PROGNOZY CEN ROPY NA GIEŁDZIE W NOWYM JORKU

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PROGNOZY CEN ROPY NA GIEŁDZIE W NOWYM JORKU"

Transkrypt

1 Zbigniew SKROBACKI PROGNOZY CEN ROPY NA GIEŁDZIE W NOWYM JORKU Streszczenie Celem publikacji jest przedstawienie prognoz jakościowych dotyczących oceny relacji pomiędzy podażą a popytem na rynku ropy w najbliższych latach oraz prognoz ilościowych ceny ropy na giełdzie w Nowym Jorku w 2010 r. Do zbudowania prognoz zastosowano dwie następujące metody: zmodyfikowaną metodę scenariuszy użytej do tworzenia prognoz jakościowych, modelu multiplikatywnego do utworzenia prognozy ilościowej. Do zbudowania scenariuszy wykorzystano własną propozycję budowy scenariuszy uproszczonych z wykorzystaniem podstaw teorii decyzji i rachunku prawdopodobieństwa. Prognoza ilościowa jest oparta na modelu multiplikatywnym i powstała jako efekt zastosowania standardowych metod statystyki matematycznej w analizie szeregu czasowego. Wykonanie prognoz zostało poprzedzone analizą literatury w celu opisania zjawisk i procesów obecnie występujących na rynku paliw. WPROWADZENIE Zdecydowana większość środków transportu lądowego i cały transport wodny i lotniczy jest zasilany paliwami produkowanymi z ropy. Intensywny rozwój gospodarczy większości krajów, a w tym rozwój transportu spowodował, że rola ropy jako produktu strategicznego umacniała się przez cały miniony XX wiek. Z aktualnych badań zasobów ropy w świecie wynika, że obecnie ludzkość wydobyła już około 50% całkowitych zasobów ropy w skorupie ziemskiej. Obecnie szacuje się, że zasoby ropy naftowej w świecie wynoszą ok. 171 mld ton, w tym kraje OPEC posiadają ok. 130 mld ton co stanowi 76 % [12]. Zdecydowana większość odkryć dużych złóż ropy została wykonana w latach 40., 60. i 70. XX wieku. Na rys. 1 pokazano w postaci wykresu słupkowego historię i wielkość odkryć. Na wykresie przeszłe odkrycia ropy są zaprezentowane w postaci czerwonych słupków, zaś przewidywane zasoby przyszłych odkryć w postaci zielonych słupków. W ostatnich dwóch dekadach XX wieku i obecnie następuje ciągły spadek odkryć dużych zasobów ropy pomimo stosowania coraz bardziej zaawansowanych technik badań geofizycznych. Zauważa się wzrostową tendencję odkryć coraz większej liczby małych złóż, co krótkookresowo poprawia sytuację na rynku ropy. Na analizowanym rysunku poziom wydobycia ropy jest przedstawiony za pomocą krzywej, która obecnie wykazuje jeszcze niewielką tendencję wzrostową. Według danych publikowanych przez British Petroleum [12] w 2008 r. światowa produkcja ropy osiągnęła wartość 3, ton/rok (ok. 81,8 mln baryłek/doba). Informację o wzroście wydobycia w ostatnich trzech dekadach przedstawiono w tabeli 1. Wyczerpywanie się naturalnych zasobów ropy musi powodować wzrost cen ropy i cen paliw produkowanych na bazie ropy. AUTOBUSY 1

2 Rys. 1. Odkrycia zasobów ropy i jej wydobycie w miliardach baryłek rocznie (skala po prawej stronie wykresu) [14] Tabela 1. Światowe wydobycie ropy [12] Rok [mln baryłek /doba] 62,9 65,5 74,8 81,8 [mld ton/rok] 2,9 3,2 3,6 3,9 Analizując koszty wydobycia należy zwrócić uwagę na występowanie trzech niekorzystnych tendencji [7]: 1. Nowe złoża odkrywane są w trudno dostępnych regionach, np. u brzegów Brazylii ropa znajduje się 3-4 km pod dnem głębokiego na ponad 2 km Oceanu Atlantyckiego; odkrywane zasobne złoża w Arktyce będzie można eksploatować może za kilkadziesiąt lat dzięki zmianom klimatu. 2. Wyraźnie rosną koszty eksploatacji tradycyjnych złóż, o czym świadczy zmiana współczynnika EROEI Energy Returned on Energy Invested. Współczynnik informuje o zwrocie energii uzyskanej wobec energii zainwestowanej. Przykładowo 100 lat temu w Teksasie EROEI wynosiło 100, zaś obecnie w USA wynosi 3. Dla porównania aktualnie w Arabii Saudyjskiej EROEI wynosi 10 [13]. Wzrost kosztów wynika z rosnącego wydobycia tzw. ciężkiej ropy o dużej gęstości oraz zanieczyszczonej związkami siarki. Zmusza to producentów modernizacji lub budowy nowych rafinerii, bowiem dawne nie są w stanie przerabiać zasiarczonej ropy. 3. Wysoki koszt pozyskiwania ropy z nowych źródeł głównie z piasków roponośnych i łupków bitumicznych. Dla wielu złóż koszty przewyższają ewentualne przychody. Przyjmuje się, że dla piasków roponośnych i łupków bitumicznych współczynnik EROEI zawiera się w przedziale od 1 do 3. Powyższe rozważania należy poszerzyć o informacje dotyczące kształtowania się potrzeb na ropę w świecie. Z danych przedstawionych na wykresie (rys. 2) wynika, że do 2011 roku potrzeby gospodarki światowej będą pokrywane dostawami ropy. Jedynie w 2007 roku podaż była niewystarczająca. Jeżeli uwzględni się prognozy gospodarcze dla świata, przy założeniu średniego tempa wzrostu potrzeb na ropę około 1,6 % rok do roku, to od 2012 roku ropy nie wystarczy dla wszystkich i ujawni się zjawisko Oil Gap różnica pomiędzy popytem a podażą ropy. 2 AUTOBUSY

3 Rys. 2. Podaż i popyt na ropę w tysiącach baryłek dziennie [15] Jeśli nie zmaleje odpowiednio popyt na produkty ropopochodne to wartość Oil Gap będzie w czasie systematycznie rosła, co musi wywoływać ciągły wzrost ceny ropy. W artykule podjęto próbę przedstawienia własnych prognoz jakościowych i ilościowych. Prognozy jakościowe dotyczą określenia prawdopodobieństwa wystąpienia zjawiska Oil Gap w 2010 r. i w następnych latach. Prognozy ilościowe dotyczą ceny ropy na giełdzie w Nowym Jorku w 2010 r. 1. METODYKA BADAŃ 1.1. Metodyka budowania prognozy jakościowej w postaci scenariuszy Scenariusze są wariantową odpowiedzią na pytanie co się stanie, jeżeli?. Tworzy się je dla konkretnych sytuacji, opierając się głównie na technikach heurystycznych, uwzględniając jakie zmiany mogą wystąpić w funkcji czasu. Opierając się na publikacjach [2, 4, 5, 6, 8, 9] opracowano własną metodykę tworzenia uproszczonych scenariuszy, która została szczegółowo opisana w pracy [7]. Celem scenariuszy jest utworzenie dwóch prognoz jakościowych; pierwszą na rok 2010, drugą na cztery następne lata. Prognozy mają dać odpowiedzi na pytania: czy powstanie na światowym rynku ropy trwałe zjawisko niezaspokojonego popytu przez podaż ( Oil Gap ) i jakie będą rozmiary tego zjawiska?. Metodyka tworzenia scenariuszy jest modyfikacją standardowych metodyk poprzez wykorzystanie podstaw teorii decyzji uwzględniającej niepewność i ryzyko [4, 8]. W teorii decyzji proponuje się badanie wszystkich możliwości łącznego występowania stanów oraz badanie konsekwencji ich równoczesnego wystąpienia. Wymagane jest przyjęcie oszacowań prawdopodobieństw subiektywnych wystąpienia każdego stanu w przyszłości. Rachunek prawdopodobieństwa pozwala obliczyć wartości prawdopodobieństw wystąpienia określonych wcześniej konsekwencji, nazywanych w teorii decyzji wartościami funkcji korzyści. Dla analizowanego przedmiotu badań założono możliwość wystąpienia dwóch stanów popytu i dwóch stanów podaży ropy. Zidentyfikowano następujące stany: (PD1) podaż ropy na wysokim poziomie, (PD2) podaż ropy malejąca, (PP1) wzrost popytu w gospodarce światowej, (PP2) popyt zbliżony do stałego. AUTOBUSY 3

4 Funkcję korzyści pełni ocena jakościowa możliwości wystąpienia zjawiska przewagi popytu na rynku ropy nad przewidywaną podażą, nazywanym jako Oil Gap. W celu utworzenia alternatywnych scenariuszy postanowiono zbadać możliwości i efekty wystąpienia równoczesnego stanów popytu i podaży ropy. Założono, że zarówno stany popytu oraz stany podaży wyczerpują przestrzeń zdarzeń oraz wystąpienie jednego stanu popytu wyklucza wystąpienie drugiego i podobnie jest dla stanów podaży. Uzyskano następujące cztery wzajemnie wykluczające się zestawy równoczesnego wystąpienia odpowiednich stanów popytu i podaży, którym przypisano oczekiwaną wartość funkcji korzyści w postaci możliwości wystąpienia zjawiska Oil Gap (tab. 2). Jeżeli w danej analizie założy się, że wystąpienie każdego stanu podaży w stosunku do każdego stanu popytu jest zdarzeniem niewykluczającym i w sensie matematycznym niezależnym to prawdopodobieństwo wystąpienia równocześnie danego stanu podaży i popytu jest obliczane jako iloczyn prawdopodobieństw wystąpienia pierwszego i drugiego stanu. Według tej słownej formuły prawa mnożenia zdarzeń niezależnych wyznaczono prawdopodobieństwa możliwości wystąpienia zjawiska Oil Gap z uwzględnieniem skali tego zjawiska. Z powodu występowania różnych opinii o przyszłości rynku paliw postanowiono przeprowadzić obliczenia dla dwóch wariantów oszacowań prawdopodobieństw subiektywnych wystąpienia stanów popytu. Wariant pierwszy preferuje wystąpienie stanu (PP2) jako bardziej prawdopodobnego. Dlatego przyjęto następujące wartości prawdopodobieństw P (1) (PP2) = 0,7; P (1) (PP1) = 0,3. Są przesłanki, żeby wyniki obliczeń dla tego wariantu przyjąć dla roku W drugim wariancie przyjęto założenie o wyraźnym wzroście zapotrzebowania na produkty ropopochodne w latach Dlatego dla wariantu drugiego przyjęto, że prawdopodobieństwa wystąpienia stanów popytu wynoszą P (2) (PP1) = 0,7 zaś P (2) (PP2) = 0,3. Założono, że wartości prawdopodobieństw wystąpienia stanów podaży są takie same dla obu wariantów i opierają się na raporcie głównego ekonomisty Międzynarodowej Agencji Energetycznej (MAE) Fatih-a Birol-a [14], że już osiągnięto maksymalne wydobycie, zaś zasoby większości złóż są przeszacowane, a więc należy oczekiwać tendencji narastającego spadku wydobycia ropy. Tabela 2. Przewidywania wystąpienia zjawiska Oil Gap w latach POPYT PP1 rosnący P (1) (PP1) = 0,3; P (2) (PP1) = 0,7 PP2 stały P (1) (PP2) = 0,7; P (2) (PP2) = 0,3 PD1 wysoka P(PD1) = 0,4 W 2010 r. brak Oil Gap W 2010 r. brak Oil Gap W latach pojawienie się W latach brak Oil Oil Gap Gap PODAŻ PD2 malejąca P(PD2) = 0,6 Źródło: opracowanie własne W 2010 r. pojawienie się Oil Gap W 2010 r. brak Oil Gap W latach znaczny wzrost niedoboru ropy W latach pojawienie się Oil Gap Podane w tabeli wartości prawdopodobieństw dla popytu odnoszące się do wariantu pierwszego są oznaczone indeksem górnym (1), zaś odnoszące się do wariantu drugiego są oznaczone indeksem górnym (2). Oszacowania wartości prawdopodobieństw wynikają z informacji zawartych głównie w opisie stanu faktycznego na podstawie analizowanych źródeł [10, 12, 14, 15]. Wyniki zastosowania powyższej metodyki przedstawiono w p. 3 niniejszej publikacji. 4 AUTOBUSY

5 1.2. Metodyka budowania prognozy ilościowej na podstawie modelu multiplikatywnego Przyjęto, że są merytoryczne przesłanki, że wartości ceny ropy lub innych paliw można przedstawić w postaci szeregu czasowego i utworzyć model matematyczny, w którym teoretyczna cena ropy lub danego paliwa ŷ jest iloczynem wartości funkcji trendu tm i współczynników zmian sezonowych s, zmian cyklicznych c i zmian nieregularnych l. Oznacza to, że można w dalszych rozważaniach korzystać z modelu szeregu czasowego w wersji multiplikatywnej. Tak rozumiany model można przedstawić w postaci: ŷ t = tm t s t c t l t (1) gdzie: ŷ - ocena szeregu czasowego, tm - funkcja trendu, s - współczynnik zmian sezonowych, c - współczynnik zmian cyklicznych, l - współczynnik zmian losowych, t - okres lub moment czasu. Funkcja trendu tm t jest wyrażona w jednostkach naturalnych, identycznych jak wartości oryginalnego szereg czasowego. Pozostałe składowe modelu są wielkościami pozbawionymi miana. Jeżeli któryś z nich nie występuje to należy przypisać mu wartość 1. Do otrzymania modelu multiplikatywnego zastosowano metodykę opisaną przez Aczel-a [1]. Wymaga ona identyfikacji każdej składowej modelu. Pierwszą czynnością jest poszukiwanie postaci funkcji trendu. W tym celu dane źródłowe przedstawia się w postaci szeregu czasowego średniej kwartalnej, oraz szeregu czasowego średniej ruchomej (rys. 4). Analiza wykresu szeregu czasowego może być pomocna w wyborze postaci funkcji trendu. Według Dittmanna (s. 81 [3]) cyt. Przy wyborze postaci funkcji trendu zawsze powinny być brane pod uwagę przesłanki empiryczne i dedukcyjne, przy czym przy bardziej złożonych postaciach analitycznych tych funkcji powinny przeważać przesłanki dedukcyjne, a przy mniej złożonych - przesłanki empiryczne. Chodzi o to, by wybór bardziej złożonej funkcji nie tylko był wynikiem sugestywnej oceny wzrokowej wykresu czasowego zmiennej, lecz wypływał także z głębszych, merytorycznych przesłanek. W modelu multiplikatywnym przyjmuje się, że wartości średniej ruchomej w funkcji czasu nie zawierają wahań sezonowych i losowych. Oznacza to, że średnia ruchoma jest iloczynem trendu i współczynnika zmian cyklicznych [1]: MA t = tm t c t (2) gdzie: oznaczenia jak we wzorze (1) i w tekście powyżej. Zależność (2) po przekształceniu przy danych średniej ruchomej MA t pozwala wyznaczyć szereg czasowy dla współczynnika zmian cyklicznych c. Ostatnim działaniem metodyki proponowanej przez Aczel-a jest wyznaczenie indeksów sezonowych (można nie analizować zmienności losowej). W niniejszej publikacji pominięto szczegółowy opis metodyki identyfikacji zmienności sezonowej i losowej ponieważ jest dokładnie podana w literaturze [1]. Otrzymany model matematyczny w postaci równania (1) bez składowej losowej może być wykorzystany do wykonania prognozy lub wielu prognoz. W tym celu należy wyznaczyć prognozy każdego regularnego składnika modelu multiplikatywnego. Prognoza badanej cechy jest iloczynem prognoz składowych modelu. Łatwo jest wyznaczyć prognozę dla trendu, po- AUTOBUSY 5

6 nieważ wystarczy podstawić odpowiednią wartość czasu w równaniu trendu. Zakładamy, że współczynniki zmienności sezonowej dla kolejnych sezonów mają stałe wartości, co pozwala łatwo wykonać stosowne podstawienie w równaniu prognozy (3). y p t = tm p t s p t c p t (3) gdzie: y p - prognoza badanej cechy, tm p - prognoza funkcji trendu, s p - prognoza współczynnika zmian sezonowych, c p - prognoza współczynnika zmian cyklicznych, t - okres lub moment czasu. Wykonanie prognozy dla zmian cyklicznych, niesezonowych może być trudne, ponieważ składowa cykliczna nie ma stałego okresu i może mieć zmienną wartość amplitudy. Według literatury (s. 640 [1]) cyt.... na podstawie przebiegu wartości składowej cyklicznej próbujemy odgadnąć jej wartość w punkcie prognozy. Ta część zaleceń metodycznych jest najtrudniejsza w zastosowaniu i może w ocenie prognozy powodować największe wątpliwości co do jakości prognozy. Równocześnie przewidywania wartości współczynnika zmian cyklicznych jest szansą dla prognosty, aby uwzględniać inne informacje ilościowe i jakościowe o zjawiskach i procesach w przyszłości, które wpływają na rynek paliw ropopochodnych. 2. ANALIZA DANYCH I MODEL MULTIPLIKATYWNY DLA CEN ROPY NA GIEŁDZIE W NOWYM JORKU Stany Zjednoczone są największym konsumentem ropy w świecie, zaś notowania ceny ropy na giełdzie w Nowym Jorku determinują w znacznym stopniu ceny ropy na świecie. Wykorzystując serwis internetowy [11] dokonano odczytu notowań średniej dobowej ceny ropy na wymienionej giełdzie w okresie październik 2004 marzec Na podstawie tych danych policzono średnie miesięczne oraz średnie kwartalne ceny ropy na giełdzie. Na rys. 3 przedstawiono przykład danych oryginalnych, zaś na rys. 4 przedstawiono szereg czasowy średnich kwartalnych cen ropy oraz szereg wygładzony za pomocą średniej ruchomej. Rys. 3. Przykład notowań ceny ropy naftowej na giełdzie w Nowym Jorku [USD/baryłka] [11] 6 AUTOBUSY

7 Cena ropy [USD/baryłka] y = 1,4247x + 55,722 dla danych śr. ruchomej zima2005 zima2006 zima2007 zima2008 zima2009 zima2010 Średnia ruchoma Kwartał [-] Dane kwartalne Rys. 4. Ceny ropy naftowej na giełdzie w Nowym Jorku [USD/baryłka] jako średnie kwartalne, oraz wygładzone wraz z trendem Źródło: obliczenia własne Zaproponowana w p. 1 metodyka pozwoliła w okresie 22 kwartałów na identyfikację funkcji trendu, współczynnika zmian sezonowych i współczynnika zmian cyklicznych (rys. 5). Przyjęto liniową postać funkcji trendu, która po estymacji parametrów utworzyła następujące równanie: tm = 1,4247t + 55,72 (t = 1, 2,, 22) 4) Następnie obliczono wartości współczynnika zmian sezonowych, który dla kolejnych sezonów przyjmuje następujące wartości: dla zimy s = 0,90; dla wiosny s = 1,06; dla lata s = 1,10; dla jesieni s = 0,94. Uzyskane wyniki obliczeń są wystarczające do wykorzystania modelu multiplikatywnego do wykonania prognozy. 3. WYNIKI PROGNOZY JAKOŚCIOWEJ Dla wariantu pierwszego, w którym założono, że w roku 2010 bardziej prawdopodobne jest wystąpienie popytu na poziomie niezmienionym obliczono, że zdarzenie brak zjawiska Oil Gap prawie na pewno zajdzie. Prawdopodobieństwo zdarzenia brak Oil Gap wynosi 0,82, zaś prawdopodobieństwo przeciwnego zdarzenia, czyli pojawienie się zjawiska Oil Gap wynosi 0,18. Analogiczne obliczenia dla okresu (wariant drugi) pozwalają wyznaczyć następujące prawdopodobieństwa: P{brak Oil Gap } = 0,12; P{ pojawienie się Oil Gap } = 0,46; P{ znaczny wzrost niedoboru ropy} = 0,42. AUTOBUSY 7

8 1,4 1,3 Współczynnik zmian cyklicznych [-] 1,2 1,1 1,0 0,9 0,8 0,7 Rys. 5. Współczynnik zmian cyklicznych w modelu multiplikatywnym cen ropy na giełdzie w Nowym Jorku Źródło: obliczenia własne 0, Czas [kwartał] 4. WYNIKI PROGNOZY ILOŚCIOWEJ Po wykonaniu prognoz w postaci scenariuszy, na podstawie których uzyskuje się informacje głównie o charakterze jakościowym proponuję się wykonanie prognozy ilościowej krótkoterminowej opartej o prezentowany w punkcie 1.2 niniejszej publikacji model matematyczny. Aby uzyskać prognozę szeregu o postaci modelu danym równaniem (3) należy wyznaczyć oddzielne prognozy w zadanych kwartałach, poza obszarem danych źródłowych, dla składników nielosowych modelu tzn. dla trendu tm, dla indeksu sezonowego s i dla współczynnika zmian cyklicznych c. Końcowa prognoza ceny ropy jest iloczynem prognoz poszczególnych składników modelu. Należy zwrócić uwagę na rozbieżność okresów dla danych źródłowych ceny ropy kwartalnej obliczonej na podstawie danych pozyskanych z Internetu, które obejmują kwartały 1, 2,, 22 (zima 2010) i dla danych w modelu multiplikatywnym, które dotyczą kwartałów: 3,, 20 (lato 2009). Rozbieżność ta wynika z przyjętej metodyki liczenia średniej ruchomej, w której traci się dwie pierwsze i dwie ostatnie dane. Dlatego wykorzystując model multiplikatywny do prognozowania można przyjąć, że kwartały 21 (jesień 2009) i 22 (zima 2010) są objęte prognozą. W prognozowaniu [2] wykorzystuje się wspólny przedział czasu dla danych źródłowych i dla wartości prognozowanych do sprawdzenia dokładności prognozy z wykorzystaniem metod oceny błędu ex post. W tym przypadku postąpiono inaczej wykorzystując dane źródłowe z kwartałów 19 i 20 do obliczenia wartości współczynnika zmian cyklicznych dla tych kwartałów. Przy założeniu, że chcemy uzyskać prognozę krótkoterminową o horyzoncie czasowym wynoszącym półtora roku (sześciokwartalną) należy wykonać następujące działania: a) obliczyć wartości trendu dla kwartałów objętych prognozą, b) obliczyć wartości współczynnika zmian cyklicznych na podstawie znanych danych źródłowych dla kwartałów 21 i 22 wykorzystując przekształcony wzór (1) gdzie zamiast oceny szeregu czasowego ŷ należy wstawić dane źródłowe, oraz przyjąć, że wartość współczynnika zmian nieregularnych (losowych) l wynosi 1. c) wyznaczyć wartości współczynnika zmian cyklicznych dla następnych kwartałów objętych prognozą próbując przewidzieć wartości na podstawie przebiegu badanej funkcji przedstawionej na wykresie (rys. 5). 8 AUTOBUSY

9 Przewidywania wartości współczynnika zmian cyklicznych jest szansą dla prognosty, aby uwzględniać inne informacje ilościowe i jakościowe o zjawiskach i procesach w przyszłości, które wpływają na rynek paliw ropopochodnych. Proponuje się wykorzystanie informacji z wykonanych scenariuszy do oszacowania prognozowanych wartości współczynnika zmian cyklicznych dla kwartałów oznaczonych liczbami: 23, 24, 25. Istotne jest równoczesne uwzględnianie wniosków, które są wynikiem wcześniejszej analizy przebiegu współczynnika zmian cyklicznych w funkcji czasu c = f(t). Dla analizowanego przypadku przyjęto następujące oceny przebiegu wyznaczonej funkcji c = f(t) dla danych źródłowych w przedziale czasu t = 3, 4,.., 20 (rys. 5): w funkcji czasu amplituda i okres zmian współczynnika wzrastają dynamicznie, co mogło być efektem zapoczątkowanym mniejszą podażą od popytu w roku 2007 (rys. 2); maksymalna wartość amplitudy współczynnika wyznaczonego dla danych źródłowych w kwartałach 14 i 15 wynosiła około 0,35, w kwartałach 10 14, które należą do 2007 roku i początku 2008, gdy cena ropy intensywnie rosła to współczynnik zmian cyklicznych wzrastał od 0,05 do około 0,15/kwartał, w kwartałach od 15 do 19 gdy na giełdzie cena ropy malała to przyrost wartości współczynnika wynosił około -0,2/kwartał. po dużym spadku cena ropy musiała odrabiać straty ale z nieznaną tendencją wzrostową. Na podstawie powyższych ocen z uwzględnieniem zarówno wniosku ze scenariuszy dla 2010 o dużym prawdopodobieństwie pełnego pokrycia przez producentów zapotrzebowania na ropę i prezentowanych opinii ekspertów o przewidywanej w gospodarce światowej tendencji powolnego wychodzenia z kryzysu przyjęto założenie: w następnych kwartałach przyrosty współczynnika będą stopniowo zmniejszać swoje wartości od 1,0/kwartał do 0,04/kwartał. W wyniku realizacji tego założenia powstała prognoza wartości współczynnika zmian cyklicznych, którą zaprezentowano na wykresie (rys. 6). Po obliczeniu trendu dla kwartałów objętych prognozą (kwartały 21-25) i odpowiednim dobraniu wartości wskaźnika sezonowości oraz po uwzględnieniu prognozy współczynnika zmian cyklicznych wykonano obliczenia według zależności (3) prognozowanych wartości cen ropy na giełdzie w Nowym Jorku. Prognoza cen przedstawiona na rysunku 7 nie uwzględnia wpływu zakłóceń losowych. 1,4 1,3 Współczynnik zmian cyklicznych [-] 1,2 1,1 1,0 0,9 0,8 0,7 0, Czas [kwartał] Rys. 6. Prognoza (w kolorze czerwonym) współczynnika zmian cyklicznych w modelu multiplikatywnym cen ropy na giełdzie w Nowym Jorku Źródło: obliczenia własne AUTOBUSY 9

10 Prognoza dla średnich kwartalnych 140 Cena ropy [USD/baryłka] Kwartał [-] Dane kwartalne Prognoza Rys. 7. Prognoza (w kolorze niebieskim - pogrubiona) cen ropy na giełdzie w Nowym Jorku Źródło: Obliczenia własne WNIOSKI KOŃCOWE 1. Zaprezentowano propozycję własnej metodyki tworzenia uproszczonych scenariuszy, umożliwiających wnioskowanie z zastosowaniem rachunku prawdopodobieństwa. W wyniku przeprowadzonych analiz, prognozuje się, że w roku 2010 utrzymane zostanie wydobycie na poziomie poprzedniego roku, które zaspokoi potrzeby. Uznaje się, że aktualne wydobycie jest zbliżone do maksymalnego. Prawdopodobnie w następnych latach ujawnią się niedobory ropy w stosunku do rosnących potrzeb gospodarki światowej. 2. Przedstawiono zastosowanie modelu multiplikatywnego do krótkookresowego prognozowania ceny ropy na giełdzie w Nowym Jorku. Z prognozy wynika, że w okresie zima 2010 jesień 2010 cena na giełdzie będzie rosła od poziomu 80 USD/baryłka aż do około 110 USD/baryłka. 3. Jeżeli w najbliższej dekadzie zrealizują się pesymistyczne prognozy o coraz większych niedoborach ropy, to z analizy własnej dostępnych źródeł wynika, że w Ameryce Północnej i w Europie, substytutem ropy w transporcie może stać się gaz ziemny wydobywany ze skał łupkowych. BIBLIOGRAFIA 1. Aczel A. D.: Statystyka w zarządzaniu. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa Cieślak M. (red.) i inni: Prognozowanie gospodarcze. Metody i zastosowania. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa Dittmann P.: Prognozowanie w zarządzaniu przedsiębiorstwem, [w:] Prognozowanie w przedsiębiorstwie. Seminarium StatSoft Polska sp. z o. o., Warszawa 10 X Moore P. G.: Ryzyko w podejmowaniu decyzji. PWE, Warszawa 1975 (tytuł oryginału: Risk in business decision. Longman Group Limited, London 1972). 5. Remisiewicz M. i inni.: Gry wojenne. Scenariusze w biznesie. Businessman, nr 4(145), 2003, s Skrobacki Z.: Controlling strategiczny w eksploatacji. VIII Międzynarodowe Sympozjum Inżynieria systemów bioagrotechnicznych, ISB z. 2-3 (11-12), Politechnika Warszawska, Płock AUTOBUSY

11 7. Skrobacki Z.: Qualitative Forecast for Fuel Market Accounting for Sustainable Development. Rozdział w pracy zbiorowej pod redakcją naukową Leszka Powierży: Problems of Maintenance of Sustainable Technological Systems. Tom II, serii Monografii Zespołu Systemów Eksploatacji SPE KBM PAN. Wyd. PN-TTE Warszawa 2010 (ISBN ) s Supernat J.: Techniki decyzyjne i organizatorskie. Wydawnictwo Kolonia Limited, Wrocław Vollmuth H. J.: Controlling, instrumenty od A do Z. Agencja Wydawnicza PLACET, Warszawa Walewska D.: Ropa w centrum uwagi. Rzeczpospolita z dn Statistical Review of Word Energy The Oil Drum (http://www.theoildrum.com/tag/update) Polskie Towarzystwo Wspierania Przedsiębiorczości z dnia THE FORECASTS FOR THE OIL PRICES ON THE NEW YORK STOCK EXCHANGE Abstract This paper s objective is to present the qualitative forecast regarding the assessment of the relation between the supply and demand on the oil market in the next few years as well as the quantitative forecast for the oil prices on the New York Stock Exchange in The analysis focuses on the application of the scenario method used to develop qualitative forecasts. In order to develop scenarios, the author s own method of simplified scenario construction using the basics of decision theory and the calculus of probability was applied. The quantitative forecast is based on the multiplicative model and it was created as a result of the application of standard methods of the analysis of time series. Forecasting was preceded by the analysis of present and historical phenomena and processes on the oil market. Recenzent: dr hab. inż. Tadeusz Cisowski, prof. WSEI Autor: dr inż. Zbigniew SKROBACKI - Politechnika Świętokrzyska AUTOBUSY 11

A.Światkowski. Wroclaw University of Economics. Working paper

A.Światkowski. Wroclaw University of Economics. Working paper A.Światkowski Wroclaw University of Economics Working paper 1 Planowanie sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży deweloperskiej Cel pracy: Zaplanowanie sprzedaży spółki na rok 2012 Słowa kluczowe:

Bardziej szczegółowo

Teoretyczne podstawy analizy indeksowej klasyfikacja indeksów, konstrukcja, zastosowanie

Teoretyczne podstawy analizy indeksowej klasyfikacja indeksów, konstrukcja, zastosowanie Teoretyczne podstawy analizy indeksowej klasyfikacja indeksów, konstrukcja, zastosowanie Szkolenie dla pracowników Urzędu Statystycznego nt. Wybrane metody statystyczne w analizach makroekonomicznych dr

Bardziej szczegółowo

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Wzrost zapotrzebowania na

Bardziej szczegółowo

Analiza Zmian w czasie

Analiza Zmian w czasie Statystyka Opisowa z Demografią oraz Biostatystyka Analiza Zmian w czasie Aleksander Denisiuk denisjuk@euh-e.edu.pl Elblaska Uczelnia Humanistyczno-Ekonomiczna ul. Lotnicza 2 82-300 Elblag oraz Biostatystyka

Bardziej szczegółowo

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Dr Joanna Banaś Zakład Badań Systemowych Instytut Sztucznej Inteligencji i Metod Matematycznych Wydział Informatyki Politechniki

Bardziej szczegółowo

3. Modele tendencji czasowej w prognozowaniu

3. Modele tendencji czasowej w prognozowaniu II Modele tendencji czasowej w prognozowaniu 1 Składniki szeregu czasowego W teorii szeregów czasowych wyróżnia się zwykle następujące składowe szeregu czasowego: a) składowa systematyczna; b) składowa

Bardziej szczegółowo

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe Otoczenie międzynarodowe Globalne wskaźniki ekonomiczne pokazują, że rok 2008 był kolejnym okresem wzrostu gospodarczego. Jednak charakter tego wzrostu nie był jednolity - już na początku roku wystąpiły

Bardziej szczegółowo

K wartość kapitału zaangażowanego w proces produkcji, w tys. jp.

K wartość kapitału zaangażowanego w proces produkcji, w tys. jp. Sprawdzian 2. Zadanie 1. Za pomocą KMNK oszacowano następującą funkcję produkcji: Gdzie: P wartość produkcji, w tys. jp (jednostek pieniężnych) K wartość kapitału zaangażowanego w proces produkcji, w tys.

Bardziej szczegółowo

PROGNOZOWANIE PRZYCHODÓW ZE SPRZEDAŻY

PROGNOZOWANIE PRZYCHODÓW ZE SPRZEDAŻY Joanna Chrabołowska Joanicjusz Nazarko PROGNOZOWANIE PRZYCHODÓW ZE SPRZEDAŻY NA PRZYKŁADZIE PRZEDSIĘBIORSTWA HANDLOWEGO TYPU CASH & CARRY Wprowadzenie Wśród wielu prognoz szczególną rolę w zarządzaniu

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów.

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. Elżbieta Adamowicz Instytut Rozwoju Gospodarczego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. W badaniach koniunktury przedmiotem analizy są zmiany

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie modeli dyfuzji innowacji do analizy rynków finansowych: przykład rynku funduszy inwestycyjnych w Meksyku

Zastosowanie modeli dyfuzji innowacji do analizy rynków finansowych: przykład rynku funduszy inwestycyjnych w Meksyku Zastosowanie modeli dyfuzji innowacji do analizy rynków finansowych: przykład rynku funduszy inwestycyjnych w Meksyku dr Adam Marszk, Wydział Zarządzania i Ekonomii PG współautorstwo: dr Ewa Lechman, Wydział

Bardziej szczegółowo

PROGNOZOWANIE I SYMULACJE EXCEL 1 AUTOR: MARTYNA MALAK PROGNOZOWANIE I SYMULACJE EXCEL 1 AUTOR: MARTYNA MALAK

PROGNOZOWANIE I SYMULACJE EXCEL 1 AUTOR: MARTYNA MALAK PROGNOZOWANIE I SYMULACJE EXCEL 1 AUTOR: MARTYNA MALAK 1 PROGNOZOWANIE I SYMULACJE 2 http://www.outcome-seo.pl/excel1.xls DODATEK SOLVER WERSJE EXCELA 5.0, 95, 97, 2000, 2002/XP i 2003. 3 Dodatek Solver jest dostępny w menu Narzędzia. Jeżeli Solver nie jest

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie technologii Gas to Liquids

Zastosowanie technologii Gas to Liquids Spis treści 1. WYKAZ SKRÓTÓW I OZNACZEŃ... 4 2. WSTĘP... 5 3. BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE CHARAKTERYSTYKA... 9 3.1. Pojęcie bezpieczeństwa energetycznego... 9 3.2. Wskaźniki bezpieczeństwa energetycznego...

Bardziej szczegółowo

APROKSYMACJA ZJAWISK RYNKOWYCH NARZĘDZIEM WSPOMAGAJĄCYM PODEJMOWANIE DECYZJI

APROKSYMACJA ZJAWISK RYNKOWYCH NARZĘDZIEM WSPOMAGAJĄCYM PODEJMOWANIE DECYZJI APROKSYMACJA ZJAWISK RYNKOWYCH NARZĘDZIEM WSPOMAGAJĄCYM PODEJMOWANIE DECYZJI Łukasz MACH Streszczenie: W artykule przedstawiono wybrane aspekty prognozowania czynników istotnie określających sytuację na

Bardziej szczegółowo

... prognozowanie nie jest celem samym w sobie a jedynie narzędziem do celu...

... prognozowanie nie jest celem samym w sobie a jedynie narzędziem do celu... 4 Prognozowanie historyczne Prognozowanie - przewidywanie przyszłych zdarzeń w oparciu dane - podstawowy element w podejmowaniu decyzji... prognozowanie nie jest celem samym w sobie a jedynie narzędziem

Bardziej szczegółowo

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży budowa obiektów inżynierii lądowej i wodnej Working paper

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży budowa obiektów inżynierii lądowej i wodnej Working paper Sebastian Lewera Wroclaw University of Economics Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży budowa obiektów inżynierii lądowej i wodnej Working paper Słowa kluczowe: Planowanie

Bardziej szczegółowo

Po co w ogóle prognozujemy?

Po co w ogóle prognozujemy? Po co w ogóle prognozujemy? Pojęcie prognozy: racjonalne, naukowe przewidywanie przyszłych zdarzeń stwierdzenie odnoszącym się do określonej przyszłości formułowanym z wykorzystaniem metod naukowym, weryfikowalnym

Bardziej szczegółowo

166 Wstęp do statystyki matematycznej

166 Wstęp do statystyki matematycznej 166 Wstęp do statystyki matematycznej Etap trzeci realizacji procesu analizy danych statystycznych w zasadzie powinien rozwiązać nasz zasadniczy problem związany z identyfikacją cechy populacji generalnej

Bardziej szczegółowo

Prognozowanie cen surowców w rolnych na podstawie szeregów w czasowych - uwarunkowania i metody. Sylwia Grudkowska NBP Mariusz Hamulczuk IERIGś-PIB

Prognozowanie cen surowców w rolnych na podstawie szeregów w czasowych - uwarunkowania i metody. Sylwia Grudkowska NBP Mariusz Hamulczuk IERIGś-PIB Prognozowanie cen surowców w rolnych na podstawie szeregów w czasowych - uwarunkowania i metody Sylwia Grudkowska NBP Mariusz Hamulczuk IERIGś-PIB Plan prezentacji Wprowadzenie do prognozowania Metody

Bardziej szczegółowo

Struktura terminowa rynku obligacji

Struktura terminowa rynku obligacji Krzywa dochodowości pomaga w inwestowaniu w obligacje Struktura terminowa rynku obligacji Wskazuje, które obligacje są atrakcyjne a których unikać Obrazuje aktualną sytuację na rynku długu i zmiany w czasie

Bardziej szczegółowo

Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych

Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych dr Piotr Sulewski POMORSKA AKADEMIA PEDAGOGICZNA W SŁUPSKU KATEDRA INFORMATYKI I STATYSTYKI Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych Wprowadzenie Obecnie bardzo

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie nowoczesnych technik prognozowania popytu i zarządzania zapasami do optymalizacji łańcucha dostaw na przykładzie dystrybucji paliw cz.

Wykorzystanie nowoczesnych technik prognozowania popytu i zarządzania zapasami do optymalizacji łańcucha dostaw na przykładzie dystrybucji paliw cz. 14.12.2005 r. Wykorzystanie nowoczesnych technik prognozowania popytu i zarządzania zapasami do optymalizacji łańcucha dostaw na przykładzie dystrybucji paliw cz. 2 3.2. Implementacja w Excelu (VBA for

Bardziej szczegółowo

Prognozowanie na podstawie modelu ekonometrycznego

Prognozowanie na podstawie modelu ekonometrycznego Prognozowanie na podstawie modelu ekonometrycznego Przykład. Firma usługowa świadcząca usługi doradcze w ostatnich kwartałach (t) odnotowała wynik finansowy (yt - tys. zł), obsługując liczbę klientów (x1t)

Bardziej szczegółowo

Prognoza finansowa Grupy Motoricus S.A. na rok 2012

Prognoza finansowa Grupy Motoricus S.A. na rok 2012 Prognoza finansowa Grupy Motoricus S.A. na rok 2012 Przedstawiona prognoza została sporządzona na okres od 1 stycznia 2012 do 31 grudnia 2012 r. 1. Rynek motoryzacyjny - prognozy tendencji w 2012 r. Rynek

Bardziej szczegółowo

Statystyka opisowa Opracował: dr hab. Eugeniusz Gatnar, prof. WSBiF

Statystyka opisowa Opracował: dr hab. Eugeniusz Gatnar, prof. WSBiF Statystyka opisowa Opracował: dr hab. Eugeniusz Gatnar, prof. WSBiF 120 I. Ogólne informacje o przedmiocie Cel przedmiotu: Opanowanie podstaw teoretycznych, poznanie przykładów zastosowań metod statystycznych.

Bardziej szczegółowo

ANALIZA SZCZECIŃSKIEGO RYNKU NIERUCHOMOŚCI W LATACH 2007 2010

ANALIZA SZCZECIŃSKIEGO RYNKU NIERUCHOMOŚCI W LATACH 2007 2010 STUDA PRACE WYDZAŁU NAUK EKONOMCZNYCH ZARZĄDZANA NR 26 Ewa Putek-Szeląg Uniwersytet Szczeciński ANALZA SZCZECŃSKEGO RYNKU NERUCHOMOŚC W LATACH 27 21 STRESZCZENE Niniejszy artykuł dotyczy analizy rynku

Bardziej szczegółowo

Wykład 6. Badanie dynamiki zjawisk

Wykład 6. Badanie dynamiki zjawisk Wykład 6 Badanie dynamiki zjawisk TREND WYODRĘBNIANIE SKŁADNIKÓW SZEREGU CZASOWEGO 1. FUNKCJA TRENDU METODA ANALITYCZNA 2. ŚREDNIE RUCHOME METODA WYRÓWNYWANIA MECHANICZNEGO średnie ruchome zwykłe średnie

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia 13 WAHANIA SEZONOWE

Ćwiczenia 13 WAHANIA SEZONOWE Ćwiczenia 3 WAHANIA SEZONOWE Wyrównanie szeregu czasowego (wyodrębnienie czystego trendu) mechanicznie Zadanie. Badano spożycie owoców i przetworów (yt) (w kg) w latach według kwartałów: kwartał lata 009

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyczna teoria korelacji i regresji (1) Jest to dział statystyki zajmujący

Bardziej szczegółowo

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009 PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz Jan Pyka Grudzień 2009 Zakres prac Analiza uwarunkowań i czynników w ekonomicznych związanych zanych z rozwojem zeroemisyjnej gospodarki energii

Bardziej szczegółowo

ANALIZA SPRZEDAŻY: - rozproszenia

ANALIZA SPRZEDAŻY: - rozproszenia KOŁO NAUKOWE CONTROLLINGU UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI ANALIZA SPRZEDAŻY: - rozproszenia - koncentracji - sezonowości Spis treści Wstęp... 3 Analiza rozproszenia sprzedaży... 4 Analiza koncentracji sprzedaży...

Bardziej szczegółowo

Kondycja ekonomiczna drzewnych spółek giełdowych na tle innych branż

Kondycja ekonomiczna drzewnych spółek giełdowych na tle innych branż Annals of Warsaw Agricultural University SGGW Forestry and Wood Technology No 56, 25: Kondycja ekonomiczna drzewnych spółek giełdowych na tle innych branż SEBASTIAN SZYMAŃSKI Abstract: Kondycja ekonomiczna

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży budowlano- montażowej (PKD 22)

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży budowlano- montażowej (PKD 22) Alicja Janowska Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży budowlano- montażowej (PKD 22) Working paper Kwiecień 2013 1. Wstęp Planowanie

Bardziej szczegółowo

Statystyka matematyczna dla leśników

Statystyka matematyczna dla leśników Statystyka matematyczna dla leśników Wydział Leśny Kierunek leśnictwo Studia Stacjonarne I Stopnia Rok akademicki 03/04 Wykład 5 Testy statystyczne Ogólne zasady testowania hipotez statystycznych, rodzaje

Bardziej szczegółowo

Istota funkcjonowania przedsiębiorstwa produkcyjnego. dr inż. Andrzej KIJ

Istota funkcjonowania przedsiębiorstwa produkcyjnego. dr inż. Andrzej KIJ Istota funkcjonowania przedsiębiorstwa produkcyjnego dr inż. Andrzej KIJ 1 Popyt rynkowy agregacja krzywych popytu P p2 p1 D1 q1 D2 q2 Q 2 Popyt rynkowy agregacja krzywych popytu P p2 p1 D1 +D2 D1 D2 q1

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Samer Masri ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Najbardziej rewolucyjnym aspektem ogólnej teorii Keynesa 1 było jego jasne i niedwuznaczne przesłanie, że w odniesieniu do

Bardziej szczegółowo

Ścieżka rozwoju polskiej gospodarki w latach gospodarki w latach W tym celu wykorzystana zostanie metoda diagramowa,

Ścieżka rozwoju polskiej gospodarki w latach gospodarki w latach W tym celu wykorzystana zostanie metoda diagramowa, Barbara Batóg, Jacek Batóg Uniwersytet Szczeciński Ścieżka rozwoju polskiej gospodarki w latach - W artykule podjęta zostanie próba analizy, diagnozy i prognozy rozwoju polskiej gospodarki w latach -.

Bardziej szczegółowo

Sprawdzenie narzędzi pomiarowych i wyznaczenie niepewności rozszerzonej typu A w pomiarach pośrednich

Sprawdzenie narzędzi pomiarowych i wyznaczenie niepewności rozszerzonej typu A w pomiarach pośrednich Podstawy Metrologii i Technik Eksperymentu Laboratorium Sprawdzenie narzędzi pomiarowych i wyznaczenie niepewności rozszerzonej typu A w pomiarach pośrednich Instrukcja do ćwiczenia nr 4 Zakład Miernictwa

Bardziej szczegółowo

Dopasowywanie modelu do danych

Dopasowywanie modelu do danych Tematyka wykładu dopasowanie modelu trendu do danych; wybrane rodzaje modeli trendu i ich właściwości; dopasowanie modeli do danych za pomocą narzędzi wykresów liniowych (wykresów rozrzutu) programu STATISTICA;

Bardziej szczegółowo

Modelowanie i prognozowanie cen surowców energetycznych. Monika Papie Sławomir Âmiech

Modelowanie i prognozowanie cen surowców energetycznych. Monika Papie Sławomir Âmiech Modelowanie i prognozowanie cen surowców energetycznych Monika Papie Sławomir Âmiech Modelowanie i prognozowanie cen surowców energetycznych Autorzy: Monika Papie wst p*, rozdziały: 2, 3.5, 4; 5, 7, zakoƒczenie*

Bardziej szczegółowo

Deficyt Mieszkaniowy w Polsce

Deficyt Mieszkaniowy w Polsce Jednym z ważniejszych czynników wpływających na rynek nieruchomości, poza możliwościami finansowymi i podażą na rynku, są potrzeby mieszkaniowe ludności. Ich powszechnie stosowanym miernikiem jest tzw.

Bardziej szczegółowo

Wykład z dnia 8 lub 15 października 2014 roku

Wykład z dnia 8 lub 15 października 2014 roku Wykład z dnia 8 lub 15 października 2014 roku Istota i przedmiot statystyki oraz demografii. Prezentacja danych statystycznych Znaczenia słowa statystyka Znaczenie I - nazwa zbioru danych liczbowych prezentujących

Bardziej szczegółowo

Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Czym zajmuje się firma? Bank of America jeden z największych banków świata. Pod względem wielkości aktywów zajmuje 3.

Bardziej szczegółowo

Pochodna i różniczka funkcji oraz jej zastosowanie do obliczania niepewności pomiarowych

Pochodna i różniczka funkcji oraz jej zastosowanie do obliczania niepewności pomiarowych Pochodna i różniczka unkcji oraz jej zastosowanie do obliczania niepewności pomiarowych Krzyszto Rębilas DEFINICJA POCHODNEJ Pochodna unkcji () w punkcie określona jest jako granica: lim 0 Oznaczamy ją

Bardziej szczegółowo

PAWEŁ SZOŁTYSEK WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH

PAWEŁ SZOŁTYSEK WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH PROGNOZA WIELKOŚCI ZUŻYCIA CIEPŁA DOSTARCZANEGO PRZEZ FIRMĘ FORTUM DLA CELÓW CENTRALNEGO OGRZEWANIA W ROKU 2013 DLA BUDYNKÓW WSPÓLNOTY MIESZKANIOWEJ PRZY UL. GAJOWEJ 14-16, 20-24 WE WROCŁAWIU PAWEŁ SZOŁTYSEK

Bardziej szczegółowo

Statystyka od podstaw Janina Jóźwiak, Jarosław Podgórski

Statystyka od podstaw Janina Jóźwiak, Jarosław Podgórski Statystyka od podstaw Janina Jóźwiak, Jarosław Podgórski Książka jest nowoczesnym podręcznikiem przeznaczonym dla studentów uczelni i wydziałów ekonomicznych. Wykład podzielono na cztery części. W pierwszej

Bardziej szczegółowo

Rynek gazu w Polsce. Warszawa. 30 czerwca 2011

Rynek gazu w Polsce. Warszawa. 30 czerwca 2011 Rynek gazu w Polsce Warszawa 30 czerwca 2011 Agenda 1. Otoczenie regulacyjne w Polsce 2. Perspektywy rozwoju rynku gazu w Polsce Page 2 1. Otoczenie regulacyjne w Polsce ramy regulacyjne Rynek gazu ziemnego

Bardziej szczegółowo

INFOBAZY 2014 VII KRAJOWA KONFERENCJA NAUKOWA INSPIRACJA - INTEGRACJA - IMPLEMENTACJA

INFOBAZY 2014 VII KRAJOWA KONFERENCJA NAUKOWA INSPIRACJA - INTEGRACJA - IMPLEMENTACJA Centrum Informatyczne TASK Politechnika Gdańska Instytut Oceanologii Polskiej Akademii Nauk (IO PAN) INFOBAZY 2014 VII KRAJOWA KONFERENCJA NAUKOWA INSPIRACJA - INTEGRACJA - IMPLEMENTACJA Gdańsk Sopot,

Bardziej szczegółowo

O LICZBIE ABONENTÓW TELEFONII KOMÓRKOWEJ W POLSCE ZDANIEM TRZECH STATYSTYKÓW

O LICZBIE ABONENTÓW TELEFONII KOMÓRKOWEJ W POLSCE ZDANIEM TRZECH STATYSTYKÓW Rafał Czyżycki, Marcin Hundert, Rafał Klóska Wydział Zarządzania i Ekonomiki Usług Uniwersytet Szczeciński O LICZBIE ABONENTÓW TELEFONII KOMÓRKOWEJ W POLSCE ZDANIEM TRZECH STATYSTYKÓW Wprowadzenie Poruszana

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com Analiza korelacji i regresji KORELACJA zależność liniowa Obserwujemy parę cech ilościowych (X,Y). Doświadczenie jest tak pomyślane, aby obserwowane pary cech X i Y (tzn i ta para x i i y i dla różnych

Bardziej szczegółowo

Ocena działalności przedsiębiorstwa z zastosowaniem wybranych metod ilościowych

Ocena działalności przedsiębiorstwa z zastosowaniem wybranych metod ilościowych Grażyna Karmowska Zakład Analizy Systemowej Akademia Rolnicza w Szczecinie Ocena działalności przedsiębiorstwa z zastosowaniem wybranych metod ilościowych Wstęp Jednym z podstawowych sposobów oceny podejmowanych

Bardziej szczegółowo

Projekcja inflacji i wzrostu gospodarczego Narodowego Banku Polskiego na podstawie modelu NECMOD

Projekcja inflacji i wzrostu gospodarczego Narodowego Banku Polskiego na podstawie modelu NECMOD Warszawa, 9.. r. Projekcja inflacji i wzrostu gospodarczego Narodowego Banku Polskiego na podstawie modelu NECMOD Instytut Ekonomiczny Plan prezentacji. Zmiany pomiędzy rundami prognostycznymi Zmiana założeń

Bardziej szczegółowo

Analiza stanu bezpieczeństwa ruchu drogowego w regionie radomskim w latach 2002 2010

Analiza stanu bezpieczeństwa ruchu drogowego w regionie radomskim w latach 2002 2010 21 Mirosław Gidlewski Leszek Jemioł Politechnika Radomska, Wydział Mechaniczny, Instytut Eksploatacji Pojazdów i Maszyn Analiza stanu bezpieczeństwa ruchu drogowego w regionie radomskim w latach 2002 2010

Bardziej szczegółowo

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstw z branży finansowej

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstw z branży finansowej K. Czyczerska, A. Wiktorowicz UNIWERSYTET EKONOMICZNY WE WROCŁWIU Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstw z branży finansowej Słowa kluczowe: planowanie przychodów, metoda średniej

Bardziej szczegółowo

STUDENCI UCZELNI PUBLICZNYCH I NIEPUBLICZNYCH

STUDENCI UCZELNI PUBLICZNYCH I NIEPUBLICZNYCH STUDENCI UCZELNI PUBLICZNYCH I NIEPUBLICZNYCH Analiza dotychczasowej sytuacji i prognoza liczby studentów uczelni publicznych i niepublicznych w latach 1999-2030 W latach 1999 2009 liczba absolwentów szkół

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM Z FIZYKI

LABORATORIUM Z FIZYKI LABORATORIUM Z FIZYKI LABORATORIUM Z FIZYKI I PRACOWNIA FIZYCZNA C w Gliwicach Gliwice, ul. Konarskiego 22, pokoje 52-54 Regulamin pracowni i organizacja zajęć Sprawozdanie (strona tytułowa, karta pomiarowa)

Bardziej szczegółowo

J. SZYMSZAL 1, A. GIEREK 2, J. PIĄTKOWSKI 3, J. KLIŚ 4 Politechnika Śląska, 40-019 Katowice, ul. Krasińskiego 8

J. SZYMSZAL 1, A. GIEREK 2, J. PIĄTKOWSKI 3, J. KLIŚ 4 Politechnika Śląska, 40-019 Katowice, ul. Krasińskiego 8 3/18 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 18 (1/2) ARCHIVES OF FOUNDRY Year 2006, Volume 6, N o 18 (1/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 PROGNOZOWANIE SZEREGU CZASOWEGO WYKAZUJĄCEGO WAHANIA SEZONOWE

Bardziej szczegółowo

ANALIZA STOPNIA ZADŁUŻENIA PRZEDSIĘBIORSTW SKLASYFIKOWANYCH W KLASIE EKD

ANALIZA STOPNIA ZADŁUŻENIA PRZEDSIĘBIORSTW SKLASYFIKOWANYCH W KLASIE EKD Studia i Materiały. Miscellanea Oeconomicae Rok 13, Nr 1/2009 Wydział Zarządzania i Administracji Uniwersytetu Humanistyczno Przyrodniczego Jana Kochanowskiego w Kielcach G ospodarowanie zasobami organiza

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Chevron Corp. (CVX) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Czym zajmuje się firma? Chevron Corp. (CVX)- jest jedna z największych firm energetycznych na świecie. Główna siedziba znajduje się

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce

Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce Dr Andrzej Cylwik Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce 1. Perspektywa do roku 2020 W chwili obecnej dysponujemy mała liczbą sprawdzonych informacji, które dotyczą ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA ŻŻAAGAAŃŃ Rozdział 4 Bilans potrzeb grzewczych W-588.04

Bardziej szczegółowo

Prognoza pokrycia zapotrzebowania szczytowego na moc w latach Materiał informacyjny opracowany w Departamencie Rozwoju Systemu PSE S.A.

Prognoza pokrycia zapotrzebowania szczytowego na moc w latach Materiał informacyjny opracowany w Departamencie Rozwoju Systemu PSE S.A. Prognoza pokrycia zapotrzebowania szczytowego na moc w latach 216 235 Materiał informacyjny opracowany w Departamencie Rozwoju Systemu PSE S.A. Konstancin-Jeziorna, 2 maja 216 r. Polskie Sieci Elektroenergetyczne

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE METODY ANALIZY STATYSTYCZNEJ RYNKU W SZACOWANIU WARTOŚCI TECHNICZNYCH ŚRODKÓW PRODUKCJI NA PRZYKŁADZIE CIĄGNIKA ROLNICZEGO

ZASTOSOWANIE METODY ANALIZY STATYSTYCZNEJ RYNKU W SZACOWANIU WARTOŚCI TECHNICZNYCH ŚRODKÓW PRODUKCJI NA PRZYKŁADZIE CIĄGNIKA ROLNICZEGO Inżynieria Rolnicza 6(94)/2007 ZASTOSOWANIE METODY ANALIZY STATYSTYCZNEJ RYNKU W SZACOWANIU WARTOŚCI TECHNICZNYCH ŚRODKÓW PRODUKCJI NA PRZYKŁADZIE CIĄGNIKA ROLNICZEGO Zbigniew Kowalczyk Katedra Inżynierii

Bardziej szczegółowo

Przedmiot statystyki. Graficzne przedstawienie danych. Wykład-26.02.07. Przedmiot statystyki

Przedmiot statystyki. Graficzne przedstawienie danych. Wykład-26.02.07. Przedmiot statystyki Przedmiot statystyki. Graficzne przedstawienie danych. Wykład-26.02.07 Statystyka dzieli się na trzy części: Przedmiot statystyki -zbieranie danych; -opracowanie i kondensacja danych (analiza danych);

Bardziej szczegółowo

Rozkład normalny, niepewność standardowa typu A

Rozkład normalny, niepewność standardowa typu A Podstawy Metrologii i Technik Eksperymentu Laboratorium Rozkład normalny, niepewność standardowa typu A Instrukcja do ćwiczenia nr 1 Zakład Miernictwa i Ochrony Atmosfery Wrocław, listopad 2010 r. Podstawy

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie testu t dla pojedynczej próby we wnioskowaniu statystycznym

Wykorzystanie testu t dla pojedynczej próby we wnioskowaniu statystycznym Wiesława MALSKA Politechnika Rzeszowska, Polska Anna KOZIOROWSKA Uniwersytet Rzeszowski, Polska Wykorzystanie testu t dla pojedynczej próby we wnioskowaniu statystycznym Wstęp Wnioskowanie statystyczne

Bardziej szczegółowo

Przy dokonywaniu analiz ekonomicznych, np. sprzedażowych, bardzo

Przy dokonywaniu analiz ekonomicznych, np. sprzedażowych, bardzo Sprawdź, jak możesz przewidzieć wartość sprzedaży w nadchodzących okresach Prognozowanie w Excelu Systemy informatyczne w zarządzaniu 13/01 Przy dokonywaniu analiz ekonomicznych, np. sprzedażowych, bardzo

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Exxon Mobil Corp. (XOM) zajmuje się eksploatacją złóż mineralnych, produkcją, transportem i sprzedażą ropy naftowej i gazu ziemnego.

Bardziej szczegółowo

Ropa 19 luty, 2015 r.

Ropa 19 luty, 2015 r. Ropa 19 luty, 2015 r. Aktualna sytuacja w notowaniach ropy: Pierwsza połowa stycznia na rynku ropy przebiegała pod znakiem kontynuacji dynamicznej zniżki cen ropy na światowych rynkach finansowych. Cena

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku gazu ziemnego w Polsce w latach i prognozy na lata

Analiza rynku gazu ziemnego w Polsce w latach i prognozy na lata NAFTA-GAZ listopad 2010 ROK LXVI Piotr Kosowski, Jerzy Stopa, Stanisław Rychlicki Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie Analiza rynku gazu ziemnego w Polsce w latach 2003 2009 i prognozy na lata 2010 2012

Bardziej szczegółowo

Przedmiot statystyki. Graficzne przedstawienie danych.

Przedmiot statystyki. Graficzne przedstawienie danych. Przedmiot statystyki. Graficzne przedstawienie danych. dr Mariusz Grządziel 23 lutego 2009 Przedmiot statystyki Statystyka dzieli się na trzy części: -zbieranie danych; -opracowanie i kondensacja danych

Bardziej szczegółowo

Rozdział 2 Wprowadzenie

Rozdział 2 Wprowadzenie Rozdział 2 Wprowadzenie Analiza szeregów czasowych zyskuje ostatnio coraz bardziej na znaczeniu i jest z niesłabnącym powodzeniem stosowana w wielu obszarach nauki, biznesu czy przemysłu. Podstawowym celem

Bardziej szczegółowo

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015 Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Karta przedmiotu Wydział Inżynierii Środowiska obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015 Kierunek studiów: Inżynieria Środowiska

Bardziej szczegółowo

STATYSTYKA OD PODSTAW Z SYSTEMEM SAS. wersja 9.2 i 9.3. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

STATYSTYKA OD PODSTAW Z SYSTEMEM SAS. wersja 9.2 i 9.3. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie STATYSTYKA OD PODSTAW Z SYSTEMEM SAS wersja 9.2 i 9.3 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Spis treści Wprowadzenie... 6 1. Podstawowe informacje o systemie SAS... 9 1.1. Informacje ogólne... 9 1.2. Analityka...

Bardziej szczegółowo

Inwestowanie w obligacje

Inwestowanie w obligacje Inwestowanie w obligacje Ile zapłacić za obligację aby uzyskać oczekiwaną stopę zwrotu? Jaką stopę zwrotu uzyskamy kupując obligację po danej cenie? Jak zmienią się ceny obligacji, kiedy Rada olityki ieniężnej

Bardziej szczegółowo

STRATY ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJOWYM SYSTEMIE ELEKTROENERGETYCZNYM

STRATY ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJOWYM SYSTEMIE ELEKTROENERGETYCZNYM Elżbieta NIEWIEDZIAŁ, Ryszard NIEWIEDZIAŁ Wyższa Szkoła Kadr Menedżerskich w Koninie STRATY ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJOWYM SYSTEMIE ELEKTROENERGETYCZNYM Streszczenie: W artykule przedstawiono charakterystykę

Bardziej szczegółowo

Jerzy Stopa*, Stanis³aw Rychlicki*, Pawe³ Wojnarowski* ZASTOSOWANIE ODWIERTÓW MULTILATERALNYCH NA Z O ACH ROPY NAFTOWEJ W PÓ NEJ FAZIE EKSPLOATACJI

Jerzy Stopa*, Stanis³aw Rychlicki*, Pawe³ Wojnarowski* ZASTOSOWANIE ODWIERTÓW MULTILATERALNYCH NA Z O ACH ROPY NAFTOWEJ W PÓ NEJ FAZIE EKSPLOATACJI WIERTNICTWO NAFTA GAZ TOM 24 ZESZYT 1 2007 Jerzy Stopa*, Stanis³aw Rychlicki*, Pawe³ Wojnarowski* ZASTOSOWANIE ODWIERTÓW MULTILATERALNYCH NA Z O ACH ROPY NAFTOWEJ W PÓ NEJ FAZIE EKSPLOATACJI 1. WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

ŚREDNI BŁĄD PROGNOZOWANIA DLA METODY EKSTRAPOLACJI PRZYROSTU EMPIRYCZNEGO

ŚREDNI BŁĄD PROGNOZOWANIA DLA METODY EKSTRAPOLACJI PRZYROSTU EMPIRYCZNEGO B A D A N I A O P E R A C Y J N E I D E C Y Z J E Nr 3 4 006 Bogusław GUZIK ŚREDNI BŁĄD PROGNOZOWANIA DLA METODY EKSTRAPOLACJI PRZYROSTU EMPIRYCZNEGO W artykule sformułowano standardowy układ założeń stochastycznych

Bardziej szczegółowo

Pierwszy indeks polskiego rynku sztuki

Pierwszy indeks polskiego rynku sztuki Pierwszy indeks polskiego rynku sztuki Kaja Retkiewicz-Wijtiwiak XI Warszawskie Targi Sztuki 12 października 2013 Współczesny rynek sztuki w Polsce Młody rynek: Pierwsze aukcje miały miejsce w 1988 r.

Bardziej szczegółowo

W odpowiedzi na artykuł Władysława Mielczarskiego Bezpieczeństwo bez przygotowania 1 (Rzeczpospolita, 2/3 października 2004)

W odpowiedzi na artykuł Władysława Mielczarskiego Bezpieczeństwo bez przygotowania 1 (Rzeczpospolita, 2/3 października 2004) dr inż. Andrzej Kerner Warszawa, 05.10.2004 Ekspert ARE S.A. W odpowiedzi na artykuł Władysława Mielczarskiego Bezpieczeństwo bez przygotowania 1 (Rzeczpospolita, 2/3 października 2004) 1. Użyte metody

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Krynica - Warszawa - Gdynia 5 września 2013 r. Uwagi wstępne 1. W opracowaniu przeanalizowano

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018.

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. Obowiązek opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej w skrócie WPF wynika z art. 230 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009

Bardziej szczegółowo

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Rosja zwiększyła produkcje ropy naftowej w czerwcu bieżącego roku utrzymując pozycję czołowego producenta. Jednakże analitycy zwracają uwagę na problemy mogące

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE ANALIZY TECHNICZNEJ W PROCESIE PODEJMOWANIA DECYZJI INWESTYCYJNYCH NA PRZYKŁADZIE KGHM POLSKA MIEDŹ S.A.

WYKORZYSTANIE ANALIZY TECHNICZNEJ W PROCESIE PODEJMOWANIA DECYZJI INWESTYCYJNYCH NA PRZYKŁADZIE KGHM POLSKA MIEDŹ S.A. Uniwersytet Wrocławski Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Zarządzania Finansami Studia Stacjonarne Ekonomii pierwszego stopnia Krzysztof Maruszczak WYKORZYSTANIE

Bardziej szczegółowo

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej M.Ryng Wroclaw University of Economycs Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej Working paper Słowa kluczowe: Planowanie finansowe, metoda procentu od sprzedaży,

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji

Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji Statystyka dla jakości produktów i usług Six sigma i inne strategie Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji StatSoft Polska Wybrane zagadnienia analizy korelacji Przy analizie zjawisk i procesów stanowiących

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE MODELI AUTOREGRESJI DO PROGNOZOWANIA SZEREGU CZASOWEGO ZWIĄZANEGO ZE SPRZEDAŻĄ ASORTYMENTU HUTNICZEGO

WYKORZYSTANIE MODELI AUTOREGRESJI DO PROGNOZOWANIA SZEREGU CZASOWEGO ZWIĄZANEGO ZE SPRZEDAŻĄ ASORTYMENTU HUTNICZEGO 5/18 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 18 (1/2) ARCHIVES OF FOUNDRY Year 2006, Volume 6, N o 18 (1/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 WYKORZYSTANIE MODELI AUTOREGRESJI DO PROGNOZOWANIA SZEREGU

Bardziej szczegółowo

Testowanie hipotez statystycznych. Wnioskowanie statystyczne

Testowanie hipotez statystycznych. Wnioskowanie statystyczne Testowanie hipotez statystycznych Wnioskowanie statystyczne Hipoteza statystyczna to dowolne przypuszczenie co do rozkładu populacji generalnej (jego postaci funkcyjnej lub wartości parametrów). Hipotezy

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo energetyczne Europy w perspektywie globalnej

Bezpieczeństwo energetyczne Europy w perspektywie globalnej Akademia Finansów Polskie Towarzystwo Współpracy z Klubem Rzymskim Bezpieczeństwo energetyczne Europy w perspektywie globalnej dr Konrad Prandecki kprand@interia.pl Plan wystąpienia Znaczenie energii we

Bardziej szczegółowo

ANALIZA TECHNICZNA RYNKÓW FINANSOWYCH

ANALIZA TECHNICZNA RYNKÓW FINANSOWYCH POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA I INŻYNIERII PRODUKCJI ANALIZA TECHNICZNA RYNKÓW FINANSOWYCH ARKADIUSZ SKOWRON OPOLE 2007 Arkadiusz Skowron Analiza techniczna rynków finansowych 1 ANALIZA TECHNICZNA

Bardziej szczegółowo

Wydatki [zł] Wydatki 36,4 38, ,6 37,6 40, , ,5 33 Czas

Wydatki [zł] Wydatki 36,4 38, ,6 37,6 40, , ,5 33 Czas Wydatki [zł] Zestaw zadań z Zastosowania metod progn. Zadanie 1 Dany jest następujący szereg czasowy: t 1 2 3 4 5 6 7 8 y t 11 14 13 18 17 25 26 28 Dokonaj jego dekompozycji na podstawowe składowe. Wykonaj

Bardziej szczegółowo

B3.5 Koncentracja. Raport pochodzi z portalu

B3.5 Koncentracja. Raport pochodzi z portalu B3.5 Koncentracja System PIK umożliwia wyznaczanie potencjału gospodarczego regionu z wykorzystaniem wskaźników lokacji i wskaźników przesunięć. Jest to dalszy logiczny krok analizy zaraz po modułach B3.1

Bardziej szczegółowo

Ebay Inc. (EBAY) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ).

Ebay Inc. (EBAY) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ). Ebay Inc. (EBAY) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ). Czym zajmuje się firma? ebay - portal internetowy prowadzący największy serwis aukcji internetowych na świecie. ebay został założony

Bardziej szczegółowo

Analiza metod prognozowania kursów akcji

Analiza metod prognozowania kursów akcji Analiza metod prognozowania kursów akcji Izabela Łabuś Wydział InŜynierii Mechanicznej i Informatyki Kierunek informatyka, Rok V Specjalność informatyka ekonomiczna Politechnika Częstochowska izulka184@o2.pl

Bardziej szczegółowo

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r.

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 201 r. W dniu 22 marca

Bardziej szczegółowo

Karta informacyjna. Nazwa projektu

Karta informacyjna. Nazwa projektu Karta informacyjna Nazwa projektu Opis Projektu Inwentaryzacja emisji Arkusz kalkulacyjny inwentaryzacji emisji dwutlenku węgla na terenie Gminy Nowe Miasto Lubawskie, wykonany na potrzeby Planu Gospodarki

Bardziej szczegółowo

Efektywna ekonomicznie ochrona klimatu w zasobach mieszkaniowych Unii Europejskiej - analiza wpływu kosztów energii

Efektywna ekonomicznie ochrona klimatu w zasobach mieszkaniowych Unii Europejskiej - analiza wpływu kosztów energii Efektywna ekonomicznie ochrona klimatu w zasobach mieszkaniowych Unii Europejskiej - analiza wpływu kosztów energii Raport opracowany przez ECOFYS dla Eurima EFEKTYWNA EKONOMICZNIE OCHRONA KLIMATU 06 CZERWCA

Bardziej szczegółowo