Stosowanie narzędzi marketingu w działalności podmiotu gospodarczego 341[02].Z1.03

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Stosowanie narzędzi marketingu w działalności podmiotu gospodarczego 341[02].Z1.03"

Transkrypt

1 MINISTERSTWO EDUKACJI i NAUKI Ewa Mazurkiewicz Stosowanie narzędzi marketingu w działalności podmiotu gospodarczego 341[02].Z1.03 Poradnik dla ucznia Wydawca Instytut Technologii Eksploatacji Państwowy Instytut Badawczy Radom

2 Recenzenci: mgr Grażyna Gabryliszyn mgr Małgorzata Sienna Opracowanie redakcyjne: mgr inż. Katarzyna Maćkowska Konsultacja: mgr Andrzej Zych Korekta: mgr Joanna Fundowicz Poradnik stanowi obudowę dydaktyczną programu jednostki modułowej 341[02].Z1.03 Stosowanie narzędzi marketingu w działalności podmiotu gospodarczego zawartego w programie nauczania dla zawodu technik ekonomista. Wydawca Instytut Technologii Eksploatacji Państwowy Instytut Badawczy, Radom

3 SPIS TREŚCI 1. Wprowadzenie 3 2. Wymagania wstępne 4 3. Cele kształcenia 5 4. Materiał nauczania Istota marketingu Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Narzędzia marketingu: produkt, cena, dystrybucja, promocja Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Marketing mix Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Formy organizacji działalności marketingowej Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Podejmowanie decyzji marketingowych i kontrola efektów ich wykonania Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Podstawy prawne działalności marketingowej Materiał nauczania Pytania sprawdzające Ćwiczenia Sprawdzian postępów Sprawdzian osiągnięć Literatura 55 2

4 1. WPROWADZENIE Poradnik będzie Ci pomocny w przyswajaniu wiedzy na temat zasad, uwarunkowań, sposobów i zakresu stosowania narzędzi marketingu w działalności podmiotu gospodarczego. Poradnik składa się z kilku części, w których zamieszczono: wymagania wstępne wykaz umiejętności, jakie powinieneś mieć już ukształtowane, aby bez problemów korzystać z poradnika, cele kształcenia wykaz umiejętności, jakie ukształtujesz podczas pracy z poradnikiem, materiał nauczania pigułkę wiadomości teoretycznych niezbędnych do opanowania treści jednostki modułowej, zestaw pytań przydatny do sprawdzenia, czy już opanowałeś podane treści, ćwiczenia, które pomogą Ci zweryfikować wiadomości teoretyczne oraz ukształtować umiejętności praktyczne, sprawdzian postępów, który umożliwi sprawdzenie poziomu Twojej wiedzy po wykonaniu ćwiczeń, sprawdzian osiągnięć przykładowy zestaw zadań i pytań, który umożliwi sprawdzenie wiedzy i umiejętności z zakresu tej jednostki modułowej, literaturę uzupełniającą. W pierwszej części materiału nauczania zostały przedstawione podstawowe wiadomości na temat marketingu co to jest marketing, jakie są jego zasady i rodzaje. Następnie scharakteryzowano podstawowe narzędzia marketingu produkt, cenę, dystrybucję i promocję. Kolejna część materiału nauczania zawiera informacje na temat powiązań i współzależności między elementami marketingu oraz wyjaśnia konieczność koordynacji działań marketingowych podejmowanych przez podmiot gospodarczy. Formy organizacji służby marketingowej w przedsiębiorstwie są przedmiotem rozważań czwartej części materiału nauczania. Następnie omówione są zasady i uwarunkowania podejmowania decyzji marketingowych oraz przedstawiona jest procedura kontroli efektów działalności marketingowej. W ostatniej części materiału nauczania zawarte są podstawowe wiadomości na temat uregulowań prawnych, dotyczących działalności marketingowej, prowadzonej przez podmioty gospodarcze. Pytania sprawdzające pomogą Ci ustalić, czy w wystarczającym stopniu opanowałeś materiał nauczania i czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. Możesz także zapoznać się z nimi przed przeczytaniem materiału nauczania dowiesz się wówczas, jakie zagadnienia będą w nim poruszone i co już wiesz na ich temat. Wykonanie ćwiczeń umożliwia zastosowanie wiedzy w praktyce i utrwalenie zdobytych uprzednio wiadomości. Jeżeli nie możesz poradzić sobie z ustaleniem odpowiedzi na jakieś pytanie lub wykonaniem trudnego ćwiczenia, to poproś o radę nauczyciela. Sprawdzian postępów pozwoli Ci zweryfikować stopień przyswojenia wiadomości i opanowania umiejętności. Udzielając odpowiedzi na zawarte w nim pytania, wpisz znak X przy wybranej opcji. Wystarczy, że raz spojrzysz na wypełniony w ten sposób sprawdzian postępów i już będziesz wiedział, które zagadnienia musisz jeszcze raz powtórzyć. Zamieszczony na końcu poradnika sprawdzian osiągnięć jest zestawem zadań i pytań testowych, który umożliwi Ci określenie poziomu opanowania wiedzy i umiejętności z całej jednostki modułowej. Jego rozwiązanie możesz potraktować jako jeden z etapów przygotowywania się do sprawdzianu zaplanowanego przez nauczyciela. Samodzielne udzielenie odpowiedzi na zamieszczone w nim pytania, ułatwi Ci osiągnięcie sukcesu na klasówce i dostarczy satysfakcji z nauki. 3

5 2. WYMAGANIA WSTĘPNE Przystępując do realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć: posługiwać się pojęciami ekonomicznymi, wykazywać współzależność podmiotów gospodarczych działających na rynku, wyjaśniać zasady funkcjonowania konkurencyjnego rynku, posługiwać się podstawowymi pojęciami prawnymi, korzystać z różnych źródeł prawa, opracowywać schemat struktury organizacyjnej przedsiębiorstwa, korzystać z różnych źródeł informacji, interpretować zdobyte wiadomości, stosować zdobyte wiadomości, obsługiwać edytor tekstów w zakresie podstawowym. 4

6 3. CELE KSZTAŁCENIA W wyniku realizacji programu jednostki modułowej powinieneś umieć: wyjaśnić pojęcie marketingu, przedstawić zasady marketingu, rozróżnić poszczególne rodzaje marketingu, scharakteryzować podstawowe narzędzia marketingu, określić związek między narzędziami marketingu, udowodnić współzależność narzędzi marketingu, wykazać konieczność koordynacji różnych elementów marketingu, omówić zasady kształtowania strategii poszczególnych narzędzi marketingowych, przedstawić etapy wprowadzania nowego produktu na rynek, scharakteryzować cykl rynkowego życia produktu, dobrać kanał dystrybucji do określonego produktu, przedstawić zalety i wady podstawowych środków reklamy, wyjaśnić rolę marki w marketingu, określić znaczenie narzędzi marketingu w działalności podmiotu gospodarczego, scharakteryzować czynniki wpływające na działalność marketingową podmiotu gospodarczego, wykazać zależności między działalnością marketingową przedsiębiorstwa a warunkami stwarzanymi przez jego otoczenie, ustalić czynniki decydujące o wyborze formy organizacji marketingu w podmiocie gospodarczym, scharakteryzować formy organizacji działalności marketingowej podmiotu gospodarczego, opracować strukturę organizacji marketingu z uwzględnieniem wewnętrznych i zewnętrznych warunków działania podmiotu gospodarczego, ustalić podstawy decyzji marketingowych, określić mocne i słabe strony jednostki, jej szanse i zagrożenia (analiza SWOT), wykazać potrzebę kontroli efektów działalności marketingowej, zastosować podstawowe techniki mierzenia efektywności działań marketingowych, określić podstawowe akty prawne regulujące działalność marketingową, przedstawić podstawowe ograniczenia prawne dotyczące działalności marketingowej, zastosować przepisy prawne regulujące działalność marketingową, określić cechy psychofizyczne pożądane u pracownika zatrudnionego w marketingu, wykorzystać język obcy zawodowy w działalności marketingowej. 5

7 4. MATERIAŁ NAUCZANIA 4.1. Istota marketingu Materiał nauczania Istnieją trzy podstawowe sposoby funkcjonowania przedsiębiorstwa na rynku: 1. Orientacja produkcyjna Przedsiębiorstwo skoncentrowane jest na wytwarzaniu produktów i nie przywiązuje wielkiej uwagi do możliwości ich sprzedaży oraz potrzeb i wymagań nabywców. Orientacja ta występuje zazwyczaj w sytuacji, gdy rynek jest rynkiem producenta i podmiot gospodarczy może dyktować warunki sprzedaży wyrobów lub usług. Skłonność do funkcjonowania na rynku w ten sposób wykazują więc z reguły przedsiębiorstwa w stanie niedoboru rynkowego lub w stanie monopolu, gdy produkty lub usługi oferowane do sprzedaży napotykają niewielkie ograniczenia po stronie popytu. 2. Orientacja sprzedażowa (inaczej nazywana dystrybucyjną) Przedsiębiorstwo koncentruje się na dystrybucji i sprzedaży wytworzonych produktów lub usług. Nie porozumiewa się jednak z przyszłymi nabywcami odnośnie ich potrzeb i wymagań, czyli poszukuje klientów na dobra już wytworzone. Orientacja ta wykorzystywana jest w sytuacji występowania ograniczeń po stronie popytu, a podmioty gospodarcze funkcjonujące w ten sposób stosują zazwyczaj nieskoordynowane działania marketingowe, które polegają głównie na promocji sprzedaży. 3. Orientacja marketingowa (inaczej nazywana rynkową) Występuje również na rynku nabywcy, ale różni się zasadniczo od orientacji sprzedażowej. Przedsiębiorstwa, które ją stosują, najpierw ustalają potrzeby nabywców (lub też je kreują albo rozbudzają), a następnie opracowują produkt lub usługę. Odbiorcy stanowią więc punkt wyjścia do działań podmiotu gospodarczego, który koncentruje się na zaspokojeniu ich potrzeb i pragnień. Działania i instrumenty marketingowe są tu wykorzystywane bardzo szeroko i w sposób zintegrowany. Orientacja marketingowa pozwala na zmniejszenie prawdopodobieństwa porażki na konkurencyjnym rynku, a w określonych warunkach może zapewnić przedsiębiorstwu przewagę nad konkurencją. Postrzeganie działalności marketingowej w ten sposób prowadzi do wniosku, że umożliwia ona adaptację podmiotu gospodarczego do warunków stawianych przez współczesny rynek i staje się dla większości z nich niezbędna, aby na nim przetrwać. Samo pojęcie marketingu określane jest w literaturze przedmiotu bardzo różnie jako sposób postępowania na rynku, filozofia rynku, kategoria gospodarki rynkowej, sposób myślenia i działania. Według niektórych autorów jest on bardziej sztuką niż nauką, ponieważ nie można się go wyuczyć lecz tylko poznać kierujące nim zasady. Badacze są jednak zgodni, że nie jest on jedną spójną i wyraźnie wyodrębnioną dziedziną czy teorią nauki, ale raczej zbiorem koncepcji, metod postępowania i technik badawczych zapożyczonych z ekonomii, socjologii, psychologii, statystyki i innych nauk. Amerykańskie Stowarzyszenie Marketingu definiuje marketing jako proces planowania i urzeczywistniania koncepcji, cen, promocji oraz dystrybucji idei, dóbr i usług w celu doprowadzania do wymiany satysfakcjonującej jednostki i organizacje. Z definicji tej wynika, że marketing jest celowym sposobem postępowania na rynku, opierającym się na wielu skoordynowanych instrumentach i działaniach, który jest regulowany przez warunki, procesy i zjawiska rynkowe. Rozumiany w ten sposób marketing obejmuje: badania marketingowe (prowadzone w celu poznania potrzeb klientów oraz uwarunkowań rynkowych i zjawisk 6

8 wewnętrznych w przedsiębiorstwie), marketingowe narzędzia działania (produkt, cenę, dystrybucję i promocję, które wykorzystywane są do oddziaływania na konsumentów) oraz same działania, które dotyczą narzędzi marketingu i prowadzone są według określonych reguł. Wśród reguł tych, zwanych inaczej zasadami marketingu, priorytetowe znaczenia mają: kluczowa rola klienta wszelka działalność podmiotu gospodarczego powinna koncentrować się na analizowaniu potrzeb konsumentów i ich zaspokajaniu, ponieważ nabywcy stanowią niezbędny warunek istnienia firmy i jej rozwoju, badania marketingowe dzięki badaniom marketingowym przedsiębiorstwo pozyskuje informacje, które pomagają w planowaniu i podejmowaniu decyzji, redukując związane z nimi ryzyko, celowy wybór rynku firmy i jego kształtowanie podmiot gospodarczy nie jest w stanie obsługiwać wszystkich klientów, powinien więc dokonać wyboru pewnych jednorodnych grup nabywców i na nich skierować swoje działania, innowacje firma musi być otwarta na wszelkie nowości i stale dostosowywać swoje działania do zmieniającego się otoczenia rynkowego, systemowe podejście do rynku przedsiębiorstwo powinno całościowo rozpatrywać zjawiska i procesy występujące na rynku, czyli uwzględniać wszystkie ich elementy oraz powiązania i relacje istniejące między nimi, zintegrowane systemy działania nie należy oddziaływać na klienta tylko za pośrednictwem jednego narzędzia marketingowego, ale wykorzystywać je łącznie, wszystkie działania firmy powinny być skoordynowane i podporządkowane zaspokajaniu potrzeb nabywców, kontrola skuteczności działań marketingowych konieczne jest ustalanie, na ile podejmowane przez przedsiębiorstwo działania marketingowe były skuteczne oraz wykrywanie przyczyn ewentualnych niepowodzeń, aby w przyszłości móc im odpowiednio zapobiegać. W celu lepszego zrozumienia i pełniejszego poznania zakresu pojęcia marketing należy zaznajomić się z jego podstawowymi podziałami. Marketing można dzielić według bardzo wielu kryteriów, wśród których najistotniejsze to: 1. Uprzedmiotowienie produktów: marketing dóbr materialnych, marketing usług. Marketing dóbr materialnych obejmuje zarówno dobra produkcyjne, jak i konsumpcyjne. Jest to po prostu marketing produktów, które mają postać fizyczną. W jego ramach wyróżnia się marketing poszczególnych wyrobów (np. kuchenek mikrofalowych) lub ich jednorodnych grup (np. sprzętu gospodarstwa domowego). Marketing usług to marketing czynności o charakterze niematerialnym. Obejmuje on usługi produkcyjne (czyli świadczone podmiotom gospodarczym), konsumpcyjne (czyli świadczone klientom indywidualnym i zbiorowym) i ogólnospołeczne (czyli skierowane na całą gospodarkę narodową i społeczeństwo). Również w przypadku marketingu usług rozróżnia się marketing poszczególnych rodzajów usług np. turystycznych czy bankowych. 2. Przedmiot: marketing komercyjny, marketing społeczny. Marketing komercyjny prowadzony jest przez podmioty gospodarcze, których celem działania jest osiąganie zysku. Dzieli się on na marketing przemysłowy stosowany na rynku dóbr produkcyjnych (np. surowców, maszyn) oraz marketing dóbr konsumpcyjnych, czyli służących bezpośredniemu spożyciu w gospodarstwach domowych. 7

9 Marketing społeczny inaczej nazywany jest marketingiem non profit i dotyczy on innych wartości niż dobra i usługi komercyjne. Można go podzielić na marketing idei (np. wzorów zachowań Nowe Milenium: Nie palę, bo lubię lub postaw społecznych Podaruj Dzieciom Słońce ), osób (polega na promocji konkretnych osób, szczególnie znaną jego odmianą jest marketing polityczny), organizacji non profit (fundacji, stowarzyszeń, partii politycznych, który ma na celu promocję samych organizacji oraz celów ich działania np. Pajacyk Polskiej Akcji Humanitarnej, Pij mleko będziesz wielki! Międzynarodowego Stowarzyszenia Reklamy IAA w Polsce), usług społecznych (np. marketing kształcenia stosowany przez wyższe uczelnie czy marketing kultury i sztuki wykorzystywany przez muzea i teatry). 3. Zakres terytorialny działania: marketing lokalny prowadzony w obrębie gminy, osiedla czy miasta, np. przez osiedlowy sklep spożywczy, marketing regionalny prowadzony w obrębie danego regionu, np. przez wydawcę prasy regionalnej Gazeta Pomorska, marketing krajowy prowadzony w skali całego kraju, np. przez ogólnopolską sieć handlową Galeria Centrum, marketing międzynarodowy prowadzony na obszarze więcej niż jednego kraju, np. przez producenta samochodów osobowych (zakłada, że każdy rynek krajowy stanowi odrębną całość z nabywcami cechującymi się odmiennymi potrzebami, sposobami myślenia i podejmowania decyzji, co zmusza przedsiębiorstwo do koncentrowania się na tych różnicach i dostosowania działań i narzędzi marketingu do potrzeb poszczególnych rynków krajowych), marketing globalny prowadzony w skali świata przez wielkie koncerny, tj. Levi s czy Coca-Cola (zakłada w pełni standaryzowaną ofertę produktów i wykorzystanie narzędzi marketingu w bardzo podobny sposób). 4. Długofalowość realizowanych celów: marketing operacyjny dotyczy bieżących celów, decyzji i działań, marketing taktyczny dotyczy celów krótkofalowych, czyli realizowanych w niedalekiej przyszłości, np. w ciągu miesiąca, kwartału czy roku, marketing strategiczny inaczej nazywany przyszłościowym, dotyczy celów długofalowych wyznaczanych na pięć, dziesięć, dwadzieścia lub więcej lat. 5. Stopień bezpośredniości między sprzedawcą a nabywcą: marketing pośredni, marketing bezpośredni. Marketing pośredni ma charakter bezosobowy i wykorzystuje działania pośrednie, czyli nie opiera się na bezpośrednich relacjach z indywidualnym klientem. Realizowany może być np. przez reklamę zamieszczoną w prasie czy emitowaną w telewizji. Marketing bezpośredni nazywany jest inaczej partnerskim lub interakcyjnym. Zakłada on nawiązanie oraz utrzymywanie partnerskich i bezpośrednich kontaktów sprzedawcy z nabywcą, a przez to prowadzi do zindywidualizowania odbiorcy i umożliwia odrębne oddziaływanie na każdego z nich. Może być on prowadzony nie tylko przez małe podmioty gospodarcze w sytuacji, gdy zdecydowana większość nabywców jest doskonale znana sprzedawcy, ale i przez wielkie przedsiębiorstwa za pośrednictwem instrumentów takich jak przesyłki pocztowe, katalogi, sprzedaż internetowa, telemarketing. Warunkiem prowadzenia marketingu bezpośredniego przez duże firmy jest jednak posiadanie szczegółowej bazy danych o klientach, która zawiera informacje m.in. o ich wieku, płci, miejscu zamieszkania, wykonywanym zawodzie, stanie rodzinnym, dokonywanych zakupach. 8

10 Z powyższych informacji wynika, że marketing nie jest stosowany tylko na rynku dóbr i usług, ale również w innych dziedzinach życia społecznego. Jego wykorzystywanie najwcześniej upowszechniło się przy produkcji i dystrybucji dóbr masowych (np. artykuły żywnościowe i chemiczne), a następnie zaczęło stopniowo obejmować inne sfery: produkcję i dystrybucję konsumpcyjnych dóbr trwałego użytku, np. sprzętu AGD i RTV, produkcję i dystrybucję dóbr inwestycyjnych, np. surowców, maszyn, usługi, np. bankowe, linii lotniczych, ubezpieczycieli, stowarzyszenia zawodowe, np. prawników, lekarzy, organizacje non profit, np. uczelnie, szkoły, szpitale, partie polityczne. Intensywność stosowania marketingu w różnych dziedzinach życia społecznego jest bardzo różna i zależy do wielu czynników, m.in. od poziomu życia w danym kraju i stopnia nasilenia konkurencji Pytania sprawdzające Odpowiadając na pytania, sprawdzisz, czy jesteś przygotowany do wykonania ćwiczeń. 1. Czym różnią się trzy podstawowe sposoby funkcjonowania przedsiębiorstwa na rynku? 2. Czym jest marketing? 3. Jakie są podstawowe zasady marketingu? 4. Jaka jest różnica między marketingiem dóbr materialnych a marketingiem usług? 5. Jaka jest różnica między marketingiem komercyjnym a marketingiem społecznym? 6. Jakie rodzaje marketingu można wyróżnić ze względu na terytorialny zakres działania przedsiębiorstwa? 7. Jak można podzielić marketing biorąc za podstawę kryterium długofalowości realizowanych celów? 8. Jaka jest różnica między marketingiem pośrednim a marketingiem bezpośrednim? 9. Jak przebiegał proces upowszechniania się marketingu w poszczególnych dziedzinach życia społecznego? 10. Czy intensywność stosowania marketingu jest taka sama we wszystkich dziedzinach życia społecznego? Jeśli nie potrafisz odpowiedzieć na wszystkie pytania, to powtórz materiał pt. Istota marketingu Ćwiczenia Ćwiczenie 1 Odpowiedz na pytanie: Na czym polega zasada marketingu uznająca kluczową rolę klienta i w jaki sposób może się przejawiać jej stosowanie w działalności przedsiębiorstwa? Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 1) korzystając ze zdobytej wiedzy i literatury przedmiotu, ustalić odpowiedź na pytanie i dobrać odpowiednie przykłady, 2) zanotować odpowiedź. Wyposażenie stanowiska pracy: literatura zgodna z rozdziałem 6 Poradnika dla ucznia. 9

11 Ćwiczenie 2 Dobierz określone rodzaje marketingu do charakteru działalności poszczególnych podmiotów gospodarczych. Regionalna sieć sklepów spożywczych Mały zakład fryzjerski Marketing dóbr, marketing komercyjny, marketing regionalny, marketing pośredni Duży producent żarówek Międzynarodowy koncern ubezpieczeniowy Partia polityczna Schronisko dla bezdomnych zwierząt Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 1) korzystając ze zdobytej wcześniej wiedzy, przyporządkować wymienione poniżej rodzaje marketingu do charakteru działalności podmiotów gospodarczych przedstawionych w tabeli, 2) wybrane rodzaje marketingu wpisać do odpowiednich wierszy w tabeli zgodnie z podanym wzorem. marketing dóbr marketing usług marketing komercyjny marketing społeczny marketing międzynarodowy marketing regionalny marketing krajowy Marketing bezpośredni marketing globalny marketing pośredni marketing lokalny Wyposażenie stanowiska pracy: literatura zgodna z rozdziałem 6 Poradnika dla ucznia. Ćwiczenie 3 Ustal stopień intensywności marketingu stosowanego przez poszczególne podmioty gospodarcze. 10

12 najsilniejsza intensywność marketingu najsłabsza szkoła producent dźwigów _1 producent czekolady wytwórca ropy f j muzeum partia polityczna schronisko dla zwierząt Sposób wykonania ćwiczenia Aby wykonać ćwiczenie powinieneś: 1) korzystając ze zdobytej wcześniej wiedzy i literatury przedmiotu, ustalić intensywność marketingu stosowanego przez poszczególne podmioty gospodarcze, 2) uzupełnić diagram zgodnie z podanym przykładem. Wyposażenie stanowiska pracy: literatura zgodna z rozdziałem 6 Poradnika dla ucznia Sprawdzian postępów Czy potrafisz: 1) wyjaśnić różnicę między trzema podstawowymi sposobami funkcjonowania przedsiębiorstwa na rynku? 2) scharakteryzować pojęcie marketingu? 3) przedstawić podstawowe zasady marketingu? 4) scharakteryzować poszczególne rodzaje marketingu? 5) określić rodzaje marketingu charakteryzujące działalność różnych podmiotów gospodarczych? 6) omówić proces upowszechniana się marketingu w poszczególnych dziedzinach życia społecznego? 7) omówić zagadnienie intensywności stosowania marketingu w różnych dziedzinach życia społecznego? 8) ustalić stopień intensywności marketingu stosowanego przez różne podmioty gospodarcze? Tak Nie 11

13 4.2. Narzędzia marketingu: produkt, cena, dystrybucja, promocja Materiał nauczania Podstawowymi narzędziami marketingu są: produkt, cena, dystrybucja oraz promocja. Powinny być one rozpatrywane łącznie, ponieważ umożliwiają kompleksowe opracowanie strategii marketingowej, wykorzystywanej przez przedsiębiorstwo. Produkt jest podstawowym narzędziem marketingu. Ma on priorytetowe znaczenie, ponieważ żaden z pozostałych elementów marketingu nie jest w stanie zastąpić funkcji spełnianych przez produkt w procesie zaspokajania potrzeb klienta. Opracowując strategie produktu, przedsiębiorstwo musi brać pod uwagę zarówno potrzeby i wymagania klientów, jak i pozostałe elementy marketingu, które występują w procesie zaspokajania i kształtowania tych potrzeb. Strategia produktu to sposób postępowania przedsiębiorstwa z produktem. Obejmuje ona wszystkie działania firmy związane z samym produktem i z jego wyposażeniem. Produktem w marketingu może być każda rzecz materialna lub niematerialna, która jest oferowana na rynku i ma zaspokoić potrzeby oraz wymagania nabywcy. Rozważając zakup klient bierze pod uwagę spełniane przez produkt funkcje. Do funkcji podstawowych, które uzasadniają istnienie produktu na rynku oraz określają, jaką potrzebę dane dobro lub usługa zaspokaja, zalicza się funkcjonalność i wydajność. Funkcjami dodatkowymi produktu są wygoda użytkowania i estetyka produktu. Produkt, aby właściwie spełniać swoje funkcje, musi posiadać określone właściwości techniczne, użytkowe, ekonomiczne i symboliczne. Nabywca nie kupuje samego produktu, ale sumę właściwości, które towar sobą reprezentuje. Klient zwraca uwagę przede wszystkim na to, jakie jego potrzeby produkt może zaspokoić i w jakim stopniu to zrobi. Z tego względu opracowanie skutecznej strategii produktu wymaga znajomości znaczenia przypisywanego przez konsumentów poszczególnym właściwościom produktu. Nabywca kupując produkt, bierze pod uwagę różne jego cechy, np.: funkcjonalność, wydajność, łatwość użytkowania, walory estetyczne produktu lub opakowania. W niektórych przypadkach estetyka czy wygoda użytkowania produktu może być dla klienta ważniejsza niż jego funkcjonalność, np. perfumy. W marketingu wyodrębnia się różne rodzaje produktów, a do każdego z nich stosuje się inną strategię marketingową. Podstawowe kryteria podziału produktów w marketingu to: 1) ze względu na cechy fizyczne i trwałość użytkowania: dobra nietrwałe, czyli zużywające się jednorazowo, np. bułka, czekolada, dobra trwałe (trwałego użytku), czyli zużywające się stopniowo, np. telewizor, lodówka, usługi, zarówno te wykonywane na rzecz ludności, jak i podmiotów gospodarczych, np. usługi ubezpieczeniowe czy fryzjerskie. 2) ze względu na rodzaj zachowań nabywczych konsumentów: towary częstego zakupu (w tym tzw. dobra impulsywne), które nabywane są często i systematycznie, np. prasa, benzyna, chleb, towary okresowego zakupu (inaczej wybieralne) decyzja o ich zakupie wymaga zastanowienia, np. obuwie, meble, samochód, towary specjalne (epizodycznego zakupu), czyli takie, które w opinii konsumentów charakteryzują się wyjątkowymi cechami, np. nieruchomości czy dzieła sztuki. Tworzenie strategii produktu obejmuje przede wszystkim: 1) kształtowanie funkcji produktu i jego wyposażenia, 12

14 2) wybór podejmowanych działań związanych z produktem, jego funkcjami i wyposażeniem, 3) wprowadzanie nowego produktu na rynek, 4) wycofywanie produktu z rynku, 5) kształtowanie struktury asortymentowej produktów. Bardzo ważnym elementem tej strategii jest wprowadzanie nowych produktów na rynek. Pojęcie nowy produkt jest w marketingu bardzo często stosowane, jednak nie ma ono ściśle określonej definicji. Za nowy produkt może być uznany zarówno przełomowy wynalazek, jak i towar istniejący od lat, który przeszedł niewielkie modyfikacje (np. płyn do płukania tkanin z nową linią zapachową). Generalnie przyjmuje się, że produkt jest nowy, jeżeli tak go postrzegają nabywcy. Etapy prac nad nowym produktem przedstawia rysunek 1. Poszukiwanie i gromadzenie idei nowego produktu czyli poszukiwanie pomysłu na produkt, który w pełni zaspokajałby potrzeby konsumentów lub kreował nowe potrzeby Selekcja idei produktu wybrany pomysł na produkt musi być zgodny z celami firmy i jej możliwościami, musi istnieć realna szansa na jego realizację Analiza ekonomiczna idei produktu selekcja pomysłów pod względem ekonomicznym, czyli odpowiedź: czy produkcja i sprzedaż dobra będzie opłacalna? Opracowanie techniczne produktu czyli opracowanie projektów technicznych nowego produktu i jego opakowania oraz wytworzenie prototypów Testowanie produktu czyli testowanie produktu, mające na celu zmniejszenie ryzyka związanego z wprowadzaniem produktu na rynek Wprowadzanie produktu na rynek czyli zaoferowanie produktu do sprzedaży na wybranym rynku Rys. 1. Etapy prac nad nowym produktem Skutkiem tych schematycznie przedstawionych prac badawczych i rozwojowych jest wprowadzenie produktu na rynek. Produkt zaczyna więc być masowo wytwarzany i staje się przedmiotem sprzedaży, czyli wchodzi w tzw. cykl rynkowego życia produktu, który składa się z następujących faz: wprowadzanie produktu na rynek, wzrost sprzedaży produktu, dojrzałość i nasycenie rynku produktem, spadek sprzedaży, czyli schyłek produktu. Typowy przebieg cyklu rynkowego życia produktu przedstawia rysunek numer 2. 13

15 Rys. 2. Typowy przebieg cyklu życia rynkowego produktu Źródło: Wiśniewski A.: Marketing. WSiP, Warszawa 1995, str. 124 Cykl życia rynkowego produktu obejmuje również jego wyposażenie i przebiega odmiennie dla różnych produktów. Może trwać od kilku miesięcy do kilkudziesięciu lat, a jego długość uzależniona jest od wielu czynników, m.in.: od możliwości różnicowania produktu, rodzaju potrzeb konsumenta zaspakajanych przez produkt, postępu technologicznego. W poszczególnych fazach cyklu zdolność produktu do zaspokajania potrzeb klientów zmienia się. Objawia się to stopniowym spadkiem jego sprzedaży, a tym samym zysków osiąganych przez przedsiębiorstwo. Podmiot gospodarczy może podejmować próby regulowania cyklu, które mają na celu jego wydłużenie, a tym samym poprawienie relacji ekonomicznych z nim związanych. Najkorzystniejsze oczywiście jest skrócenie faz I i IV, a wydłużanie czasu trwania faz II i III. Przedsiębiorstwo może stymulować zwiększenie sprzedaży poprzez manipulowanie innymi narzędziami marketingu (np. ceną czy promocją) lub właściwościami samego produktu, wprowadzając pewne modyfikacje. Wynika z tego, że zarówno strategia produktu stosowana w poszczególnych fazach jego cyklu życia, jak i kompozycja pozostałych instrumentów marketingowych, powinna być odmienna i dostosowana do wymagań konkretnej fazy życia produktu. Jeżeli działania te nie odnoszą pożądanego skutku, to firma może podjąć próbę rozszerzenia istniejącego rynku lub wprowadzenia produktu na nowy rynek albo podjąć decyzję o wycofaniu produktu z rynku i wprowadzaniu na jego miejsce nowego. Jako bardzo ważne elementy strategii produktu postrzegane jest wyposażenie produktu, czyli jego opakowanie i oznakowanie. Opakowanie towaru wpływa na decyzje podejmowane przez nabywców oraz wzmaga siłę oddziaływania innych narzędzi marketingu w procesie kształtowania ich preferencji nabywczych. Przede wszystkim wzmacnia oddziaływanie samego produktu (kreuje o nim pozytywne wyobrażenie), ale również dystrybucji (ułatwia proces zakupu) i promocji (jest nosicielem reklamy). Osłabia natomiast oddziaływanie ceny, ponieważ koszty opakowania mieszczą się w cenie produktu. Atrakcyjne opakowanie powinno: być bezpieczne dla sprzedawców i klientów, chronić towar, być kształtowane z myślą o nabywcach i ich preferencjach, ułatwiać dystrybucję transport, magazynowanie, przemieszczanie i eksponowanie, 14

16 umożliwiać nabywcom wybór pożądanego produktu oraz jego identyfikację, zapewnić nabywcom możliwość zakupu pożądanej ilości danego towaru, ułatwiać konsumpcję chwytanie, użytkowanie, dozowanie, przechowywanie, informować o produkcie, promować produkt kształtem, kolorem, symboliką, marką i innymi cechami zachęcającymi do zakupu. Oddziaływanie na preferencje konsumentów umożliwia również oznakowanie produktu, które obejmuje: nazwę produktu wraz z towarzyszącymi jej informacjami, nazwę przedsiębiorstwa wytwarzającego produkt, markę produktu. Indywidualna nazwa produktu umożliwia odróżnienie go od innych towarów oferowanych na rynku. Powinna być łatwa do identyfikacji, zapamiętania i wymówienia, przyciągać uwagę nabywców i wywoływać pozytywne skojarzenia z produktem. Nazwa przedsiębiorstwa wytwarzającego produkt może skłaniać konsumentów do zakupu, jeżeli wywołuje u nich pozytywne skojarzenia, a na rynku oferowanych jest wiele produktów o tej samej nazwie produkowanych przez różnych producentów. Atrybutem produktu jest również marka. Kategoria ta nie jest w pełni jednoznaczna, za markę można uznać nazwę, symbol, napis czy wzór zróżnicowane przez określone liternictwo i kolorystykę. Zazwyczaj składa się na nią nazwa i znak firmowy. Nazwa to zwerbalizowana część marki, np. Wedel, Dove, Nivea, Geant. Znak firmowy (inaczej logo) to graficzna część marki element plastyczny wyrażany przez określone barwy i liternictwo. Zadaniem marki jest identyfikowanie produktów określonej firmy i odróżnianie ich od innych produktów. Jest traktowana jako symboliczne odzwierciedlenie korzyści, które produkt oferuje nabywcom. Dla konsumentów stanowi bardzo ważny element produktu, który stanowi o jego wysokiej wartości. Wyróżniamy następujące rodzaje marek: 1) ze względu na podmiot będący właścicielem marki: marka przedsiębiorstwa produkcyjnego, np. Winiary, Bakoma, marka przedsiębiorstwa handlowego, np. Tesco, Real. 2) ze względu na powiązania marki z produktami: marka indywidualna jest związana z konkretnym produktem lub jego odmianą (przedsiębiorstwo produkując wiele produktów może posługiwać się kilkoma markami, np. markami firmy Unilever są m.in.: Sunsilk, Dove, Cif), marka zbiorowa, czyli jedna marka jeden producent (np. Adidas, Nike, Levi s), marka kombinowana, czyli połączenie indywidualnej nazwy produktu z nazwą (np. Opel Astra). Stosowanie marki przynosi wiele korzyści zarówno konsumentom (np. informuje o jakości towaru, ułatwia zakupy), jak i producentom oraz dystrybutorom (m.in. sprzyja kształtowaniu powtarzalności zakupu, co z kolei umożliwia pozyskanie lojalnych nabywców, ułatwia wprowadzanie na rynek nowych produktów oznaczonych marką). Przedsiębiorstwo powinno więc dążyć do ukształtowania pozytywnej opinii o marce, ponieważ nadaje ona w świadomości odbiorców niepowtarzalną jakość towarom nią oznaczonym i utwierdza ich w przekonaniu, że produkty te są lepsze od konkurencyjnych, co jest podstawą do powstawania postaw lojalności. Cena różni się zasadniczo od pozostałych elementów marketingu, ponieważ jest źródłem dochodów przedsiębiorstwa, natomiast wykorzystywanie pozostałych narzędzi wymaga od firmy ponoszenia nakładów finansowych. 15

17 Dla nabywców jest ona wydatkiem, umożliwiającym posiadanie danego produktu. Konsument płaci jednak nie za samo dobro czy usługę, ale za korzyści, które osiąga z ich posiadania i użytkowania. Cena jest więc bardzo ważnym czynnikiem w procesie wyboru i zakupu towaru, a z tego względu jest również bardzo istotnym elementem strategii marketingowej przedsiębiorstwa. Odpowiednie określenie poziomu cen sprzedawanych dóbr i usług ma bardzo duże znaczenie i nie jest zadaniem łatwym. Cena powinna być ustalona w taki sposób, aby odpowiadać nabywcom i zarazem zapewniać zysk przedsiębiorstwu, nie może więc być ani za wysoka, ani za niska. Proces ustalania ceny uwarunkowany jest celami przedsiębiorstwa oraz zewnętrznymi i wewnętrznymi warunkami jego działania. Manipulując poziomem ceny przedsiębiorstwo może osiągać różne cele, np. wzrost wielkości sprzedaży lub utrzymanie sprzedaży na dotychczasowym poziomie. Warunki działania firmy determinują natomiast określone ograniczenia w procesie ustalania ceny. Na przykład małe zdolności wytwórcze przedsiębiorstwa nie pozwolą na produkcję bardzo dużej ilości dobra, a tym samym na obniżenie kosztów jednostkowych, co mogłoby w konsekwencji spowodować obniżenie jego ceny. Również warunki zewnętrzne ograniczają samodzielność i niezależność podmiotów gospodarczych w procesie ustalania ceny, ponieważ obligują je do dostosowania cen swoich produktów do cen innych, konkurencyjnych towarów funkcjonujących na rynku. Można więc stwierdzić, że bezpośrednio proces ustalania cen warunkuje popyt, koszty i konkurencja. Na tej podstawie wyróżnione zostały trzy główne orientacje ustalania cen: orientacja kosztowa zakłada, że ceny muszą pokryć całkowite koszty wytwarzania produktu i dodatkowo zapewnić przedsiębiorstwu zysk, orientacja popytowa opiera się na analizie zależności między ceną a popytem i zakłada ustalanie poziomu cen w zależności od wielkości popytu, orientacja konkurencyjna poziom cen ustalany jest na podstawie analizy cen stosowanych przez konkurencję. Przedsiębiorstwo może wykorzystywać bardzo różne strategie kształtowania cen (tabela 1). Wybór strategii jest uzależniony od rodzajów i stopnia intensywności ograniczeń, jakie napotyka przedsiębiorstwo na rynku. Przyjęta strategia powinna sprzyjać redukowaniu tych utrudnień. Tab. 1. Strategie ceny Strategia penetracyjna Strategia selektywna Strategia adaptacyjna Strategia innowacyjna Strategia cenowojakościowa Strategia cenowopromocyjna Polega na ustalaniu cen na bardzo niskim lub niskim poziomie, co umożliwia przedsiębiorstwu penetrację rynku. Ma na celu zwiększenie udziału firmy w rynku i zagwarantowanie osiągania zysku w długim okresie. Wyraża się w ustalaniu cen na wysokim poziomie, a zakłada opanowanie segmentu rynku skupiającego nabywców o wysokich dochodach i wzrost zysku w krótkim okresie. Polega na dostosowaniu cen dóbr i usług wytwarzanych przez przedsiębiorstwo do cen produktów oferowanych przez konkurentów. Jest odwrotnością strategii adaptacyjnej, najczęściej przybiera formy: unikania konkurencji cenowej poszukiwanie tzw. luki cenowej, inicjowania konkurencji cenowej to firma jest inicjatorem zmian cen, nie czeka na działania konkurentów, zmiany poziomu cen w kierunkach odmiennych od działań konkurencji. Opiera się na wykorzystywaniu zależności między cenami a innymi narzędziami marketingu, które mogą być zmieniane pod względem jakościowym (produkt i dystrybucja), np. wyższa jakość produktu wyższa cena. Opiera się na wykorzystywaniu zależności między cenami a promocją. Wyraża się przede wszystkim poprzez różnicowanie cen za pośrednictwem rabatów ilościowych, sezonowych, gotówkowych i promocyjnych. 16

18 Podmiot gospodarczy powinien różnicować ceny oferowanych produktów, ponieważ zewnętrzne i wewnętrzne warunki jego działania stale ulegają przekształceniom. Ceny należy więc na bieżąco dostosowywać do tych zmian. Adaptacja cen do warunków działania może polegać na zmianie ich kierunków podwyżki i obniżki, a także na manipulowaniu częstotliwością i głębokością tych zmian. Różnicowanie ceny na dany produkt polega na kształtowaniu jej na różnych poziomach w zależności od konkretnych warunków sprzedaży produktu. Najczęściej wykorzystywanym sposobem tego różnicowania jest udzielanie różnych opustów, które w większości przybierają formę redukcji ceny podstawowej. Stosowanie opustów jest bardzo powszechne, ponieważ pozwala na ograniczenie kosztów kredytowania nabywcy, a tym samym na szybkie zainwestowanie gotówki uzyskanej ze sprzedaży oraz zmniejsza ryzyko związane z niezapłaceniem należności. Celem procesu dystrybucji jest dostarczenie produktów finalnym nabywcom, czyli przezwyciężenie przestrzennych i czasowych różnic między produkcją a konsumpcją. Proces ten obejmuje bardzo wiele czynności związanych z fizycznym przemieszczaniem produktów, np.: transport, magazynowanie, konserwacja, przerób, uszlachetnianie, których zadaniem jest jak najpełniejsze zaspokojenie wymagań konsumentów. Dobro lub usługa mają zostać więc przekazane klientowi zgodnie z jego potrzebami, we właściwym czasie i miejscu. W zespole instrumentów i działań marketingowych związanych z dystrybucją wyróżnia się kanały dystrybucji oraz fizyczny przepływ towarów. Kanał dystrybucji tworzą wszystkie podmioty gospodarcze, które uczestniczą w sposób bezpośredni lub pośredni w przemieszczaniu produktów od wytwórcy do konsumenta. Podmioty te występują w rolach dostawców i odbiorców towarów oraz pośredników wyspecjalizowanych w wykonywaniu różnych czynności. Kanał dystrybucji jest więc z jednej strony drogą, którą przebywa towar, a z drugiej łańcuchem przedsiębiorstw pośredniczących w tym przepływie. Przez instytucje tworzące kanał dystrybucji nie przepływają tylko towary i usługi, ale również inne strumienie rzeczowe i informacyjne, wśród których można wymienić: zamówienia, negocjacje, prawa własności lub użytkowania, promocję, zapłatę za towar oraz informację rynkową. Niektóre z tych strumieni przepływają od producenta do konsumenta (np. fizyczny przepływ towarów, działania promocyjne, prawo własności), inne w kierunku odwrotnym (np. zapłata za towar, zamówienia, informacja rynkowa). Organizowanie fizycznego przepływu towarów umożliwia doprowadzenie ich do finalnych odbiorców. Proces ten obejmuje więc wszystkie czynności związane z transportem, magazynowaniem, gospodarowaniem, zapasami. Działania te wykonywane są w konkretnym czasie i miejscu przez poszczególne podmioty gospodarcze tworzące kanał dystrybucji. Przestrzenny aspekt przebiegu towarów wyraża się w pokonywaniu odległości między uczestnikami kanału dystrybucji a konsumentami, a czasowy w terminowym realizowaniu zapotrzebowania zgłaszanego przez kolejnych uczestników kanału. W czasie przebiegów towarowych wykorzystuje się określone środki transportu, magazyny i inne środki pomocnicze. Towar na trasach przebiegu może znajdować się w fazie ruchu (transportowanie i związane nim czynności załadowcze, wyładowcze oraz inne prace przygotowawczo organizacyjne) lub w fazie spoczynku (składowanie towaru w magazynach i związane z nim czynności tj. sortowanie, pakowanie, przygotowywanie towaru do dalszego transportu). Generalnie można wyróżnić dwa sposoby oferowania produktu nabywcom dystrybucję bezpośrednią i pośrednią. Wykorzystując kanał bezpośredni, producent lub usługodawca dostarcza towar lub usługę bezpośrednio finalnemu nabywcy. Jest to więc najkrótszy kanał dystrybucji, który umożliwia pełną kontrolę wytwórcy nad całokształtem działań marketingowych i związanych z nimi narzędzi. Bazowanie wyłącznie na nim ogranicza 17

19 jednak, zwłaszcza mniejszym firmom, możliwość pełnej penetracji rynku. W praktyce kanały bezpośrednie są bardzo rzadko stosowane w przypadku dystrybucji dóbr konsumpcyjnych, powszechnie na rynku środków produkcji i prawie zawsze na rynku usług. Stosując dystrybucję pośrednią, wytwórca dostarcza produkty do finalnego nabywcy korzystając z usług innych podmiotów gospodarczych, które pełnią rolę pośredników w procesie dystrybucji. Głównym elementem charakteryzującym pośrednie kanały dystrybucji jest liczba szczebli kanału, czyli liczba kolejnych pośredników. Najpowszechniej występujące kanały pośrednie to: producent detalista nabywca, korzystają z nich zwłaszcza więksi detaliści, np. supermarkety, sieci handlowe, producent hurtownik detalista nabywca, kanał typowy na rynku konsumpcyjnym. Dłuższe kanały dystrybucji są rzadkością. Odpowiedni wybór kanału dystrybucji jest bardzo ważny, ponieważ od jego efektywności w dużej mierze zależy sukces rynkowy przedsiębiorstwa. Należy dążyć do opracowania takiego kanału dystrybucji, który umożliwi zyskowną sprzedaż i zapewni jej ciągłość. Na wybór kanałów dystrybucji wpływają bardzo różne czynniki. Zostały one przedstawione w tabeli numer 2. Tab. 2. Czynniki wpływające na wybór kanału dystrybucji Czynnik Cechy segmentu rynku: identyfikacja użytkowników wielkość rynku przestrzenne rozmieszczenie konsumentów częstotliwość zakupu towaru Cechy produktu: cena produktu trwałość produktu złożoność techniczna produktu sezonowość produktu występowanie produktów substytucyjnych Cechy przedsiębiorstwa: zasoby finansowe reputacja przedsiębiorstwa baza techniczna lokalizacja zakładu wytwórczego w stosunku do obsługiwanego rynku Struktura dystrybucji Cechy innych przedsiębiorstw Charakterystyka Pozwalają na sprecyzowanie zadań w zakresie obsługi rynku, sposobów dotarcia do konsumenta i ustalenie przewidywanego kosztu działalności dystrybucyjnej. Np. określona wielkość rynku wpływa m.in. na przewidywany dochód ze sprzedaży, a częstotliwość zakupu towaru wyznacza częstotliwość odnawiania zapasów. Umożliwiają określenie potrzeb i wymagań dotyczących środków finansowych, magazynowania produktów, ich transportu i sprzedaży. Np. wysoka cena oznacza z reguły tendencję do wykorzystywania bezpośrednich kanałów dystrybucji, nietrwałość produktów obliguje do korzystania z kanałów pośrednich (ponieważ gromadzenie zapasów niesie duże ryzyko), duża złożoność techniczna produktu wymaga sprzedaży przez wykwalifikowany personel, odpowiedniej demonstracji, określonych działań posprzedażowych, a w związku z tym powoduje raczej tendencję do wykorzystywania ograniczonej liczby pośredników lub tworzenia kanałów bezpośrednich. Producent musi przeanalizować zarówno cechy własne, jak i pośrednika. Analiza ta powinna dotyczyć przede wszystkim możliwości wykonania określonych czynności przez pośrednika, których z różnych względów nie może lub nie chce wykonać producent, np. promocja produktu. Rozpoznanie cech wewnętrznych pośrednika pozwala również m.in. na upewnienie się, czy dysponuje on odpowiednią bazą magazynową i transportową oraz jak wysokiej zapłaty oczekuje za pośrednictwo. Warto też zwrócić uwagę na kwestię związaną z reputacją, niekiedy dystrybutorzy są bardziej cenieni przez klientów niż producenci. W takiej sytuacji warto sprzedawać produkt pod marką dystrybutora. Istniejąca struktura dystrybucji ogranicza swobodę wyboru kanału, w związku z tym, przed dokonaniem tego wyboru należy zbadać strukturę przedsiębiorstw pośredniczących i ich pozycje na rynku. Inni producenci wytwarzający takie same lub podobne produkty również wykorzystują określone kanały dystrybucji. Należy ustalić, czy korzystne będzie dla przedsiębiorstwa wykorzystanie tych samych kanałów, czy dobór innych. 18

20 Większość producentów wykorzystuje pośredników w celu dotarcia ze swoim produktem do ostatecznego nabywcy. Pośrednik może spełniać wiele funkcji, wyręczając w tym producenta, np.: gromadzić informacje potrzebne do planowania i realizacji procesu wymiany, promować sprzedawane towary, poszukiwać nowych nabywców, zapewnić transport i magazynowanie towarów, harmonizować ofertę towarową z zapotrzebowaniem nabywców poprzez procesy sortowania, pakowania. Zadania te może realizować sam producent, ale spowoduje to wzrost ponoszonych przez niego kosztów, co w konsekwencji wpłynie na wzrost ceny towaru. Z drugiej strony, przejęcie tych funkcji (albo ich części) przez pośrednika zwiększa koszty jego działania. W rzeczywistości gospodarczej problem ten jest rozwiązywany w ten sposób, że poszczególne zadania wykonywane są przez tych uczestników kanału dystrybucji, którzy mogą je zrealizować najefektywniej. Obecność pośrednika przynosi wytwórcy wiele korzyści, z których najistotniejsze to: redukcja liczby transakcji zawieranych między producentem a konsumentami powodująca znaczne obniżenie kosztów dystrybucji, minimalizacja kosztów prowadzenia własnej sieci dystrybucji, znaczne ograniczenie innych kosztów, np.: magazynowania, finansowania zapasów, czynności administracyjnych, strat wynikających z niewypłacalności odbiorców, pełne wykorzystanie możliwości wynikających ze specjalizacji, doświadczenia, ułatwienie i usprawnienie procesu oferowania produktu na nowych rynkach, przekształcanie strumieni dostaw na asortyment rynkowy przez dostosowanie go do wielkości nabywanych przez finalnego odbiorcę. Korzyści te są pochodną podziału pracy, specjalizacji i zdobytego doświadczenia, producent działając sam, bardzo rzadko jest w stanie wszystkie je osiągnąć. Jednak należy pamiętać jednak o tym, że prowadząc dystrybucję przez pośredników producent traci częściowo kontrolę nad produktem, jego ceną i promocją, a także wyborem ostatecznych nabywców. Im większa jest liczba szczebli pośrednich, a tym samym złożoność procesu dystrybucji, tym mniejszy wpływ ma na nią producent. Z tego powodu wielu producentów stosuje dualny system dystrybucji, czyli część produkcji sprzedaje poprzez kanały bezpośrednie, a część przy wykorzystaniu pośredników. Wykorzystywanie kilku kanałów dystrybucji jednocześnie jest powszechną praktyką. Tabela numer 3 przedstawia najczęściej stosowane strategie dystrybucji. Tab. 3. Strategie dystrybucji Strategia dystrybucji wyłącznej Strategia dystrybucji selektywnej Strategia dystrybucji intensywnej Polega na ograniczeniu liczby pośredników prowadzących sprzedaż produktu firmy i wybraniu przez producenta jednego pośrednika, któremu zostaje przyznane prawo wyłączności sprzedaży na danym obszarze. Jest ona wykorzystywana najczęściej przy sprzedaży dóbr luksusowych (np. samochody), opiera się na uwypukleniu wizerunku produktu i umożliwia stosowanie wysokich marż. Charakterystyczne są dla niej krótkie i wąskie kanały dystrybucji. Polega na korzystaniu z wielu, ale nie wszystkich pośredników. Jest stosowana najczęściej przy sprzedaży dóbr wybieralnych (np. sprzęt AGD i RTV), czyli w sytuacji, gdy klienci porównują cenę, jakość, funkcjonalność itd. oferowanych produktów. Ograniczona liczba pośredników zapobiega wzmożonej konkurencji, zapewniając jednocześnie dotarcie do wystarczającej liczby odbiorców, pełniejszą kontrolę rynku i niższy koszt. Polega na umieszczaniu produktów we wszystkich możliwych punktach sprzedaży. Stosowana jest przy dobrach częstego użycia (np. żywność, chemia gospodarcza), które klienci kupują przy małym zaangażowaniu finansowym, a których wysoka dostępność gwarantuje większą sprzedaż. Opiera się na założeniu, że im większy kanał i większa liczba pośredników, tym większa część opanowanego rynku. Głównym zadaniem promocji jest wykształcenie pozytywnej postawy potencjalnego nabywcy wobec produktu, usługi czy idei, które mogą być jej przedmiotem. Działania 19

DYSTRYBUCJA W MARKETINGU MIX

DYSTRYBUCJA W MARKETINGU MIX DYSTRYBUCJA W MARKETINGU MIX DEFINICJA Dystrybucja - proces transferu dóbr i usług ze sfery wytwarzania do sfery finalnej konsumpcji lub finalnego zużycia poprzez kolejne szczeble i etapy kanałów dystrybucyjnych.

Bardziej szczegółowo

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński

2012 Marketing produktu ekologicznego. dr Marek Jabłoński 2012 Marketing produktu ekologicznego dr Marek Jabłoński Od kilku lat ekologia przestaje mieć znaczenie ideologiczne, w zamian za to nabiera wymiaru praktycznego i inżynierskiego. Większość firm na świecie,

Bardziej szczegółowo

Dystrybucja. - wszelkie czynności związane z pokonywaniem przestrzennych i czasowych różnic występujących między produkcja a konsumpcją

Dystrybucja. - wszelkie czynności związane z pokonywaniem przestrzennych i czasowych różnic występujących między produkcja a konsumpcją Dystrybucja - wszelkie czynności związane z pokonywaniem przestrzennych i czasowych różnic występujących między produkcja a konsumpcją Funkcje dystrybucji: Koordynacyjne polegające na: określeniu długości,

Bardziej szczegółowo

Promocja w marketingu mix

Promocja w marketingu mix Promocja w marketingu mix Promocja Promocja- jest procesem komunikowania się przedsiębiorstwa z rynkiem i obejmuje zespół środków, za pomocą których przedsiębiorstwo przekazuje na rynek informacje charakteryzujące

Bardziej szczegółowo

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne

Podstawy Marketingu. Marketing zagadnienia wstępne Podstawy Marketingu Marketing zagadnienia wstępne Definicje marketingu: Marketing to zyskowne zaspokajanie potrzeb konsumentów /Kotler 1994/. Marketing to kombinacja czynników, które należy brać pod uwagę

Bardziej szczegółowo

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Cena jako element marketingu mix

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Cena jako element marketingu mix Cena jako element marketingu mix Cena jako element marketingu mix Cena to pieniądze lub inne środki wymienialne na własność lub użytkowanie produktu lub usługi Dla konsumenta cena to wyznacznik wartości

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie...19

Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie...19 Spis treści Wstęp...13 CZĘŚĆ I. MODEL FUNKCJONOWANIA MARKETINGU Rozdział 1. Przesłanki działalności marketingowej w przedsiębiorstwie....19 1.1. Koncepcja modelu funkcjonowania marketingu........ 19 1.2.

Bardziej szczegółowo

Plan dydaktyczny EKONOMIKA. Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20. Rok szkolny... WYNIK FINANSOWY, SYSTEM FINANSOWY PODMIOTU GOSPODARCZEGO CD.

Plan dydaktyczny EKONOMIKA. Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20. Rok szkolny... WYNIK FINANSOWY, SYSTEM FINANSOWY PODMIOTU GOSPODARCZEGO CD. Plan dydaktyczny EKONOMIKA Klasa IV nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20 Rok szkolny... Lp. Temat zajęć Uczeń zna, wie, rozumie Przewidywane osiągnięcia ucznia Uczeń potrafi Uwagi 1 Zapoznanie z programem

Bardziej szczegółowo

PRODUKT W MARKETINGU MIX

PRODUKT W MARKETINGU MIX PRODUKT W MARKETINGU MIX PRODUKT Towar, usługa lub pomysł zawierający określony zestaw materialnych i niematerialnych cech, które zaspakajają potrzeby klientów, otrzymywany w zamian za pieniądze lub inną

Bardziej szczegółowo

Marketing dr Grzegorz Mazurek

Marketing dr Grzegorz Mazurek Marketing dr Grzegorz Mazurek Orientacja rynkowa jako podstawa marketingu Orientacja przedsiębiorstwa określa co jest głównym przedmiotem uwagi i punktem wyjścia w kształtowaniu działalności przedsiębiorstwa.

Bardziej szczegółowo

dr Grzegorz Mazurek racjonalna reakcja konkurencji celowy zintegrowanym orientacji rynkowej zidentyfikowaniu i przewidywaniu potrzeb odbiorców

dr Grzegorz Mazurek racjonalna reakcja konkurencji celowy zintegrowanym orientacji rynkowej zidentyfikowaniu i przewidywaniu potrzeb odbiorców Sprawy organizacyjne Literatura B. Żurawik, W. Żurawik: Marketing usług finansowych, PWN, Warszawa, 2001 M. Pluta-Olearnik: Marketing usług bankowych, PWE, Warszawa, 2001 Marketing na rynku usług finansowych

Bardziej szczegółowo

PLAN WYNIKOWY Z MARKETINGU W DZIAŁALNOŚCI REKLAMOWEJ SABINA GŁOMBIK - MODRZYŃSKA. Wymieni instrumenty marketingowego oddziaływania na rynek

PLAN WYNIKOWY Z MARKETINGU W DZIAŁALNOŚCI REKLAMOWEJ SABINA GŁOMBIK - MODRZYŃSKA. Wymieni instrumenty marketingowego oddziaływania na rynek PLAN WYNIKOWY Z MARKETINGU W DZIAŁALNOŚCI REKLAMOWEJ SABINA GŁOMBIK - MODRZYŃSKA Lp Dział i tematy lekcji Wymagania Podstawowe Ponadpodstawowe 1 Marketing jako forma działania firmy na rynku Zdefiniuje

Bardziej szczegółowo

Marketing-mix. Promocja. Co to promocja? Rola instrumentów promocji. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P

Marketing-mix. Promocja. Co to promocja? Rola instrumentów promocji. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P Marketing-mix Promocja Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P PRODUKT (product) CENA (price) dr Grzegorz Mazurek DYSTRYBUCJA (place) PROMOCJA (promotion) 7 (P) (+ Process, Personnel, Physical

Bardziej szczegółowo

GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI

GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI GIMNAZJALNA OLIMPIADA PRZEDSIĘBIORCZOŚCI MARKETING TEST Z KLUCZEM I KOMENTARZAMI edycja I eliminacje centralne 14 maja 2015 r. 9. Strategia polegająca na zaspokajaniu potrzeb klientów mało wrażliwych na

Bardziej szczegółowo

SŁOWO WSTĘPNE DO WYDANIA POLSKIEGO (Lechosław Garbarski) str. 15. Na drodze do nauki marketingu str. 17

SŁOWO WSTĘPNE DO WYDANIA POLSKIEGO (Lechosław Garbarski) str. 15. Na drodze do nauki marketingu str. 17 Spis treści SŁOWO WSTĘPNE DO WYDANIA POLSKIEGO (Lechosław Garbarski) str. 15 WPROWADZENIE str. 17 Na drodze do nauki marketingu str. 17 Podróż marketingowa: tworzenie wartości dla klienta i pozyskiwanie

Bardziej szczegółowo

dystrybucji w turystyce

dystrybucji w turystyce 20/38 Istota i jej funkcje. Odległość pomiędzy miejscem wytwarzania a miejscem produktów: przestrzenna, czasowa, asortymentowa, ilościowa. Pojęcie Funkcje : koordynacyjne i organizacyjne. Rodzaje 1.Zdefiniuj

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

Rynek Budowlany - J.Deszcz 2013-03-02

Rynek Budowlany - J.Deszcz 2013-03-02 Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Budownictwa Katedra Procesów Budowlanych RYNEK BUDOWLANY Przedsiębiorstwo na rynku budowlanym Orientacja rynkowa przedsiębiorstwa 1 - Dostosowanie działalności do

Bardziej szczegółowo

BIZNESPLAN. 1 Definicja za: Wikipedia.pl

BIZNESPLAN. 1 Definicja za: Wikipedia.pl BIZNESPLAN Każda działalność gospodarcza, nawet najmniejsza, musi zostać skrupulatnie zaplanowana. Plan przedsięwzięcia gospodarczego konstruuje się zazwyczaj w formie biznesplanu. Biznesplan 1 (ang. business

Bardziej szczegółowo

ZAKRES TREŚCI DLA PRZEDMIOTU SPRZEDAŻ W REKLAMIE KLASA 1 TIO, ROK SZKOLNY 2015/2016

ZAKRES TREŚCI DLA PRZEDMIOTU SPRZEDAŻ W REKLAMIE KLASA 1 TIO, ROK SZKOLNY 2015/2016 ZAKRES TREŚCI DLA PRZEDMIOTU SPRZEDAŻ W REKLAMIE KLASA 1 TIO, ROK SZKOLNY 2015/2016 Nr lekcji Temat Osiągnięcia ucznia 1 Lekcja organizacyjna. Zapoznanie z programem i PZO. 2 Produkt w ujęciu marketingowym

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną dr Izabela Michalska-Dudek MARKETING Program zajęć Konsultacje: piątki

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do marketingu. mgr Jolanta Tkaczyk

Wprowadzenie do marketingu. mgr Jolanta Tkaczyk Wprowadzenie do marketingu mgr Jolanta Tkaczyk Czym marketing nie jest...czyli dwa błędne spojrzenia na marketing marketing to sprzedaż marketing to dział firmy Czym jest rynek? Rynek (ang. market) - ogół

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Czym jest marketing? Marka. Podstawowe narzędzia marketingowe. Marketing-Mix dr Mirosława Malinowska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 27 kwietnia 2015 r. Pytania na

Bardziej szczegółowo

Działania marketingowe

Działania marketingowe Działania marketingowe Czyli jak sprzedać produkt Urszula Kazalska 1 Marketing Nazwa- od słowa market- rynek. Czyli marketing związany jest z wszelkiego rodzaju interakcjami jakie zachodzą pomiędzy kupującymi

Bardziej szczegółowo

Temat: Psychologiczne znaczenie narzędzi marketingu mix

Temat: Psychologiczne znaczenie narzędzi marketingu mix Psychologiczne podstawy marketingu Temat: Psychologiczne znaczenie narzędzi marketingu mix Zarządzanie, rok III Magda Andrzejczyk Joanna Bielecka Izabela Grabowska Warszawa 18.03.2014r. Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

ZALECANA LITERATURA:

ZALECANA LITERATURA: ZALECANA LITERATURA: Marketing. Sposób myślenia i działania. Red. J. Perenc. Wydawnictwo Naukowe US, Szczecin 2002 A. Smalec, G. Rosa, L. Gracz: Marketing przewodnik do ćwiczeń. Wydawnictwo Naukowe US,

Bardziej szczegółowo

STRUKTURA PRODUKTU PRODUKT POSZERZONY PRODUKT RZECZYWISTY RDZEŃ PRODUKTU. - Kształt

STRUKTURA PRODUKTU PRODUKT POSZERZONY PRODUKT RZECZYWISTY RDZEŃ PRODUKTU. - Kształt PRODUKT PRODUKT......PRODUKTEM jest wszystko, co jest oferowane na rynku, aby zaspokoić potrzeby i pragnienia konsumentów; Produktem może być dobro materialne, usługa, miejsce, osoba, organizacja, idea

Bardziej szczegółowo

Marketing mix. Marketing mix. Semestr letni 2013 r.

Marketing mix. Marketing mix. Semestr letni 2013 r. Marketing mix Wrocław 2013 Marketing mix Zbiór dających się sterować taktycznych instrumentów marketingowych produkt, cena, dystrybucja i promocja których kompozycję firma ustala w taki sposób, aby wywołać

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P

Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P Produkt w marketingu dr Grzegorz Mazurek Wybór orientacji działania przedsiębiorstwa Orientacja przedsiębiorstwa Produktowa Na produkt Sprzedażowa Marketingowa Przedsiębiorstwo działające wg orientacji

Bardziej szczegółowo

Prof. zw. dr hab. inż. dr h.c. Stanisław Urban Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu

Prof. zw. dr hab. inż. dr h.c. Stanisław Urban Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Prof. zw. dr hab. inż. dr h.c. Stanisław Urban Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Analiza rynku. Badania produktów By decyzje podejmowane na różnych etapach zarządzania produktem były trafne, trzeba

Bardziej szczegółowo

OBNIŻANIE KOSZTÓW WŁASNYCH SPRZEDAŻY. - dzięki kupowaniu możliwie największych ilości oraz - poprzez korzystanie z upustów, rabatów i promocji

OBNIŻANIE KOSZTÓW WŁASNYCH SPRZEDAŻY. - dzięki kupowaniu możliwie największych ilości oraz - poprzez korzystanie z upustów, rabatów i promocji OBNIŻANIE KOSZTÓW Dostawcy sklepów spożywczych starannie wyliczają swoje WŁASNYCH SPRZEDAŻY ceny i z reguły nie można ich negocjować. Mimo to ich klienci (hurtownicy i detaliści) znajdują sposoby obniżenia

Bardziej szczegółowo

Konkurs dla studentów AME Kulinarne Mission Impossible Etap 2

Konkurs dla studentów AME Kulinarne Mission Impossible Etap 2 Konkurs dla studentów AME Kulinarne Mission Impossible Etap 2 Do niedawna uwaga przedsiębiorców (funkcjonujących na rynkach zagranicznych lub zamierzających na nie wejść) skupiała się głównie na czynnikach

Bardziej szczegółowo

PLAN PRZEDSIEWZIĘCIA

PLAN PRZEDSIEWZIĘCIA PLAN PRZEDSIEWZIĘCIA METRYCZKA PLANOWANEJ DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ: Imię i nazwisko osoby zakładającej firmę, nazwa firmy Adres siedziby i miejsc wykonywania działalności Telefony e-mail CHARAKTERYSTYKA

Bardziej szczegółowo

Pojęcie i istota marki

Pojęcie i istota marki Pojęcie i istota marki Marka to nazwa, symbol (znak graficzny) lub ich kombinacja stworzona w celu identyfikacji dóbr i usług sprzedawcy i wyróżnienia ich spośród produktów konkurencyjnych Znaczenie marki

Bardziej szczegółowo

Jolanta Kasprzyk Zespół Szkół Technicznych w Bytomiu

Jolanta Kasprzyk Zespół Szkół Technicznych w Bytomiu www.awans.net Publikacje nauczycieli Jolanta Kasprzyk Zespół Szkół Technicznych w Bytomiu Test sprawdzający z marketingu Praca opublikowana w Internetowym Serwisie Oświatowym AWANS.NET Test sprawdzający

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne

LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne LABORATORIUM 1 - zarządzanie operacyjne Konkurencja a procesy operacyjne W czasie nasilających się procesów globalizacyjnych akcent działań konkurencyjnych przesuwa się z obszaru generowania znakomitych

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok TEMATYKA PRAC Zapisy dnia 18.02.2015 r. o godz. 9.45 Prof.nzdz. dr hab. Agnieszka Sitko-Lutek Zapisy pok. 309 Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok 1. Uwarunkowania i zmiana kultury organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Życie produktu Od narodzin do starzenia się produktu dr Mirosława Malinowska Akademia Ekonomiczna w Katowicach 22 marca 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

ZACHOWANIA NABYWCÓW NA RYNKU

ZACHOWANIA NABYWCÓW NA RYNKU ZACHOWANIA NABYWCÓW NA RYNKU PODSTAWOWE POJĘCIA (1) KLIENT osoba fizyczna lub instytucja występująca w charakterze partnera sprzedawcy w transakcjach kupna-sprzedaży; termin ten może być utożsamiany z

Bardziej szczegółowo

Planowanie działań promocyjnych w bibliotece

Planowanie działań promocyjnych w bibliotece Planowanie działań promocyjnych w bibliotece wybór czy konieczność Marek Jurowski Wojewódzka Biblioteka Publiczna Książnica Kopernikańska w Toruniu Sukces organizacji zależy od: znajomości potrzeb odbiorców

Bardziej szczegółowo

Otoczenie organizacji

Otoczenie organizacji Otoczenie organizacji Rodzaje otoczenia przedsiębiorstwa: makrootoczenie mezootoczenie otoczenie konkurencyjne Makrootoczenie jest to zespół warunków funkcjonowania przedsiębiorstwa wynikający z tego,

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU

ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU ZAWARTOŚĆ I STRUKTURA BIZNES PLANU I. STRESZCZENIE to krótkie, zwięzłe i rzeczowe podsumowanie całego dokumentu, które powinno zawierać odpowiedzi na następujące tezy: Cel opracowania planu (np. założenie

Bardziej szczegółowo

Dzisiaj opakowanie nie jest już dodatkiem do produktu, ale samodzielnym produktem.

Dzisiaj opakowanie nie jest już dodatkiem do produktu, ale samodzielnym produktem. ROLA OPAKOWAŃ Dla niektórych wyrobów opakowanie stanowi tylko czasowy element logistyczny ułatwiający przemieszczanie. W odniesieniu do artykułów spożywczych opakowanie jest ściśle związane z produktem

Bardziej szczegółowo

TEST Z MARKETINGU. 2. Segmentacja rynku to: - wybór rynku celowego - rodzaj tekstu rysunkowego - ustalanie konkurentów i wynikających stąd zagroŝeń

TEST Z MARKETINGU. 2. Segmentacja rynku to: - wybór rynku celowego - rodzaj tekstu rysunkowego - ustalanie konkurentów i wynikających stąd zagroŝeń TEST Z MARKETINGU 1. Pozycjonowanie produktu to: - ocena walorów produktu - opracowanie oddzielnych produktów dla róŝnych rynków - ustalanie cech uŝytkowych produktu jakie powinien on posiadać 2. Segmentacja

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Logistyka Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 3 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Omówione zagadnienia Międzyorganizacyjne relacje logistyczne

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie marketingowe

Zarządzanie marketingowe Zarządzanie marketingowe 1. Pojęcie i wymiary zarządzania. 2. Struktura zarządzania przedsiębiorstwem (rys.). 3. Przedmiot i funkcje marketingu. 4. Naczelne zasady i główne zadanie marketingu. 5. Proces

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU

SEGMENTACJA RYNKU A TYPY MARKETINGU SEGMENTACJA SEGMENTACJA...... to proces podziału rynku na podstawie określonych kryteriów na względnie homogeniczne rynki cząstkowe (względnie jednorodne grupy konsumentów) nazywane SEGMENTAMI, które wyznaczają

Bardziej szczegółowo

XIV Olimpiada Wiedzy Ekonomicznej dla Dorosłych. Marketing relacji w usługach finansowych. Etap szkolny. Rok szkolny 2014/2015

XIV Olimpiada Wiedzy Ekonomicznej dla Dorosłych. Marketing relacji w usługach finansowych. Etap szkolny. Rok szkolny 2014/2015 XIV Olimpiada Wiedzy Ekonomicznej dla Dorosłych Marketing relacji w usługach finansowych Etap szkolny Rok szkolny 2014/2015 Część I: Test Poniższy test składa się z 20 pytań zamkniętych zawierających cztery

Bardziej szczegółowo

Strategie wspó³zawodnictwa

Strategie wspó³zawodnictwa Strategie wspó³zawodnictwa W MESE można opracować trzy podstawowe strategie: 1) niskich cen (dużej ilości), 2) wysokich cen, 3) średnich cen. STRATEGIA NISKICH CEN (DUŻEJ ILOŚCI) Strategia ta wykorzystuje

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Gospodarki Regionalnej i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Gospodarki Regionalnej i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Gospodarki Regionalnej i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną dr Izabela Michalska-Dudek MARKETING DYSTRYBUCJA W literaturze marketingu

Bardziej szczegółowo

Udziałowcy wpływający na poziom cen:

Udziałowcy wpływający na poziom cen: Analiza procesu wytwórczego Udziałowcy wpływający na poziom cen: - dostawcy podzespołów - kooperanci - dystrybutorzy - sprzedawcy detaliczni tworzą nowy model działania: Zarządzanie łańcuchem dostaw SCM

Bardziej szczegółowo

Kluczowy fragment Rozdziału 2 Koncepcja przedsięwziecia z książki Biznesplan w 10 krokach. Konkurenci. Geneza przedsięwzięcia. Kluczowe dane finansowe

Kluczowy fragment Rozdziału 2 Koncepcja przedsięwziecia z książki Biznesplan w 10 krokach. Konkurenci. Geneza przedsięwzięcia. Kluczowe dane finansowe Koncepcja to zbiór założeń, które będą stanowić podstawę sporządzenia biznesplanu. Powinny one dotyczyć genezy pomysłu, oceny pojemności potencjalnych rynków zbytu wraz z identyfikacją potencjalnych konkurentów,

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych

Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych Uwarunkowania komercjalizacji produktów żywnościowych prof. dr hab. Bogdan Sojkin Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Towaroznawstwa 1 Jak rozumieć komercjalizację? dobro, usługa, Komercjalizacja?

Bardziej szczegółowo

Badania marketingowe

Badania marketingowe Badania marketingowe Dr hab. prof. SGH Katedra Rynku i Marketingu SGH teresataranko@o2.pl Konsultacje pokój 302 Madalińskiego 6/8 Wtorek -15.00-16.00 Struktura problematyki 1. Definicja i funkcje badań

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie łańcuchem dostaw

Zarządzanie łańcuchem dostaw Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania kierunek: Zarządzanie i Marketing Zarządzanie łańcuchem dostaw Wykład 1 Opracowanie: dr Joanna Krygier 1 Zagadnienia Wprowadzenie do tematyki zarządzania

Bardziej szczegółowo

Podstawy decyzji marketingowych. Marketing - studia zaoczne

Podstawy decyzji marketingowych. Marketing - studia zaoczne Podstawy decyzji marketingowych Marketing - studia zaoczne 1 Określenie biznesu Revlon PKP Telewizja Polska SA PWN W kategoriach produktu produkujemy kosmetyki prowadzimy linie kolejowe produkujemy i emitujemy

Bardziej szczegółowo

Definicja i podstawowe pojęcia marketingu. Podstwawy marketingu

Definicja i podstawowe pojęcia marketingu. Podstwawy marketingu Definicja i podstawowe pojęcia marketingu Podstwawy marketingu Założenie naczelne marketingu firma utrzymuje się z klienta Nieco historii Ujęcie klasyczne Ujęcie nowoczesne odpowiednie planowanie, koordynacja

Bardziej szczegółowo

group Brief Marketingowy

group Brief Marketingowy 2 1. Sytuacja 1.1 Wyzwanie 1.1.1. Na czym polega wyzwanie dla marki/oferty Firmy w Polsce? 1.1.2. Z czego wynika? wg Firmy 1.1.3. Na jakiej podstawie zostało zdefiniowane? badania; doświadczenie; wyniki

Bardziej szczegółowo

Internet w biznesie czy biznes w Internecie? O miejscu Internetu w dzisiejszej firmie

Internet w biznesie czy biznes w Internecie? O miejscu Internetu w dzisiejszej firmie Internet w biznesie czy biznes w Internecie? O miejscu Internetu w dzisiejszej firmie Dr Piotr Drygas MiMomento.pl Internet w biznesie czy biznes w Internecie? Czyli o miejscu Internetu w dzisiejszej firmie.

Bardziej szczegółowo

Marketing usług hotelarskich dla klas trzecich Technikum Menedżersko Usługowego w zawodzie: technik hotelarstwa

Marketing usług hotelarskich dla klas trzecich Technikum Menedżersko Usługowego w zawodzie: technik hotelarstwa Marketing usług hotelarskich dla klas trzecich Technikum Menedżersko Usługowego w zawodzie: technik hotelarstwa Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny: Ocena dopuszczająca 2 podać definicję marketingu,

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Człowiek najlepsza inwestycja E-MARKETING

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Człowiek najlepsza inwestycja E-MARKETING E-MARKETING Skuteczny marketing = skuteczna sprzedaż. Nasi klienci coraz więcej czasu spędzają w internecie i to tu szukają produktów i usług. Siła oddziaływania informacji umieszczonej w sieci jest ogromna.

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Ekonomika Transportu. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe

Ekonomika Transportu. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe. Przedsiębiorstwo transportowe Ekonomika Transportu każda zorganizowana postać podażowej strony rynku usług przemieszczania, mająca swoją nazwę i oferującą specyficzny produkt - usługę transportową Cechy: odrębność ekonomiczna odrębność

Bardziej szczegółowo

5. WARUNKI REALIZACJI ZADAŃ LOGISTYCZNYCH

5. WARUNKI REALIZACJI ZADAŃ LOGISTYCZNYCH 5. WARUNKI REALIZACJI ZADAŃ LOGISTYCZNYCH Praktyka działania udowadnia, że funkcjonowanie organizacji w sektorze publicznym, jak i poza nim, oparte jest o jej zasoby. Logistyka organizacji wykorzystuje

Bardziej szczegółowo

Łańcuch dostaw Łańcuch logistyczny

Łańcuch dostaw Łańcuch logistyczny Zarządzanie logistyką Dr Mariusz Maciejczak Łańcuch dostaw Łańcuch logistyczny www.maciejczak.pl Łańcuch logistyczny a łańcuch dostaw Łańcuch dostaw w odróżnieniu od łańcucha logistycznego dotyczy integracji

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4 Planowanie rozwoju technologii - Aleksander Buczacki 4.1. Wstęp 4.2. Proces planowania rozwoju technologii

Rozdział 4 Planowanie rozwoju technologii - Aleksander Buczacki 4.1. Wstęp 4.2. Proces planowania rozwoju technologii Spis treści Wprowadzenie Rozdział 1 Pojęcie i klasyfikacja produktów oraz ich miejsce w strategii firmy - Jerzy Koszałka 1.1. Wstęp 1.2. Rynek jako miejsce oferowania i wymiany produktów 1.3. Pojęcie produktu

Bardziej szczegółowo

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok

TEMATYKA PRAC. Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok TEMATYKA PRAC Zapisy dnia 18.02.2015 r. o godz. 9.45 Zarządzanie Studia stacjonarne II stopień I rok Prof.nzdz. dr hab. Agnieszka Sitko-Lutek pok. 1018 1. Uwarunkowania i zmiana kultury organizacyjnej

Bardziej szczegółowo

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11

1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 Spis treści Wstęp... 7 1. Organizacje pozarządowe w gospodarce rynkowej... 11 1.1. Interdyscyplinarność badań naukowych organizacji pozarządowych... 11 1.2. Cechy i funkcje organizacji pozarządowych...

Bardziej szczegółowo

Formy promocji na rynku usług edukacyjnych. Dorota Kalisz

Formy promocji na rynku usług edukacyjnych. Dorota Kalisz Formy promocji na rynku usług edukacyjnych Dorota Kalisz Formy promocji na rynku usług edukacyjnych Definicja promocji marketingowej Co promujemy (produkt/usługa edukacyjna)? Cele promocji (co chcemy osiągnąć?)

Bardziej szczegółowo

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej

System B2B jako element przewagi konkurencyjnej 2012 System B2B jako element przewagi konkurencyjnej dr inż. Janusz Dorożyński ZETO Bydgoszcz S.A. Analiza biznesowa integracji B2B Bydgoszcz, 26 września 2012 Kilka słów o sobie główny specjalista ds.

Bardziej szczegółowo

MINIMALNY ZAKRES BIZNES PLAN (WZÓR) NR WNIOSKU:.. Działanie 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia.

MINIMALNY ZAKRES BIZNES PLAN (WZÓR) NR WNIOSKU:.. Działanie 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia. Załącznik nr : Wzór biznesplanu MINIMALNY ZAKRES BIZNES PLAN (WZÓR) NR WNIOSKU:.. Priorytet VI Rynek Pracy Otwarty dla wszystkich. Działanie 6. Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia.

Bardziej szczegółowo

Marcin Drela Krzysztof Frączek Dorota Frej Ewelina Godos

Marcin Drela Krzysztof Frączek Dorota Frej Ewelina Godos Marcin Drela Krzysztof Frączek Dorota Frej Ewelina Godos Spis Treści 1. Strategia marketingowa 2. Rodzaje strategii marketingowych 3. Uwarunkowania wewnętrzne zachowań konsumentów 4. Psychologiczne uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 6.9 Temat zajęć: Jak przyciągniemy klientów? Działania marketingowe (2)

Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 6.9 Temat zajęć: Jak przyciągniemy klientów? Działania marketingowe (2) Strona1 Anna Irena Szymańska Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 6.9 Temat zajęć: Jak przyciągniemy klientów? Działania marketingowe (2) 1. Cele lekcji: Uczeń: wyjaśnia znaczenie pojęć: marketing, marketing-mix,

Bardziej szczegółowo

Specjalność - Marketing i zarządzanie logistyczne

Specjalność - Marketing i zarządzanie logistyczne Zagadnienia na egzamin dyplomowy na Wydziale Zarządzania Społecznej Akademii nauk Studia pierwszego stopnia kierunek zarządzanie w roku akademickim 2012/2013 Specjalność - Marketing i zarządzanie logistyczne

Bardziej szczegółowo

PR to nie potwór. Po co firmie PR?

PR to nie potwór. Po co firmie PR? Oferta W swojej codziennej pracy pomagamy firmom w budowaniu dobrego wizerunku i wzmocnieniu pozycji marki. Staramy się wykorzystać jak najwięcej dostępnych form i narzędzi komunikacji, aby dotrzeć z informacją

Bardziej szczegółowo

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin /

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin / PROPOZYCJA ROZKŁADU MATERIAŁU NAUCZANIA PRZEDMIOTU PODSTAWY EKONOMII dla zawodu: technik ekonomista-23,02,/mf/1991.08.09 liceum ekonomiczne, wszystkie specjalności, klasa I, semestr pierwszy I. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania Gospodarką Turystyczną Ćwiczenia z Podstaw Marketingu III rok studia niestacjonarne I stopnia na kierunku Zarządzanie Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Wydział Ekonomii, Zarządzania i Turystyki Katedra Marketingu i Zarządzania

Bardziej szczegółowo

Sprzedaż osobista. Instrumenty promocji. Sprzedaż osobista. Sprzedaż osobista. Public Relations. Reklama. Promocja sprzedaży

Sprzedaż osobista. Instrumenty promocji. Sprzedaż osobista. Sprzedaż osobista. Public Relations. Reklama. Promocja sprzedaży Sprzedaż osobista Instrumenty promocji Reklama Sprzedaż osobista Public Relations Promocja sprzedaży TV Prezentacje Materiały dla prasy Konkursy Outdoor Negocjacje handlowe Konferencje Loterie Internet

Bardziej szczegółowo

Spis treści CZĘŚĆ I WPROWADZENIE DO MARKETINGU W TURYSTYCE I REKREACJI

Spis treści CZĘŚĆ I WPROWADZENIE DO MARKETINGU W TURYSTYCE I REKREACJI WSTĘP Aleksander Panasiuk... 11 CZĘŚĆ I WPROWADZENIE DO MARKETINGU ROZDZIAŁ 1. PODSTAWY MARKETINGU USŁUG Aleksander Panasiuk. 17 1.1. Istota, zasady i cele marketingu... 17 1.2. Obszary badawcze marketingu

Bardziej szczegółowo

Marketing-mix. Cykl życia produktu

Marketing-mix. Cykl życia produktu Sprzedaż Marketing-mix dr Bartłomiej Kurzyk Cykl życia produktu Wprowadzanie Wzrost Dojrzałość Spadek Czas 1 Cechy Wprowadzenie Wzrost Dojrzałość Spadek sprzedaż niska gwałtownie rosnąca najwyższa malejąca

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Rola marketingu we współczesnym świecie. Czym jest marketing? dr Mikołaj Pindelski

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Rola marketingu we współczesnym świecie. Czym jest marketing? dr Mikołaj Pindelski Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Rola marketingu we współczesnym świecie Czym jest marketing? dr Mikołaj Pindelski Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 7. maja 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing

ZARZĄDZANIE MARKĄ. Doradztwo i outsourcing ZARZĄDZANIE MARKĄ Doradztwo i outsourcing Pomagamy zwiększać wartość marek i maksymalizować zysk. Prowadzimy projekty w zakresie szeroko rozumianego doskonalenia organizacji i wzmacniania wartości marki:

Bardziej szczegółowo

II MAŁOPOLSKI TURNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI TEMAT I KRYTERIA OCENY PROJEKTU (DLA OCENIAJĄCYCH)

II MAŁOPOLSKI TURNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI TEMAT I KRYTERIA OCENY PROJEKTU (DLA OCENIAJĄCYCH) Załącznik nr 5 II MAŁOPOLSKI TURNIEJ PRZEDSIĘBIORCZOŚCI TEMAT I KRYTERIA OCENY PROJEKTU (DLA OCENIAJĄCYCH) TEMAT PROJEKTU: ZOSTAŃ EINSTEINEM BIZNESU - INNOWACYJNY POMYSŁ NA FIRMĘ. Projekt powinien zawierać:

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia nr 11. mgr Jolanta Tkaczyk

Ćwiczenia nr 11. mgr Jolanta Tkaczyk Ćwiczenia nr 11 mgr Jolanta Tkaczyk Segmentacja Segmentacja to podział rynku na jednorodne grupy z punktu widzenia reakcji konsumentów na produkt marketingowy Segmentacja umożliwia dostosowanie oferty

Bardziej szczegółowo

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015

Strategia dla Klastra IT. Styczeń 2015 Strategia dla Klastra IT Styczeń 2015 Sytuacja wyjściowa Leszczyńskie Klaster firm branży Informatycznej został utworzony w 4 kwartale 2014 r. z inicjatywy 12 firm działających w branży IT i posiadających

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Marketing: relacje z klientami Istota dr hab. Justyna Światowiec Szczepańska Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 21 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie sprzedawca powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych:

Absolwent szkoły kształcącej w zawodzie sprzedawca powinien być przygotowany do wykonywania następujących zadań zawodowych: PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE Opracowano na podstawie dokumentu z dnia 7 lutego 2012 r. sprzedawca 522301 Celem kształcenia zawodowego jest przygotowanie uczących się do życia w warunkach

Bardziej szczegółowo

MIKROEKONOMIA. Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU

MIKROEKONOMIA. Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU 1. POPYT Popyt (zapotrzebowanie) - ilość towaru, jaką jest skłonny kupić nabywca po ustalonej cenie rynkowej, dysponując do tego celu odpowiednim dochodem

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ...

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 Rozdział II ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... 33 Rozdział III ROLA SERWISU INTERNETOWEGO UCZELNI

Bardziej szczegółowo

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/

Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Przykładowy szkolny plan nauczania* /przedmiotowe kształcenie zawodowe/ Typ szkoły: Technikum - 4-letni okres nauczania /1/ Zawód: technik organizacji reklamy; symbol 333906 Podbudowa programowa: gimnazjum

Bardziej szczegółowo

Marketing. Marketing-mix. Cena w marketingu. Wykład V. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P. dr Grzegorz Mazurek.

Marketing. Marketing-mix. Cena w marketingu. Wykład V. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P. dr Grzegorz Mazurek. Marketing Wykład V dr Grzegorz Mazurek Marketing-mix Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P PRODUKT (product) CENA (price) DYSTRYBUCJA (place) PROMOCJA (promotion) 7 (P) (+ Process, Personnel,

Bardziej szczegółowo

akademia controllingu

akademia controllingu III 1 PLAN STRATEGICZNY ODDZIAŁ... Sporządzony przez... 1. Obraz przewodni Wizja, misja, zadania przedsiębiorstwa 2. Cele Na 5 lat 3. Strategie Drogi, sposoby osiągnięcia celów 4. Założenia Postępowanie

Bardziej szczegółowo

Logistyka i Zarządzanie Łańcuchem Dostaw. Opracował: prof. zw dr hab. Jarosław Witkowski

Logistyka i Zarządzanie Łańcuchem Dostaw. Opracował: prof. zw dr hab. Jarosław Witkowski Logistyka i Zarządzanie Łańcuchem Dostaw Opracował: prof. zw dr hab. Jarosław Witkowski LOGISTKA (wg Council of Logistics Management) to proces planowania, realizowania i kontrolowania sprawności i ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1.4 do Wniosku o przyznanie jednorazowej dotacji inwestycyjnej

Załącznik nr 1.4 do Wniosku o przyznanie jednorazowej dotacji inwestycyjnej Załącznik nr 1.4 do Wniosku o przyznanie jednorazowej dotacji inwestycyjnej BIZNES PLAN JEDNORAZOWA DOTACJA INWESTYCYJNA PODSTAWOWE WSPARCIE POMOSTOWE PRZEDŁUŻONE WSPARCIE POMOSTOWE NR WNIOSKU:.. Priorytet

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS Marek Kruk, dr

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS Marek Kruk, dr SYLLABUS na rok akademicki 010/011 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr / 3 Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

Ekonomia. zasady prowadzenia gospodarstwa domowego. Oikos dom Nomos prawo

Ekonomia. zasady prowadzenia gospodarstwa domowego. Oikos dom Nomos prawo Oikos dom Nomos prawo Ekonomia zasady prowadzenia gospodarstwa domowego EKONOMIA jest nauką o tym, jak jednostki i całe społeczeństwa decydują o wykorzystaniu rzadkich zasobów które mogą mieć także inne,

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu licencjackiego na kierunku Zarządzanie Zestaw pytań do egzaminu

Bardziej szczegółowo

Relacje cen i dochodów

Relacje cen i dochodów Cena - określona wartość wyrażona w pieniądzu, przy której sprzedający i kupujący gotowi są do wymiany towaru, - jedyny instrument marketingu związany bezpośrednio z zyskiem przedsiębiorstwa, - ekwiwalent

Bardziej szczegółowo

Biznesplan NR WNIOSKU:.. SPIS TREŚCI SEKCJA A DANE WNIOSKODAWCY...2. A-1 Dane przedsiębiorstwa...2. A-2 Życiorys zawodowy wnioskodawcy...

Biznesplan NR WNIOSKU:.. SPIS TREŚCI SEKCJA A DANE WNIOSKODAWCY...2. A-1 Dane przedsiębiorstwa...2. A-2 Życiorys zawodowy wnioskodawcy... Załącznik nr 3 Biznesplan W ramach Projektu: Rozwój i kwalifikacje - program adaptacji zawodowej pracowników instytucji sektora oświaty z województwa pomorskiego, realizowanego przez Województwo Pomorskie

Bardziej szczegółowo