PROGNOZY CEN ROPY NA GIEŁDZIE W NOWYM JORKU

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PROGNOZY CEN ROPY NA GIEŁDZIE W NOWYM JORKU"

Transkrypt

1 Zbigniew SKROBACKI PROGNOZY CEN ROPY NA GIEŁDZIE W NOWYM JORKU Streszczenie Celem publikacji jest przedstawienie prognoz jakościowych dotyczących oceny relacji pomiędzy podażą a popytem na rynku ropy w najbliższych latach oraz prognoz ilościowych ceny ropy na giełdzie w Nowym Jorku w 2010 r. Do zbudowania prognoz zastosowano dwie następujące metody: zmodyfikowaną metodę scenariuszy użytej do tworzenia prognoz jakościowych, modelu multiplikatywnego do utworzenia prognozy ilościowej. Do zbudowania scenariuszy wykorzystano własną propozycję budowy scenariuszy uproszczonych z wykorzystaniem podstaw teorii decyzji i rachunku prawdopodobieństwa. Prognoza ilościowa jest oparta na modelu multiplikatywnym i powstała jako efekt zastosowania standardowych metod statystyki matematycznej w analizie szeregu czasowego. Wykonanie prognoz zostało poprzedzone analizą literatury w celu opisania zjawisk i procesów obecnie występujących na rynku paliw. WPROWADZENIE Zdecydowana większość środków transportu lądowego i cały transport wodny i lotniczy jest zasilany paliwami produkowanymi z ropy. Intensywny rozwój gospodarczy większości krajów, a w tym rozwój transportu spowodował, że rola ropy jako produktu strategicznego umacniała się przez cały miniony XX wiek. Z aktualnych badań zasobów ropy w świecie wynika, że obecnie ludzkość wydobyła już około 50% całkowitych zasobów ropy w skorupie ziemskiej. Obecnie szacuje się, że zasoby ropy naftowej w świecie wynoszą ok. 171 mld ton, w tym kraje OPEC posiadają ok. 130 mld ton co stanowi 76 % [12]. Zdecydowana większość odkryć dużych złóż ropy została wykonana w latach 40., 60. i 70. XX wieku. Na rys. 1 pokazano w postaci wykresu słupkowego historię i wielkość odkryć. Na wykresie przeszłe odkrycia ropy są zaprezentowane w postaci czerwonych słupków, zaś przewidywane zasoby przyszłych odkryć w postaci zielonych słupków. W ostatnich dwóch dekadach XX wieku i obecnie następuje ciągły spadek odkryć dużych zasobów ropy pomimo stosowania coraz bardziej zaawansowanych technik badań geofizycznych. Zauważa się wzrostową tendencję odkryć coraz większej liczby małych złóż, co krótkookresowo poprawia sytuację na rynku ropy. Na analizowanym rysunku poziom wydobycia ropy jest przedstawiony za pomocą krzywej, która obecnie wykazuje jeszcze niewielką tendencję wzrostową. Według danych publikowanych przez British Petroleum [12] w 2008 r. światowa produkcja ropy osiągnęła wartość 3, ton/rok (ok. 81,8 mln baryłek/doba). Informację o wzroście wydobycia w ostatnich trzech dekadach przedstawiono w tabeli 1. Wyczerpywanie się naturalnych zasobów ropy musi powodować wzrost cen ropy i cen paliw produkowanych na bazie ropy. AUTOBUSY 1

2 Rys. 1. Odkrycia zasobów ropy i jej wydobycie w miliardach baryłek rocznie (skala po prawej stronie wykresu) [14] Tabela 1. Światowe wydobycie ropy [12] Rok [mln baryłek /doba] 62,9 65,5 74,8 81,8 [mld ton/rok] 2,9 3,2 3,6 3,9 Analizując koszty wydobycia należy zwrócić uwagę na występowanie trzech niekorzystnych tendencji [7]: 1. Nowe złoża odkrywane są w trudno dostępnych regionach, np. u brzegów Brazylii ropa znajduje się 3-4 km pod dnem głębokiego na ponad 2 km Oceanu Atlantyckiego; odkrywane zasobne złoża w Arktyce będzie można eksploatować może za kilkadziesiąt lat dzięki zmianom klimatu. 2. Wyraźnie rosną koszty eksploatacji tradycyjnych złóż, o czym świadczy zmiana współczynnika EROEI Energy Returned on Energy Invested. Współczynnik informuje o zwrocie energii uzyskanej wobec energii zainwestowanej. Przykładowo 100 lat temu w Teksasie EROEI wynosiło 100, zaś obecnie w USA wynosi 3. Dla porównania aktualnie w Arabii Saudyjskiej EROEI wynosi 10 [13]. Wzrost kosztów wynika z rosnącego wydobycia tzw. ciężkiej ropy o dużej gęstości oraz zanieczyszczonej związkami siarki. Zmusza to producentów modernizacji lub budowy nowych rafinerii, bowiem dawne nie są w stanie przerabiać zasiarczonej ropy. 3. Wysoki koszt pozyskiwania ropy z nowych źródeł głównie z piasków roponośnych i łupków bitumicznych. Dla wielu złóż koszty przewyższają ewentualne przychody. Przyjmuje się, że dla piasków roponośnych i łupków bitumicznych współczynnik EROEI zawiera się w przedziale od 1 do 3. Powyższe rozważania należy poszerzyć o informacje dotyczące kształtowania się potrzeb na ropę w świecie. Z danych przedstawionych na wykresie (rys. 2) wynika, że do 2011 roku potrzeby gospodarki światowej będą pokrywane dostawami ropy. Jedynie w 2007 roku podaż była niewystarczająca. Jeżeli uwzględni się prognozy gospodarcze dla świata, przy założeniu średniego tempa wzrostu potrzeb na ropę około 1,6 % rok do roku, to od 2012 roku ropy nie wystarczy dla wszystkich i ujawni się zjawisko Oil Gap różnica pomiędzy popytem a podażą ropy. 2 AUTOBUSY

3 Rys. 2. Podaż i popyt na ropę w tysiącach baryłek dziennie [15] Jeśli nie zmaleje odpowiednio popyt na produkty ropopochodne to wartość Oil Gap będzie w czasie systematycznie rosła, co musi wywoływać ciągły wzrost ceny ropy. W artykule podjęto próbę przedstawienia własnych prognoz jakościowych i ilościowych. Prognozy jakościowe dotyczą określenia prawdopodobieństwa wystąpienia zjawiska Oil Gap w 2010 r. i w następnych latach. Prognozy ilościowe dotyczą ceny ropy na giełdzie w Nowym Jorku w 2010 r. 1. METODYKA BADAŃ 1.1. Metodyka budowania prognozy jakościowej w postaci scenariuszy Scenariusze są wariantową odpowiedzią na pytanie co się stanie, jeżeli?. Tworzy się je dla konkretnych sytuacji, opierając się głównie na technikach heurystycznych, uwzględniając jakie zmiany mogą wystąpić w funkcji czasu. Opierając się na publikacjach [2, 4, 5, 6, 8, 9] opracowano własną metodykę tworzenia uproszczonych scenariuszy, która została szczegółowo opisana w pracy [7]. Celem scenariuszy jest utworzenie dwóch prognoz jakościowych; pierwszą na rok 2010, drugą na cztery następne lata. Prognozy mają dać odpowiedzi na pytania: czy powstanie na światowym rynku ropy trwałe zjawisko niezaspokojonego popytu przez podaż ( Oil Gap ) i jakie będą rozmiary tego zjawiska?. Metodyka tworzenia scenariuszy jest modyfikacją standardowych metodyk poprzez wykorzystanie podstaw teorii decyzji uwzględniającej niepewność i ryzyko [4, 8]. W teorii decyzji proponuje się badanie wszystkich możliwości łącznego występowania stanów oraz badanie konsekwencji ich równoczesnego wystąpienia. Wymagane jest przyjęcie oszacowań prawdopodobieństw subiektywnych wystąpienia każdego stanu w przyszłości. Rachunek prawdopodobieństwa pozwala obliczyć wartości prawdopodobieństw wystąpienia określonych wcześniej konsekwencji, nazywanych w teorii decyzji wartościami funkcji korzyści. Dla analizowanego przedmiotu badań założono możliwość wystąpienia dwóch stanów popytu i dwóch stanów podaży ropy. Zidentyfikowano następujące stany: (PD1) podaż ropy na wysokim poziomie, (PD2) podaż ropy malejąca, (PP1) wzrost popytu w gospodarce światowej, (PP2) popyt zbliżony do stałego. AUTOBUSY 3

4 Funkcję korzyści pełni ocena jakościowa możliwości wystąpienia zjawiska przewagi popytu na rynku ropy nad przewidywaną podażą, nazywanym jako Oil Gap. W celu utworzenia alternatywnych scenariuszy postanowiono zbadać możliwości i efekty wystąpienia równoczesnego stanów popytu i podaży ropy. Założono, że zarówno stany popytu oraz stany podaży wyczerpują przestrzeń zdarzeń oraz wystąpienie jednego stanu popytu wyklucza wystąpienie drugiego i podobnie jest dla stanów podaży. Uzyskano następujące cztery wzajemnie wykluczające się zestawy równoczesnego wystąpienia odpowiednich stanów popytu i podaży, którym przypisano oczekiwaną wartość funkcji korzyści w postaci możliwości wystąpienia zjawiska Oil Gap (tab. 2). Jeżeli w danej analizie założy się, że wystąpienie każdego stanu podaży w stosunku do każdego stanu popytu jest zdarzeniem niewykluczającym i w sensie matematycznym niezależnym to prawdopodobieństwo wystąpienia równocześnie danego stanu podaży i popytu jest obliczane jako iloczyn prawdopodobieństw wystąpienia pierwszego i drugiego stanu. Według tej słownej formuły prawa mnożenia zdarzeń niezależnych wyznaczono prawdopodobieństwa możliwości wystąpienia zjawiska Oil Gap z uwzględnieniem skali tego zjawiska. Z powodu występowania różnych opinii o przyszłości rynku paliw postanowiono przeprowadzić obliczenia dla dwóch wariantów oszacowań prawdopodobieństw subiektywnych wystąpienia stanów popytu. Wariant pierwszy preferuje wystąpienie stanu (PP2) jako bardziej prawdopodobnego. Dlatego przyjęto następujące wartości prawdopodobieństw P (1) (PP2) = 0,7; P (1) (PP1) = 0,3. Są przesłanki, żeby wyniki obliczeń dla tego wariantu przyjąć dla roku W drugim wariancie przyjęto założenie o wyraźnym wzroście zapotrzebowania na produkty ropopochodne w latach Dlatego dla wariantu drugiego przyjęto, że prawdopodobieństwa wystąpienia stanów popytu wynoszą P (2) (PP1) = 0,7 zaś P (2) (PP2) = 0,3. Założono, że wartości prawdopodobieństw wystąpienia stanów podaży są takie same dla obu wariantów i opierają się na raporcie głównego ekonomisty Międzynarodowej Agencji Energetycznej (MAE) Fatih-a Birol-a [14], że już osiągnięto maksymalne wydobycie, zaś zasoby większości złóż są przeszacowane, a więc należy oczekiwać tendencji narastającego spadku wydobycia ropy. Tabela 2. Przewidywania wystąpienia zjawiska Oil Gap w latach POPYT PP1 rosnący P (1) (PP1) = 0,3; P (2) (PP1) = 0,7 PP2 stały P (1) (PP2) = 0,7; P (2) (PP2) = 0,3 PD1 wysoka P(PD1) = 0,4 W 2010 r. brak Oil Gap W 2010 r. brak Oil Gap W latach pojawienie się W latach brak Oil Oil Gap Gap PODAŻ PD2 malejąca P(PD2) = 0,6 Źródło: opracowanie własne W 2010 r. pojawienie się Oil Gap W 2010 r. brak Oil Gap W latach znaczny wzrost niedoboru ropy W latach pojawienie się Oil Gap Podane w tabeli wartości prawdopodobieństw dla popytu odnoszące się do wariantu pierwszego są oznaczone indeksem górnym (1), zaś odnoszące się do wariantu drugiego są oznaczone indeksem górnym (2). Oszacowania wartości prawdopodobieństw wynikają z informacji zawartych głównie w opisie stanu faktycznego na podstawie analizowanych źródeł [10, 12, 14, 15]. Wyniki zastosowania powyższej metodyki przedstawiono w p. 3 niniejszej publikacji. 4 AUTOBUSY

5 1.2. Metodyka budowania prognozy ilościowej na podstawie modelu multiplikatywnego Przyjęto, że są merytoryczne przesłanki, że wartości ceny ropy lub innych paliw można przedstawić w postaci szeregu czasowego i utworzyć model matematyczny, w którym teoretyczna cena ropy lub danego paliwa ŷ jest iloczynem wartości funkcji trendu tm i współczynników zmian sezonowych s, zmian cyklicznych c i zmian nieregularnych l. Oznacza to, że można w dalszych rozważaniach korzystać z modelu szeregu czasowego w wersji multiplikatywnej. Tak rozumiany model można przedstawić w postaci: ŷ t = tm t s t c t l t (1) gdzie: ŷ - ocena szeregu czasowego, tm - funkcja trendu, s - współczynnik zmian sezonowych, c - współczynnik zmian cyklicznych, l - współczynnik zmian losowych, t - okres lub moment czasu. Funkcja trendu tm t jest wyrażona w jednostkach naturalnych, identycznych jak wartości oryginalnego szereg czasowego. Pozostałe składowe modelu są wielkościami pozbawionymi miana. Jeżeli któryś z nich nie występuje to należy przypisać mu wartość 1. Do otrzymania modelu multiplikatywnego zastosowano metodykę opisaną przez Aczel-a [1]. Wymaga ona identyfikacji każdej składowej modelu. Pierwszą czynnością jest poszukiwanie postaci funkcji trendu. W tym celu dane źródłowe przedstawia się w postaci szeregu czasowego średniej kwartalnej, oraz szeregu czasowego średniej ruchomej (rys. 4). Analiza wykresu szeregu czasowego może być pomocna w wyborze postaci funkcji trendu. Według Dittmanna (s. 81 [3]) cyt. Przy wyborze postaci funkcji trendu zawsze powinny być brane pod uwagę przesłanki empiryczne i dedukcyjne, przy czym przy bardziej złożonych postaciach analitycznych tych funkcji powinny przeważać przesłanki dedukcyjne, a przy mniej złożonych - przesłanki empiryczne. Chodzi o to, by wybór bardziej złożonej funkcji nie tylko był wynikiem sugestywnej oceny wzrokowej wykresu czasowego zmiennej, lecz wypływał także z głębszych, merytorycznych przesłanek. W modelu multiplikatywnym przyjmuje się, że wartości średniej ruchomej w funkcji czasu nie zawierają wahań sezonowych i losowych. Oznacza to, że średnia ruchoma jest iloczynem trendu i współczynnika zmian cyklicznych [1]: MA t = tm t c t (2) gdzie: oznaczenia jak we wzorze (1) i w tekście powyżej. Zależność (2) po przekształceniu przy danych średniej ruchomej MA t pozwala wyznaczyć szereg czasowy dla współczynnika zmian cyklicznych c. Ostatnim działaniem metodyki proponowanej przez Aczel-a jest wyznaczenie indeksów sezonowych (można nie analizować zmienności losowej). W niniejszej publikacji pominięto szczegółowy opis metodyki identyfikacji zmienności sezonowej i losowej ponieważ jest dokładnie podana w literaturze [1]. Otrzymany model matematyczny w postaci równania (1) bez składowej losowej może być wykorzystany do wykonania prognozy lub wielu prognoz. W tym celu należy wyznaczyć prognozy każdego regularnego składnika modelu multiplikatywnego. Prognoza badanej cechy jest iloczynem prognoz składowych modelu. Łatwo jest wyznaczyć prognozę dla trendu, po- AUTOBUSY 5

6 nieważ wystarczy podstawić odpowiednią wartość czasu w równaniu trendu. Zakładamy, że współczynniki zmienności sezonowej dla kolejnych sezonów mają stałe wartości, co pozwala łatwo wykonać stosowne podstawienie w równaniu prognozy (3). y p t = tm p t s p t c p t (3) gdzie: y p - prognoza badanej cechy, tm p - prognoza funkcji trendu, s p - prognoza współczynnika zmian sezonowych, c p - prognoza współczynnika zmian cyklicznych, t - okres lub moment czasu. Wykonanie prognozy dla zmian cyklicznych, niesezonowych może być trudne, ponieważ składowa cykliczna nie ma stałego okresu i może mieć zmienną wartość amplitudy. Według literatury (s. 640 [1]) cyt.... na podstawie przebiegu wartości składowej cyklicznej próbujemy odgadnąć jej wartość w punkcie prognozy. Ta część zaleceń metodycznych jest najtrudniejsza w zastosowaniu i może w ocenie prognozy powodować największe wątpliwości co do jakości prognozy. Równocześnie przewidywania wartości współczynnika zmian cyklicznych jest szansą dla prognosty, aby uwzględniać inne informacje ilościowe i jakościowe o zjawiskach i procesach w przyszłości, które wpływają na rynek paliw ropopochodnych. 2. ANALIZA DANYCH I MODEL MULTIPLIKATYWNY DLA CEN ROPY NA GIEŁDZIE W NOWYM JORKU Stany Zjednoczone są największym konsumentem ropy w świecie, zaś notowania ceny ropy na giełdzie w Nowym Jorku determinują w znacznym stopniu ceny ropy na świecie. Wykorzystując serwis internetowy [11] dokonano odczytu notowań średniej dobowej ceny ropy na wymienionej giełdzie w okresie październik 2004 marzec Na podstawie tych danych policzono średnie miesięczne oraz średnie kwartalne ceny ropy na giełdzie. Na rys. 3 przedstawiono przykład danych oryginalnych, zaś na rys. 4 przedstawiono szereg czasowy średnich kwartalnych cen ropy oraz szereg wygładzony za pomocą średniej ruchomej. Rys. 3. Przykład notowań ceny ropy naftowej na giełdzie w Nowym Jorku [USD/baryłka] [11] 6 AUTOBUSY

7 Cena ropy [USD/baryłka] y = 1,4247x + 55,722 dla danych śr. ruchomej zima2005 zima2006 zima2007 zima2008 zima2009 zima2010 Średnia ruchoma Kwartał [-] Dane kwartalne Rys. 4. Ceny ropy naftowej na giełdzie w Nowym Jorku [USD/baryłka] jako średnie kwartalne, oraz wygładzone wraz z trendem Źródło: obliczenia własne Zaproponowana w p. 1 metodyka pozwoliła w okresie 22 kwartałów na identyfikację funkcji trendu, współczynnika zmian sezonowych i współczynnika zmian cyklicznych (rys. 5). Przyjęto liniową postać funkcji trendu, która po estymacji parametrów utworzyła następujące równanie: tm = 1,4247t + 55,72 (t = 1, 2,, 22) 4) Następnie obliczono wartości współczynnika zmian sezonowych, który dla kolejnych sezonów przyjmuje następujące wartości: dla zimy s = 0,90; dla wiosny s = 1,06; dla lata s = 1,10; dla jesieni s = 0,94. Uzyskane wyniki obliczeń są wystarczające do wykorzystania modelu multiplikatywnego do wykonania prognozy. 3. WYNIKI PROGNOZY JAKOŚCIOWEJ Dla wariantu pierwszego, w którym założono, że w roku 2010 bardziej prawdopodobne jest wystąpienie popytu na poziomie niezmienionym obliczono, że zdarzenie brak zjawiska Oil Gap prawie na pewno zajdzie. Prawdopodobieństwo zdarzenia brak Oil Gap wynosi 0,82, zaś prawdopodobieństwo przeciwnego zdarzenia, czyli pojawienie się zjawiska Oil Gap wynosi 0,18. Analogiczne obliczenia dla okresu (wariant drugi) pozwalają wyznaczyć następujące prawdopodobieństwa: P{brak Oil Gap } = 0,12; P{ pojawienie się Oil Gap } = 0,46; P{ znaczny wzrost niedoboru ropy} = 0,42. AUTOBUSY 7

8 1,4 1,3 Współczynnik zmian cyklicznych [-] 1,2 1,1 1,0 0,9 0,8 0,7 Rys. 5. Współczynnik zmian cyklicznych w modelu multiplikatywnym cen ropy na giełdzie w Nowym Jorku Źródło: obliczenia własne 0, Czas [kwartał] 4. WYNIKI PROGNOZY ILOŚCIOWEJ Po wykonaniu prognoz w postaci scenariuszy, na podstawie których uzyskuje się informacje głównie o charakterze jakościowym proponuję się wykonanie prognozy ilościowej krótkoterminowej opartej o prezentowany w punkcie 1.2 niniejszej publikacji model matematyczny. Aby uzyskać prognozę szeregu o postaci modelu danym równaniem (3) należy wyznaczyć oddzielne prognozy w zadanych kwartałach, poza obszarem danych źródłowych, dla składników nielosowych modelu tzn. dla trendu tm, dla indeksu sezonowego s i dla współczynnika zmian cyklicznych c. Końcowa prognoza ceny ropy jest iloczynem prognoz poszczególnych składników modelu. Należy zwrócić uwagę na rozbieżność okresów dla danych źródłowych ceny ropy kwartalnej obliczonej na podstawie danych pozyskanych z Internetu, które obejmują kwartały 1, 2,, 22 (zima 2010) i dla danych w modelu multiplikatywnym, które dotyczą kwartałów: 3,, 20 (lato 2009). Rozbieżność ta wynika z przyjętej metodyki liczenia średniej ruchomej, w której traci się dwie pierwsze i dwie ostatnie dane. Dlatego wykorzystując model multiplikatywny do prognozowania można przyjąć, że kwartały 21 (jesień 2009) i 22 (zima 2010) są objęte prognozą. W prognozowaniu [2] wykorzystuje się wspólny przedział czasu dla danych źródłowych i dla wartości prognozowanych do sprawdzenia dokładności prognozy z wykorzystaniem metod oceny błędu ex post. W tym przypadku postąpiono inaczej wykorzystując dane źródłowe z kwartałów 19 i 20 do obliczenia wartości współczynnika zmian cyklicznych dla tych kwartałów. Przy założeniu, że chcemy uzyskać prognozę krótkoterminową o horyzoncie czasowym wynoszącym półtora roku (sześciokwartalną) należy wykonać następujące działania: a) obliczyć wartości trendu dla kwartałów objętych prognozą, b) obliczyć wartości współczynnika zmian cyklicznych na podstawie znanych danych źródłowych dla kwartałów 21 i 22 wykorzystując przekształcony wzór (1) gdzie zamiast oceny szeregu czasowego ŷ należy wstawić dane źródłowe, oraz przyjąć, że wartość współczynnika zmian nieregularnych (losowych) l wynosi 1. c) wyznaczyć wartości współczynnika zmian cyklicznych dla następnych kwartałów objętych prognozą próbując przewidzieć wartości na podstawie przebiegu badanej funkcji przedstawionej na wykresie (rys. 5). 8 AUTOBUSY

9 Przewidywania wartości współczynnika zmian cyklicznych jest szansą dla prognosty, aby uwzględniać inne informacje ilościowe i jakościowe o zjawiskach i procesach w przyszłości, które wpływają na rynek paliw ropopochodnych. Proponuje się wykorzystanie informacji z wykonanych scenariuszy do oszacowania prognozowanych wartości współczynnika zmian cyklicznych dla kwartałów oznaczonych liczbami: 23, 24, 25. Istotne jest równoczesne uwzględnianie wniosków, które są wynikiem wcześniejszej analizy przebiegu współczynnika zmian cyklicznych w funkcji czasu c = f(t). Dla analizowanego przypadku przyjęto następujące oceny przebiegu wyznaczonej funkcji c = f(t) dla danych źródłowych w przedziale czasu t = 3, 4,.., 20 (rys. 5): w funkcji czasu amplituda i okres zmian współczynnika wzrastają dynamicznie, co mogło być efektem zapoczątkowanym mniejszą podażą od popytu w roku 2007 (rys. 2); maksymalna wartość amplitudy współczynnika wyznaczonego dla danych źródłowych w kwartałach 14 i 15 wynosiła około 0,35, w kwartałach 10 14, które należą do 2007 roku i początku 2008, gdy cena ropy intensywnie rosła to współczynnik zmian cyklicznych wzrastał od 0,05 do około 0,15/kwartał, w kwartałach od 15 do 19 gdy na giełdzie cena ropy malała to przyrost wartości współczynnika wynosił około -0,2/kwartał. po dużym spadku cena ropy musiała odrabiać straty ale z nieznaną tendencją wzrostową. Na podstawie powyższych ocen z uwzględnieniem zarówno wniosku ze scenariuszy dla 2010 o dużym prawdopodobieństwie pełnego pokrycia przez producentów zapotrzebowania na ropę i prezentowanych opinii ekspertów o przewidywanej w gospodarce światowej tendencji powolnego wychodzenia z kryzysu przyjęto założenie: w następnych kwartałach przyrosty współczynnika będą stopniowo zmniejszać swoje wartości od 1,0/kwartał do 0,04/kwartał. W wyniku realizacji tego założenia powstała prognoza wartości współczynnika zmian cyklicznych, którą zaprezentowano na wykresie (rys. 6). Po obliczeniu trendu dla kwartałów objętych prognozą (kwartały 21-25) i odpowiednim dobraniu wartości wskaźnika sezonowości oraz po uwzględnieniu prognozy współczynnika zmian cyklicznych wykonano obliczenia według zależności (3) prognozowanych wartości cen ropy na giełdzie w Nowym Jorku. Prognoza cen przedstawiona na rysunku 7 nie uwzględnia wpływu zakłóceń losowych. 1,4 1,3 Współczynnik zmian cyklicznych [-] 1,2 1,1 1,0 0,9 0,8 0,7 0, Czas [kwartał] Rys. 6. Prognoza (w kolorze czerwonym) współczynnika zmian cyklicznych w modelu multiplikatywnym cen ropy na giełdzie w Nowym Jorku Źródło: obliczenia własne AUTOBUSY 9

10 Prognoza dla średnich kwartalnych 140 Cena ropy [USD/baryłka] Kwartał [-] Dane kwartalne Prognoza Rys. 7. Prognoza (w kolorze niebieskim - pogrubiona) cen ropy na giełdzie w Nowym Jorku Źródło: Obliczenia własne WNIOSKI KOŃCOWE 1. Zaprezentowano propozycję własnej metodyki tworzenia uproszczonych scenariuszy, umożliwiających wnioskowanie z zastosowaniem rachunku prawdopodobieństwa. W wyniku przeprowadzonych analiz, prognozuje się, że w roku 2010 utrzymane zostanie wydobycie na poziomie poprzedniego roku, które zaspokoi potrzeby. Uznaje się, że aktualne wydobycie jest zbliżone do maksymalnego. Prawdopodobnie w następnych latach ujawnią się niedobory ropy w stosunku do rosnących potrzeb gospodarki światowej. 2. Przedstawiono zastosowanie modelu multiplikatywnego do krótkookresowego prognozowania ceny ropy na giełdzie w Nowym Jorku. Z prognozy wynika, że w okresie zima 2010 jesień 2010 cena na giełdzie będzie rosła od poziomu 80 USD/baryłka aż do około 110 USD/baryłka. 3. Jeżeli w najbliższej dekadzie zrealizują się pesymistyczne prognozy o coraz większych niedoborach ropy, to z analizy własnej dostępnych źródeł wynika, że w Ameryce Północnej i w Europie, substytutem ropy w transporcie może stać się gaz ziemny wydobywany ze skał łupkowych. BIBLIOGRAFIA 1. Aczel A. D.: Statystyka w zarządzaniu. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa Cieślak M. (red.) i inni: Prognozowanie gospodarcze. Metody i zastosowania. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa Dittmann P.: Prognozowanie w zarządzaniu przedsiębiorstwem, [w:] Prognozowanie w przedsiębiorstwie. Seminarium StatSoft Polska sp. z o. o., Warszawa 10 X Moore P. G.: Ryzyko w podejmowaniu decyzji. PWE, Warszawa 1975 (tytuł oryginału: Risk in business decision. Longman Group Limited, London 1972). 5. Remisiewicz M. i inni.: Gry wojenne. Scenariusze w biznesie. Businessman, nr 4(145), 2003, s Skrobacki Z.: Controlling strategiczny w eksploatacji. VIII Międzynarodowe Sympozjum Inżynieria systemów bioagrotechnicznych, ISB z. 2-3 (11-12), Politechnika Warszawska, Płock AUTOBUSY

11 7. Skrobacki Z.: Qualitative Forecast for Fuel Market Accounting for Sustainable Development. Rozdział w pracy zbiorowej pod redakcją naukową Leszka Powierży: Problems of Maintenance of Sustainable Technological Systems. Tom II, serii Monografii Zespołu Systemów Eksploatacji SPE KBM PAN. Wyd. PN-TTE Warszawa 2010 (ISBN ) s Supernat J.: Techniki decyzyjne i organizatorskie. Wydawnictwo Kolonia Limited, Wrocław Vollmuth H. J.: Controlling, instrumenty od A do Z. Agencja Wydawnicza PLACET, Warszawa Walewska D.: Ropa w centrum uwagi. Rzeczpospolita z dn Statistical Review of Word Energy The Oil Drum (http://www.theoildrum.com/tag/update) Polskie Towarzystwo Wspierania Przedsiębiorczości z dnia THE FORECASTS FOR THE OIL PRICES ON THE NEW YORK STOCK EXCHANGE Abstract This paper s objective is to present the qualitative forecast regarding the assessment of the relation between the supply and demand on the oil market in the next few years as well as the quantitative forecast for the oil prices on the New York Stock Exchange in The analysis focuses on the application of the scenario method used to develop qualitative forecasts. In order to develop scenarios, the author s own method of simplified scenario construction using the basics of decision theory and the calculus of probability was applied. The quantitative forecast is based on the multiplicative model and it was created as a result of the application of standard methods of the analysis of time series. Forecasting was preceded by the analysis of present and historical phenomena and processes on the oil market. Recenzent: dr hab. inż. Tadeusz Cisowski, prof. WSEI Autor: dr inż. Zbigniew SKROBACKI - Politechnika Świętokrzyska AUTOBUSY 11

A.Światkowski. Wroclaw University of Economics. Working paper

A.Światkowski. Wroclaw University of Economics. Working paper A.Światkowski Wroclaw University of Economics Working paper 1 Planowanie sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży deweloperskiej Cel pracy: Zaplanowanie sprzedaży spółki na rok 2012 Słowa kluczowe:

Bardziej szczegółowo

PROGNOZOWANIE PRZYCHODÓW ZE SPRZEDAŻY

PROGNOZOWANIE PRZYCHODÓW ZE SPRZEDAŻY Joanna Chrabołowska Joanicjusz Nazarko PROGNOZOWANIE PRZYCHODÓW ZE SPRZEDAŻY NA PRZYKŁADZIE PRZEDSIĘBIORSTWA HANDLOWEGO TYPU CASH & CARRY Wprowadzenie Wśród wielu prognoz szczególną rolę w zarządzaniu

Bardziej szczegółowo

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe Otoczenie międzynarodowe Globalne wskaźniki ekonomiczne pokazują, że rok 2008 był kolejnym okresem wzrostu gospodarczego. Jednak charakter tego wzrostu nie był jednolity - już na początku roku wystąpiły

Bardziej szczegółowo

K wartość kapitału zaangażowanego w proces produkcji, w tys. jp.

K wartość kapitału zaangażowanego w proces produkcji, w tys. jp. Sprawdzian 2. Zadanie 1. Za pomocą KMNK oszacowano następującą funkcję produkcji: Gdzie: P wartość produkcji, w tys. jp (jednostek pieniężnych) K wartość kapitału zaangażowanego w proces produkcji, w tys.

Bardziej szczegółowo

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów.

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. Elżbieta Adamowicz Instytut Rozwoju Gospodarczego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. W badaniach koniunktury przedmiotem analizy są zmiany

Bardziej szczegółowo

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Dr Joanna Banaś Zakład Badań Systemowych Instytut Sztucznej Inteligencji i Metod Matematycznych Wydział Informatyki Politechniki

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo

APROKSYMACJA ZJAWISK RYNKOWYCH NARZĘDZIEM WSPOMAGAJĄCYM PODEJMOWANIE DECYZJI

APROKSYMACJA ZJAWISK RYNKOWYCH NARZĘDZIEM WSPOMAGAJĄCYM PODEJMOWANIE DECYZJI APROKSYMACJA ZJAWISK RYNKOWYCH NARZĘDZIEM WSPOMAGAJĄCYM PODEJMOWANIE DECYZJI Łukasz MACH Streszczenie: W artykule przedstawiono wybrane aspekty prognozowania czynników istotnie określających sytuację na

Bardziej szczegółowo

Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych

Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych dr Piotr Sulewski POMORSKA AKADEMIA PEDAGOGICZNA W SŁUPSKU KATEDRA INFORMATYKI I STATYSTYKI Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych Wprowadzenie Obecnie bardzo

Bardziej szczegółowo

Struktura terminowa rynku obligacji

Struktura terminowa rynku obligacji Krzywa dochodowości pomaga w inwestowaniu w obligacje Struktura terminowa rynku obligacji Wskazuje, które obligacje są atrakcyjne a których unikać Obrazuje aktualną sytuację na rynku długu i zmiany w czasie

Bardziej szczegółowo

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży budowa obiektów inżynierii lądowej i wodnej Working paper

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży budowa obiektów inżynierii lądowej i wodnej Working paper Sebastian Lewera Wroclaw University of Economics Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży budowa obiektów inżynierii lądowej i wodnej Working paper Słowa kluczowe: Planowanie

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Samer Masri ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Najbardziej rewolucyjnym aspektem ogólnej teorii Keynesa 1 było jego jasne i niedwuznaczne przesłanie, że w odniesieniu do

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyczna teoria korelacji i regresji (1) Jest to dział statystyki zajmujący

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie nowoczesnych technik prognozowania popytu i zarządzania zapasami do optymalizacji łańcucha dostaw na przykładzie dystrybucji paliw cz.

Wykorzystanie nowoczesnych technik prognozowania popytu i zarządzania zapasami do optymalizacji łańcucha dostaw na przykładzie dystrybucji paliw cz. 14.12.2005 r. Wykorzystanie nowoczesnych technik prognozowania popytu i zarządzania zapasami do optymalizacji łańcucha dostaw na przykładzie dystrybucji paliw cz. 2 3.2. Implementacja w Excelu (VBA for

Bardziej szczegółowo

Statystyka opisowa Opracował: dr hab. Eugeniusz Gatnar, prof. WSBiF

Statystyka opisowa Opracował: dr hab. Eugeniusz Gatnar, prof. WSBiF Statystyka opisowa Opracował: dr hab. Eugeniusz Gatnar, prof. WSBiF 120 I. Ogólne informacje o przedmiocie Cel przedmiotu: Opanowanie podstaw teoretycznych, poznanie przykładów zastosowań metod statystycznych.

Bardziej szczegółowo

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009 PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz Jan Pyka Grudzień 2009 Zakres prac Analiza uwarunkowań i czynników w ekonomicznych związanych zanych z rozwojem zeroemisyjnej gospodarki energii

Bardziej szczegółowo

J. SZYMSZAL 1, A. GIEREK 2, J. PIĄTKOWSKI 3, J. KLIŚ 4 Politechnika Śląska, 40-019 Katowice, ul. Krasińskiego 8

J. SZYMSZAL 1, A. GIEREK 2, J. PIĄTKOWSKI 3, J. KLIŚ 4 Politechnika Śląska, 40-019 Katowice, ul. Krasińskiego 8 3/18 ARCHIWUM ODLEWNICTWA Rok 2006, Rocznik 6, Nr 18 (1/2) ARCHIVES OF FOUNDRY Year 2006, Volume 6, N o 18 (1/2) PAN Katowice PL ISSN 1642-5308 PROGNOZOWANIE SZEREGU CZASOWEGO WYKAZUJĄCEGO WAHANIA SEZONOWE

Bardziej szczegółowo

ANALIZA SZCZECIŃSKIEGO RYNKU NIERUCHOMOŚCI W LATACH 2007 2010

ANALIZA SZCZECIŃSKIEGO RYNKU NIERUCHOMOŚCI W LATACH 2007 2010 STUDA PRACE WYDZAŁU NAUK EKONOMCZNYCH ZARZĄDZANA NR 26 Ewa Putek-Szeląg Uniwersytet Szczeciński ANALZA SZCZECŃSKEGO RYNKU NERUCHOMOŚC W LATACH 27 21 STRESZCZENE Niniejszy artykuł dotyczy analizy rynku

Bardziej szczegółowo

Prognoza finansowa Grupy Motoricus S.A. na rok 2012

Prognoza finansowa Grupy Motoricus S.A. na rok 2012 Prognoza finansowa Grupy Motoricus S.A. na rok 2012 Przedstawiona prognoza została sporządzona na okres od 1 stycznia 2012 do 31 grudnia 2012 r. 1. Rynek motoryzacyjny - prognozy tendencji w 2012 r. Rynek

Bardziej szczegółowo

Analiza stanu bezpieczeństwa ruchu drogowego w regionie radomskim w latach 2002 2010

Analiza stanu bezpieczeństwa ruchu drogowego w regionie radomskim w latach 2002 2010 21 Mirosław Gidlewski Leszek Jemioł Politechnika Radomska, Wydział Mechaniczny, Instytut Eksploatacji Pojazdów i Maszyn Analiza stanu bezpieczeństwa ruchu drogowego w regionie radomskim w latach 2002 2010

Bardziej szczegółowo

ANALIZA SPRZEDAŻY: - rozproszenia

ANALIZA SPRZEDAŻY: - rozproszenia KOŁO NAUKOWE CONTROLLINGU UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI ANALIZA SPRZEDAŻY: - rozproszenia - koncentracji - sezonowości Spis treści Wstęp... 3 Analiza rozproszenia sprzedaży... 4 Analiza koncentracji sprzedaży...

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży budowlano- montażowej (PKD 22)

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży budowlano- montażowej (PKD 22) Alicja Janowska Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży budowlano- montażowej (PKD 22) Working paper Kwiecień 2013 1. Wstęp Planowanie

Bardziej szczegółowo

Rynek gazu w Polsce. Warszawa. 30 czerwca 2011

Rynek gazu w Polsce. Warszawa. 30 czerwca 2011 Rynek gazu w Polsce Warszawa 30 czerwca 2011 Agenda 1. Otoczenie regulacyjne w Polsce 2. Perspektywy rozwoju rynku gazu w Polsce Page 2 1. Otoczenie regulacyjne w Polsce ramy regulacyjne Rynek gazu ziemnego

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

O LICZBIE ABONENTÓW TELEFONII KOMÓRKOWEJ W POLSCE ZDANIEM TRZECH STATYSTYKÓW

O LICZBIE ABONENTÓW TELEFONII KOMÓRKOWEJ W POLSCE ZDANIEM TRZECH STATYSTYKÓW Rafał Czyżycki, Marcin Hundert, Rafał Klóska Wydział Zarządzania i Ekonomiki Usług Uniwersytet Szczeciński O LICZBIE ABONENTÓW TELEFONII KOMÓRKOWEJ W POLSCE ZDANIEM TRZECH STATYSTYKÓW Wprowadzenie Poruszana

Bardziej szczegółowo

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com Analiza korelacji i regresji KORELACJA zależność liniowa Obserwujemy parę cech ilościowych (X,Y). Doświadczenie jest tak pomyślane, aby obserwowane pary cech X i Y (tzn i ta para x i i y i dla różnych

Bardziej szczegółowo

Rozdział 2 Wprowadzenie

Rozdział 2 Wprowadzenie Rozdział 2 Wprowadzenie Analiza szeregów czasowych zyskuje ostatnio coraz bardziej na znaczeniu i jest z niesłabnącym powodzeniem stosowana w wielu obszarach nauki, biznesu czy przemysłu. Podstawowym celem

Bardziej szczegółowo

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstw z branży finansowej

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstw z branży finansowej K. Czyczerska, A. Wiktorowicz UNIWERSYTET EKONOMICZNY WE WROCŁWIU Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstw z branży finansowej Słowa kluczowe: planowanie przychodów, metoda średniej

Bardziej szczegółowo

Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Czym zajmuje się firma? Bank of America jeden z największych banków świata. Pod względem wielkości aktywów zajmuje 3.

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce

Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce Dr Andrzej Cylwik Ekonomiczne aspekty eksploatacji niekonwencjonalnych złóż gazu w Polsce 1. Perspektywa do roku 2020 W chwili obecnej dysponujemy mała liczbą sprawdzonych informacji, które dotyczą ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

Kondycja ekonomiczna drzewnych spółek giełdowych na tle innych branż

Kondycja ekonomiczna drzewnych spółek giełdowych na tle innych branż Annals of Warsaw Agricultural University SGGW Forestry and Wood Technology No 56, 25: Kondycja ekonomiczna drzewnych spółek giełdowych na tle innych branż SEBASTIAN SZYMAŃSKI Abstract: Kondycja ekonomiczna

Bardziej szczegółowo

Wykład z dnia 8 lub 15 października 2014 roku

Wykład z dnia 8 lub 15 października 2014 roku Wykład z dnia 8 lub 15 października 2014 roku Istota i przedmiot statystyki oraz demografii. Prezentacja danych statystycznych Znaczenia słowa statystyka Znaczenie I - nazwa zbioru danych liczbowych prezentujących

Bardziej szczegółowo

Przedmiot statystyki. Graficzne przedstawienie danych. Wykład-26.02.07. Przedmiot statystyki

Przedmiot statystyki. Graficzne przedstawienie danych. Wykład-26.02.07. Przedmiot statystyki Przedmiot statystyki. Graficzne przedstawienie danych. Wykład-26.02.07 Statystyka dzieli się na trzy części: Przedmiot statystyki -zbieranie danych; -opracowanie i kondensacja danych (analiza danych);

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA ŻŻAAGAAŃŃ Rozdział 4 Bilans potrzeb grzewczych W-588.04

Bardziej szczegółowo

Ropa 19 luty, 2015 r.

Ropa 19 luty, 2015 r. Ropa 19 luty, 2015 r. Aktualna sytuacja w notowaniach ropy: Pierwsza połowa stycznia na rynku ropy przebiegała pod znakiem kontynuacji dynamicznej zniżki cen ropy na światowych rynkach finansowych. Cena

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Exxon Mobil Corp. (XOM) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Exxon Mobil Corp. (XOM) zajmuje się eksploatacją złóż mineralnych, produkcją, transportem i sprzedażą ropy naftowej i gazu ziemnego.

Bardziej szczegółowo

Jerzy Stopa*, Stanis³aw Rychlicki*, Pawe³ Wojnarowski* ZASTOSOWANIE ODWIERTÓW MULTILATERALNYCH NA Z O ACH ROPY NAFTOWEJ W PÓ NEJ FAZIE EKSPLOATACJI

Jerzy Stopa*, Stanis³aw Rychlicki*, Pawe³ Wojnarowski* ZASTOSOWANIE ODWIERTÓW MULTILATERALNYCH NA Z O ACH ROPY NAFTOWEJ W PÓ NEJ FAZIE EKSPLOATACJI WIERTNICTWO NAFTA GAZ TOM 24 ZESZYT 1 2007 Jerzy Stopa*, Stanis³aw Rychlicki*, Pawe³ Wojnarowski* ZASTOSOWANIE ODWIERTÓW MULTILATERALNYCH NA Z O ACH ROPY NAFTOWEJ W PÓ NEJ FAZIE EKSPLOATACJI 1. WPROWADZENIE

Bardziej szczegółowo

Przedmiot statystyki. Graficzne przedstawienie danych.

Przedmiot statystyki. Graficzne przedstawienie danych. Przedmiot statystyki. Graficzne przedstawienie danych. dr Mariusz Grządziel 23 lutego 2009 Przedmiot statystyki Statystyka dzieli się na trzy części: -zbieranie danych; -opracowanie i kondensacja danych

Bardziej szczegółowo

STUDENCI UCZELNI PUBLICZNYCH I NIEPUBLICZNYCH

STUDENCI UCZELNI PUBLICZNYCH I NIEPUBLICZNYCH STUDENCI UCZELNI PUBLICZNYCH I NIEPUBLICZNYCH Analiza dotychczasowej sytuacji i prognoza liczby studentów uczelni publicznych i niepublicznych w latach 1999-2030 W latach 1999 2009 liczba absolwentów szkół

Bardziej szczegółowo

STATYSTYKA OD PODSTAW Z SYSTEMEM SAS. wersja 9.2 i 9.3. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie

STATYSTYKA OD PODSTAW Z SYSTEMEM SAS. wersja 9.2 i 9.3. Szkoła Główna Handlowa w Warszawie STATYSTYKA OD PODSTAW Z SYSTEMEM SAS wersja 9.2 i 9.3 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Spis treści Wprowadzenie... 6 1. Podstawowe informacje o systemie SAS... 9 1.1. Informacje ogólne... 9 1.2. Analityka...

Bardziej szczegółowo

Przy dokonywaniu analiz ekonomicznych, np. sprzedażowych, bardzo

Przy dokonywaniu analiz ekonomicznych, np. sprzedażowych, bardzo Sprawdź, jak możesz przewidzieć wartość sprzedaży w nadchodzących okresach Prognozowanie w Excelu Systemy informatyczne w zarządzaniu 13/01 Przy dokonywaniu analiz ekonomicznych, np. sprzedażowych, bardzo

Bardziej szczegółowo

STRATY ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJOWYM SYSTEMIE ELEKTROENERGETYCZNYM

STRATY ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJOWYM SYSTEMIE ELEKTROENERGETYCZNYM Elżbieta NIEWIEDZIAŁ, Ryszard NIEWIEDZIAŁ Wyższa Szkoła Kadr Menedżerskich w Koninie STRATY ENERGII ELEKTRYCZNEJ W KRAJOWYM SYSTEMIE ELEKTROENERGETYCZNYM Streszczenie: W artykule przedstawiono charakterystykę

Bardziej szczegółowo

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Rosja zwiększyła produkcje ropy naftowej w czerwcu bieżącego roku utrzymując pozycję czołowego producenta. Jednakże analitycy zwracają uwagę na problemy mogące

Bardziej szczegółowo

MODELE ARIMA W PROGNOZOWANIU SPRZEDAŻY***

MODELE ARIMA W PROGNOZOWANIU SPRZEDAŻY*** ZAGADNIENIA TECHNICZNO-EKONOMICZNE Tom 48 Zeszyt 3 2003 Joanna Chrabołowska*, Joanicjusz Nazarko** MODELE ARIMA W PROGNOZOWANIU SPRZEDAŻY*** W artykule przedstawiono metodykę budowy modeli ARIMA oraz ich

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji

Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji Statystyka dla jakości produktów i usług Six sigma i inne strategie Wprowadzenie do analizy korelacji i regresji StatSoft Polska Wybrane zagadnienia analizy korelacji Przy analizie zjawisk i procesów stanowiących

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018.

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. Obowiązek opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej w skrócie WPF wynika z art. 230 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009

Bardziej szczegółowo

Ebay Inc. (EBAY) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ).

Ebay Inc. (EBAY) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ). Ebay Inc. (EBAY) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ). Czym zajmuje się firma? ebay - portal internetowy prowadzący największy serwis aukcji internetowych na świecie. ebay został założony

Bardziej szczegółowo

ANALIZA TECHNICZNA RYNKÓW FINANSOWYCH

ANALIZA TECHNICZNA RYNKÓW FINANSOWYCH POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA I INŻYNIERII PRODUKCJI ANALIZA TECHNICZNA RYNKÓW FINANSOWYCH ARKADIUSZ SKOWRON OPOLE 2007 Arkadiusz Skowron Analiza techniczna rynków finansowych 1 ANALIZA TECHNICZNA

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

ŚREDNI BŁĄD PROGNOZOWANIA DLA METODY EKSTRAPOLACJI PRZYROSTU EMPIRYCZNEGO

ŚREDNI BŁĄD PROGNOZOWANIA DLA METODY EKSTRAPOLACJI PRZYROSTU EMPIRYCZNEGO B A D A N I A O P E R A C Y J N E I D E C Y Z J E Nr 3 4 006 Bogusław GUZIK ŚREDNI BŁĄD PROGNOZOWANIA DLA METODY EKSTRAPOLACJI PRZYROSTU EMPIRYCZNEGO W artykule sformułowano standardowy układ założeń stochastycznych

Bardziej szczegółowo

Inwestowanie w obligacje

Inwestowanie w obligacje Inwestowanie w obligacje Ile zapłacić za obligację aby uzyskać oczekiwaną stopę zwrotu? Jaką stopę zwrotu uzyskamy kupując obligację po danej cenie? Jak zmienią się ceny obligacji, kiedy Rada olityki ieniężnej

Bardziej szczegółowo

346 Łukasz Zaremba Stowarzyszenie Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu

346 Łukasz Zaremba Stowarzyszenie Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu 346 Łukasz Zaremba Stowarzyszenie Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu Roczniki Naukowe tom XVI zeszyt 4 Łukasz Zaremba Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB w Warszawie Wahania sezonowe

Bardziej szczegółowo

Pierwszy indeks polskiego rynku sztuki

Pierwszy indeks polskiego rynku sztuki Pierwszy indeks polskiego rynku sztuki Kaja Retkiewicz-Wijtiwiak XI Warszawskie Targi Sztuki 12 października 2013 Współczesny rynek sztuki w Polsce Młody rynek: Pierwsze aukcje miały miejsce w 1988 r.

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe Grupy PGNiG za I kwartał 2016 roku. 9 maja 2016 r.

Wyniki finansowe Grupy PGNiG za I kwartał 2016 roku. 9 maja 2016 r. Wyniki finansowe Grupy PGNiG za I kwartał 2016 roku 9 maja 2016 r. Wysokie wolumeny sprzedaży we wszystkich segmentach oraz spadek cen ropy i gazu ziemnego 12 495 10 980 10 169 8 587 2 326 2 393 1 662

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE ANALIZY TECHNICZNEJ W PROCESIE PODEJMOWANIA DECYZJI INWESTYCYJNYCH NA PRZYKŁADZIE KGHM POLSKA MIEDŹ S.A.

WYKORZYSTANIE ANALIZY TECHNICZNEJ W PROCESIE PODEJMOWANIA DECYZJI INWESTYCYJNYCH NA PRZYKŁADZIE KGHM POLSKA MIEDŹ S.A. Uniwersytet Wrocławski Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Zarządzania Finansami Studia Stacjonarne Ekonomii pierwszego stopnia Krzysztof Maruszczak WYKORZYSTANIE

Bardziej szczegółowo

RAPORT SPECJALNY Rubel pod presją ropy i dolara do końca 2016 roku

RAPORT SPECJALNY Rubel pod presją ropy i dolara do końca 2016 roku RUBEL POD PRESJĄ ROPY I DOLARA DO KOŃCA 2016 ROKU Rubel należy do koszyka walut rynków wschodzących przez co zmiany jego kursu w przeważającym stopniu zależą od tego w jakiej kondycji makroekonomicznej

Bardziej szczegółowo

Relacje cen surowców energetycznych na rynkach światowych

Relacje cen surowców energetycznych na rynkach światowych Nr 11-12 PRZEGLĄD GÓRNICZY 9 UKD: 622.323: 553.98: 662.6/.7: 620.91-032.31: 338.5(100): 339.166(100): 338.1(100): Relacje cen surowców energetycznych na rynkach światowych Dr inż. Zbigniew Grudziński*

Bardziej szczegółowo

Zajęcia 1. Statystyki opisowe

Zajęcia 1. Statystyki opisowe Zajęcia 1. Statystyki opisowe 1. Znajdź dane dotyczące liczby mieszkańców w polskich województwach. Dla tych danych oblicz: a) Średnią, b) Medianę, c) Dominantę, d) Wariancję, e) Odchylenie standardowe,

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Zbieżność i rozbieżność średnich kroczących - MACD (Moving Average Convergence Divergence).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Zbieżność i rozbieżność średnich kroczących - MACD (Moving Average Convergence Divergence). Zbieżność i rozbieżność średnich kroczących - MACD (Moving Average Convergence Divergence). MACD (zbieżność i rozbieżność średnich kroczących) - jest jednym z najczęściej używanych wskaźników. Jego popularność

Bardziej szczegółowo

Efektywna ekonomicznie ochrona klimatu w zasobach mieszkaniowych Unii Europejskiej - analiza wpływu kosztów energii

Efektywna ekonomicznie ochrona klimatu w zasobach mieszkaniowych Unii Europejskiej - analiza wpływu kosztów energii Efektywna ekonomicznie ochrona klimatu w zasobach mieszkaniowych Unii Europejskiej - analiza wpływu kosztów energii Raport opracowany przez ECOFYS dla Eurima EFEKTYWNA EKONOMICZNIE OCHRONA KLIMATU 06 CZERWCA

Bardziej szczegółowo

Bezkrytycznie podchodząc do tej tabeli, możemy stwierdzić, że węgiel jest najtańszym paliwem, ale nie jest to do końca prawdą.

Bezkrytycznie podchodząc do tej tabeli, możemy stwierdzić, że węgiel jest najtańszym paliwem, ale nie jest to do końca prawdą. Taryfa dla ciepła Popatrzmy na tabelkę poniżej. Przedstawiam w niej ceny energii przeliczone na 1GJ różnych paliw. Metodyka jest tu prosta; musimy znać cenę danej jednostki paliwa (tona, kg, litr, m3)

Bardziej szczegółowo

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Piotr Banaszyk Katedra Logistyki Międzynarodowej Globalny kryzys ekonomiczny opinie Banku Światowego W 2013 r. gospodarka eurolandu pozostanie w recesji, kurcząc się o 0,1

Bardziej szczegółowo

Karta informacyjna. Nazwa projektu

Karta informacyjna. Nazwa projektu Karta informacyjna Nazwa projektu Opis Projektu Inwentaryzacja emisji Arkusz kalkulacyjny inwentaryzacji emisji dwutlenku węgla na terenie Gminy Nowe Miasto Lubawskie, wykonany na potrzeby Planu Gospodarki

Bardziej szczegółowo

PROGNOZOWANIE POPYTU NIEZALEŻNEGO JAKO ELEMENT WSPOMAGAJĄCY PLANOWANIE POTRZEB MATERIAŁOWYCH W ZAKŁADACH PRODUKCYJNYCH

PROGNOZOWANIE POPYTU NIEZALEŻNEGO JAKO ELEMENT WSPOMAGAJĄCY PLANOWANIE POTRZEB MATERIAŁOWYCH W ZAKŁADACH PRODUKCYJNYCH SYSTEMY WSPOMAGANIA W INŻYNIERII PRODUKCJI Wspomaganie Zarządzania Systemami Produkcyjnymi 2013 8 PROGNOZOWANIE POPYTU NIEZALEŻNEGO JAKO ELEMENT WSPOMAGAJĄCY PLANOWANIE POTRZEB MATERIAŁOWYCH W ZAKŁADACH

Bardziej szczegółowo

Prace magisterskie 1. Założenia pracy 2. Budowa portfela

Prace magisterskie 1. Założenia pracy 2. Budowa portfela 1. Założenia pracy 1 Założeniem niniejszej pracy jest stworzenie portfela inwestycyjnego przy pomocy modelu W.Sharpe a spełniającego następujące warunki: - wybór akcji 8 spółek + 2 papiery dłużne, - inwestycja

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII mgr Małgorzata GÓRALCZYK Polska Akademia Nauk, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Pracownia Badań Strategicznych, ul. Wybickiego

Bardziej szczegółowo

METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA

METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA AMFETAMINY Waldemar S. Krawczyk Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Komendy Głównej Policji, Warszawa (praca obroniona na Wydziale Chemii Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Modele rynku, kontrakty terminowe, spekulacje

Modele rynku, kontrakty terminowe, spekulacje Modele rynku, kontrakty terminowe, spekulacje Marcin Abram WFAIS UJ w Krakowie 9 marca 2009 Założenia modelu Cena rozpatrywanego obiektu zmienia się skokowo co czas δt. Bezwzględna wartość zmiany ceny

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Apple Inc. (AAPL) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ). Czym zajmuje się firma? Apple Inc. (wcześniej Apple Computer Inc.) przedsiębiorstwo komputerowe założone 1 kwietnia 1976 roku przez

Bardziej szczegółowo

Komunikat z badań. Kryzys w Grecji silnie wpływa na oceny przyszłej sytuacji gospodarczej Europy

Komunikat z badań. Kryzys w Grecji silnie wpływa na oceny przyszłej sytuacji gospodarczej Europy Komunikat z badań 15 lipca 2015 r. Maciej Siejewicz Manager Marketing and Communications T: +48 22 43 41 239 M: +48 500 100 500 F: +48 22 43 41 010 maciej.siejewicz@gfk.com Kryzys w Grecji silnie wpływa

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... XI. Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar... 1. Rozdział 2. Pomiar: liczby i obliczenia liczbowe... 16

Spis treści. Przedmowa... XI. Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar... 1. Rozdział 2. Pomiar: liczby i obliczenia liczbowe... 16 Spis treści Przedmowa.......................... XI Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar................. 1 1.1. Wielkości fizyczne i pozafizyczne.................. 1 1.2. Spójne układy miar. Układ SI i jego

Bardziej szczegółowo

Projekt zaliczeniowy z przedmiotu Statystyka i eksploracja danych (nr 3) Kamil Krzysztof Derkowski

Projekt zaliczeniowy z przedmiotu Statystyka i eksploracja danych (nr 3) Kamil Krzysztof Derkowski Projekt zaliczeniowy z przedmiotu Statystyka i eksploracja danych (nr 3) Kamil Krzysztof Derkowski Zadanie 1 Eksploracja (EXAMINE) Informacja o analizowanych danych Obserwacje Uwzględnione Wykluczone Ogółem

Bardziej szczegółowo

Arkadiusz Manikowski Zbigniew Tarapata. Prognozowanie i symulacja rozwoju przedsiębiorstw

Arkadiusz Manikowski Zbigniew Tarapata. Prognozowanie i symulacja rozwoju przedsiębiorstw Arkadiusz Manikowski Zbigniew Tarapata Prognozowanie i symulacja rozwoju przedsiębiorstw Warszawa 2002 Recenzenci doc. dr. inż. Ryszard Mizera skład i Łamanie mgr. inż Ignacy Nyka PROJEKT OKŁADKI GrafComp,

Bardziej szczegółowo

Aleksandra Rabczyńska. Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu. Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie

Aleksandra Rabczyńska. Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu. Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie Aleksandra Rabczyńska Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie przedsiębiorstwa z branży wydobywczej Working paper JEL Classification: A10 Słowa kluczowe:

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO STATYSTYCZNA ANALIZA ZMIAN LICZBY HOTELI W POLSCE W LATACH 1995-2004

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO STATYSTYCZNA ANALIZA ZMIAN LICZBY HOTELI W POLSCE W LATACH 1995-2004 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 429 EKONOMICZNE PROBLEMY TURYSTYKI NR 7 2006 RAFAŁ CZYŻYCKI, MARCIN HUNDERT, RAFAŁ KLÓSKA STATYSTYCZNA ANALIZA ZMIAN LICZBY HOTELI W POLSCE W LATACH 1995-2004

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE DO ANALIZY TECHNICZNEJ

WPROWADZENIE DO ANALIZY TECHNICZNEJ WPROWADZENIE DO ANALIZY TECHNICZNEJ Plan szkolenia 1) Podstawowe pojęcia i założenia AT, 2) Charakterystyka głównych typów wykresów, 3) Pojęcie linii trendu, 4) Obszary wsparcia/oporu, 5) Prezentacja przykładowej

Bardziej szczegółowo

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Krynica - Warszawa - Gdynia 5 września 2013 r. Uwagi wstępne 1. W opracowaniu przeanalizowano

Bardziej szczegółowo

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstw z branży 45.

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstw z branży 45. Kamila Potasiak Justyna Frys Wroclaw University of Economics Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstw z branży 45. Słowa kluczowe: analiza finansowa, planowanie finansowe, prognoza

Bardziej szczegółowo

7. Estymacja parametrów w modelu normalnym(14.04.2008) Pojęcie losowej próby prostej

7. Estymacja parametrów w modelu normalnym(14.04.2008) Pojęcie losowej próby prostej 7. Estymacja parametrów w modelu normalnym(14.04.2008) Pojęcie losowej próby prostej Definicja 1 n-elementowa losowa próba prosta nazywamy ciag n niezależnych zmiennych losowych o jednakowych rozkładach

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA RAPORTU Instytutu Kościuszki Izabela Albrycht

PREZENTACJA RAPORTU Instytutu Kościuszki Izabela Albrycht Warszawa, 22.03.2013 Konferencja Rzeczpospolitej Rynek gazu ziemnego w Polsce. Stan obecny i perspektywy PREZENTACJA RAPORTU Instytutu Kościuszki Izabela Albrycht Cele raportu Stan infrastruktury gazowej

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie się cen m 2 mieszkania we Wrocławiu w krótkim okresie

Kształtowanie się cen m 2 mieszkania we Wrocławiu w krótkim okresie Kształtowanie się cen m 2 mieszkania we Wrocławiu w krótkim okresie Projekt prognostyczny ElŜbieta Bulak Piotr Olszewski Michał Tomanek Tomasz Witka IV ZI gr. 13. Wrocław 2007 I. Sformułowanie zadania

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE POLSKIEJ GOSPODARKI Z PAKIETEM R Michał Rubaszek

MODELOWANIE POLSKIEJ GOSPODARKI Z PAKIETEM R Michał Rubaszek Tytuł: Autor: MODELOWANIE POLSKIEJ GOSPODARKI Z PAKIETEM R Michał Rubaszek Wstęp Książka "Modelowanie polskiej gospodarki z pakietem R" powstała na bazie materiałów, które wykorzystywałem przez ostatnie

Bardziej szczegółowo

Rynek. Nowych Mieszkań. Rynek Nowych. Mieszkań. III kwartał 2012 r.

Rynek. Nowych Mieszkań. Rynek Nowych. Mieszkań. III kwartał 2012 r. Rynek Nowych Rynek Mieszkań Nowych III kwartał 213 r. Mieszkań III kwartał 212 r. str. 2 Na podstawie analizowanych danych przewidujemy: utrzymanie stabilnego poziomu cen, możliwe wzrosty dla szczególnie

Bardziej szczegółowo

PROJEKCJE MAKROEKONOMICZNE EKSPERTÓW EUROSYSTEMU DLA OBSZARU EURO

PROJEKCJE MAKROEKONOMICZNE EKSPERTÓW EUROSYSTEMU DLA OBSZARU EURO PROJEKCJE MAKROEKONOMICZNE EKSPERTÓW EUROSYSTEMU DLA OBSZARU EURO Eksperci Eurosystemu opracowali projekcje rozwoju sytuacji makroekonomicznej w obszarze euro na podstawie informacji dostępnych na dzień

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Klimat w Polsce w 21. wieku

Klimat w Polsce w 21. wieku Klimat w Polsce w 21. wieku na podstawie numerycznych symulacji regionalnych Małgorzata Liszewska Interdyscyplinarne Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego UNIWERSYTET WARSZAWSKI 1/42 POGODA

Bardziej szczegółowo

Marek Gałązka. 1. Wstęp

Marek Gałązka. 1. Wstęp Marek Gałązka WIELOCZYNNIKOWA OCENA WRAŻLIWOŚCI ZYSKU OPERACYJNEGO JAKO NARZĘDZIE RACHUNKOWOŚCI ZARZĄDCZEJ Streszczenie: W artykule zaprezentowano metody i techniki wieloczynnikowej oceny wrażliwości zysku

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie transmisji danych oraz innych usług telefonii mobilnej w latach 2010-2014

Wykorzystanie transmisji danych oraz innych usług telefonii mobilnej w latach 2010-2014 + Wykorzystanie transmisji danych oraz innych usług telefonii mobilnej w latach 21-214 Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej Warszawa, sierpień 215 r. [mld MB] Poniższe zestawienia powstały w oparciu

Bardziej szczegółowo

Sterowanie wielkością zamówienia w Excelu - cz. 3

Sterowanie wielkością zamówienia w Excelu - cz. 3 Sterowanie wielkością zamówienia w Excelu - cz. 3 21.06.2005 r. 4. Planowanie eksperymentów symulacyjnych Podczas tego etapu ważne jest określenie typu rozkładu badanej charakterystyki. Dzięki tej informacji

Bardziej szczegółowo

Metody sterowania zapasami ABC XYZ EWZ

Metody sterowania zapasami ABC XYZ EWZ Zarządzanie logistyką Dr Mariusz Maciejczak Metody sterowania zapasami ABC XYZ EWZ www.maciejczak.pl Zapasy Zapasy w przedsiębiorstwie można tradycyjnie rozumieć jako zgromadzone dobra, które w chwili

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych DAX

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych DAX DAX Dzisiejsze notowania na niemieckim parkiecie rozpoczęły się znacznie powyżej wczorajszego zamknięcia oraz oporu 7787,7 a mianowicie na poziomie 7830,6. Indeks od pierwszych godzin notowań systematycznie

Bardziej szczegółowo

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej M.Ryng Wroclaw University of Economycs Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej Working paper Słowa kluczowe: Planowanie finansowe, metoda procentu od sprzedaży,

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Pfizer Inc. (PFE) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Czym zajmuje się firma? Pfizer Inc. to firma farmaceutyczna o światowym zasięgu, prowadząca prace badawcze w celu opracowania nowych

Bardziej szczegółowo

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r.

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 201 r. W dniu 22 marca

Bardziej szczegółowo

Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne. Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne. Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych Nieco historii Instalacje naftowe w Polsce, początek XX w. Nieco historii

Bardziej szczegółowo

METODY ILOŚCIOWE W ZARZĄDZANIU

METODY ILOŚCIOWE W ZARZĄDZANIU 1.1.1 Metody ilościowe w zarządzaniu I. OGÓLNE INFORMACJE PODSTAWOWE O PRZEDMIOCIE METODY ILOŚCIOWE W ZARZĄDZANIU Nazwa jednostki organizacyjnej prowadzącej kierunek: Kod przedmiotu: RiAF_PS5 Wydział Zamiejscowy

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty drugi kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ

MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ Jarosław MAŃKOWSKI * Andrzej ŻABICKI * Piotr ŻACH * MODELOWANIE POŁĄCZEŃ TYPU SWORZEŃ OTWÓR ZA POMOCĄ MES BEZ UŻYCIA ANALIZY KONTAKTOWEJ 1. WSTĘP W analizach MES dużych konstrukcji wykonywanych na skalę

Bardziej szczegółowo

Dzisiaj na rynek powrócili inwestorzy z zamkniętych wczoraj rynków w Wielkiej Brytanii oraz Niemczech. DAX

Dzisiaj na rynek powrócili inwestorzy z zamkniętych wczoraj rynków w Wielkiej Brytanii oraz Niemczech. DAX Dzisiaj na rynek powrócili inwestorzy z zamkniętych wczoraj rynków w Wielkiej Brytanii oraz Niemczech. DAX Pierwsza sesja tygodnia zakończyła się dla inwestorów posiadających długie pozycje pesymistycznie,

Bardziej szczegółowo