, słyszę i myślę. Tak mniej więcej

Bardziej szczegółowo

Dzięki ćwiczeniom z panią Suzuki w szkole Hagukumi oraz z moją mamą nauczyłem się komunikować za pomocą pisma. Teraz umiem nawet pisać na komputerze.

Dzięki ćwiczeniom z panią Suzuki w szkole Hagukumi oraz z moją mamą nauczyłem się komunikować za pomocą pisma. Teraz umiem nawet pisać na komputerze. Przedmowa Kiedy byłem mały, nawet nie wiedziałem, że jestem dzieckiem specjalnej troski. Jak się o tym dowiedziałem? Ludzie powiedzieli mi, że jestem inny niż wszyscy i że to jest problem. To była prawda.

Bardziej szczegółowo

MIŁOSIERNI WE WSPÓLNOCIE

MIŁOSIERNI WE WSPÓLNOCIE III. W : MIŁOSIERNI WE WSPÓLNOCIE 38 Miłosierni jak Ojciec. Dni wspólnoty Ruchu Światło-Życie w roku 2016/2017 D Temat: Wspólnota miejscem doświadczania miłosierdzia PRZEBIEG Zawiązanie wspólnoty Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów...9 Wstęp... 11

SPIS TREŚCI. Wykaz skrótów...9 Wstęp... 11 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów...........................................9 Wstęp.................................................. 11 I. TEOLOGICZNE PODSTAWY REGUŁ O TRZYMANIU Z KOŚCIOŁEM Piotr Kasiłowski SJ

Bardziej szczegółowo

Temat: Sakrament chrztu świętego

Temat: Sakrament chrztu świętego Temat: Sakrament chrztu świętego UWAGA! Do spotkania należy przygotować obrzędy chrztu świętego (powinny być dostępne w zakrystii) oraz w miarę możliwości drugą część spotkania przeprowadzić w kościele

Bardziej szczegółowo

Złodziej przychodzi tylko po to, by kraść, zarzynać i wytracać. Ja przyszedłem, aby miały życie i obfitowały (Jan 10:10)

Złodziej przychodzi tylko po to, by kraść, zarzynać i wytracać. Ja przyszedłem, aby miały życie i obfitowały (Jan 10:10) Lekcja 5 na 4 lutego 2017 Złodziej przychodzi tylko po to, by kraść, zarzynać i wytracać. Ja przyszedłem, aby miały życie i obfitowały (Jan 10:10) Możemy dowiedzieć się o chrzcie Duchem Świętym i jak wierzący

Bardziej szczegółowo

Amen. Dobry Boże, spraw, aby symbole ŚDM, krzyż wraz z ikoną Maryi, Ojcze nasz Zdrowaś Maryjo

Amen. Dobry Boże, spraw, aby symbole ŚDM, krzyż wraz z ikoną Maryi, Ojcze nasz Zdrowaś Maryjo Nowenna przed peregrynacją symboli ŚDM które w najbliższym czasie nawiedzą nasze miasto (parafię, dekanat, diecezję), były znakami nadziei dla wszystkich, ukazując zwycięstwo Jezusa nad tym, co przynosi

Bardziej szczegółowo

drogi poznania Boga. drogi poznania Boga. drogi poznania Boga, drogi poznania Boga.

drogi poznania Boga. drogi poznania Boga. drogi poznania Boga, drogi poznania Boga. Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERIAŁU W KLASACH II LO I. NA POCZATKU BÓG STWORZYŁ NIEBO I ZIEMIĘ I MIESIĄC TEMAT.Bóg stwarza LICZBA GODZIN TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY drogi

Bardziej szczegółowo

Lekcja 4 na 28 stycznia 2017

Lekcja 4 na 28 stycznia 2017 Lekcja 4 na 28 stycznia 2017 Czy Duch Święty jest siłą wypływającą od Boga, czy też boską Osobą równą Ojcu i Synowi? Czy ta kwestia ma znaczenie i czy wpływa ona na nasze relacje z Bogiem? Jezus i Duch:

Bardziej szczegółowo

I. Podstawa prawna: 4. Statut szkoły. Nauczyciel: Ks. Damian Kubisz

I. Podstawa prawna: 4. Statut szkoły. Nauczyciel: Ks. Damian Kubisz PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIAZ RELIGII RZYMSKOKATOLICKIEJ W KLASACH I III W SZKOLE PODSTAWOWEJ NR 2 IM. MARII SKŁODOWSKIEJ CURIE W SOBÓTCE W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 I. Podstawa prawna: 1. Dyrektorium Kościoła

Bardziej szczegółowo

musimy zatem wiedzieć policzyć dokładnie zawołać po imieniu opatrzyć na drogę Zbigniew Herbert

musimy zatem wiedzieć policzyć dokładnie zawołać po imieniu opatrzyć na drogę Zbigniew Herbert IDEA Ośrodek Badań nad Totalitaryzmami im. Witolda Pileckiego służy pogłębieniu refleksji nad polskim doświadczeniem konfrontacji z dwoma totalitaryzmami nazistowskim i komunistycznym. Został powołany

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKACJA MIĘDZY RODZICAMI A DZIEĆMI. PRZEDSTAWIENIE WYNIKÓW PRZEPROWADZONYCH BADAŃ.

KOMUNIKACJA MIĘDZY RODZICAMI A DZIEĆMI. PRZEDSTAWIENIE WYNIKÓW PRZEPROWADZONYCH BADAŃ. Maria Krawczyk Grażyna Matkowska PPP-P Nr 3 Częstochowa KOMUNIKACJA MIĘDZY RODZICAMI A DZIEĆMI. PRZEDSTAWIENIE WYNIKÓW PRZEPROWADZONYCH BADAŃ. Nie można stworzyć kompletnego poradnika dla rodziców na temat

Bardziej szczegółowo

FILOZOFIA BOGA W XX WIEKU

FILOZOFIA BOGA W XX WIEKU TADEUSZ GADACZ FILOZOFIA BOGA W XX WIEKU OD LAVELLE A DO TISCHNERA Wydawnictwo WAM Kraków 2007 SPIS TREŚCI 1. WSTĘP... 9 2. MIĘDZY METAFIZYCZNĄ OBECNOŚCIĄ A NIEOBECNOŚCIĄ. LOUIS LAVELLE, RENÉ LE SENNE,

Bardziej szczegółowo

Tydzień wychowania jest okazją do tego, by każdy postawił sobie pytania: Kogo chcę wychować? I jak zamierzam to czynić?. Odpowiadając na nie trzeba mieć zawsze przed oczyma pełny rozwój wychowanków. Z

Bardziej szczegółowo

Praca w narodowosocjalistycznych gettach

Praca w narodowosocjalistycznych gettach Praca w narodowosocjalistycznych gettach Deutsches Historisches Institut & Żydowski Instytut Historyczny Termin: 3 i 4 grudnia 2010 r. Ofiarą narodowosocjalistycznej polityki ekspansji i eksterminacji

Bardziej szczegółowo