Zeszyty naukowe nr 1

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zeszyty naukowe nr 1"

Transkrypt

1 Zeszyty naukowe nr 1 Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Bochni 2003 Katarzyna Przybylska Marketing polityczny jako narzędzie zdobycia i utrzymania władzy Marketing polityczny zawdzięcza swoje początki potrzebom organizacji społeczno-politycznych, a jednym z jego celów stało się komunikowanie oraz zaspokajanie potrzeb wyborców. Zauważono, że przełożenie reguł marketingu ekonomicznego na sferę polityki da wymierne rezultaty w postaci głosów wyborców, umożliwi zwycięstwo w wyborach oraz uchroni podmioty polityczne od marginalizacji na wolnym rynku politycznym. Rynek ten niewiele różni się bowiem od rynku dóbr konsumpcyjnych, a pozycja partii politycznych od pozycji podmiotów gospodarczych. Postawiono zatem znak równości między takimi pojęciami jak: kandydat, partia, program polityczny a produkt; głos wyborczy a pieniądz; realizacja interesów grupowych a użyteczność produktów. Krok ten spowodował zastosowanie reguł marketingu ekonomicznego w promocji osób, idei i organizacji i stał się początkiem zjawiska określanego mianem marketingu politycznego. Marketing polityczny służy centralnemu, definicyjnemu celowi polityki, jakim jest zdobycie i utrzymanie władzy 1. Nie jest on tylko dodatkiem do polityki, czy efektowną, lecz przy tym kosztowną oprawą do działań politycznych, ale efektywnym i odpowiednim do epoki wykorzystaniem naturalnych zasobów partii politycznych. Jest istotą i treścią polityki we współczesnym świecie 2. Marketing polityczny jest różnie definiowany w literaturze przedmiotu. Najczęściej określa się go jako zespół teorii, metod i praktyk społecznych mających na celu przekonanie obywateli, by udzielili poparcia politykowi, partii lub programowi politycznemu 3. Marketing polityczny rozumiany jest również jako komunikowanie się z członkami partii, mediami, potencjalnymi sponsorami i - co najważniejsze - w okresie wyborczym z elektoratem w celu kształtowania wizerunku i pozycji partii, a także jako formę propagowania jej idei, poglądów i programów. Ostatnia przytoczona definicja wskazuje, że marketing polityczny jest jedną z form komunikacji politycznej, rozumianej jako przestrzeń, w której spotykają się różnorodne poglądy i stanowiska trzech grup aktorów, którzy mają prawo wypowiadać się publicznie w kwestiach politycznych. Aktorami tymi są z jednej strony politycy, z drugiej zaś - opinia publiczna. Między nimi sytuuje się trzecia

2 66 grupa, a mianowicie dziennikarze 4. Komunikacja polityczna w państwie demokratycznym przebiega dwukierunkowo i charakteryzuje ją wysoki poziom otwartości informacyjnej, co jest niezmiernie ważne dla działań marketingowych. Władza otrzymuje od społeczeństwa sygnały dzięki niezależnym środkom przekazu, stanowiskom grup nacisku, różnorodnym formom protestu, badaniom opinii publicznej, oddziaływaniu opozycji i reaguje na nie. Demokratyczne wybory pozwalają na ocenę działalności polityków przez społeczeństwo. Patrząc na to w kategoriach marketingowych, sygnały od społeczeństwa wskazują na popyt na określone idee i posunięcia, a działania polityków to podaż. Marketing polityczny stanowi więc sposób na zorientowanie się, jaki jest popyt i jak najkorzystniej można sprzedać partię na rynku politycznym. Analizowana definicja marketingu politycznego wskazuje, że jest on ukierunkowany na trzy grupy odbiorców; na członków partii, sponsorów i na elektorat. Grupy te posiadają jednak różne interesy. Członkowie partii dążą do obsadzenia stanowisk po wygranych wyborach. Sponsorzy zmierzają do zawarcia korzystnych kontraktów, bądź do uzyskania korzyści z lobbingu. Natomiast elektorat, popierając określoną partię polityczną, ma nadzieję na poprawę poziomu życia. Marketing polityczny definiowany jest również jako zbiór technik wykorzystywanych do stworzenia odpowiedniego obrazu kandydata wśród jego elektoratu, wypromowania jego osoby, wyróżnienia go spośród rywali i uzyskania maksymalnej liczby głosów przy jak najmniejszym zużyciu środków. Ta definicja odnosi marketing polityczny do czasu wyborów, wiążąc go z osobą konkretnego kandydata lub konkretnej partii. W rzeczywistości, aby działania marketingowe odniosły sukces, muszą byś procesem ciągłym w czasie. Potencjalny wyborca obserwuje działania polityka w ramach jego partii, jego aktywność, stanowisko przez niego zajmowane w poszczególnych kwestiach spornych, również w okresach między wyborami, i faktów tych nie można pominąć, jeśli działania marketingowe mają dać wymierne rezultaty. Celem partii politycznych nie jest wyłącznie jednorazowe zwycięstwo polityczne, ale przede wszystkim przetrwanie organizacyjne oraz dążenie do powiększenia zakresu wpływu politycznego. Partia musi nieustannie poszukiwać tzw. przestrzeni do egzystencji. Dynamika i rywalizacyjna natura rynku politycznego wymusza na podmiotach polityki nieustanne weryfikowanie podejmowanych działań i stosowanie elastycznych strategii po to, aby się utrzymać bądź zdominować rynek polityczny. Prawdą jest, że zabiegi marketingowe intensyfikują się w czasie trwania kampanii wyborczej, mówi się nawet, że wówczas marketing polityczny zostaje zastąpiony przez marketing wyborczy, który ma na celu spopularyzowanie określonych kandydatów i programu politycznego ich partii, doprowadzenie do uzyskania przez polityków jak największej liczby głosów i w konsekwencji do wygrania wyborów lub osiągnięcia w nich jak najlepszego rezultatu. Szczegółowa analiza pojęcia marketingu wyborczego będzie miała miejsce w dalszej części niniejszej pracy.

3 Należy zwrócić uwagę, że o charakterze i kształcie marketingu politycznego decydują partie polityczne i ich liderzy. Umożliwiają oni potencjalnemu wyborcy zdobycie wiedzy o swojej ofercie oraz starają się zaprezentować ją skuteczniej niż rywale. Marketing polityczny w ich rękach jest instrumentem służącym do osiągania sukcesów na rynku politycznym, dzięki odpowiedniej orientacji na obywateli, przejawiającej się w badaniu i poznawaniu ich potrzeb oraz wytwarzaniu takiej oferty politycznej, która najlepiej zaspokajała istniejące i rodzące się potrzeby. Marketing polityczny daje możliwość profesjonalnego prowadzenia kampanii politycznej przy użyciu tzw. technik marketingowych, obejmujących reklamę, budowanie wizerunku, działania wobec opinii publicznej, public relations, marketing bezpośredni, a także organizowanie akcji masowych. Zespoły ludzi zajmujące się marketingiem kładą nacisk na kreowanie strategii oraz zarządzanie. Za pomocą metod socjotechnicznych i analitycznych badany jest rynek polityczny, co umożliwia jego poznanie i przez to oddziaływanie na wielkie grupy ludzi. Badane są potrzeby wyborców, definiowany jest typ kandydata i program, który będzie się mógł cieszyć ich poparciem oraz dokonywana jest segmentacja elektoratu (dzieli się go na jednorodne grupy według kryteriów demograficznych, ekonomicznych, kulturowych itp.). Ten pierwszy krok jest niezmiernie ważny dla późniejszych działań marketingowych i pozwala ustalić priorytety w konstruowanym programie politycznym, pozwala zaakcentować te aspekty, które są powszechnie pożądane przez wybrany segment społeczeństwa, określa, jaki jest obecny odbiór kandydata i co należy w nim zmienić. W programie politycznym nie powinny więc się znaleźć hasła, które nie pokrywają się z oczekiwaniami potencjalnego wyborcy, ale te, które przyciągają i pozwolą na identyfikację z nim. Stosowanie marketingu politycznego zaczyna się więc od zmiany sposobu myślenia o osobie polityka i zdobywaniu przez niego poparcia dla swoich działań. Kolejnym krokiem jest analiza zasobów własnych, tj. ludzkich, intelektualnych, materialnych niezbędnych do wypromowania produktu, czyli programu i kandydata. Oczywiście, im większe zasoby, tym potencjalnie większa skuteczność działania. Na tym etapie konstruowany jest budżet kampanii, jej szczegółowy scenariusz, tworzony jest sztab wyborczy kandydata, zatrudniani są doradcy, fachowcy od spraw mediów i public relations. Następnie dokonuje się analizy konkurencji, jej możliwości i potencjału. Bada się odbiór społeczny oponentów politycznych, ich wpływ na poszczególne segmenty elektoratu. Pomaga to ustalić siłę przeciwnika i tym samym swoją. Potem następuje etap umacniania pozycji polityka, czy partii, przez eksponowanie różnic w stosunku do oponentów politycznych i zaznaczanie, iż to właśnie nasz kandydat jest najlepszy. Ostatnim etapem jest opracowanie zestawu instrumentów marketingowych, które pomagają najniższym kosztem trafić z produktem do właściwych ludzi. Przedstawiony cykl planowania marketingowego jest oczywiście na tym etapie uproszczony, ale od- 67

4 68 daje generalne zasady, jakimi kierują się politycy i partie na rynku politycznym. Najczęściej w rywalizacji politycznej wygrywają te podmioty, które są w stanie skuteczniej od innych, w sposób przemyślany i oparty na strategii politycznej, koncentrować środki niezbędne do osiągnięcia podstawowych celów. Umiejętność trafnej analizy sytuacji politycznej wiąże się bezpośrednio z procesem przewidywania kierunków rozwoju i dostrzegania pominiętych przez konkurentów możliwości 5. To właśnie cele sformułowane za pomocą technik marketingowych określają ofertę polityczną, która jest ostatecznie prezentowana. Działalność ta musi być oparta na dobrej informacji wewnętrznej oraz wiedzy o środowisku gospodarczym i społecznym. Partia polityczna, lider, kandydat polityczny gromadzą informacje pochodzące z własnych badań marketingowych, uzyskują je ze źródeł zewnętrznych (np. od wyspecjalizowanych agencji) lub z publikowanych materiałów statystycznych. Warunkiem powodzenia na rynku politycznym jest umiejętne dostosowanie oferty politycznej do otoczenia oraz skorelowanie wszystkich składników marketingu. Oferta polityczna rozumiana jako zespół cech ideowych, kulturowych i użytkowych, które zawarte są w przekazie skierowanym do odbiorcy, uwzględniającym jego potrzeby i oczekiwania 6. Od tego etapu uzależniony jest dobór pozostałych technik marketingowych, przykładowo środków promocji, kanałów dystrybucji (radio, telewizja, plakat itp.). Istotne znacznie ma angażowanie przez podmioty rywalizacji politycznej wyspecjalizowanych agencji marketingowych zajmujących się promocją polityczną. O powstaniu i rozwoju marketingu politycznego zadecydowało m.in. upowszechnienie środków masowego przekazu, szczególnie mediów elektronicznych, wykorzystanie badań opinii publicznej oraz wprowadzenie reklam na ulicach i w mediach. Plakat, ulotka polityczna i prasa są już od dawna ważnymi narzędziami wykorzystywanymi przez polityków w celu zjednania sobie poparcia, gdyż przemawiając słowem, a także materiałem ilustracyjnym, prezentowały one programy wyborcze i samych kandydatów. Rozpowszechnienie radia pozwoliło dotrzeć do szerszego odbiorcy i odrodziło znaczenie mówcy i słowa, dając możliwość przemówienia do człowieka głosem, który zdawało się, że stracił już swój walor dla informacji i propagandy 7. Powszechna dostępność tego medium stworzyła nowe możliwości w komunikacji politycznej, umożliwiła żywy kontakt z odbiorcą. Dostrzeżono, że podawane przez radio informacje mogą w znacznym stopniu wpłynąć na słuchaczy, na ich opinie, kształtować ich poglądy i postawy. Słynna audycja Orsona Wellesa, który poinformował mieszkańców Nowego Jorku o inwazji Marsjan na Stany Zjednoczone, wywołując panikę na wielką skalę, jest tu doskonałym przykładem siły tego medium. Już w latach trzydziestych prezydent Franklin Delano Roosevelt podczas rozmów przy kominku prezentował się amerykańskim wyborcom. W Europie pierwszym politykiem, który

5 69 zwracał się do obywateli swojego kraju za pomocą radia, był prezydent Francji Gaston Doumergu 8. W latach pięćdziesiątych nawiązał do tej tradycji francuski premier Pierre Mendes-France. Dziś radio jest miejscem wywiadów z politykami, a podczas kampanii wyborczych - miejscem audycji wyborczych. Obecnie głównym narzędziem komunikacji politycznej jest telewizja. Ze względu na masową widownię i sugestywne operowanie dźwiękiem i obrazem, szybko stała się dobrym miejscem dla prezentacji partii i polityków. Pojawiła się na skalę masową w połowie dwudziestego wieku i szybko zdobyła decydującą pozycję wśród środków przekazu. Telewizja powstała w Stanach Zjednoczonych w latach pięćdziesiątych. Na początku tamtego dziesięciolecia około dziesięć procent rodzin amerykańskich posiadało telewizor, w latach sześćdziesiątych liczba ta wzrosła do dziewięćdziesięciu procent i niemal wszyscy, którzy posiadali dostęp do telewizji, regularnie ją oglądali 9. Wraz z coraz większą rolą telewizji w polityce, zrodziło się pojęcie politycznej osobowości telewizyjnej, które oznacza osobę wizualnie przekonywującą swym zachowaniem, wyrazem twarzy, głosem i tonem wypowiedzi. Po pojawieniu się telewizji Stany Zjednoczone nie były Ameryką z dodaną do niej telewizją; telewizja nadała nowy koloryt każdej kampanii politycznej, każdemu domowi, każdej szkole, każdemu kościołowi, każdemu przemysłowi - ocenia Neil Postman 10. Obecnie najnowszym polem działania marketingu politycznego jest Internet, który staje się coraz bardziej powszechnym środkiem masowego przekazu. W nim możemy znaleźć strony poświęcone programom partyjnym, kandydatom ubiegającym się o urząd prezydencki i o miejsce w parlamencie, a także listy dyskusyjne, na których prezentowane są opinie wyborców. Przytoczone definicje marketingu politycznego i charakterystyka tego pojęcia musi zostać uzupełniona przez odwołanie się do podstawowych kategorii, które wchodzą w skład omawianego zagadnienia. Do tych kategorii zalicza się politykę i władzę oraz rynek i produkt polityczny Polityka i władza Polityka i władza to dwie główne kategorie marketingu politycznego, które wymagają dokładniejszego sprecyzowania. Polityka, traktowana w przeszłości jako sztuka rządzenia, jest przejawem działalności człowieka od czasów ukształtowania się ludzkich wspólnot i tym samym jest integralną częścią bytu każdego społeczeństwa. W sensie filozoficznym polityka związana jest bezpośrednio z walką o władzę, jej zdobyciem, utrzymaniem i wykorzystaniem w interesie społecznym, grupowym, a nawet indywidualnym. W literaturze przedmiotu władza postrzegana jest jako swoista kategoria marketingu politycznego. Walka o nią jest zjawiskiem naturalnym, co potwierdza cała dotychczasowa historia ludz-

6 70 kości. W toku zdobywania władzy tworzą się nowe wartości, nowe formy rządów i tym samym zmienia się mentalność samego człowieka, zarówno w sferze intelektualnej, jak i psychologicznej 11. Znawcy przedmiotu zwracają uwagę na nieuchwytność materii tworzącej władzę, na jej wielopostaciowość, na przeobrażenia, jakie z sobą niesie, i na pokusę, jaką rodzi. Polityka prowokuje powstawanie nowych sił politycznych i przyciąga ludzi pragnących sięgnąć po władzę, mogących narzucać swoją wolę innym. Pobudza ambicje człowieka i rozbudowuje aspiracje włączenia się w proces rządzenia, nie zważając na ryzyko z tym związane. Jądrem i celem polityki jest bowiem władza. Od czasów Rewolucji Francuskiej zakres działalności politycznej uległ rozszerzeniu zarówno w sensie przedmiotowym, jak i podmiotowym. Pojawiły się parlamenty oraz samorządy terytorialne, demokratycznie powoływane rządy, partie polityczne i inne struktury mające na celu prowadzenie działalności politycznej. Polityka zaczęła wyznaczać nowe cele ludzkości, zaczęła ogarniać swoim zasięgiem coraz to nowe dziedziny życia. Jako część społeczeństwa, człowiek jest ze swej natury istotą polityczną 12 i bez jego udziału polityka nie mogłaby zaistnieć. Człowiek tworzy politykę i jest równocześnie jej produktem. Stwierdzenie to można potraktować w kategoriach swoistego pomostu, który występuje pomiędzy polityką, jako rodzajem społecznej działalności ludzi, a politykami, jako ludźmi tworzącymi politykę, uprawiającymi ją i wykorzystującymi w określonych celach. Polityczność człowieka ma wymiar nie tylko jednostkowy, ale również społeczny i narodowy, gdyż jednostka egzystuje w większej zbiorowości i tym samym musi się do niej w określony sposób ustosunkować. Omawiana podmiotowość całego społeczeństwa ma sens deklaratywny, gdyż w życiu codziennym trudno byłoby ową podmiotowość urzeczywistniać. Dlatego też w procesie historycznego rozwoju zostały ukształtowane następujące podmioty polityki: państwo jako aparat sprawowania władzy; partie polityczne jako organizacje skupiające na zasadzie dobrowolności ludzi, zmierzające do zdobycia władzy i jej sprawowania; lobby polityczne jako grupy ludzi i struktury organizacyjne mające na celu wywieranie presji na władzę; media jako ogniwo systemu politycznego spełniające ważne funkcje w sferze polityki, zwłaszcza podczas trwania kampanii politycznych; obywatele jako podmioty działające w różnych obszarach polityki, głównie jako wyborcy. Udział wymienionych powyżej podmiotów w działalności politycznej i marketingu politycznym jest różny i będzie przedmiotem rozważań w dalszej części pracy.

7 71 Podsumowując, można stwierdzić, że polityka obejmuje w istocie całe społeczeństwo, które jest nosicielem wszystkich najwyższych wartości, dzięki którym egzystuje i funkcjonuje. To właśnie wartości materialne i duchowe, rozumiane jako dążenia, interesy i aspiracje człowieka stanowią specyficzny przedmiot polityki. Wartości materialne dotyczą oczekiwanych korzyści o charakterze ekonomicznym, społecznym, związanych z bytowaniem w strukturach danego społeczeństwa, których osiągnięcie umożliwia działalność polityczna i władcza. Omawiane wartości zawarte są w programie wyborczym i są tym samym ofertą polityczną skierowaną w stronę wyborcy. Natomiast wartości duchowe określane są i artykułowane przez przekonania, uznawane ideologie i doktryny, przekonania, światopoglądy i religie, wartości kulturalne, czyli czynniki kształtujące ludzką świadomość i wpływające bezpośrednio na jego postrzeganie świata. Zarówno wartości materialne, jak i duchowe składają się na polityczny towar, który pojawia się na politycznym rynku. Przybliżenie kategorii polityki i władzy, pozwala na tym etapie zdefiniować marketing polityczny z punku widzenia politologicznego. Marketing polityczny to możliwość skutecznego narzucania przez jednych ludzi swojej woli innym, przy czym należy zaznaczyć, iż narzucanie woli musi być skuteczne, a to z kolei musi powodować określone działanie władcze. Wyeliminowanie jakiegokolwiek z wymienionych elementów deprecjonuje ten społeczny fenomen 13. Przy takim rozumieniu marketingu politycznego, władza może być także rozumiana jako cena płacona przez społeczeństwo politykom za sprzedawany towar. Cena ta to przyzwolenie na rządzenie w imieniu i w interesie innych ludzi. Zazwyczaj przewyższa ona wartość nabywanego towaru, który nie posiada ani gwarancji, ani rękojmi Rynek i produkt polityczny Polityka w kontekście marketingu politycznego traktowana jest jako swoisty produkt, który wykorzystywany jest w celu zdobycia i utrzymania władzy. Ten specyficzny produkt, posiada wszelkie cechy towaru będącego przedmiotem zainteresowań nabywców. Towarowość polityki wynika z faktu, że jest ona w określony sposób wytwarzana, opakowywana, dystrybuowana i promowana na swoistym rynku, zwanym rynkiem politycznym. Rynek polityczny to arena, na której przeprowadzane są transakcje o charakterze politycznym, to miejsce umowne, w którym oferuje się produkt polityczny w zamian za uzyskanie prawa do sprawowania władzy, to również pole walki między rywalizującymi podmiotami politycznymi i wreszcie realizacja aktu prawnego uruchamiającego kampanie wyborcze 14. Rynek polityczny jest bardzo dynamiczny i stanowi kompleksową, złożoną pod względem instytucjonalnym, proceduralnym i normatywnym sferę relacji społecznych. Jego charakter

8 72 powoduje, że działania podmiotów rywalizacji politycznej podlegają coraz większej presji obywateli, którzy angażują się w działania natury rynkowej. Ponadto politycy, odgrywając kluczową rolę w procesie alokacji zysków i strat politycznych, są coraz bardziej narażeni na krytykę społeczną, wynikającą z podejmowanych przez nich, istotnych z punktu widzenia obywateli decyzji, które są publicznie nagłaśniane i interpretowane. Można zatem stwierdzić, że całokształt działań podejmowanych na rynku politycznym doprowadził do zwiększenia rywalizacji politycznej i rozszerzenia pojęcia marketingu politycznego. Stało się tak, jak pisze C.B. Macpherson, ponieważ zwiększyła się skuteczność i efektywność podmiotów na określonych, specyficznych rynkach wymiany ofert politycznych 15. W politologii istnieje pogląd, że stosowane przez podmioty rywalizacji określone techniki marketingowe kształtują zachowania samych podmiotów, jak i obywateli na rynku politycznym. Swoistą cechą rynku politycznego jest jego ograniczona żywiołowość i narzucony mu odpowiedni rytm funkcjonowania. Specyficzny jest na nim zarówno towar, jak i kontrahenci. Rynek polityczny jawi się w trzech płaszczyznach: jako zjawisko umowne, dostosowane do transakcji politycznych; jako arena walki politycznej między rywalizującymi podmiotami polityki; jako realizacja aktu prawnego uruchamiającego kampanie wyborcze i określające ich przebieg zarówno w przestrzeni, jak i w czasie, a ponadto wskazującego sprzedawców i nabywców. Można stwierdzić, że rynek polityczny funkcjonuje w dwóch fazach. W okresach między wyborami, kiedy to jest bardziej statyczny i jednorodny, oraz podczas trwania kampanii wyborczej, kiedy staje się miejscem transakcji politycznych i przez to nabiera bardziej dynamicznego charakteru. Znawcy przedmiotu twierdzą, że wówczas rynek polityczny zastąpiony zostaje przez rynek wyborczy. Funkcjonowanie rynku politycznego pomiędzy wyborami dostrzegane jest przede wszystkim na forum parlamentu, w działalności rządu i innych ogniw aparatu państwowego. Wtedy to czynione są przygotowania do właściwej transakcji kupna-sprzedaży, obserwuje się reakcje społeczne na działania określonych ugrupowań politycznych, ekipy rządzącej i opozycji. Rozszerza się wpływy polityczne w poszczególnych segmentach społeczeństwa i konstruuje przyszły program wyborczy zgodnie z tym, co jest powszechnie oczekiwane. Partie polityczne poszukują wówczas nowych sojuszników i dążą do osłabienia konkurencji, przez prowadzenie odpowiedniej polityki kadrowej desygnują ludzi na różne stanowiska państwowe w celu rozszerzenia swojej strefy wpływów. Podczas wyborów rynek polityczny zmienia swoje oblicze i jest odpowiednio organizowany, zgodnie z normami prawnymi. Nabiera wtedy cech rynku formalnego. Prawnie jest sprecyzowana postać towaru, granice czasowe, przedmiotowe i podmiotowe. Normowane są wszystkie procesy przygotowywanej

9 i przeprowadzanej kampanii. Na rynku politycznym występują wówczas różne postacie i formy natężenia poszczególnych procesów transakcji rynkowej. Prezentowany jest społeczeństwu (nabywcy) stopniowo towar polityczny, dzięki czemu jego sprzedawca orientuje się, jaki jest stosunek potencjalnego nabywcy do przedmiotu transakcji. Na tym etapie ważne jest także uświadomienie sobie przez podmioty rywalizacji politycznej wartości prezentowanego przez nie towaru. Istotny jest również fakt, czy jego charakter pokrywa się z oczekiwaniami społecznymi i czy jeśli był on przedmiotem rywalizacji w poprzedniej transakcji handlowej nie uległ dezaktualizacji. Ta wstępna weryfikacja pozwala na uświadomienie sobie pozytywów i negatywów produktu politycznego i umożliwia wprowadzenie odpowiednich korekt do procesu produkcji towaru, jego opakowania, dystrybucji i promocji. W przypadku pojawienia się na rynku politycznym nowego producenta, czyli nowej partii politycznej, przygotowanie produktu politycznego ma inny charakter. Strategia marketingowa powinna być wówczas przede wszystkim nastawiona na analizę sytuacji panującej na rynku politycznym, poczynań konkurencji i jej towaru, a w szczególności jego mankamentów. Ważne jest też systematyczne badanie nastrojów społecznych i stosunku obywateli do stałych uczestników transakcji politycznych. Nowy uczestnik rynku politycznego tylko pozornie jest w gorszej sytuacji przed przystąpieniem do rzeczywistej transakcji. Czasem może zdarzyć się tak, że wypełnia on lukę na rynku politycznym i mimo tego, że jest nową formacją, jest w stanie lepiej zaspokoić oczekiwania nabywców. Nawet gdy nie wygra wyborów, może istotnie wzmocnić swoją pozycję i przez to osłabić konkurencję, a w kolejnej transakcji politycznej może okazać się niekwestionowanym zwycięzcą. Podmioty polityczne mogą uczestniczyć w działaniach podejmowanych na rynku, jeśli wyprodukują i zgłoszą do sprzedaży swój produkt. Nie wszystkie jednak biorą udział we właściwej transakcji sprzedaży- kupna. Dzieje się tak, ponieważ istnieją ściśle sprecyzowane normy prawne określające wymogi, które muszą być spełnione, aby stać się rzeczywistym podmiotem rywalizacji politycznej. Należy udokumentować poparcie społeczne, jakim cieszy się kandydat polityczny lub partia, należy spełnić szereg warunków, aby uwiarygodnić pozycję i rangę sprzedawcy, tak aby zapobiec niepotrzebnemu chaosowi podczas wyborów. Normy, według których postępują podmioty polityczne, zawarte są w ordynacjach wyborczych do Sejmu i Senatu oraz do samorządów terytorialnych, a także regulujących wybór prezydenta. Do podmiotów politycznych, które nie występują w roli sprzedawców politycznego produktu, zalicza się: państwo, poszczególnych obywateli nie będących członkami żadnej formacji politycznej oraz media. Państwo jest siedliskiem dla różnych ośrodków władzy, jest gwarantem suwerenności i bezpieczeństwa oraz polem działania innych podmiotów polityki. Poszczególne jednostki nie funkcjonujące w strukturach partii, nie mają jakich- 73

10 74 kolwiek szans na zdobycie i sprawowanie władzy, mogą jedynie uczestniczyć w wyborach i tym samym nabywać towar polityczny. Media z kolei są pośrednikiem między sprzedawcami a nabywcami towaru politycznego. Pełnią przy tym kluczową rolę w promowaniu programu wyborczego, są nośnikiem informacji i pełnią funkcję perswazyjną. Jak już wspomniano, na rynku politycznym znajduje się specyficzny produkt polityczny, który na tym etapie niniejszej pracy wymaga zdefiniowania. Produkt polityczny to kategoria umowna. Ukazując politykę jako towar, chodzi o podkreślenie jej specyfiki jako przedmiotu będącego podstawą transakcji zawieranej na specyficznym rynku, oraz o wykorzystanie jej jako sposobu umożliwiającego zdobycie władzy. Wprawdzie nosicielem władzy w państwie o ustroju demokratycznym jest całe społeczeństwo, jednakże podmiotowość całego społeczeństwa ma sens deklaratywny, gdyż nie może ono sprawować władzy bezpośrednio, ale za pośrednictwem wybranych w wyborach przedstawicieli. Można zatem stwierdzić, iż władza jest ceną płaconą przez obywateli politykom, którzy oferują społeczeństwu specyficzny polityczny towar. Podczas aktu dobrowolnego wyboru, władza od społeczeństwa przechodzi w ręce określonej siły politycznej. Dlatego tak ważne jest zaprezentowanie swojej oferty politycznej w tym kontekście produktu, w jak najbardziej przekonywający i zachęcający sposób. Mając do czynienia z różnorodną ofertą, wyborcy, podobnie jak klienci, oczekują podpowiedzi, który z nich jest najlepszy i dlaczego. Znawcy przedmiotu twierdzą, iż to właśnie obietnice spełnienia określonych postulatów społecznych wysuwane przez siły polityczne stanowią towar polityczny. Obietnica taka musi być odpowiednio przedstawiona (opakowana) i zawierać określone wartości, ideologie, programy wyborcze. Powinna ona pokrywać się z oczekiwaniami potencjalnych wyborców, przyciągać, dawać wiarę w możliwość osiągnięcia zamierzonego celu. Analizując politykę jako produkt, należy zwrócić także uwagę na fakt, że jest ona ofertą wielopostaciową i niejednorodną. Składają się na nią: 1. doktryny polityczne, ideologie, światopoglądy, przekonania, które tworzą swoisty cel, do którego dążą podmioty polityki walczące o władzę. Wszystkie wymienione elementy umieszczone są w systemie politycznym, ekonomicznym i społecznym, w którym się ścierają i koegzystują; 2. programy wyborcze danego podmiotu politycznego, które składają się z syntezy doktryny i ideologii, oceny aktualnego stanu rzeczy w kraju oraz licznych obietnic adresowanych do potencjalnego wyborcy. Obietnice te nie zawsze są realne, ale demonstrują troskę o potrzeby poszczególnych warstw społecznych, łudzą poprawą warunków życia, spełnieniem ludzkich oczekiwań. Oczywiście te podmioty polityki, które są w stanie spełnić ofertę programową, stają się w oczach wyborcy

11 bardziej wiarygodne i mają większe szanse na zdobycie zaufania społecznego, co zaprocentuje w kolejnej transakcji politycznej; 3. politycy, którzy prowadzą walkę o władzę, sprawują ją i tym samym realizują obietnice wyborcze. Czynnik ludzki odgrywa ważną rolę w polityce, gdyż polityk, oprócz tego, że jest przedstawicielem danej partii, w pewnym sensie jest również jednostką autonomiczną, chcącą jak najwięcej osiągnąć przez fakt sprawowania władzy. W ramach partii buduje swój autorytet, ale niejednokrotnie wyłamuje się z niej i sięga po najwyższe stanowiska w państwie. Produkty polityczne są różnej jakości, a nabywcy (społeczeństwo) niejednokrotnie kupują politykę nie dlatego, że dany produkt wydaje się najlepszy i spełnia wszystkie oczekiwania, ale ponieważ czują się zobligowani do samego faktu oddania głosu. Ludzie kupują politykę, ponieważ wynika to z samego faktu przynależności do określonej grupy społecznej, albo uważają to za swoje niezbywalne prawo, które realizują w akcie głosowania. Społeczeństwo ma bowiem możliwość wyrażania swojej woli i cedowania posiadanej władzy na inne osoby. Obywatel dokonuje w akcie wyboru świadomego lub przypadkowego przekazania swej władzy określonej osobie lub grupie, a tym samym staje się nabywcą produktu politycznego. Towar polityczny nie podlega reklamacji, gdyż nie posiada żadnej gwarancji. Jeśli obietnice nie zostaną spełnione, nie powoduje to żadnej odpowiedzialności partii czy kandydata. Nabywca towaru ponosi więc ryzyko i wszelkie konsekwencje swojej politycznej decyzji. Oddając swoje głosy, społeczeństwo zawiera swoisty kontrakt polityczny. Obywatele oczekują zapłaty, która z reguły rozłożona jest na raty (czas trwania kadencji). W tym czasie partia polityczna lub kandydat może, ale nie musi spełnić obietnic przedwyborczych 16. Działając na rynku politycznym, partia polityczna również ponosi ryzyko. Wiąże się ono bezpośrednio z przegraną w wyborach i poniesieniem często wysokich kosztów, zarówno finansowych, jak i moralnych. Ryzyko ponoszone przez partie polityczne może ulec zmniejszeniu, kiedy produkt polityczny zostanie właściwie, korzystnie opakowany i zaprezentowany. Wizerunek partii lub polityka, jaki powstaje w oczach wyborców, często odgrywa decydującą rolę w procesie transakcji politycznej. Uogólniając, opakowanie politycznego towaru obejmuje elementy techniczne, materialne i osobowe (image polityków), a także rozmaite działania i przedsięwzięcia w celu wyeksponowania towaru. Są to programy wyborcze z uwypukleniem postulatów najbardziej popularnych, tworzenie właściwego wizerunku polityków oraz działania marketingowe, obejmujące szeroko zakrojoną reklamę polityczną. Zmierzają one do tego, by produkt polityczny jawił się jako najbardziej korzystny dla potencjalnego wyborcy. Oczywiście to tylko synteza tego, co składa się na opakowanie towaru politycznego, gdyż szczegółowe rozważania na ten temat będą przedmiotem dalszej części pracy. 75

12 76 Polityka może być traktowana jako produkt na rynku politycznym dlatego, że występuje tu, podobnie jak na rynku towarów, zjawisko konkurencji. Poszczególne partie polityczne współzawodniczą ze sobą o głosy społeczeństwa, do którego usiłują dotrzeć poprzez przedstawiane propozycje, a kandydaci zabiegają o klientów tak samo jak podmioty gospodarcze i podobnie jak one borykają się z ograniczonymi zasobami, jakie są możliwe do wykorzystania. Partia polityczna, podobnie jak przedsiębiorstwo, musi być stale gotowa na nowe wyzwania, jakie przynosi rynek, i musi wprowadzać nowe rozwiązania w celu wzmocnienia lub zachowania swojej przewagi. Po drugiej stronie rynku politycznego obywatele mają do odegrania podobną rolę, jak konsumenci na rynku towarów, tzn. muszą dokonać wyboru w oparciu o dostępne informacje. Zarówno na rynku politycznym, jak i towarowym stosowane są podobne narzędzia i techniki marketingowe, a kanały komunikacyjne i perswazyjne są praktycznie takie same 17. Podobnie też bada się preferencje klientów i zachowań konkurenta. Jednakże rynek polityczny różni się od komercyjnego charakterem oferowanego produktu, jego wytwarzaniem i przeznaczeniem. Różnica tkwi także w liczbie konkurentów, gdyż na rynku politycznym jest ich znacznie mniej w porównaniu z rynkiem produktów. Kolejna różnica wynika w okresowości wyborów. Społeczeństwo dokonuje aktu wyboru tego samego dnia, a rynek komercyjny funkcjonuje nieprzerwanie i decyzje na nim podejmowane są codziennie. Podstawowa implikacja wynikająca z tej różnicy jest taka, iż ryzyko w pierwszym wypadku jest większe, a więc w polityce gracze są często bardziej bezwzględni 18. W przeciwieństwie do zwykłego konsumenta, wyborca musi liczyć się z konsekwencjami wyboru dokonanego przez większość, a to oznacza, że oddając głos na daną partię polityczną, nie ma pewności, że właśnie ta siła polityczna wygra. Głosując na partię polityczną nie ma możliwości zmiany dokonanego wyboru, nie ma też możliwości składania reklamacji, jeśli produkt się nie sprawdził. Z przeprowadzonej analizy wynika, że polityka to produkt szczególny, obecny w życiu codziennym człowieka i w jego otoczeniu, który ma przemożny wpływ jego działania. Polityka emocjonuje społeczeństwo, zachwyca bądź bulwersuje, przyciąga bądź odstręcza. Z tych właśnie powodów niezbędne jest wykorzystanie różnych technik marketingu i dopasowanie ich w taki sposób do działań politycznych, aby zdobyć głosy wyborców.

13 77 Przypisy 1 F. Ryszka, Nauka o polityce. Rozważania metodologiczne, PWN, Warszawa 1984, s J.A. Schumpeter, Kapitalizm, socjalizm, demokracja, PWN, Warszawa 1995, s S. Albouy, Marketing et Communication politique, Paryż 1994, s.22, za: Grażyna Ulicka, Wpływ marketingu politycznego na zmiany w życiu publicznym państw demokratycznych, Studia Politologiczne, vol.1, Elipsa, Warszawa 1996, s L. Sobkowiak, Komunikacja polityczna, w: A. W. Jabłoński i L. Sobkowiak, Studia z teorii polityki, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1996, s P. Nagłowski, M. Smolak, Od marketingu do reklamy. Vademecum wygranej, Warszawa 1992, s R. Wiszniowski, Marketing wyborczy, PWN, Warszawa 2000, s H. Jabłoński, Opinia, parlament, prasa, Ossolineum, Wrocław 1985, s Kronika XX wieku, Wydawnictwo Kronika, Warszawa 1991, s J. Copper, K. Popper, Telewizja. Zagrożenie dla demokracji, Wydawnictwo Sic, Warszawa 1997, s N. Postman, Technopol, PIW, Warszawa 1995, s H. Plessner, Władza a natura ludzka, Warszawa, PWN 1994, s Ibidem, s J. Muszyński, Marketing polityczny, Warszawa 1999, s Ibidem, s R. Wiszniowski, Marketing...op. cit., s J. Muszyński, Polityka jako towar. Przyczynek do teorii marketingu politycznego, Marketing i Rynek 1997, nr 6, s G.A.Mauser, Political Marketing. An Approach to Campaign Strategy, PREAGER, New York 1983, s Ibidem, s. 7.

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Cena jako element marketingu mix

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Cena jako element marketingu mix Cena jako element marketingu mix Cena jako element marketingu mix Cena to pieniądze lub inne środki wymienialne na własność lub użytkowanie produktu lub usługi Dla konsumenta cena to wyznacznik wartości

Bardziej szczegółowo

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne Podstawy Marketingu Marketing zagadnienia wstępne Definicje marketingu: Marketing to zyskowne zaspokajanie potrzeb konsumentów /Kotler 1994/. Marketing to kombinacja czynników, które należy brać pod uwagę

Bardziej szczegółowo

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Ze wstępu do książki Reklama to nieodłączny element naszego życia codziennego - jest obecna wszędzie (na ulicy, w pracy, w szkole, w

Bardziej szczegółowo

OTOCZENIE MARKETINGOWE

OTOCZENIE MARKETINGOWE OTOCZENIE MARKETINGOWE OTOCZENIE PRZEDSIĘBIORSTWA......to zespół warunków i czynników zewnętrznych, które decydują o powodzeniu lub niepowodzeniu w osiąganiu celów przedsiębiorstwa STRUKTURA UKŁADU RYNKOWEGO

Bardziej szczegółowo

Marketing dr Grzegorz Mazurek

Marketing dr Grzegorz Mazurek Marketing dr Grzegorz Mazurek Orientacja rynkowa jako podstawa marketingu Orientacja przedsiębiorstwa określa co jest głównym przedmiotem uwagi i punktem wyjścia w kształtowaniu działalności przedsiębiorstwa.

Bardziej szczegółowo

Marketing-mix. Promocja. Co to promocja? Rola instrumentów promocji. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P

Marketing-mix. Promocja. Co to promocja? Rola instrumentów promocji. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P Marketing-mix Promocja Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P PRODUKT (product) CENA (price) dr Grzegorz Mazurek DYSTRYBUCJA (place) PROMOCJA (promotion) 7 (P) (+ Process, Personnel, Physical

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną Ćwiczenia z Podstaw Marketingu III rok studia niestacjonarne I stopnia na kierunku Zarządzanie Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania

Bardziej szczegółowo

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński 2012 Marketing produktu ekologicznego dr Marek Jabłoński Od kilku lat ekologia przestaje mieć znaczenie ideologiczne, w zamian za to nabiera wymiaru praktycznego i inżynierskiego. Większość firm na świecie,

Bardziej szczegółowo

PR to nie potwór. Po co firmie PR?

PR to nie potwór. Po co firmie PR? Oferta W swojej codziennej pracy pomagamy firmom w budowaniu dobrego wizerunku i wzmocnieniu pozycji marki. Staramy się wykorzystać jak najwięcej dostępnych form i narzędzi komunikacji, aby dotrzeć z informacją

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Człowiek najlepsza inwestycja E-MARKETING

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Człowiek najlepsza inwestycja E-MARKETING E-MARKETING Skuteczny marketing = skuteczna sprzedaż. Nasi klienci coraz więcej czasu spędzają w internecie i to tu szukają produktów i usług. Siła oddziaływania informacji umieszczonej w sieci jest ogromna.

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Rola marketingu we współczesnym świecie. Czym jest marketing? dr Mikołaj Pindelski

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Rola marketingu we współczesnym świecie. Czym jest marketing? dr Mikołaj Pindelski Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Rola marketingu we współczesnym świecie Czym jest marketing? dr Mikołaj Pindelski Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 7. maja 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

PRODUKT W MARKETINGU MIX

PRODUKT W MARKETINGU MIX PRODUKT W MARKETINGU MIX PRODUKT Towar, usługa lub pomysł zawierający określony zestaw materialnych i niematerialnych cech, które zaspakajają potrzeby klientów, otrzymywany w zamian za pieniądze lub inną

Bardziej szczegółowo

Instytucje gospodarki rynkowej. Ekonomiczna teoria demokracji Anthony ego Downsa Blok 10 i 11

Instytucje gospodarki rynkowej. Ekonomiczna teoria demokracji Anthony ego Downsa Blok 10 i 11 Instytucje gospodarki rynkowej Ekonomiczna teoria demokracji Anthony ego Downsa Blok 10 i 11 Koncepcje badawcze A. Downs a 1. Jak przekładają się interesy jednostek na interes społeczeństwa? 2. Krytyka

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne Rzeszów, 1 październik 2014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Kod przedmiotu Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Marketing polityczny Wydział Socjologiczno-Historyczny

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ...

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 Rozdział II ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... 33 Rozdział III ROLA SERWISU INTERNETOWEGO UCZELNI

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną dr Izabela Michalska-Dudek MARKETING Program zajęć Konsultacje: piątki

Bardziej szczegółowo

REKLAMA. Daria Sitek kl.ia

REKLAMA. Daria Sitek kl.ia REKLAMA Daria Sitek kl.ia Reklama informacja połączona z komunikatem perswazyjnym. Zazwyczaj ma na celu skłonienie do nabycia lub korzystania z określonych towarów czy usług, popierania określonych spraw

Bardziej szczegółowo

InteractiveVision. agencja interaktywna. www.interactivevison.pl tel.: +48 510 069 9 9 3

InteractiveVision. agencja interaktywna. www.interactivevison.pl tel.: +48 510 069 9 9 3 InteractiveVision agencja interaktywna www.interactivevison.pl tel.: +48 510 069 9 9 3 WWW Agencja InteractiveVision zajmuje się tworzeniem stron internetowych oraz ich zarządzaniem dla klientów indywidualnych

Bardziej szczegółowo

Public Relations. Warsztaty Marketing i Public Relations Jak organizacje komunikują się z otoczeniem? Marketing i PR. Konkurenci.

Public Relations. Warsztaty Marketing i Public Relations Jak organizacje komunikują się z otoczeniem? Marketing i PR. Konkurenci. Warsztaty Marketing i Public Relations Jak organizacje komunikują się z otoczeniem? dr Rafał Mrówka i dr Mikołaj Pindelski Katedra Teorii Zarządzania SGH rafal.mrowka@sgh.waw.pl mikolaj.pindelski@sgh.waw.pl

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Czym jest marketing? Marka. Podstawowe narzędzia marketingowe. Marketing-Mix dr Mirosława Malinowska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 27 kwietnia 2015 r. Pytania na

Bardziej szczegółowo

Strategie wspó³zawodnictwa

Strategie wspó³zawodnictwa Strategie wspó³zawodnictwa W MESE można opracować trzy podstawowe strategie: 1) niskich cen (dużej ilości), 2) wysokich cen, 3) średnich cen. STRATEGIA NISKICH CEN (DUŻEJ ILOŚCI) Strategia ta wykorzystuje

Bardziej szczegółowo

STUDIUJESZ SOCJOLGIĘ?

STUDIUJESZ SOCJOLGIĘ? STUDIUJESZ SOCJOLGIĘ? PRZYJDŹ NA SPECJALIZACJĘ SOCJOLOGIA GOSPODARKI I INTERNETU CZEGO WAS NAUCZYMY? CZYM JEST SOCJOLOGIA GOSPODARKI Stanowi działsocjologii wykorzystujący pojęcia, teorie i metody socjologii

Bardziej szczegółowo

ZAKRES TREŚCI DLA PRZEDMIOTU SPRZEDAŻ W REKLAMIE KLASA 1 TIO, ROK SZKOLNY 2015/2016

ZAKRES TREŚCI DLA PRZEDMIOTU SPRZEDAŻ W REKLAMIE KLASA 1 TIO, ROK SZKOLNY 2015/2016 ZAKRES TREŚCI DLA PRZEDMIOTU SPRZEDAŻ W REKLAMIE KLASA 1 TIO, ROK SZKOLNY 2015/2016 Nr lekcji Temat Osiągnięcia ucznia 1 Lekcja organizacyjna. Zapoznanie z programem i PZO. 2 Produkt w ujęciu marketingowym

Bardziej szczegółowo

Pojęcie i istota marki

Pojęcie i istota marki Pojęcie i istota marki Marka to nazwa, symbol (znak graficzny) lub ich kombinacja stworzona w celu identyfikacji dóbr i usług sprzedawcy i wyróżnienia ich spośród produktów konkurencyjnych Znaczenie marki

Bardziej szczegółowo

Rola kontroli w funkcjonowaniu samorządu terytorialnego. Wpisany przez Elżbieta Garczarek

Rola kontroli w funkcjonowaniu samorządu terytorialnego. Wpisany przez Elżbieta Garczarek Kontroler powinien być profesjonalistą, w urzędach oczekuje się, że będzie to ekspert w każdej dziedzinie działania administracji, umiejący odpowiedzieć na najtrudniejsze pytania. W dzisiejszej rzeczywistości

Bardziej szczegółowo

Promocja w marketingu mix

Promocja w marketingu mix Promocja w marketingu mix Promocja Promocja- jest procesem komunikowania się przedsiębiorstwa z rynkiem i obejmuje zespół środków, za pomocą których przedsiębiorstwo przekazuje na rynek informacje charakteryzujące

Bardziej szczegółowo

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk

Badania Marketingowe. Kalina Grzesiuk Badania Marketingowe Kalina Grzesiuk definicja Badania marketingowe systematyczny i obiektywny proces gromadzenia, przetwarzania oraz prezentacji informacji na potrzeby podejmowania decyzji marketingowych.

Bardziej szczegółowo

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU

ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU Rodzaje współczesnych mediów radio telewizja Internet publikacje książkowe ŚRODKI MASOWEGO PRZEKAZU wideokasety filmy fonografia wysokonakładowa prasa płyty kasety dzienniki czasopisma serwisy agencyjne

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

dr Grzegorz Mazurek racjonalna reakcja konkurencji celowy zintegrowanym orientacji rynkowej zidentyfikowaniu i przewidywaniu potrzeb odbiorców

dr Grzegorz Mazurek racjonalna reakcja konkurencji celowy zintegrowanym orientacji rynkowej zidentyfikowaniu i przewidywaniu potrzeb odbiorców Sprawy organizacyjne Literatura B. Żurawik, W. Żurawik: Marketing usług finansowych, PWN, Warszawa, 2001 M. Pluta-Olearnik: Marketing usług bankowych, PWE, Warszawa, 2001 Marketing na rynku usług finansowych

Bardziej szczegółowo

BIZNESPLAN. 1 Definicja za: Wikipedia.pl

BIZNESPLAN. 1 Definicja za: Wikipedia.pl BIZNESPLAN Każda działalność gospodarcza, nawet najmniejsza, musi zostać skrupulatnie zaplanowana. Plan przedsięwzięcia gospodarczego konstruuje się zazwyczaj w formie biznesplanu. Biznesplan 1 (ang. business

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie...19

Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie...19 Spis treści Wstęp...13 CZĘŚĆ I. MODEL FUNKCJONOWANIA MARKETINGU Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie....19 1.1. Koncepcja modelu funkcjonowania marketingu........ 19 1.2.

Bardziej szczegółowo

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji

Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji KONSUMENT I RYNEK partnerstwo czy konflikt interesów? Miejsce i rola informacji w procesie kształtowania konsumpcji dr Jerzy Małkowski Oddział Warszawski Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Warszawa, 14

Bardziej szczegółowo

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk

System monitorowania realizacji strategii rozwoju. Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Andrzej Sobczyk System monitorowania realizacji strategii rozwoju Proces systematycznego zbierania, analizowania publikowania wiarygodnych informacji,

Bardziej szczegółowo

Temat: Psychologiczne znaczenie narzędzi marketingu mix

Temat: Psychologiczne znaczenie narzędzi marketingu mix Psychologiczne podstawy marketingu Temat: Psychologiczne znaczenie narzędzi marketingu mix Zarządzanie, rok III Magda Andrzejczyk Joanna Bielecka Izabela Grabowska Warszawa 18.03.2014r. Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

Plan dydaktyczny EKONOMIKA. Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20. Rok szkolny... WYNIK FINANSOWY, SYSTEM FINANSOWY PODMIOTU GOSPODARCZEGO CD.

Plan dydaktyczny EKONOMIKA. Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20. Rok szkolny... WYNIK FINANSOWY, SYSTEM FINANSOWY PODMIOTU GOSPODARCZEGO CD. Plan dydaktyczny EKONOMIKA Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20 Rok szkolny... Lp. Temat zajęć Uczeń zna, wie, rozumie Przewidywane osiągnięcia ucznia Uczeń potrafi Uwagi 1 Zapoznanie z programem

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

KOGENERACJA. promocja czy lobbing. PTEZ Zespół ds. Promocji Kogeneracji

KOGENERACJA. promocja czy lobbing. PTEZ Zespół ds. Promocji Kogeneracji KOGENERACJA promocja czy lobbing 1 Promocja - definicje Zespół działań i środków, poprzez które przedsiębiorstwo przekazuje na rynek informacje dotyczące ce produktu lub firmy, kształtuje tuje potrzeby

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6 - Brief Komercjalizacyjny planowanego przedsięwzięcia typu spin off ... ... ... Rynek

Załącznik nr 6 - Brief Komercjalizacyjny planowanego przedsięwzięcia typu spin off ... ... ... Rynek Załącznik nr 6 - Brief Komercjalizacyjny planowanego przedsięwzięcia typu spin off Numer projektu*: Tytuł planowanego przedsięwzięcia:......... Rynek Jaka jest aktualna sytuacja branży? (w miarę możliwości

Bardziej szczegółowo

Dzisiaj opakowanie nie jest już dodatkiem do produktu, ale samodzielnym produktem.

Dzisiaj opakowanie nie jest już dodatkiem do produktu, ale samodzielnym produktem. ROLA OPAKOWAŃ Dla niektórych wyrobów opakowanie stanowi tylko czasowy element logistyczny ułatwiający przemieszczanie. W odniesieniu do artykułów spożywczych opakowanie jest ściśle związane z produktem

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wprowadzenie... 9

Spis treści. Wprowadzenie... 9 STUDIA POLITOLOGICZNE VOL. 16 Spis treści Wprowadzenie............................................. 9 STUDIA I ANALIZY Grażyna Ulicka Marketing polityczny a treści i postrzeganie polityki........... 11

Bardziej szczegółowo

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU SEGMENTACJA SEGMENTACJA...... to proces podziału rynku na podstawie określonych kryteriów na względnie homogeniczne rynki cząstkowe (względnie jednorodne grupy konsumentów) nazywane SEGMENTAMI, które wyznaczają

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do marketingu. mgr Jolanta Tkaczyk

Wprowadzenie do marketingu. mgr Jolanta Tkaczyk Wprowadzenie do marketingu mgr Jolanta Tkaczyk Czym marketing nie jest...czyli dwa błędne spojrzenia na marketing marketing to sprzedaż marketing to dział firmy Czym jest rynek? Rynek (ang. market) - ogół

Bardziej szczegółowo

Pozycjonowanie a strategiczne planowanie marketingowe

Pozycjonowanie a strategiczne planowanie marketingowe Pozycjonowanie a strategiczne planowanie marketingowe Strategiczne planowanie marketingowe jest częścią ogólnego strategicznego planowania w. Istnieje ścisły związek między procesem planowania strategicznego

Bardziej szczegółowo

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP W centrum uwagi Roczny plan pracy Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia Klasa II I. Społeczeństwo socjologia formy życia społecznego normy

Bardziej szczegółowo

MARKETING MIX. OPRACOWAŁA mgr Małgorzata Kapela. Biała Podlaska 2006-01-18

MARKETING MIX. OPRACOWAŁA mgr Małgorzata Kapela. Biała Podlaska 2006-01-18 MARKETING MIX OPRACOWAŁA mgr Małgorzata Kapela Biała Podlaska 2006-01-18 Marketing mix jest jednym z najważniejszych pojęć marketingu. Określa sposób rozplanowania budżetu, tworzy podstawy strategii planu

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie technik Public Relations w jednostkach samorządu terytorialnego

Wykorzystanie technik Public Relations w jednostkach samorządu terytorialnego Wykorzystanie technik Public Relations w jednostkach samorządu terytorialnego Paweł Trochimiuk Prezes Partner of Promotion Warszawa, 20.11.2013r. Agenda Definicje Public Relations Rodzaje komunikacji Komunikacja

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe

Badania marketingowe Badania marketingowe Dr hab. prof. SGH Katedra Rynku i Marketingu SGH teresataranko@o2.pl Konsultacje pokój 302 Madalińskiego 6/8 Wtorek -15.00-16.00 Struktura problematyki 1. Definicja i funkcje badań

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKETINGOWE: MARKETING MIX

ZARZĄDZANIE MARKETINGOWE: MARKETING MIX Z przyjemnością odpowiemy na wszystkie pytania. Prosimy o kontakt: e-mail: kontakt@mr-db.pl tel. +48 606 356 999 www.mr-db.pl MRDB Szkolenie otwarte ZARZĄDZANIE MARKETINGOWE: MARKETING MIX planowanie i

Bardziej szczegółowo

group Brief Marketingowy

group Brief Marketingowy 2 1. Sytuacja 1.1 Wyzwanie 1.1.1. Na czym polega wyzwanie dla marki/oferty Firmy w Polsce? 1.1.2. Z czego wynika? wg Firmy 1.1.3. Na jakiej podstawie zostało zdefiniowane? badania; doświadczenie; wyniki

Bardziej szczegółowo

Marketing sieciowy łączy więc w sobie niezależność i współpracę, sprzedaż bezpośrednią z budowaniem relacji pośrednich, reprezentuje sprzedaż

Marketing sieciowy łączy więc w sobie niezależność i współpracę, sprzedaż bezpośrednią z budowaniem relacji pośrednich, reprezentuje sprzedaż Marketing sieciowy Marketing sieciowy zwany również marketingiem wielopoziomowym jest formą dystrybucji towarów i usług, która nie korzysta z tradycyjnych miejsc zakupu i powszechnej reklamy. Dystrybucja

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Pozycjonowanie produktu w oparciu o kryteria psychologiczne

Pozycjonowanie produktu w oparciu o kryteria psychologiczne Pozycjonowanie produktu w oparciu o kryteria psychologiczne Psychologiczne podstawy marketingu.02.06.2014 Małgorzata Badowska Katarzyna Maleńczyk Aleksandra Tomala Spis treści 1. Definicje 2. Istota pozycjonowania

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz 2012 Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne Maciej Bieńkiewicz Społeczna Odpowiedzialność Biznesu - istota koncepcji - Nowa definicja CSR: CSR - Odpowiedzialność przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wpływ mediów masowych na odbiorców dr Anna Adamus-Matuszyńska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 12 października 2015 r. O Czym będziemy mówić? Czym są i jaką pełnią rolę?

Bardziej szczegółowo

Czasami reklama występuje w formie ukrytej np. firmy organizują prezentacje własnych technologii czy też piszą artykuły do prasy specjalistycznej na

Czasami reklama występuje w formie ukrytej np. firmy organizują prezentacje własnych technologii czy też piszą artykuły do prasy specjalistycznej na Iza Dzień kl. I a Reklama (z łac. reclamo, reclamare) informacja połączona z komunikatem perswazyjnym. Zazwyczaj ma na celu skłonienie do nabycia lub korzystania z określonych towarów czy usług, popierania

Bardziej szczegółowo

XIV Olimpiada Wiedzy Ekonomicznej dla Dorosłych. Marketing relacji w usługach finansowych. Etap szkolny. Rok szkolny 2014/2015

XIV Olimpiada Wiedzy Ekonomicznej dla Dorosłych. Marketing relacji w usługach finansowych. Etap szkolny. Rok szkolny 2014/2015 XIV Olimpiada Wiedzy Ekonomicznej dla Dorosłych Marketing relacji w usługach finansowych Etap szkolny Rok szkolny 2014/2015 Część I: Test Poniższy test składa się z 20 pytań zamkniętych zawierających cztery

Bardziej szczegółowo

PLANOWANIE MEDIÓW jak się zmienia planowanie mediów? Aneta Siejka www.mediowyekspert.pl

PLANOWANIE MEDIÓW jak się zmienia planowanie mediów? Aneta Siejka www.mediowyekspert.pl PLANOWANIE MEDIÓW jak się zmienia planowanie mediów? Aneta Siejka www.mediowyekspert.pl Na nic zda się nawet najlepsza kreacja, jeśli nikt jej nie zobaczy... Praca w mediach Doradzanie firmom jakie kanały

Bardziej szczegółowo

Formy promocji na rynku usług edukacyjnych. Dorota Kalisz

Formy promocji na rynku usług edukacyjnych. Dorota Kalisz Formy promocji na rynku usług edukacyjnych Dorota Kalisz Formy promocji na rynku usług edukacyjnych Definicja promocji marketingowej Co promujemy (produkt/usługa edukacyjna)? Cele promocji (co chcemy osiągnąć?)

Bardziej szczegółowo

Launch. przygotowanie i wprowadzanie nowych produktów na rynek

Launch. przygotowanie i wprowadzanie nowych produktów na rynek Z przyjemnością odpowiemy na wszystkie pytania. Prosimy o kontakt: e-mail: kontakt@mr-db.pl tel. +48 606 356 999 www.mr-db.pl MRDB Szkolenie otwarte: Launch przygotowanie i wprowadzanie nowych produktów

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie marketingowe

Zarządzanie marketingowe Zarządzanie marketingowe 1. Pojęcie i wymiary zarządzania. 2. Struktura zarządzania przedsiębiorstwem (rys.). 3. Przedmiot i funkcje marketingu. 4. Naczelne zasady i główne zadanie marketingu. 5. Proces

Bardziej szczegółowo

Ekonomika Transportu. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe

Ekonomika Transportu. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe Ekonomika Transportu każda zorganizowana postać podażowej strony rynku usług przemieszczania, mająca swoją nazwę i oferującą specyficzny produkt - usługę transportową Cechy: odrębność ekonomiczna odrębność

Bardziej szczegółowo

Budowanie wizerunku współczesnego polityka. Opracowała: mgr Diana Mościcka Uniwersytetu Warmińsko Mazurskiego w Olsztynie

Budowanie wizerunku współczesnego polityka. Opracowała: mgr Diana Mościcka Uniwersytetu Warmińsko Mazurskiego w Olsztynie Budowanie wizerunku współczesnego polityka Opracowała: mgr Diana Mościcka Uniwersytetu Warmińsko Mazurskiego w Olsztynie Wizerunek wart jest więcej niż tysiąc słów Carlos Ruiz Zafón Współcześnie potencjał

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

Wiedza o społeczeństwie, zakres rozszerzony Plan dydaktyczny, klasa 2d

Wiedza o społeczeństwie, zakres rozszerzony Plan dydaktyczny, klasa 2d Wiedza o społeczeństwie, zakres rozszerzony Plan dydaktyczny, klasa 2d Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia I. Społeczeństwo socjologia

Bardziej szczegółowo

Konkurs dla studentów AME Kulinarne Mission Impossible Etap 2

Konkurs dla studentów AME Kulinarne Mission Impossible Etap 2 Konkurs dla studentów AME Kulinarne Mission Impossible Etap 2 Do niedawna uwaga przedsiębiorców (funkcjonujących na rynkach zagranicznych lub zamierzających na nie wejść) skupiała się głównie na czynnikach

Bardziej szczegółowo

Marek Angowski. Kultura organizacyjna

Marek Angowski. Kultura organizacyjna Marek Angowski Kultura organizacyjna Definicja Kultura organizacyjna jest to system niepisanych norm, wartości i wynikających z nich sposobów postępowania członków organizacji. Kultura organizacyjna jest

Bardziej szczegółowo

Akademia Menedżera GŁÓWNE CELE PROJEKTU:

Akademia Menedżera GŁÓWNE CELE PROJEKTU: Akademia Menedżera Dobre zarządzanie to nie to, co dzieje się w firmie, gdy jesteś obecny, ale to, co się w niej dzieje, gdy cię nie ma. Ken Blanchard GŁÓWNE CELE PROJEKTU: Główne cele projektu to zdobycie

Bardziej szczegółowo

ZALECANA LITERATURA:

ZALECANA LITERATURA: ZALECANA LITERATURA: Marketing. Sposób myślenia i działania. Red. J. Perenc. Wydawnictwo Naukowe US, Szczecin 2002 A. Smalec, G. Rosa, L. Gracz: Marketing przewodnik do ćwiczeń. Wydawnictwo Naukowe US,

Bardziej szczegółowo

Marketing mix. Marketing mix. Semestr letni 2013 r.

Marketing mix. Marketing mix. Semestr letni 2013 r. Marketing mix Wrocław 2013 Marketing mix Zbiór dających się sterować taktycznych instrumentów marketingowych produkt, cena, dystrybucja i promocja których kompozycję firma ustala w taki sposób, aby wywołać

Bardziej szczegółowo

Działania marketingowe

Działania marketingowe Działania marketingowe Czyli jak sprzedać produkt Urszula Kazalska 1 Marketing Nazwa- od słowa market- rynek. Czyli marketing związany jest z wszelkiego rodzaju interakcjami jakie zachodzą pomiędzy kupującymi

Bardziej szczegółowo

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

Brief klienta. Agencja Kreatywna NADi ul. Batorego 31 lok. 5 92-308 Łódź. tel. +48 502 285 578 nadi@nadi.pl www.nadi.pl. (Nazwa firmy) (Adres)

Brief klienta. Agencja Kreatywna NADi ul. Batorego 31 lok. 5 92-308 Łódź. tel. +48 502 285 578 nadi@nadi.pl www.nadi.pl. (Nazwa firmy) (Adres) Agencja Kreatywna NADi ul. Batorego 31 lok. 5 92-308 Łódź Brief klienta tel. +48 502 285 578 nadi@nadi.pl www.nadi.pl.......................................... (Nazwa firmy).............................................................................................................................

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA

PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 5/2010 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 27 stycznia 2010 r. PROGRAM NAUCZANIA NA KIERUNKU: DZIENNIKARSTWO I KOMUNIKACJA SPOŁECZNA SPECJALNOŚĆ: PUBLIC RELATIONS SPECJALIZACJA:

Bardziej szczegółowo

NOWE PRAWA KONSUMENTA. Zwrot towaru zakupionego przez internet

NOWE PRAWA KONSUMENTA. Zwrot towaru zakupionego przez internet NOWE PRAWA KONSUMENTA Zwrot towaru zakupionego przez internet Sprzedaż towarów i usług przez Internet, ze względu na swoje walory praktyczne, ma coraz większe znaczenie dla klienta także tego, a może przede

Bardziej szczegółowo

EASY BUSINESS SYMULACJA PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ WARSZTAT OPARTY O SYMULACJĘ BIZNESU EASY BUSINESS

EASY BUSINESS SYMULACJA PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ WARSZTAT OPARTY O SYMULACJĘ BIZNESU EASY BUSINESS EASY BUSINESS SYMULACJA PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ WARSZTAT OPARTY O SYMULACJĘ BIZNESU EASY BUSINESS Na bazie symulacji EASY BUSINESS może być prowadzone szkolenie lub cykl szkoleń z tematyki

Bardziej szczegółowo

WIELOLETNI PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA LATA

WIELOLETNI PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POŻYTKU PUBLICZNEGO NA LATA Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 21/15 Wójta Gminy Adamów z dnia 18 marca 2015 r. P R O J E K T WIELOLETNI PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY ADAMÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil : Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Wszystkie Semestr: Forma studiów: I stacjonarne/niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

Konsument czy w centrum uwagi? Konsument w zintegrowanych strategiach rządowych

Konsument czy w centrum uwagi? Konsument w zintegrowanych strategiach rządowych Konsument czy w centrum uwagi? Konsument w zintegrowanych strategiach rządowych 1 Konsument jako podmiot strategii: Strategia Innowacyjności i Efektywności Gospodarki Sprawne Państwo Strategia Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Rynek Budowlany - J.Deszcz 2013-03-02

Rynek Budowlany - J.Deszcz 2013-03-02 Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Budownictwa Katedra Procesów Budowlanych RYNEK BUDOWLANY Przedsiębiorstwo na rynku budowlanym Orientacja rynkowa przedsiębiorstwa 1 - Dostosowanie działalności do

Bardziej szczegółowo

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW A D M I N I S T R A C J A STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: kierunek administracja jest przypisany

Bardziej szczegółowo

GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI

GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI edycja I eliminacje centralne 14 maja 2015 r. 9. Strategia polegająca na zaspokajaniu potrzeb klientów mało wrażliwych na

Bardziej szczegółowo

Krajowy system ekozarządzania i audytu. EMAS potrzeba czy konieczność?

Krajowy system ekozarządzania i audytu. EMAS potrzeba czy konieczność? Krajowy system ekozarządzania i audytu EMAS potrzeba czy konieczność? Agnieszka Zdanowska Departament Informacji o Środowisku Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska 25 listopada 2010 r., Poznań Międzynarodowe

Bardziej szczegółowo

Planowanie działań promocyjnych w bibliotece

Planowanie działań promocyjnych w bibliotece Planowanie działań promocyjnych w bibliotece wybór czy konieczność Marek Jurowski Wojewódzka Biblioteka Publiczna Książnica Kopernikańska w Toruniu Sukces organizacji zależy od: znajomości potrzeb odbiorców

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY

EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2012 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania MAJ 2012 2 Egzamin maturalny z wiedzy o społeczeństwie Zadanie 1. (0 1) Obszar standardów

Bardziej szczegółowo

Otoczenie organizacji

Otoczenie organizacji Otoczenie organizacji Rodzaje otoczenia przedsiębiorstwa: makrootoczenie mezootoczenie otoczenie konkurencyjne Makrootoczenie jest to zespół warunków funkcjonowania przedsiębiorstwa wynikający z tego,

Bardziej szczegółowo

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013.

Polscy konsumenci a pochodzenie produktów. Raport z badań stowarzyszenia PEMI. Warszawa 2013. Polscy konsumenci a pochodzenie produktów.. Spis treści Wstęp 3 1. Jak często sprawdzacie Państwo skład produktu na etykiecie? 4 2. Jak często sprawdzacie Państwo informację o kraju wytworzenia produktu

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw

Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Wprowadzenie do tematyki społecznej odpowiedzialności biznesu dla małych i średnich przedsiębiorstw Niniejszy przewodnik został stworzony jako część paneuropejskiej kampanii informacyjnej na temat CSR

Bardziej szczegółowo

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 Spis treści Wstęp... 7 1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 1.1. Interdyscyplinarność badań naukowych organizacji pozarządowych... 11 1.2. Cechy i funkcje organizacji pozarządowych...

Bardziej szczegółowo

WSPÓLNA NIE ZNACZY NICZYJA

WSPÓLNA NIE ZNACZY NICZYJA WSPÓLNA NIE ZNACZY NICZYJA DR INŻ.ARCH.BARTOSZ KAŹMIERCZAK DR INŻ.ARCH.DOMINIKA PAZDER KONFERENCJA URZĘDU MIASTA POZNANIA I STOWARZYSZENIA FORUM REWITALIZACJI 20-22.10.2015 POZNAŃ Wspólna nie znaczy niczyja

Bardziej szczegółowo

AUDYT MARKETINGOWY- SAMOOCENA PROCESÓW/FUNKCJI W PRZEDSIĘBIORSTWIE

AUDYT MARKETINGOWY- SAMOOCENA PROCESÓW/FUNKCJI W PRZEDSIĘBIORSTWIE AUDYT MARKETINGOWY- SAMOOCENA PROCESÓW/FUNKCJI W PRZEDSIĘBIORSTWIE Proszę samodzielnie ocenić procesy/funkcje w przedsiębiorstwie: 0 Proces/funkcja nie występuje 1 Proces/funkcja zaczyna dopiero się rozwijać

Bardziej szczegółowo

Jak usługi mobilne zmieniają i kreują nowe media. Piotr Długiewicz

Jak usługi mobilne zmieniają i kreują nowe media. Piotr Długiewicz Jak usługi mobilne zmieniają i kreują nowe media Piotr Długiewicz Ewolucja praktyki marketingowej Mass Marketing Segment Marketing Customer Marketing Real-Time Marketing Brak segmentacji Wynik mierzony

Bardziej szczegółowo

SZTUKA PREZENTACJI GŁÓWNE CELE SZKOLENIA:

SZTUKA PREZENTACJI GŁÓWNE CELE SZKOLENIA: SZTUKA PREZENTACJI Działaj, jakby każda osoba, którą spotykasz miała na szyi napis 'Spraw, bym poczuł się ważny'. Nie tylko odniesiesz sukces w sprzedaży, ale także w życiu. Mary Kay Ash GŁÓWNE CELE SZKOLENIA:

Bardziej szczegółowo

dr Łukasz Wróblewski

dr Łukasz Wróblewski Kształtowanie lojalności instytucji kultury z interesariuszami według koncepcji marketingu relacyjnego dr Łukasz Wróblewski Projekt Kulturalna inicjatywa edukacyjno-naukowa RAZEM DLA POGRANICZA jest współfinansowany

Bardziej szczegółowo

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów do obszaru wiedzy MODUŁ 20 Seminarium magisterskie Seminarium

Bardziej szczegółowo

Internet jest najszybciej rozwijającym się medium reklamowym w Polsce

Internet jest najszybciej rozwijającym się medium reklamowym w Polsce Reklama Reklama Każda płatna, nieosobowa forma promocji z wykorzystaniem masowych środków komunikacji, wpływająca na motywy, postawy i sposób postępowania nabywców. Funkcje reklamy: Informacyjna Zachęcająca

Bardziej szczegółowo