Wydział Prawa i Nauk Społecznych Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej THEMIS POLSKA NOVA 2014/NR 2 (7)

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wydział Prawa i Nauk Społecznych Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej THEMIS POLSKA NOVA 2014/NR 2 (7)"

Transkrypt

1 Wydział Prawa i Nauk Społecznych Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej THEMIS POLSKA NOVA 2014/NR 2 (7)

2 Themis Polska Nova Redakcja: prof. dr hab. Jacek Sobczak redaktor naczelny Członkowie redakcji: prof. dr hab. Teresa Gardocka, prof. dr hab. członek rzecz. PAN Henryk Olszewski, prof. dr hab. Marek Chmaj, dr hab. Joanna Marszałek-Kawa Sekretariat redakcji: dr Daniel Kawa, dr Piotr Piesiewicz, dr Jakub J. Szczerbowski Rada programowa: prof. dr hab. Jan Błeszyński, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego prof. dr hab. Casimo Cascione, Universita di Napoli Federico II prof. dr hab. Maria José Majano Caňo, Wydział Prawa i Nauk Społecznych, Universidad de la Castilla La Mancha prof. dr hab. Carla Masi-Doria, Universita di Napoli Federico II prof. dr hab. Alfonsans Eidintas, Uniwersytet Wileński prof. dr hab. Jan Filip, Wydział Prawa, Uniwersytet Masaryka w Brnie prof. dr hab. Wojciech Forysiński, Eastern Eori Medirranean University, Fama Gusta, North-Cyprus prof. dr hab. Julio César Ortis Gutiérrez, Universidad Extertendo de Colombia prof. dr hab. Zbigniew Kwiatkowski, Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Opolskiego prof. dr hab. Stanislav Mráz, University of Mateja Bela, Pravnicka Faculta, Slovac Republic prof. dr hab. Ewa Nowińska, Uniwersytet Jagielloński prof. dr hab. Adam Olejniczak, Wydział Prawa i Administracji, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Redaktorzy tematyczni: prof. dr hab. Marek Chmaj prawo konstytucyjne prof. dr hab. Jerzy Ciszewski prawo cywilne prof. dr hab. Teresa Gardocka prawo i postępowanie karne prof. dr hab. Agnieszka Góra-Błaszczykowska prawo pracy i postępowanie cywilne prof. dr hab. Bogudar Kordasiewicz postępowanie cywilne prof. dr hab. Jerzy Menkes prawo międzynarodowe prof. dr hab. Marek Piechowiak filizofia prawa i teoria państwa i prawa prof. dr hab. Jacek Sobczak prawo własności intelektualnej i prawa człowieka prof. dr hab. Witold Wołodkiewicz historia państwa i prawa, prawo rzymskie prof. dr hab. Andrzej Wróbel prawo administracyjne, prawo europejskie Redaktor statystyczny: dr Ryszard Czerniawski Redaktorzy językowi: prof. dr hab. Andrzej Szlęzak (język angielski) Recenzenci tomu: prof. dr hab. Marek Chmaj (SWPS), prof. dr hab. Bogumił Szmulik (UKSW), prof. dr hab. Adam Olejniczak (UAM), prof. dr hab. Ryszard Kowalczyk (UAM) Adres redakcji: Wydział Prawa Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej ul. Chodakowska 19/31, Warszawa, tel Redaktor techniczny: Ryszard Kurasz Korekta: Zespół Projekt okładki: Krzysztof Galus Publikacja dofinansowana przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego Copyright by Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej Copyright by Wydawnictwo Adam Marszałek Toruń 2014 ISSN Wydawnictwo prowadzi sprzedaż wysyłkową: tel./fax ; Wydawnictwo Adam Marszałek, ul. Lubicka 44, Toruń tel , , Drukarnia nr 2, ul. Warszawska 52, Łysomice, tel

3 Spis treści Artykuły Witold Wołodkiewicz Wolność do religii czy wolność od religii... 5 Agnieszka Góra-Błaszczykowska Wszczęcie procesu cywilnego przez prokuratora (kilka uwag de lege ferenda i de lege lata) Jacek Sobczak Ograniczenie zasady działania sądu z urzędu i jego wpływ na wyrokowanie Katarzyna Chałubińska-Jętkiewicz Status prawny agencji reklamowej w ustawodawstwie polskim Tomasz Strugalski Studium przypadku odpowiedzialności z art. 430 k.c. za wypadek w sporcie Vytautas Dumbliauskas Adas Jakubauskas Relacje między politykami a biurokratami: W. Wilson, M. Weber, J. Schumpeter Bartosz Hordecki Główne idee narodnictwa i anarchizmu rosyjskiego w kontekście przekształceń oficjalnej ideologii carskiej doby pomikołajowskiej

4 4 Spis treści Maria Gołda-Sobczak Regionalizacja w Europie. Idea, granice normatywne i ich realizacja Inga Oleksiuk Konkurencja a ochrona autorskich dóbr intelektualnych w Unii Europejskiej. Wybrane zagadnienia na tle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Agnieszka Łąpieś-Rosińska Dochodzenie roszczeń związanych ze szkodą wyrządzoną wadliwą decyzją administracyjną Agata Kleczkowska The scope of the prohibition of the use of chemical weapons in international public law Monika Osmańska Wykorzystywanie utworów w dydaktyce w świetle ochrony autorskoprawnej. Dozwolony użytek i otwarte zasoby edukacyjne Marek Michał Wikiński Natalia Niedzińska Pojęcie bezczynności organu a przewlekłości organu analiza prawna

5 Artykuły Witold Wołodkiewicz* Wolność do religii czy wolność od religii Podczas opłatkowego spotkania prawników, w dniu 7 stycznia 2015 r., ksiądz kardynał Kazimierz Nycz, nawiązując do dyskusji o sytuacji Kościoła w Polsce, powołał inspirujący tytuł ostatniego numeru czasopisma Znak 1 : Wolność do/ od religii. W swym wystąpieniu hierarcha nawiązał do toczonych w Polsce dyskusji o wolności religijnej czy też o jej zagrożeniu w naszym kraju. We wspomnianym numerze Znaku temat ten pojawia się szczególnie w uwagach wstępnych redaktorki naczelnej miesięcznika Dominiki Kozłowskiej oraz w artykułach Rafała Prostaka i Henryka Woźniakowskiego 2. Powołanie się przez wysokiego hierarchę polskiego Kościoła na ostatni numer czasopisma Znak znanego ze stawiania pytań o miejsce Kościoła w pluralistycznym społeczeństwie demokratycznego państwa na tle różnych koncepcji dotyczących miejsca Kościoła w społeczeństwie jest znaczące. Rozważane jest pytanie czy religia katolicka ma być jedynym wyrazicielem prawdy o człowieku i jego powołaniu moralnym, niedopuszczającym alternatyw 3, czy też w społeczeństwie współczesnym mogą być dopuszczone na równych prawach także inne światopoglądy, zarówno religijne, jak i ateistyczne. W 2008 r. opublikowałem w Palestrze (w rubryce U źródeł prawa Europy ), artykuł zatytułowany Tron i ołtarz 4. Powołałem tam wywiad przepro- * Prof. zw. dr hab. prawa, członek Komitetu Nauk o Kulturze Antycznej Polskiej Akademii Nauk, kierownik Katedry Prawa Rzymskiego oraz Teorii i Historii Prawa na Wydziale Prawa i Nauk Społecznych Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie. 1 Znak, styczeń 2015, nr D. Kozłowska, Toast za wolność, s. 1; eadem, Uduchowieni ale niereligijni, s. 6 i n.; eadem, Znakowe inspiracje, s. 13; R. Prostak, Wybór czy nakaz, s. 13 i n.; H. Woźniakowski, Wyzwanie chrześcijańskiego liberalizmu, s. 74 i n. 3 Por. np. prace typu Nie ma zbawienia poza Kościołem. 4 Palestra 2008, z Por. również: W. Wołodkiewicz w: Europa i prawo rzymskie. Szkice z historii europejskiej kultury prawnej, Warszawa 2009, s. 321 i n.; idem, Tron i ołtarz. Uwagi na temat niezależności i autonomii Kościoła, [w:] Pro bono Reipublicae.

6 6 Witold Wołodkiewicz wadzony w 2007 r. z arcybiskupem Józefem Życińskim 5, dotyczący stosunku władzy świeckiej i duchowej. Hierarcha ten podawał przykłady, do jakich skutków może prowadzić zbyt daleko idące bratanie się tronu i ołtarza: Niekontrolowane braterstwo przyniosło już bolesne następstwa, choćby w Hiszpanii. Znam kapłana pracującego na południu Hiszpanii, który wspomina, jak w czasach generała Franco policja usiłowała regulować tam praktyki religijne. Dziś w środowiskach, gdzie pozostała pamięć o tym, nie sposób zachęcić ludzi do pójścia na mszę świętą. Gdy w misji Kościoła akceptujemy nieewangeliczne metody, następne pokolenia odwracają się od Ewangelii. A na prośbę prowadzących wywiad o komentarz słów Jarosława Kaczyńskiego, że aby obronić Kościół trzeba mieć władzę, arcybiskup Życiński mówi: Co konkretnie znaczy «obronić» i «mieć władzę»? Kościół winien mieć przede wszystkim autorytet duchowy, władzę moralną, bo jeśli jej zabraknie, żadna inna władza nam nie pomoże. (...) Nie da się przełożyć treści ewangelicznej na język programu żadnej partii i dziękujemy Bogu za to, że Ewangelia jest ponad programami partyjnymi. Podobną myśl wyraził w opublikowanej ostatnio książce, zatytułowanej Blask wolności, dominikanin ojciec Ludwik Wiśniewski. Pisze on: są w Polsce ludzie, którzy wzywają do «poszanowania wartości chrześcijańskich», a nawet chcieliby, aby obowiązek takiego poszanowania był zagwarantowany ustawowo. Ci ludzie są przekonani, że w ten sposób bronią chrześcijaństwa i wyświadczają przysługę Kościołowi. Otóż tacy ludzie chyba nie zdają sobie sprawy z tego, że w ten sposób budują mur między Kościołem a resztą świata. Świat tylko wtedy może być światem ludzkim, kiedy nie będzie podzielony na enklawy, w których szanuje się raz wartości chrześcijańskie, a innym razem buddyjskie czy muzułmańskie. W ludzkim świecie wystarczy, że wszyscy szanują wartości ludzkie 6. Motto ostatniego numeru czasopisma Znak Wolność do/od religii stanowi nawiązanie do rozpoczętej na Soborze Watykańskim II dyskusji na temat wolności religijnej. Spór w czasie Vaticanum II związany z opracowywaniem deklaracji o wolności religijnej był wynikiem ścierania się dwóch przeciwnych koncepcji wolności religijnej. Przyjęta (7 grudnia 1965 r.) Deklaracja o wolności religijnej, postulująca zabezpieczenie od przymusu w sprawach religijnych, Księga jubileuszowa profesora Michała Pietrzaka, red. P. Borecki, A. Czohara, T.J. Zieliński, Warszawa 2009, s. 375 i n. 5 Gazeta Świąteczna, L. Wiśniewski, Blask wolności. Z przedmową abp. Henryka Muszyńskiego, Biblioteka Tygodnika Powszechnego, t. VI, Kraków 2015, s. 39.

7 Wolność do religii... 7 stanowiła wydarzenie na miarę rewolucji kopernikańskiej 7. Deklaracja wolności religijnej była przejawem duchowej i intelektualnej odwagi ojców Soboru, na tle dotychczasowych (a i dziś jeszcze) panujących w Kościele poglądów. Należy pamiętać w tym kontekście nie tak dawną jeszcze wypowiedź papieża Piusa XII (z 1953 r.): To co jest niezgodne z prawdą lub normą moralną, obiektywnie nie ma prawa istnieć. Można tu przytoczyć też wypowiedź prefekta Świętego Officium, kardynała A. Ottavianiego: Tylko sumienie obiektywnie prawdziwe miałoby posiadać pełnię wolności, tymczasem sumienie błądzące, choćby i w dobrej wierze mogłoby cieszyć się wolnością wewnętrzną, nie zaś zewnętrzną na poziomie społecznym 8. Tradycjonaliści soborowi traktowali Deklarację o wolności religijnej jako unieważnienie dotychczasowego magisterium Kościoła. Deklaracja została jednak przyjęta ogromną większością głosów ojców soborowych. Można tu zacytować dwie wypowiedzi kardynałów: A. Bea oraz J. Berana, wzywające do podjęcia w pracach Soboru zagadnienia wolności religijnej. Kardynał Bea (przewodniczący Komisji Jedności Chrześcijan) powoływał się na imperatyw nakazujący podjęcie wolności religijnej w pracach Soboru ; kardynał Beran (Arcybiskup Pragi czeskiej) mówił: Wydaje się, że dziś w mojej ojczyźnie Kościół doświadcza ekspiacyjnego cierpienia za grzechy i błędy, które w przeszłości zostały popełnione w jego imię przeciwko wolności sumienia 9. Niestety deklaracja o wolności religijnej jest i dziś często krytykowana przez konserwatystów kościelnych, odwołujących się do przedsoborowych poglądów dotyczących ograniczenia wolności zewnętrznej na poziomie społecznym. Wolność do i wolność od religii nie jest w rzeczywistości przeciwstawieniem, lecz uzupełnieniem: Wolność do to dopuszczenie różnic światopoglądowych i religijnych. Wolność od to obrona przed wyłącznością jednego światopoglądu religijnego dominującego z różnych względów, w określonym systemie politycznym i prawnym. W okresach, gdy władza świecka lub duchowa miały zapędy totalne lub też gdy nastąpiło polityczne zbratanie tych dwóch władz, postulowana bywała, zależnie od okoliczności, zarówno wolność do (to znaczy dopuszczenie określonej lub różnych religii, nieznajdujących uznania ze strony panującego reżimu), jak i wolność od religii (to znaczy dopuszczenie poglądów odmiennych od religii preferowanej przez władze). 7 Por. R. Dudała, To była rewolucja soborowa odkrywanie wolności religijnej, Więź 2011, nr 10, s Ibidem, s Cytowane tamże, na stronach

8 8 Witold Wołodkiewicz W kontekście powyższych rozważań pouczająca wydaje się historia odmiennego traktowania chrześcijaństwa w cesarstwie rzymskim w okresie pryncypatu i w okresie schyłkowego cesarstwa, kiedy to została stworzona koncepcja cezaropapizmu, łączącego poglądy religijne z wykonywaniem władzy politycznej, legislacyjnej i sądowniczej cesarzy. Prześladowania chrześcijan w okresie wczesnego pryncypatu choć cesarze nie wydali wtedy jeszcze żadnych aktów przeciw chrześcijanom opierały się na oskarżeniach mających różne podstawy i natężenie w poszczególnych częściach rzymskiego imperium. Prześladowania za Septimiusza Sewera (lata ) w niektórych częściach imperium Romanum opierały się na fakcie uchylania się chrześcijan od udziału w pogańskich uroczystościach. Za panowania Aleksandra Sewera (lata ) znanego ze swego religijnego synkretyzmu, dopuszczającego różne poglądy religijne sytuacja chrześcijan polepszyła się znacznie. Dopiero cesarz Decjusz (lata ), dążąc do umocnienia państwa, wydał w 250 r. edykt nakazujący złożenie ofiar rzymskim bogom, co miało uczynić z chrześcijan lojalnych obywateli uczestniczących w kulcie państwowym. Odmowa uznania kultu państwowego powodowała prześladowania opornych. Politykę tę kontynuował cesarz Waleriusz (lata ). Ale już jego następca cesarz Gallienus ogłosił w 260 r. edykt wprowadzający tolerancję religijną wobec chrześcijan, a Kościół został uznany za religię dozwoloną 10. W ostatnich latach panowania cesarza Dioklecjana (lata ) doszło do prześladowań chrześcijan na skutek edyktów wydanych w latach 303 i 304. Szczególnie groźny dla chrześcijan był edykt Galeriusza nakazujący wszystkim mieszkańcom imperium złożenie ofiar bogom. Niezastosowanie się do tego nakazu groziło karą śmierci. Stosunek do chrześcijan uległ zmianie za panowania cesarza Konstantyna (lata ). Po śnie w przeddzień bitwy na moście Malwijskim (312 r.), w której pokonał Maksencjusza, Konstantyn przeszedł poważną ewolucję swych poglądów religijnych. Po pokonaniu uzurpatora przyjął, wraz z Licyniuszem, w 313 r. zasady nowej polityki religijnej, ogłoszone w tzw. edykcie mediolańskim. Sukcesywna wojna domowa z cesarzem Bizancjum Licyniuszem i ostateczne zwycięstwo Konstantyna w 324 r. w bitwie pod Chryzopolis doprowadziły do rozwoju idei, że jedność świata chrześcijańskiego może być gwarantowana przez cesarza. Cesarz gwarantował też jednolitość poglądów religijnych, którą wyrażały uchwały soboru nicejskiego (325 r.). W jego prace angażował się sam cesarz. Również dla rozbitych przez różne schizmy i herezje 10 Por. M. Jaczynowska, Dzieje imperium romanum, Warszawa 1995, s. 350 i nn.

9 Wolność do religii... 9 chrześcijan represyjna władza cesarza mogła być gwarantem jedności i sposobem przezwyciężenia podziałów doktrynalnych, wynikających z rozlicznych sporów dotyczących Trójcy Świętej, osoby Chrystusa i Maryi. Cesarz Teodozjusz I (lata ) wypowiedział ostateczną walkę dawnej religii rzymskiej, zakazując wszelkich przejawów kultów pogańskich. Chrześcijaństwo stało się ostatecznie religią panującą. Nie znaczy to jednak, że w ramach doktryny chrześcijańskiej panowała jedność poglądów. W wydanym w 438 r. kodeksie Teodozjusza II (lata ), ostatnia księga szesnasta zawiera jedenaście tytułów poświęconych zasadom ortodoksyjnej wiary, heretykom, schizmatykom i różnym innym odchyleniom od panującej religii. Są to tytuły następujące: 1) De fide catholica (O wierze katolickiej); 2) De episcopis, eclesiis et clericis (O biskupach, Kościele i klerze); 3) De monachis (O mnichach); 4) De his qui super religione contendunt (O tych, którzy spierają się co do religii; 5) De haereticis (O heretykach); 6) Ne sanctum baptisma iteretur (Aby święty chrzest nie był powtarzany); 7) De apostasis (O apostatach); 8) De judaeis, caelicolis et samaritanis (O żydach, czcicielach nieba i samarytanach; 9) Ne christianus mancipium Judaeus habeat (Aby żydzi nie posiadali niewolników chrześcijan); 10) De paganis, sacrificis et templis (O poganach, ich obrzędach i świątyniach); 11) De religione (O religii) 11. Cesarze Gratian, Valentynian II i Teodozjusz II wyrażają wolę, aby wszystkie ludy przez nich rządzone praktykowały religię przekazaną Rzymianom przez Piotra apostoła i wciąż wykładaną przez papieża Damazego i Piotra biskupa Aleksandrii, o jednolitym bóstwie Ojca, Syna i Ducha Świętego w majestacie Trójcy Świętej. Rozkazujemy, aby ci, którzy uznają tę zasadę, byli nazywani chrześcijanami katolikami; co do innych zaś, uznając ich za niedorzecznych i obłąkanych, postanawiamy, że będą podlegać infamii związanej z wyznawaniem dogmatów heretyckich a ich zgromadzenia nie uzyskają nazwy kościołów. Będą podlegać karze boskiej i naszym karom wynikającym z woli bożej 12. Ci 11 Zob. Les lois religieuses des empereurs romains de Constantin à Théodose II ( ), vol. I: Code Théodosien livre XVI, Texte latin Th. Mommsen, Traduction J. Rougé, Introduction et notes R. Delmaire, Paris 2005; vol. II: Code Théodosien I XV, Code Justinien, Constitutions Sirmondiennes..., Paris CTh. 16, 1, 2, (380 r.): Cunctos populos, quos clementiae nostrae regit temperamentum, in tali volumus religione versari, quam divinum Petrum apostolum tradidisse Romanis religio usque ad nunc ab ipso insinuata declarat quamque pontificem Damasum sequi claret et petrum Alexandriae episcopum virum apostolicae sanctitatis, hoc est, ut secundum apostolicam disciplinam evangelicamque doctrinam patris et filii et spiritus sancti unam deitatem sub parili maiestate et sub pia trinitate credamus. Hanc legem sequentes christianorum catholicorum nomen iubemus amplecti, reliquos vero dementes vesanosque

10 10 Witold Wołodkiewicz sami cesarze nakazują, aby wszystkie kościoły zostały natychmiast wydane biskupom wyznającym Trójcę Świętą, Ojca, Syna i Ducha Świętego, w jedynym majestacie i chwale (...) 13. W dalszym ciągu konstytucja wymienia biskupów wyznających prawdziwą wiarę uznaną przez sobór w Nicei. W księdze XVI Kodeksu Theodozjańskiego znalazł się też zakaz pod groźbą stosownej kary prowadzenia publicznych dyskusji o religii 14 : mogłyby one naruszyć wiarę w ustalone kanony, gwarantowane przez autorytet władzy cesarskiej. Najbardziej obszerny tytuł piąty księgi XVI dotyczy heretyków i schizmatyków. We fragmentach kodeksu wymienione są liczne herezje i schizmy, które naruszają przyjęte zasady prawdziwej wiary katolickiej. Przewidują też kary tak z zakresu prawa prywatnego (konfiskata majątku, zakaz testowania), jak i karnego (wygnanie, kara śmierci) 15. Większość wymienionych w Kodeksie schizm, herezji i sekt rozwijała się na wschodzie cesarstwa 16. Znacznie dalej w prezentowaniu łączności państwa i Kościoła poszedł Justynian (co znalazło wyraz również w umiejscowieniu tych zagadnień w układzie systematycznym). W księdze pierwszej Kodeksu Justyniana, początkowe tytuły (od pierwszego do trzynastego) dotyczą stosunku państwa do Kościoła. Początkowe tytuły księgi pierwszej Kodeksu brzmią następująco: 1) De summa Trinitate et de fide Catholica et ut nemo de ea publice contendere audeat (O Świętej Trójcy i o wierze katolickiej oraz [o tym] aby nikt nie śmiał, publicznie się z nią spierać); 2) De sacrosanctis ecclesiis et de rebus et privilegiis earum (O świętych kościołach, ich sprawach i przywilejach); 3) De episcopis et clericis et orphanotropis et brethotropis et xenodochis et asceteris et monachis et privilegio eorum et castrensi peculio et de redimendis captivis et de nuptiis clericorum vetitis seu permissis (O biskupach, duchownych, przełożonych sieiudicantes haeretici dogmatis infamiam sustinere nec conciliabula eorum ecclesiarum nomen accipere, divina primum vindicta, post etiam motus nostri, quem ex caelesti arbitrio sumpserimus, ultione plectendos. 13 CTh. 16, 1, 3, pr-1 (381 r.): Episcopis tradi omnes ecclesias mox iubemus, qui unius maiestatis adque virtutis patrem et filium et spiritum sanctum confitentur eiusdem gloriae, claritatis unius, nihil dissonum profana divisione facientes, sed trinitatis ordinem personarum adsertione et divinitatis unitate (...). 14 CTh. 16,4,2 (388 r.): Nulli egresso ad publicum vel disceptandi de religione vel tractandi vel consilii aliquid deferendi patescat occasio. (...) 15 Por. np.: CTh. 16, 5, 1; 5; 6; 7; 12; 65. Ten ostatni fragment (CTh. 16, 5, 65) wymienia katalog odstępstw od ortodoksyjnej wiary katolickiej i zawiera zasady postępowania przeciwko heretykom i schizmatykom. 16 Zob. M. Jaczynowska, op.cit., s ; Les lois religieuses..., s ; (Hérésies et schismes mentionnés dans le livre XVI).

11 Wolność do religii rocińców, przełożonych szpitali, klasztorach ich przywilejach i wydzielonym majątku, o wykupywaniu z niewoli, o małżeństwach duchownych zakazanych lub dozwolonych); 4) De episcopali audientia et de diversis capitulis, quae ad ius curamve et reverentiam pontificalem pertinent (O rozstrzyganiu sporów przez biskupa, o różnych kapitułach, które podlegają prawu, trosce i poszanowaniu papieskiemu); 5) De haereticis et manichaeis et samaritis (O heretykach, manicheiczykach, samarytanach); 6) Ne sanctum baptisma iteretur (Aby święty chrzest nie był powtarzany); 7) De apostatis (O odszczepieńcach od wiary); 8) Nemini licere signum salvatoris Christi vel in marmore aut sculpere aut pingere (Nikomu nie wolno znaku Chrystusa Zbawiciela rzeźbić w marmurze ani malować); 9) De iudaeis et caelicolis (O żydach i o czcicielach gwiazd); 10) Ne christianum haereticus vel paganus vel iudaeus habeat vel possideat vel circumcidat (Aby heretyk, poganin lub żyd nie miał w swej władzy chrześcijan, ani ich nie ograniczał); 11) De paganis sacrificiis et templis (O pogańskich ofiarach i świątyniach); 12) De his qui ad ecclesias confugiunt vel ibi exclamant (O tych, którzy w kościołach się chowają lub hałasują); 13) De his qui in ecclesiis manumittuntur (O tych, którzy w kościołach są wyzwalani). Dopiero od tytułu 14 księgi pierwszej Kodeks Justyniana przechodzi do omawiania źródeł prawa, zasad prawa oraz organizacji urzędów tworzących i stosujących prawo (tytuły 14 57). Jak widać u Justyniana polityczny związek tronu z ołtarzem wybija się w porównaniu z Kodeksem Teodozjusza na pierwsze miejsce, już w samej strukturze kodeksu. Związek tronu i ołtarza przejawiał się też w tekstach prawnych, gdzie czystość doktryny kościelnej była gwarantowana surowymi sankcjami władzy świeckiej 17. Dobrym przykładem wkraczania poglądów religijnych w teksty prawne mogą być teksty zamieszczone w kodeksach Teodozjusza i Justyniana, odnoszące się do ustalonych na różnych synodach i soborach prawd wiary i gwarantujące je, pod sankcją kary. Wprowadzając do Kodeksu przyjęte przez ortodoksyjny Kościół zasady dotyczące dogmatów o Trójcy Świętej, chrystologii i mariologii, cesarze podnieśli je do rangi normy prawnej, uznanej i przestrzeganej przez państwo 18. Piąty tytuł pierwszej księgi Kodeksu Justyniana (O heretykach, Manichejczykach i Samarytanach) wymienia 34 rodzaje herezji (C. 1, 1, 5, pr.). Szczególnie surowo zostali potraktowani manichejczycy vel donatisti, 17 Zob. S. Kursa, Ochrona ortodoksyjnej wiary w ustawodawstwie Justyniana, Zeszyty Prawnicze 2012, t. 12, z. 2, s Zob. E. Gajda, Problem prawno-teologiczny Credo Justyniana I w poezji bizantyńskiej na przykładzie modlitwy cesarskiej, Studia Prawnicze 2014, 1 (57), s. 50.

12 12 Witold Wołodkiewicz który nie powinni znajdować się na rzymskiej ziemi, powinni być wygnani i zasługują na najwyższą karę (expellendi et ultimo supplicio tradendis) 19. Polskie dyskusje dotyczące stosunku państwo Kościół, toczone od przeszło 25 lat, wskazują na niebezpieczeństwo odchodzenia od zadeklarowanej w art Konstytucji RP zasady, że Stosunki między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi są kształtowane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie, jak również współdziałania dla dobra człowieka i dobra wspólnego. Zasadę niezależności i autonomii państwa i Kościoła podkreśla też konkordat między Stolicą Apostolską a Rzeczpospolitą Polską, zawarty 28 lipca 1993 r. (ratyfikowany 23 lutego 1998 r.), którego art. 1 stanowi, że Państwo i Kościół katolicki są każde w swej dziedzinie niezależne i autonomiczne oraz zobowiązują się do pełnego poszanowania tej zasady we wzajemnych stosunkach i we współdziałaniu dla rozwoju człowieka i dobra wspólnego. Rafał Prostak w powołanym numerze Znaku zwraca uwagę na niebezpieczeństwo wpływu argumentów wywiedzionych z określonej doktryny religijnej na działalność ustawodawczą. Autor ten pisze: adresatami stanowionego prawa są wszyscy obywatele, bez względu na ich przekonania światopoglądowe. Prawo inspirowane religijnie i/lub uzasadnione prawdami objawionymi nie znajdzie uznania w oczach tych, którzy religię tę odrzucają i nie przyjmują owych prawd. Tak ustanowione prawo byłoby dla nich niczym innym niż dowodem na stosowanie wobec nich przemocy, motywowanej chęcią upowszechnienia określonego światopoglądu 20. Współczesnym niebezpieczeństwem w procesie stanowienia prawa w naszym kraju mogą być podejmowane często w ostatnim czasie próby wpływu na ustawodawców, oparte na przesłankach religijnych. Przypadki wpływania na decyzje parlamentarzystów przy głosowaniach dotyczą przykładowo zagadnień związanych z ratyfikacją konwencji o przemocy w rodzinie, ochrony życia ludzkiego od chwili poczęcia, zapłodnienia in vitro 21. i n. 19 C. 1, 5, 5, 1; C. 1, 5, 4, pr. 20 R. Prostak, Wybór czy nakaz, Znak 2015, nr 716, s Por. szerzej: W. Wołodkiewicz, Tron i ołtarz. Uwagi na temat niezależności..., s. 375

13 Wolność do religii Abstract The paper discusses the attitude of the Roman Empire towards Christianity during the period of Principate and Dominate, as a side theme to the debate on religious liberty launched at the time of the Vatican Council II. It analyzes the approach of emperors to religious views in the Theodosian and Justinianic Codes. It also touches upon the relations between the State and the Church in the present situation of the III Polish Republic. Keywords: Religious liberty, Roman law, Caesaropapism

14 Agnieszka Góra-Błaszczykowska* Wszczęcie procesu cywilnego przez prokuratora (kilka uwag de lege ferenda i de lege lata) Kilka lat temu proponowałam ewentualne zmiany kodeksu postępowania cywilnego w zakresie uprawnień prokuratora do wszczęcia procesu cywilnego 1, temat jednak wciąż wydaje się być aktualny, a moja ocena regulacji uległa modyfikacji. Obserwacja aktualnej praktyki i zakresu wykorzystywania uprawnień prokuratora do wszczęcia procesu cywilnego, prowadzi do wniosku, że wciąż istnieje potrzeba dyskusji na temat wskazanych uprawnień. Wnioski z tej dyskusji być może pozwolą w przyszłości przyjąć rozwiązania, przystosowane do aktualnych potrzeb oraz współczesnego rozumienia interesu społecznego, jako przesłanki podjęcia przez prokuratora decyzji o wszczęciu procesu (art. 7 k.p.c.). Podobne do prokuratora uprawnienia do wszczęcia postępowania, choć ograniczone do poszczególnych kategorii spraw, o których mowa w art k.p.c., posiadają organizacje pozarządowe, których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej (art. 8 oraz art k.p.c.), inspektorzy pracy (art k.p.c.) oraz Powiatowy (Miejski) Rzecznik Konsumentów (art k.p.c.). Zasada dyspozycyjności naruszona jest zatem nie tylko, ale przede wszystkim, poprzez umożliwienie prokuratorowi (organizacjom pozarządowym, inspektorom pracy (art k.p.c.) oraz Powiatowemu (Miejskiemu) Rzecznikowi Konsumentów wszczęcia postępowania cywilnego. Na wstępie zaznaczenia wymaga, że omawiane uprawnienie prokuratora budzi wątpliwości co do zgodności z zasadą dyspozycyjności. Przyznaje ona stronom procesu cywilnego prawo rozporządzania swym podmiotowym prawem cywilnym, stanowiącym przedmiot procesu i procesowymi środkami jego ochrony 2. Zasada dyspozycyjności wyrażana jest w paremiach: nikt nie może być zmuszony do wytoczenia powództwa (nemo invitus agere cogitur), nie * Dr hab. prawa, prof. SWPS, kierownik Katedry Prawa Cywilnego i Prawa Pracy, sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. 1 Wszczęcie postępowania cywilnego przez prokuratora w świetle zasady równości stron (kilka uwag na tle aktualnego stanu prawnego), Opolskie Studia Administracyjno-Prawne 2008, z. V, s W Berutowicz, Zasada dyspozycyjności w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1957, s. 24.

15 Wszczęcie procesu cywilnego przez prokuratora ma sędziego bez powoda (nemo judex sine actore). Uprawniony może ściśle określić granice żądanej od sądu obrony, z czego wynika kolejna zasada, że sąd nie powinien wychodzić poza żądania stron (judex ne eat ultra petita partium) 3. Zasada dyspozycyjności oznacza, że zarówno rozporządzenie prawami i roszczeniami dochodzonymi w procesie (rozporządzalność materialna), jak i środkami procesowymi (rozporządzalność formalna) należy do strony, której te prawa, roszczenia lub środki procesowe przysługują 4. Rozporządzalność przedmiotem sporu (materialna) obejmuje: wszczęcie procesu, określenie zakresu żądanej ochrony sądowej, tj. granic podmiotowych i przedmiotowych wyrokowania sądu. Również określenie podmiotowych granic żądanej ochrony, czyli podmiotowych granic procesu, powinno należeć wyłącznie do powoda 5. Dyspozycja prawami podmiotowymi powoda dotyczy również cofnięcia pozwu, zrzeczenia się roszczenia, zmiany powództwa. Zasada dyspozycyjności pozwala podmiotowi na podjęcie samodzielnej decyzji czy dochodzić swych praw przed sądem oraz kiedy z tego uprawnienia skorzystać. W tym zakresie najbardziej uwidacznia się sprzeczność uprawnień prokuratora do wszczęcia postępowania cywilnego z przedmiotową zasadą 6. Zatem możliwość wszczęcia procesu cywilnego przez prokuratora ogranicza i narusza zasadę dyspozycyjności. Powstaje zatem pytanie czy istnieją jakieś inne zasady lub wartości, których ochrona wymaga pozostawienia prokuratorowi uprawnień do wszczęcia procesu cywilnego nawet przy założeniu naruszania zasady dyspozycyjności. Problem ten dotyczy również zgody na 3 Patrz na ten temat: E. Waśkowski, [w:] Zasady procesu cywilnego, Rocznik Prawniczy Wileński 1930, t. IV, s ; patrz też: Z. Resich, Poznanie prawdy w procesie cywilnym, Warszawa 1958, s J. Jodłowski, Z zagadnień polskiego procesu cywilnego, Warszawa 1961, s Na temat stosowania zasady rozporządzalności w postępowaniu nieprocesowym patrz: K. Korzan, Naczelne zasady wymiaru sprawiedliwości i naczelne zasady postępowania nieprocesowego, Rejent 2004, nr 7, s. 24; E. Waśkowski, Zasady procesu cywilnego..., s S. Włodyka, Podmiotowe przekształcenie powództwa, Warszawa 1968, s. 6 7; patrz też: W. Siedlecki, [w:] W. Siedlecki, Z. Świeboda, Postępowanie cywilne. Zarys wykładu, Warszawa 2004, s. 56 i n. 6 Rozporządzalność środkami procesowymi (rozporządzalność formalna) dotyczy: wnoszenia środków odwoławczych od orzeczeń sądowych oraz innych środków zaskarżania nieprawomocnych orzeczeń sądowych, jak sprzeciwu od wyroku zaocznego, zarzutów w postępowaniu upominawczym, wznowienia postępowania, innych środków procesowych oraz przymusowego wykonania orzeczeń sądowych. Zob. W. Berutowicz, Zasada dyspozycyjności..., s ; ze względu na temat artykułu kwestie te pozostają poza zainteresowaniami w tym miejscu.

Wydział Prawa i Nauk Społecznych Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej THEMIS POLSKA NOVA 2014/NR 2 (7)

Wydział Prawa i Nauk Społecznych Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej THEMIS POLSKA NOVA 2014/NR 2 (7) Wydział Prawa i Nauk Społecznych Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej THEMIS POLSKA NOVA 2014/NR 2 (7) Themis Polska Nova Redakcja: prof. dr hab. Jacek Sobczak redaktor naczelny Członkowie redakcji: prof.

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05

Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05 Uchwała z dnia 22 czerwca 2005 r., III CZP 23/05 Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Teresa Bielska-Sobkowicz Sędzia SN Jan Górowski Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jadwigi

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt III CK 277/05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 30 listopada 2005 r. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Maria Grzelka SSN Iwona

Bardziej szczegółowo

3. Typ studiów: dzienne, jednolite, magisterskie

3. Typ studiów: dzienne, jednolite, magisterskie 1. Nazwa przedmiotu: Postępowanie cywilne 2. Kierunek: prawo 3. Typ studiów: dzienne, jednolite, magisterskie 4. Rodzaj zajęć: wykład 5. Status przedmiotu: wykład - obligatoryjny 6. Rok studiów, semestr:

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Agnieszka Piotrowska

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Agnieszka Piotrowska Sygn. akt II CSK 50/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 31 stycznia 2014 r. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) SSN Agnieszka

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 8 października 2003 r., III CZP 68/03

Uchwała z dnia 8 października 2003 r., III CZP 68/03 Uchwała z dnia 8 października 2003 r., III CZP 68/03 Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) Sędzia SN Barbara Myszka Sędzia SN Marek Sychowicz (sprawozdawca) Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Skarbu

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji od wyroku Sądu Rejonowego [ ] w W.

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji od wyroku Sądu Rejonowego [ ] w W. Sygn. akt III CZP 17/14 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie o zapłatę na skutek apelacji od wyroku Sądu Rejonowego [ ] w W. z dnia 28 maja 2013 r. Czy osoba będąca członkiem zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna w sprawie wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich do Trybunału Konstytucyjnego ( sygn. akt 18/02)

Opinia prawna w sprawie wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich do Trybunału Konstytucyjnego ( sygn. akt 18/02) Warszawa, 2002-05-20 Opinia prawna w sprawie wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich do Trybunału Konstytucyjnego ( sygn. akt 18/02) RPO wnosi o stwierdzenie niezgodności art. 77 w zw. z art. 84 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Wykaz literatury Przedmowa do wydania Piątego Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające Rozdział II.

SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Wykaz literatury Przedmowa do wydania Piątego Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające Rozdział II. SPIS TREŚCI Wykaz skrótów... Wykaz literatury... Przedmowa do wydania Piątego... XI XIII XV Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające... 1 1. Prawo rodzinne i prawo opiekuńcze w systemie prawa... 3 I. Pojęcie

Bardziej szczegółowo

Niewykonany kontrakt może zrealizować ktoś inny

Niewykonany kontrakt może zrealizować ktoś inny Niewykonany kontrakt może zrealizować ktoś inny Wierzyciel może wystąpić do sądu o upoważnienie go do wykonania konkretnej czynności, np. otynkowania warsztatu, na koszt jego dłużnika. Po udzieleniu takiego

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I CSK 446/06 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 21 lutego 2007 r. SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący) SSN Gerard Bieniek SSN Marek Sychowicz (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 18 marca 2005 r., III CZP 3/05

Uchwała z dnia 18 marca 2005 r., III CZP 3/05 Uchwała z dnia 18 marca 2005 r., III CZP 3/05 Sędzia SN Elżbieta Skowrońska-Bocian (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Barbara Myszka Sędzia SN Marek Sychowicz Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Skarbu

Bardziej szczegółowo

Prawo rodzinne i opiekuńcze. Wydanie 5. Autor: Marek Andrzejewski

Prawo rodzinne i opiekuńcze. Wydanie 5. Autor: Marek Andrzejewski Prawo rodzinne i opiekuńcze. Wydanie 5. Autor: Marek Andrzejewski Wykaz skrótów Wykaz literatury Przedmowa do wydania Piątego Rozdział I. Zagadnienia wprowadzające 1. Prawo rodzinne i prawo opiekuńcze

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN Tadeusz Żyznowski

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN Tadeusz Żyznowski Sygn. akt I CK 460/04 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 21 stycznia 2005 r. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) SSN Maria Szulc

POSTANOWIENIE. SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) SSN Maria Szulc Sygn. akt V CZ 161/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 28 marca 2012 r. SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca) SSN Maria Szulc w sprawie z powództwa Alicji

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca) SSN Małgorzata Gersdorf

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca) SSN Małgorzata Gersdorf Sygn. akt II PK 326/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 16 lipca 2013 r. SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący) SSN Bogusław Cudowski (sprawozdawca) SSN Małgorzata Gersdorf

Bardziej szczegółowo

Spis treści Tytuł I Małżeństwo Tytuł II Pokrewieństwo i powinowactwo

Spis treści Tytuł I Małżeństwo Tytuł II Pokrewieństwo i powinowactwo Spis treści Tytuł I Małżeństwo...5 Dział I Zawarcie małżeństwa...5 Dział II Prawa i obowiązki małżonków...15 Dział III Małżeńskie ustroje majątkowe...18 Rozdział I Ustawowy ustrój majątkowy...18 Rozdział

Bardziej szczegółowo

Spis treści Tytuł I Małżeństwo Tytuł II Pokrewieństwo i powinowactwo

Spis treści Tytuł I Małżeństwo Tytuł II Pokrewieństwo i powinowactwo Spis treści Tytuł I Małżeństwo...5 Dział I Zawarcie małżeństwa...5 Dział II Prawa i obowiązki małżonków...15 Dział III Małżeńskie ustroje majątkowe...18 Rozdział I Ustawowy ustrój majątkowy...18 Rozdział

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) SSA Anna Kozłowska

POSTANOWIENIE. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) SSA Anna Kozłowska Sygn. akt V CSK 126/10 i V CZ 36/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 3 listopada 2010 r. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) SSA Anna Kozłowska w sprawie

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. w sprawie nieletniej Sandry K. urodzonej 6 października 1992 r. o czyn karalny przewidziany w art. 190 1 k.k. oraz art. 280 1 k.k.

POSTANOWIENIE. w sprawie nieletniej Sandry K. urodzonej 6 października 1992 r. o czyn karalny przewidziany w art. 190 1 k.k. oraz art. 280 1 k.k. Sygn. akt V CZ 64/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 15 października 2010 r. SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący) SSN Zbigniew Kwaśniewski SSN Marta Romańska (sprawozdawca) w sprawie

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 6 stycznia 2005 r., III CZP 67/04

Uchwała z dnia 6 stycznia 2005 r., III CZP 67/04 Uchwała z dnia 6 stycznia 2005 r., III CZP 67/04 Sędzia SN Zbigniew Strus (przewodniczący) Sędzia SN Mirosław Bączyk Sędzia SN Bronisław Czech (sprawozdawca) Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ewy S.

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266).

- o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2266). SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Prezes Rady Ministrów DSPA-140-154(5)/09 Warszawa, 18 lutego 2010 r. Pan Bronisław Komorowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Przekazuję przyjęte przez

Bardziej szczegółowo

W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt II CKN 739/2000 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 maja 2000 r. Sąd Najwyższy Izba Cywilna w składzie następującym: Przewodniczący: SSN Zdzisław Świeboda Sędziowie: SN Zbigniew

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Jan Górowski (sprawozdawca) Sygn. akt V CSK 35/08 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 11 czerwca 2008 r. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Jan Górowski (sprawozdawca) w sprawie z urzędu J.

Bardziej szczegółowo

TYTUŁ II POKREWIEŃSTWO I POWINOWACTWO

TYTUŁ II POKREWIEŃSTWO I POWINOWACTWO TYTUŁ II POKREWIEŃSTWO I POWINOWACTWO 2. Protokół podpisuje osoba, która przyjęła oświadczenie, oraz osoba, która je złożyła, chyba że nie może ona go podpisać. Przyczynę braku podpisu należy podać w protokole.

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski

POSTANOWIENIE. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski Sygn. akt I CZ 69/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 14 listopada 2014 r. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski w sprawie z

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt III SK 1/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 29 czerwca 2011 r. SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Zbigniew Korzeniowski SSN Roman

Bardziej szczegółowo

PEŁNOMOCNICTWO PROCESOWE W SPRAWACH CYWILNYCH. Wyjaśnienie najtrudniejszych terminów:

PEŁNOMOCNICTWO PROCESOWE W SPRAWACH CYWILNYCH. Wyjaśnienie najtrudniejszych terminów: Anna Kwiatkowska, Mateusz Iwanicki Recenzja: dr Anna Duda-Ziętek PEŁNOMOCNICTWO PROCESOWE W SPRAWACH CYWILNYCH W niniejszej publikacji chcielibyśmy Państwu przybliżyć problematykę zawierania pełnomocnictw

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 14/11

Uchwała z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 14/11 Uchwała z dnia 20 maja 2011 r., III CZP 14/11 Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący) Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) Sędzia SN Marian Kocon Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jerzego

Bardziej szczegółowo

W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ W świetle art. 17 3 prawa prywatnego międzynarodowego samo miejsce zamieszkiwania małżonków może mięć zasadnicze znaczenie dla istniejącego między nimi reżimu majątkowego. Tego rodzaju zależność sprawia,

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt II PK 296/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 19 marca 2012 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa J. P. przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A. o odszkodowanie, po

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III CZP 5/12. Dnia 30 marca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt III CZP 5/12. Dnia 30 marca 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt III CZP 5/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 30 marca 2012 r. SSN Barbara Myszka (przewodniczący) SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca) SSN Anna Owczarek w sprawie z urzędu na

Bardziej szczegółowo

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900)

Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) Warszawa, dnia 30 czerwca 2010 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny, ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze (druk nr 900) I. Cel i przedmiot ustawy

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Maria Szulc (sprawozdawca) Sygn. akt III CZP 50/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 11 października 2012 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Maria Szulc (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) SSN Jacek Gudowski SSN Karol Weitz (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) SSN Jacek Gudowski SSN Karol Weitz (sprawozdawca) Sygn. akt III CZ 6/15 Sąd Najwyższy w składzie: POSTANOWIENIE Dnia 26 lutego 2015 r.. Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący) SSN Jacek Gudowski SSN Karol Weitz (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

Postępowanie cywilne. Prokurator. Prokurator II 2011-11-17. Podmioty na prawach strony Powództwo

Postępowanie cywilne. Prokurator. Prokurator II 2011-11-17. Podmioty na prawach strony Powództwo Postępowanie cywilne Podmioty na prawach strony Powództwo Prokurator Może wziąć udział w każdym postępowaniu (przyłączyć się) Może żądać wszczęcia postępowania Przesłanki: ochrona Praworządności Praw obywateli

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz

UCHWAŁA. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz Sygn. akt III CZP 100/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 17 stycznia 2013 r. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz w sprawie z powództwa Gminy

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Krzysztof Strzelczyk

POSTANOWIENIE. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Krzysztof Strzelczyk Sygn. akt IV CZ 60/09 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 17 września 2009 r. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Krzysztof Strzelczyk w sprawie

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt III CSK 111/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 22 listopada 2007 r. SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Zbigniew

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99

POSTANOWIENIE. z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99 20 POSTANOWIENIE z dnia 16 lutego 2000 r. Sygn. Ts 97/99 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Lech Garlicki przewodniczący Wiesław Johann sprawozdawca Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska po rozpoznaniu na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt I CSK 14/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 11 października 2013 r. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Józef Frąckowiak

Bardziej szczegółowo

Prawa człowieka i systemy ich ochrony

Prawa człowieka i systemy ich ochrony Prawa człowieka i systemy ich ochrony Środki ochrony praw i wolności w Konstytucji RP Prawa człowieka i systemy ich ochrony SNP(Z) IV rok, semestr zimowy 2015/2016 Ochrona praw i wolności jednostki ogół

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 14 lutego 2005 r. I UK 166/04

Wyrok z dnia 14 lutego 2005 r. I UK 166/04 Wyrok z dnia 14 lutego 2005 r. I UK 166/04 Powództwo pracownika przeciwko pracodawcy o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy podlega oddaleniu ze względu na brak biernej legitymacji procesowej

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CZ 186/12. Dnia 15 lutego 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CZ 186/12. Dnia 15 lutego 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt I CZ 186/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 15 lutego 2013 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Mirosław Bączyk SSN Barbara Myszka w sprawie z powództwa J. A.

Bardziej szczegółowo

Czy sąd może z urzędu stwierdzić nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie na rzecz osoby, która o to nie wnosiła?

Czy sąd może z urzędu stwierdzić nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie na rzecz osoby, która o to nie wnosiła? PIERWSZY PREZES SĄDU NAJWYŻSZEGO RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 17 grudnia 2014 r. BSA I-4110-8/14 Sąd Najwyższy Izba Cywilna Działając na podstawie art. 60 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 17 maja 2007 r., III CZP 43/07

Uchwała z dnia 17 maja 2007 r., III CZP 43/07 Uchwała z dnia 17 maja 2007 r., III CZP 43/07 Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący) Sędzia SN Iwona Koper (sprawozdawca) Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Joanny

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... Wykaz skrótów...

Spis treści. Przedmowa... Wykaz skrótów... Przedmowa... Wykaz skrótów... XI XV Rozdział I. Pisma procesowe i orzeczenia sądowe dotyczące małżeństwa... 1 1. Pozew o ustalenie w przedmiocie zmiany płci... 3 2. Wyrok ustalający zmianę płci (1)...

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN Anna Kozłowska

POSTANOWIENIE. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN Anna Kozłowska Sygn. akt III CZ 76/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 4 stycznia 2012 r. SSN Marian Kocon (przewodniczący) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (sprawozdawca) SSN Anna Kozłowska w sprawie ze skargi

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt II CSK 114/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 22 listopada 2013 r. SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Mirosław Bączyk SSN Katarzyna

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr..?R51.2.Q.Q.9... Zarządu Powiatu w Nowym Dworze Mazowieckim z dnia..~.9...\:l.f. :<:.ę.~.j!.jr-..?q09 r

Uchwała Nr..?R51.2.Q.Q.9... Zarządu Powiatu w Nowym Dworze Mazowieckim z dnia..~.9...\:l.f. :<:.ę.~.j!.jr-..?q09 r - A)ZĄD powiat~ z K Dworze Mazowieckim N NoWym. O ul MazowIecka l... O 6 MazoWIeckI ns-100 Nowy w r Uchwała Nr..?R51.2.Q.Q.9.... Zarządu Powiatu w Nowym Dworze Mazowieckim z dnia..~.9....\:l.f. :

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Protokolant Bożena Kowalska

UCHWAŁA. Protokolant Bożena Kowalska Sygn. akt III CZP 63/13 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 18 października 2013 r. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Marta Romańska SSN Bogumiła Ustjanicz Protokolant Bożena

Bardziej szczegółowo

Pan Donald Tusk Prezes Rady Ministrów Kancelaria Prezesa Rady Ministrów Al. Ujazdowskie 1/3 00-583 Warszawa

Pan Donald Tusk Prezes Rady Ministrów Kancelaria Prezesa Rady Ministrów Al. Ujazdowskie 1/3 00-583 Warszawa RZECZNIK PRAW OBYWATELSKICH Irena Lipowicz Warszawa, 2-2 - J_ - 20 I.7202.6.2M4.AWO Pan Donald Tusk Prezes Rady Ministrów Kancelaria Prezesa Rady Ministrów Al. Ujazdowskie 1/3 00-583 Warszawa i PUBsCt-it'

Bardziej szczegółowo

Kiedy umowa zlecenie jest umową o pracę? - na przykładzie orzecznictwa.

Kiedy umowa zlecenie jest umową o pracę? - na przykładzie orzecznictwa. VII EDYCJA Konwent Prawa Pracy Joanna Kaleta Kiedy umowa zlecenie jest umową o pracę? - na przykładzie orzecznictwa. 1 1 Treść stosunku pracy art. 22 k.p. Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje

Bardziej szczegółowo

Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ

Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ Wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99 POJĘCIE SPRAWY CYWILNEJ Rodzaj postępowania: skarga konstytucyjna Inicjator: osoba fizyczna Skład orzekający: 5 sędziów Zdania odrębne: 0 Przedmiot kontroli Wzorce kontroli

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Protokolant Dorota Szczerbiak Sygn. akt IV KK 413/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 kwietnia 2015 r. SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Kazimierz Klugiewicz SSA del.

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt III SK 56/12 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 21 czerwca 2013 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa Cyfrowy Polsat Spółki Akcyjnej w W. przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji

Bardziej szczegółowo

Izabela Dzierwa-Pabin ROLA PROKURATORA W PROCESIE CYWILNYM

Izabela Dzierwa-Pabin ROLA PROKURATORA W PROCESIE CYWILNYM Izabela Dzierwa-Pabin ROLA PROKURATORA W PROCESIE CYWILNYM Abstract The author presents the rules of accession of a consumer advocate, labor inspector, and social organization to the already ongoing civil

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 5 lutego 2010 r., III CZP 132/09

Uchwała z dnia 5 lutego 2010 r., III CZP 132/09 Uchwała z dnia 5 lutego 2010 r., III CZP 132/09 Sędzia SN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Jan Górowski Sędzia SN Marian Kocon Sąd Najwyższy w sprawie ze skarg dłużniczki Beaty

Bardziej szczegółowo

W związki z napływającymi do mnie skargami indywidualnymi chciałabym. przedstawić Panu Pełnomocnikowi problem generalny dotyczący charakteru prawnego

W związki z napływającymi do mnie skargami indywidualnymi chciałabym. przedstawić Panu Pełnomocnikowi problem generalny dotyczący charakteru prawnego RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena Lipowicz RPO-736286-V-13/GH 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 55 1 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Jarosław Duda Sekretarz Stanu Pełnomocnik

Bardziej szczegółowo

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA SPRAWOZDANIE

SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA SPRAWOZDANIE SENAT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VIII KADENCJA Warszawa, dnia 17 grudnia 2014 r. Druk nr 757 S SPRAWOZDANIE KOMISJI USTAWODAWCZEJ, KOMISJI PRAW CZŁOWIEKA, PRAWORZĄDNOŚCI I PETYCJI, KOMISJI RODZINY, POLITYKI

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda

POSTANOWIENIE. SSN Maciej Pacuda Sygn. akt III SK 23/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 grudnia 2014 r. SSN Maciej Pacuda w sprawie z powództwa Elektrociepłowni Z. S.A. z siedzibą w Z. przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt IV CSK 636/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 29 września 2011 r. SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący) SSN Anna Kozłowska SSN Krzysztof Pietrzykowski

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) SSN Iwona Koper SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) SSN Iwona Koper SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) Sygn. akt II CZ 138/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 7 grudnia 2011 r. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) SSN Iwona Koper SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej. skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Okręgowego

POSTANOWIENIE. po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej. skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Okręgowego Sygn. akt V CSK 131/09 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 24 listopada 2009 r. SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Jan Górowski SSN Krzysztof Strzelczyk w sprawie z wniosku

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Protokolant Ewa Krentzel

POSTANOWIENIE. Protokolant Ewa Krentzel Sygn. akt I CSK 713/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 14 listopada 2014 r. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Dariusz Zawistowski Protokolant

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE. Uzasadnienie

ZAGADNIENIE PRAWNE. Uzasadnienie Sygn. akt III CZP 76/14 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie z powództwa A. T. przeciwko C. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w G. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w B. z

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Zbigniew Kwaśniewski

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Zbigniew Kwaśniewski Sygn. akt V CSK 640/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 2 lipca 2015 r. SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) SSN Zbigniew

Bardziej szczegółowo

Rozdział I. Pisma procesowe i orzeczenia sądowe dotyczące małżeństwa... 1

Rozdział I. Pisma procesowe i orzeczenia sądowe dotyczące małżeństwa... 1 Przedmowa... XI Wykaz skrótów... XV Rozdział I. Pisma procesowe i orzeczenia sądowe dotyczące małżeństwa... 1 1. Pozew o ustalenie w przedmiocie zmiany płci... 3 2. Wyrok ustalający zmianę płci (1)...

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CSK 296/14. Dnia 9 października 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CSK 296/14. Dnia 9 października 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt IV CSK 296/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 9 października 2014 r. SSN Mirosława Wysocka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Wojciech Katner SSA Elżbieta Fijałkowska w sprawie z

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Kazimierz Zawada. Protokolant Katarzyna Bartczak

POSTANOWIENIE. SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Kazimierz Zawada. Protokolant Katarzyna Bartczak Sygn. akt III CZP 87/15 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 grudnia 2015 r. SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Kazimierz Zawada Protokolant Katarzyna

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Maria Szulc (sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski. Protokolant Katarzyna Bartczak

UCHWAŁA. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Maria Szulc (sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski. Protokolant Katarzyna Bartczak Sygn. akt III CZP 19/15 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 maja 2015 r. SSN Jacek Gudowski (przewodniczący) SSN Maria Szulc (sprawozdawca) SSN Dariusz Zawistowski Protokolant Katarzyna Bartczak

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Wojciech Katner SSN Bogumiła Ustjanicz

POSTANOWIENIE. SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Wojciech Katner SSN Bogumiła Ustjanicz Sygn. akt V CSK 98/13 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 9 stycznia 2014 r. SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Wojciech Katner SSN Bogumiła Ustjanicz w sprawie z

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 17 czerwca 2004 r.

USTAWA. z dnia 17 czerwca 2004 r. Kancelaria Sejmu s. 1/7 USTAWA z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E 1. Pierwsza z proponowanych zmian dotyczy poszerzenia katalogu organizacji społecznych, które mogą wytaczać powództwa na rzecz obywateli i wstępować za ich zgodą do już toczących

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 13. Przedmowa... 15. Wprowadzenie... 27

Spis treści. Wykaz skrótów... 13. Przedmowa... 15. Wprowadzenie... 27 Wykaz skrótów..................................................... 13 Przedmowa........................................................ 15 Wprowadzenie.....................................................

Bardziej szczegółowo

Prawo człowieka do samostanowienia a obowiązek udzielenia pomocy przez instytucje pomocy społecznej

Prawo człowieka do samostanowienia a obowiązek udzielenia pomocy przez instytucje pomocy społecznej Dr Ewa Kulesza Prawo człowieka do samostanowienia a obowiązek udzielenia pomocy przez instytucje pomocy społecznej Współcześnie obowiązujące przepisy prawa, także przepisy prawa międzynarodowego, przepisy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. Wprowadzenie... 15

Spis treści. Wykaz skrótów... 11. Wprowadzenie... 15 Wykaz skrótów......................................... 11 Wprowadzenie......................................... 15 Rozdział I. Umowne ustroje majątkowe małżonków................. 23 1. Małżeńskie ustroje

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Maria Szulc (przewodniczący) SSN Iwona Koper SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Bartczak

UCHWAŁA. SSN Maria Szulc (przewodniczący) SSN Iwona Koper SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Bartczak Sygn. akt III CZP 101/14 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 5 grudnia 2014 r. SSN Maria Szulc (przewodniczący) SSN Iwona Koper SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca) Protokolant Katarzyna Bartczak

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

Dorobek naukowy Publikacje książkowe

Dorobek naukowy Publikacje książkowe Dorobek naukowy Publikacje książkowe Postępowanie o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej, Warszawa 1992. Postępowanie cywilne. Kompendium, Warszawa 1996 II wydanie - uaktualnione

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. Protokolant Bożena Nowicka

UCHWAŁA. Protokolant Bożena Nowicka Sygn. akt III CZP 48/07 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 19 czerwca 2007 r. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Marian Kocon Protokolant Bożena

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CSK 434/14. Dnia 15 kwietnia 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie:

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CSK 434/14. Dnia 15 kwietnia 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: Sygn. akt IV CSK 434/14 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 15 kwietnia 2015 r. SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Agnieszka Piotrowska SSN Krzysztof Strzelczyk w sprawie

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca) Sygn. akt I CSK 763/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 11 października 2013 r. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący) SSN Dariusz Dończyk SSN Józef Frąckowiak

Bardziej szczegółowo

Pełnomocnictwo do dokonania czynności procesowej

Pełnomocnictwo do dokonania czynności procesowej Pełnomocnictwo do dokonania czynności procesowej Informacje ogólne Określenie Przed sądem cywilnym strony (powód, pozwany), ich organy (np. zarząd spółki z o.o.), a także przedstawiciele ustawowi (osoby

Bardziej szczegółowo

Wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r. I PK 226/08

Wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r. I PK 226/08 Wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r. I PK 226/08 Sprawy dotyczące odpowiedzialności majątkowej żołnierzy są rozpoznawane w postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu prawa pracy (art. 1 k.p.c. w związku z art.

Bardziej szczegółowo

WYROK Z DNIA 15 WRZEŚNIA 2004 R. SNO 33/04. Przewodniczący: sędzia Wiesław Kozielewicz. Sędziowie SN: Zbigniew Strus, Andrzej Wróbel (sprawozdawca).

WYROK Z DNIA 15 WRZEŚNIA 2004 R. SNO 33/04. Przewodniczący: sędzia Wiesław Kozielewicz. Sędziowie SN: Zbigniew Strus, Andrzej Wróbel (sprawozdawca). WYROK Z DNIA 15 WRZEŚNIA 2004 R. SNO 33/04 Przewodniczący: sędzia Wiesław Kozielewicz. Sędziowie SN: Zbigniew Strus, Andrzej Wróbel (sprawozdawca). Sąd Najwyższy Sąd Dyscyplinarny w Warszawie z udziałem

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Krzysztof Strzelczyk

POSTANOWIENIE. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Krzysztof Strzelczyk Sygn. akt III CZ 26/10 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 29 czerwca 2010 r. SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Krzysztof Strzelczyk w sprawie

Bardziej szczegółowo

Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02)

Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02) Warszawa, dnia 16 grudnia 2002 r. Opinia prawna w sprawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Poznaniu skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego (sygn akt. P. 28/02) Stosownie do zlecenia z dnia 18 listopada

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CSK 354/11. Dnia 4 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt I CSK 354/11. Dnia 4 kwietnia 2012 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt I CSK 354/11 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 4 kwietnia 2012 r. SSN Tadeusz Wiśniewski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Dariusz Dończyk SSN Irena Gromska-Szuster w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt V CNP 27/07 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 15 maja 2007 r. SSN Gerard Bieniek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Teresa Bielska-Sobkowicz SSN Grzegorz

Bardziej szczegółowo

Kancelaria Sejmu s. 1/10 USTAWA. z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa 1)

Kancelaria Sejmu s. 1/10 USTAWA. z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa 1) Kancelaria Sejmu s. 1/10 USTAWA z dnia 20 stycznia 2011 r. Opracowano na podstawie: Dz. U. z 2011 r. Nr 34, poz. 173, z 2016 r. poz. 178. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące

Bardziej szczegółowo

W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Regina Owczarek-Jędrasik (spr.)

W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Regina Owczarek-Jędrasik (spr.) Sygn. akt VI ACa 942/12 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 stycznia 2013 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Sędzia SA Sędzia SA Protokolant:

Bardziej szczegółowo

Osoby fizyczne i ich zdolność do czynności prawnych konspekt wykładu

Osoby fizyczne i ich zdolność do czynności prawnych konspekt wykładu dr Grzegorz Gorczyński Katedra Prawa Cywilnego i Prawa Prywatnego Międzynarodowego WPiA UŚ Osoby fizyczne i ich zdolność do czynności konspekt wykładu Bibliografia: Z. Radwański, A. Olejniczak, Prawo cywilne

Bardziej szczegółowo

Przesłanki uznania spadkobiercy za niegodnego w polskim prawie spadkowym

Przesłanki uznania spadkobiercy za niegodnego w polskim prawie spadkowym Katarzyna Marchocka Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Warszawski Przesłanki uznania spadkobiercy za niegodnego w polskim prawie spadkowym Osoba fizyczna myśląc nad wyborem swojego potencjalnego

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 16 sierpnia 2016 r. Poz. 1259. z dnia 28 lipca 2016 r.

Warszawa, dnia 16 sierpnia 2016 r. Poz. 1259. z dnia 28 lipca 2016 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 16 sierpnia 2016 r. Poz. 1259 OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 28 lipca 2016 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu

Bardziej szczegółowo

Autorzy Przedmowa Wykaz skrótów Część

Autorzy Przedmowa Wykaz skrótów Część Spis treści Autorzy... Przedmowa... Wykaz skrótów... IX XI XIII Część I. Wzory pism procesowych... 1 Rozdział 1. Wzory pism w postępowaniu pojednawczym przed sądem pracy i zakładową komisją pojednawczą...

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt II CSK 469/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 19 lutego 2009 r. SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący) SSN Iwona Koper SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) SSN Grzegorz Misiurek SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

POSTANOWIENIE. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) SSN Grzegorz Misiurek SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) Sygn. akt II CSK 641/09 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 21 maja 2010 r. SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) SSN Grzegorz Misiurek SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca) w sprawie z

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt IV CSK 236/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 16 lutego 2012 r. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Katarzyna

Bardziej szczegółowo