Podręcznik dla szkoleniowców Dostępność informacji elektronicznej

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Podręcznik dla szkoleniowców Dostępność informacji elektronicznej"

Transkrypt

1 Podręcznik dla szkoleniowców Dostępność informacji elektronicznej Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego Kraków 2012

2 Wydawca Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego Kraków, ul. Wybickiego 3A, tel.: , faks: Organizacja Pożytku Publicznego KRS: Nr konta Autor Aneta Pierzchała-Tolak ISBN Kraków 2012 Publikacja wydana w ramach Projektu Forum Dostępnej Cyberprzestrzeni, finansowanego przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Publikacja rozpowszechniana nieodpłatnie. Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego udostępnia publikacje na licencji Creative Commons. Uznanie autorstwa 3.0. Oznacza to, iż przy zachowaniu informacji o autorstwie utwór ten można publikować bądź rozpowszechniać w całości lub we fragmentach na dowolnym nośniku oraz tworzyć z niego utwory zależne. Szczegółowa licencja dostępna jest pod adresem: http;//creativecommons.org/licenses/by/3.0/pl

3 Spis treści Po co jest ten podręcznik?...5 Czym jest dostępność?...6 Dlaczego warto zajmować się problematyką dostępności?...7 Kto może prowadzić takie szkolenie?...7 Kogo dotyczy dostępność?...8 Kilka słów o e-wykluczeniu...9 Prawny aspekt dostępności informacji i dokumentów elektronicznych...11 Regulacje krajowe:...11 Regulacje międzynarodowe...12 Standaryzacja stron WWW na rzecz poprawy dostępności informacji...14 Zalecenia W3C odrobina teorii...15 Szkolenie uwagi, podpowiedzi, wskazówki...19 Wstęp...19 Cel szkolenia...21 Program szkolenia nr Scenariusz szkolenia Konspekt szkolenia Program szkolenia nr Konspekt szkolenia nr Przykłady ćwiczeń szkoleniowych...45 Słowniczek...49

4 4 Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego

5 Po co jest ten podręcznik? W gronie osób skupionych wokół Fundacji Instytut Rozwoju Regionalnego pojawił się pomysł, by z informacją o dostępności informacji i dokumentów elektronicznych oraz gwarantującą dostępność standaryzacją sieci wyjść poza Internet. W specjalnie zaaranżowanej do tego przestrzeni szkoleniowej informować, przekonywać i umożliwić doświadczanie nierówności w dostępie do informacji. Przyjęto, że szkoleniowcy, zajmujący się różnorodną problematyką, zainteresują się również kwestią dostępności informacji, serwisów WWW, systemów teleinformatycznych i zaczną popularyzować tę wiedzę wśród uczestników szkoleń. Założono, że szkoleniowiec zainteresowany tą tematyką nie musi być informatykiem, wystarczy, że zna temat, zdaje sobie sprawę z nierówności w dostępie do informacji oraz jest przekonany o potrzebie standaryzacji informacji, a tym samym stron WWW i dokumentów elektronicznych, a co za tym idzie uczynienie ich dostępnymi dla każdego. Zrozumiałym jest, że takich szkoleniowców na rynku aktualnie jest niewielu, stąd pomysł opracowania dla nich podręcznika na temat dostępności informacji. Podręcznik, zgodnie z filozofią naszej Fundacji, publikowany jest na tzw. otwartej licencji. Może być wykorzystywany przez każdego, z prawem do swobodnej modyfikacji zaproponowanego scenariusza szkolenia pod warunkiem pozostawienia go na otwartej licencji oraz dalszego publikowania na otwartej licencji. Naszym życzeniem jest, aby podręcznik miał formułę otwartą i rozrastał się o nowe treści merytoryczne i metodykę (scenariusze spotkań, propozycje ćwiczeń). Idea otwartych licencji pozwala wszystkim współtworzyć coś, co służy innym, z zachowaniem prawa twórcy do informacji o nim jako autorze. Podręcznik dla szkoleniowców. Dostępność informacji elektronicznej 5

6 Czym jest dostępność? Dostępność WWW (ang. web accessibility) dziedzina wiedzy z zakresu interakcji człowieka z komputerem, zajmująca się problematyką tworzenia stron internetowych dostępnych dla jak najszerszego grona odbiorców, ze szczególnym uwzględnieniem osób niepełnosprawnych. Dostępność serwisu internetowego oznacza stopień, w jakim może być on postrzegany, rozumiany i przeglądany przez wszystkich użytkowników, niezależnie od ich cech lub upośledzeń, a także niezależnie od właściwości używanego przez nich oprogramowania i sprzętu ( 12 prac webmastera, opracowanie Fundacji Instytut Rozwoju Regionalnego, 2012). Spełnianie wymogów dostępności WWW to takie tworzenie stron, by zapewniały dostęp do informacji i funkcji w nich zawartych wszystkim potencjalnym użytkownikom. Dostępność stron internetowych dotyczy możliwości przeglądania stron przez wszystkich, którzy chcą z nich korzystać, bez dyskryminowania użytkowników, m.in. niewidomych, słabowidzących, głuchych, niedosłyszących, osób mających problemy z posługiwaniem się myszką lub używających mniej popularnego, choć zgodnego ze standardami oprogramowania i sprzętu. Problematyka standaryzacji stron WWW, w aspekcie zagwarantowania dostępności informacji tam zamieszczonych, analizowana i ujednolicana jest od lat przez konsorcjum W3C (World Wide Web Consortium). W3C skupia organizacje pozarządowe, ośrodki naukowe, organy administracji publicznej oraz sektor komercyjny. Misją konsorcjum jest doprowadzenie systemów teleinformatycznych do ich pełnego potencjału. Zajmuje się ono przede wszystkim tworzeniem standardów sieciowych, standardów tworzenia i przesyłu stron WWW standardów, które zapewniają równoprawny dostęp do zasobów Internetu dla wszystkich. W ramach W3C powołano do życia inicjatywę WAI (Web Accessibility Initiative Inicjatywa na rzecz Dostępności Sieci). WAI poświęciło się pracy nad opracowaniem zbioru zasad, według których powinny być tworzone dostępne strony i aplikacje internetowe. Powstał dokument będący po dziś dzień biblią dostępności i stanowiący punkt odniesienia dla wszystkich zajmujących się zagadnieniem dostępności stron internetowych. Dokument ten to WCAG (Web Content Accessibility Guidelines Wytyczne dotyczące dostępności treści internetowych). W związku z rozwojem technologii dokument ma charakter otwarty i prace nad nim trwają nieustannie. W skład zespołu badawczego, który prowadzi badania, wchodzą przedstawiciele największych światowych firm oferujących nowoczesne technologie (m.in. IBM, Microsoft, Adobe, Sony), ośrodków naukowych (m.in. CERN, ETRI, University of Oxford) i organizacji pozarządowych. Obecnie obowiązującą jest wersja WCAG 2.0 z grudnia 2008 roku. Aby ułatwić życie programistom i zachęcić ich do stosowania standardów dostępności przy tworzeniu stron WWW, wydano tzw. listę kontrolną, czyli ujęty w tabelę wykaz zaleceń dotyczących tworzenia dostępnego serwisu WWW. Tym właśnie dokumentem powinni kierować się wszyscy tworzący serwisy internetowe, systemy teleinformatyczne, tak by spełniały standardy dostępności i nie dyskryminowały żadnego użytkownika. Stopień, w jakim serwis WWW czy system teleinformatyczny spełnia standardy dostępności, ujęto w trzech poziomach (tzw. kryteria sukcesu opisane na kolejnych stronach): serwis spełniający standardy na poziomie minimalnym, koniecznym określa się jako poziom A ( musi być ), serwis spełniający standardy na poziomie satysfakcjonującym i zapewniającym pełną dostępność określa się oznaczeniem AA ( powinno być ), serwisy, w których zastosowano wszystkie zalecane rozwiązania i narzędzia określany jest jako poziom AAA ( znakomicie, że jest ). 6 Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego

7 Dlaczego warto zajmować się problematyką dostępności? Problematyka dostępności informacji dotyczy nas wszystkich. Każdy z nas nieświadomie przełamuje bariery dostępności, dotyczące m.in. niewystarczających rozmiarów czcionki, natłoku animacji, kolorowego tła, złego kontrastu, mrugania elementów (blinking) lub błysku (flash), braku napisów w pliku audio-video lub wskazówek, gdzie aktualnie znajdujemy się na stronie WWW. Osoba dotknięta tzw. e-wykluczeniem doda do tego brak sprawności w obsłudze klawiatury czy myszki, obawę przed nowymi technologiami i popełnieniem błędu, a właściwie jego nieodwracalnością. Osoby niepełnosprawne wymienią zapewne jeszcze niemożność wysłuchania treści mówionych, zobaczenia wizualizacji, fotografii, stanowiących podstawę informacji w sieci (pomimo korzystania z programów odczytu ekranu lub innych technologii wspierających), utrudniony dostęp do treści strony WWW lub danych systemu teleinformatycznego ze względu na ich format (treść w formie obrazu dokumentu, kody CAPTHA). W podręczniku prezentujemy problematykę dostępności informacji elektronicznej nie tylko jako obowiązku prawnego, ale także z perspektywy realizacji wartości społecznych oraz korzyści płynących z poszerzenia grona adresatów odbiorców informacji publikowanej w sieci. Dostępność informacji jest jednym z praw człowieka, gwarantowanym przez Konstytucję i regulacje międzynarodowe. Wszelkie ograniczenia dostępności informacji stanowią ograniczenie wolności praw, a tym samym rodzą nierówność społeczną, na co współczesne społeczeństwa obywatelskie nie mogą przystać. Kto może prowadzić takie szkolenie? Włączając się w światowy nurt popularyzacji dostępności informacji, uważamy, że szkolenie może być prowadzone przez każdego, kto jest szkoleniowcem czującym potrzebę propagowania tej wiedzy oraz rozumiejącym trudności, jakie napotykają osoby korzystające Internetu przy poszukiwaniu informacji. Szkoleniowcem może być każdy trener, który, w oparciu o swoją wiedzę i poglądy, podejmie się przekonania uczestników spotkania co do słuszności zaleceń dotyczących dostępności informacji, opracowanych przez społeczność międzynarodową konsorcjum W3C. Stosując struktury prezentacji PAR problem analiza rozwiązanie, każdy, kto dostrzega bariery dostępności informacji, jest gotów sprostać zadaniu. Zadaniem szkoleniowca/edukatora jest popularyzacja problematyki dostępności z wykorzystaniem języka korzyści. Idealnym rozwiązaniem będzie prowadzenie szkolenia przez parę trenerską, w której jednym z trenerów jest osoba niepełnosprawna, np. niewidoma lub niedowidząca. W sytuacji prowadzenia szkolenia samodzielnie przez osobę widzącą, może ona posiłkować się materiałami z dołączonej do podręcznika płyty CD. Zamieściliśmy na niej specjalne programy symulujące świat Internetu widziany przez osoby niewidome oraz odwzorowujące sposób, w jaki niewidomi czytają informacje. Zaproponowany w podręczniku scenariusz szkolenia zawiera gotowe konspekty, które można swobodnie modyfikować (np. dokonując podziału zadań w parze trenerskiej lub dodając nowe treści w ramach dodatkowych modułów, wydłużając szkolenie, np. do dwóch dni, itp.). Podręcznik dla szkoleniowców. Dostępność informacji elektronicznej 7

8 Kogo dotyczy dostępność? Problematyka dostępności informacji i dokumentów elektronicznych dotyczy każdego poszukującego informacji, korzystającego ze swoich praw i wolności w zakresie prawa do wiedzy, informacji i ich dalszego rozpowszechniania. Projektując strony WWW, należy zadbać o to, by treści w nich zawarte były dostępne dla jak największej liczby użytkowników, bez względu na posiadany przez nich sprzęt, oprogramowanie, wiek czy niepełnosprawność. Szeroko popularyzowana standaryzacja stron WWW pozwala uniknąć projektowania kilku wersji zgodnych z różnymi przeglądarkami i wersji mobilnych. Znika również problem dostosowania strony do przeglądania jej przez osoby niepełnosprawne, korzystające z różnych urządzeń. Dostępność informacji łączy się z powiększeniem liczby adresatów oferty, co przedkłada się na wymierne zyski firm czy zmianę pozycji organizacji non-profit i not-for-profit. W tym miejscu warto podkreślić, że Internet adresowany jest do wszystkich, a zatem korzystają z niego również osoby niepełnosprawne z różnymi typami dysfunkcji, które stanowią od 8% do 10% populacji. Dotyczy to między innymi: osób niewidomych bądź niedowidzących, osób mogących mieć problem z postrzeganiem kolorów, korzystających z programów, które odczytują na głos zawartość strony internetowej (screenreadery), osób niepełnosprawnych fizycznie, korzystających z komputera przy pomocy specjalnych urządzeń rozpoznających ruchy gałki ocznej, obsługując go za pomocą ust, języka, bądź tylko i wyłącznie z klawiatury, osób głuchych czy niedosłyszących, osób z niepełnosprawnością intelektualną, które mogą mieć problem z przyswajaniem informacji (kwestia upraszczania komunikatu). Dostępność informacji dotyczy w równym stopniu osób wykluczonych cyfrowo (e -wykluczenie), w wieku podeszłym (50+), osób z niższym lub inaczej ukierunkowanym wykształceniem, obcokrajowców oraz osób korzystających z mobilnych lub mało popularnych przeglądarek. Kolejną grupą są użytkownicy przestarzałego sprzętu czy powolnych łączy internetowych oraz użytkownicy wykorzystujący ultra nowoczesne technologie, np. ipad-y. W związku z uznaniem powszechnego prawa do informacji za oczywistość, opracowane zostały wytyczne dotyczące dostępności, które wychodzą naprzeciw różnorodnym grupom interesu. Ich przestrzeganie umożliwia niemal pełną realizację prawa człowieka do wiedzy. Zaproponowane zasady dostępności informacji zawierają ogólne wytyczne, mierzalne kryteria sukcesu, wymagane i rekomendowane techniki oraz przykłady najczęściej występujących błędów. 8 Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego

9 Kilka słów o e-wykluczeniu E-wykluczenie, inaczej wykluczenie cyfrowe, początkowo definiowano jako podział społeczeństwa ze względu na dostęp lub brak dostępu do Internetu. Obecnie termin rozumiany jest znacznie szerzej, jako: brak dostępu do Internetu, brak fizycznych możliwości zapoznania się z informacją w Internecie, brak dostępnej formy informacji, brak standaryzacji lub konsekwencji w jej stosowaniu, przestarzałe technologie, powolne łącza internetowe, technologie mobilne. Wykluczenie cyfrowe obejmuje: 1. Osoby niepełnosprawne a) Osoby z dysfunkcją wzroku (niewidomi, słabowidzący i głuchoniewidomi) konieczność korzystania ze specjalistycznych technologii adaptujących wyświetlane na ekranie treści w sposób adekwatny do ich percepcji np.: programów odczytu ekranu, syntetycznym głosem oznajmiających treść wyświetlaną na ekranie, programów powiększających, dostosowujących kolorystycznie wybraną część ekranu, linijek i monitorów brajlowskich, prezentujących wyświetlane na ekranie treści w piśmie brajla. b) Osoby niepełnosprawne ruchowo (np. różne porażenia, niedowłady, ale także tzw. niepełnosprawność czasowa, np. złamania) konieczność korzystania tylko i wyłącznie z klawiatury lub ze specjalnych urządzeń wskazujących, zastępujących myszkę i klawiaturę, a umożliwiających np. sterowanie komputerem za pomocą mrugnięć powiek, języka lub tylko jednego palca. c) Osoby niepełnosprawne intelektualnie, osoby z niższym wykształceniem, obcokrajowcy, osoby głuche, dla których język polski jest językiem obcym (językiem naturalnym dla głuchego użytkownika jest polski język migowy PJM) konieczność korzystania z tzw. uproszczonego tekstu. d) Osoby z wadami słuchu (głusi, niedosłyszący) odpowiednia adaptacja materiałów audio-video (napisy, język migowy). 2. Osoby starsze Fakt ten związany jest z następującymi czynnikami, dotykającymi w/w grupy odbiorców: a) brak umiejętności, b) brak świadomości korzyści płynących z dostępu do Internetu, c) obawa przed porażką i konsekwencją błędu, jego nieodwracalnością, d) dolegliwości pojawiające się z wiekiem, przenoszące część seniorów do grupy z punktu Osoby niezamożne i mieszkające poza strefą szerokopasmowego dostępu do Internetu a) osoby, których nie stać na nowoczesne technologie, Podręcznik dla szkoleniowców. Dostępność informacji elektronicznej 9

10 Kilka słów o e-wykluczeniu b) osoby, których nie stać na szerokopasmowy dostęp do Internetu, c) osoby, u których nie jest możliwe podłączenie szerokopasmowego Internetu. 4. Osoby korzystające z mobilnych technologii Do tej grupy zaliczyć należy grupę użytkowników, borykających się z następującymi trudnościami: a) mobilne wersje stron internetowych posiadają ograniczone możliwości w stosunku do pełnych wersji serwisów, b) aplikacje mobilne realizują tylko część możliwości oferowanych przez pełne wersje serwisów internetowych, c) mobilny dostęp do Internetu jest zbyt powolny, d) mobilne technologie wykorzystują tylko najpopularniejsze standardy (np. brak obsługi technologii Flash). Obecnie, gdy większość otaczającego świata posiada wirtualny odpowiednik w Internecie, wykluczenie cyfrowe ma wiele aspektów. Osoby wykluczone nie są w stanie skorzystać z jego następujących wymiarów: społecznego w Internecie kształtują się mody i trendy. Do języka potocznego przechodzą sformułowania używane w Internecie, zrozumiałe tylko dla użytkowników sieci. Utrzymywanie i zawieranie nowych znajomości jest o wiele łatwiejsze w wirtualnym świecie. W migrujących społeczeństwach komunikacja przez Internet jest najtańszą, a często jedyną formą podtrzymywania więzi, również rodzinnych. e-usług bankowość elektroniczna, media internetowe, usługi administracyjne). informacyjnego dostęp do bibliotek elektronicznych, prasy, informacji publicznej, lokalnych komunikatów. zawodowego tysiące ludzi pracuje zdalnie przykładowo w Szwecji około 30%. kulturowego dostęp do muzyki, filmów i książek z całego świata, a także możliwość śledzenia wydarzeń na żywo (koncerty, rozgrywki sportowe). edukacyjnego e-learning, e-podręczniki. 10 Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego

11 Regulacje krajowe: 1. Konstytucja RP Prawny aspekt dostępności informacji i dokumentów elektronicznych Rozdział II WOLNOŚCI, PRAWA I OBOWIĄZKI CZŁOWIEKA I OBYWATELA Artykuł 32 Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Artykuł 54 Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji. Artykuł 61 Obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu. Ograniczenie prawa, o którym mowa w ust. 1 i 2, może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa. Artykuł 69 Osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. 2. Ustawa z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2001 r. nr 112 poz. 1198). 3. Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku migowym i innych środkach komunikowania się (Dz.U. z 2011 r. nr 209 poz. 1243), regulująca zasady korzystania przez jednostki uprawnione z pomocy osób mających wspierać je w kontaktach z instytucjami publicznymi, służbami ratowniczymi i służbą zdrowia oraz zasady finansowania kosztów kształcenia osób uprawnionych do kontaktowania się z instytucjami w imieniu osób głuchoniemych lub kosztów nauki języka migowego. 4. Ustawa z dnia 17 lutego 2005 roku o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz.U. z 2005 r. nr 64 poz. 565). 5. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 maja 2002 roku w sprawie Biuletynu Informacji Publicznej (Dz.U. z 2002 r. nr 67 poz. 619). Podręcznik dla szkoleniowców. Dostępność informacji elektronicznej 11

12 Prawny aspekt dostępności informacji i dokumentów elektronicznych 6. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 2012 roku w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności, minimalnych wymagań dla rejestrów publicznych i wymiany informacji w postaci elektronicznej oraz minimalnych wymagań dla systemów teleinformatycznych (Dz.U nr 0 poz. 526). 19 W systemie teleinformatycznym podmiotu realizującego zadania publiczne służące prezentacji zasobów informacji należy zapewnić spełnienie przez ten system wymagań Web Content Accessibility Guidelines (WCAG 2.0), z uwzględnieniem poziomu AA, określonych w załączniku nr 4 do rozporządzenia. 22 w/w rozporządzenia określa termin realizacji tej wytycznej na nie później niż 3 lata od wejścia w życie rozporządzenia tj. do dnia 1 czerwca 2015 roku. 7. Uchwała Sejmu Rzeczpospolitej Polskiej z 1 sierpnia 1997 roku Karta Osób Niepełnosprawnych (M.P. z 13 sierpnia 1997 roku nr 50 poz. 475). Regulacje międzynarodowe 1. Konwencja ONZ Praw Osób Niepełnosprawnych z 13 grudnia /06 Convention on the Rights of Persons with Disabilities (A/RES/61/106). Polska podpisała Konwencję w marcu 2007 roku. Artykuł 9 Dostępność 1. Aby umożliwić osobom niepełnosprawnym samodzielne funkcjonowanie i pełne uczestnictwo we wszystkich aspektach życia, Państwa Strony podejmą odpowiednie środki w celu zapewnienia osobom niepełnosprawnym, na zasadach równości z innymi osobami, dostępu do środowiska fizycznego, środków transportu, informacji i komunikacji, w tym technologii i systemów informacyjnych i komunikacyjnych, a także do innych urządzeń i usług, powszechnie dostępnych lub powszechnie zapewnianych, zarówno na obszarach miejskich, jak i wiejskich. Środki te, obejmujące rozpoznanie i eliminację przeszkód i barier w zakresie dostępności, stosują się między innymi do: ( ) b) informacji, komunikacji i innych usług, w tym usług elektronicznych i służb ratowniczych. 2. Państwa Strony podejmą również odpowiednie środki w celu: ( ) b) zapewnienia, by instytucje prywatne, które oferują urządzenia i usługi ogólnie dostępne lub powszechnie zapewniane, uwzględniały wszystkie aspekty ich dostępności dla osób niepełnosprawnych. Artykuł 21 Wolność wypowiadania się i wyrażania opinii oraz dostęp do informacji Państwa Strony podejmą wszelkie odpowiednie środki, aby osoby niepełnosprawne mogły korzystać z prawa do wolności wypowiadania się i wyrażania opinii, w tym wolności poszukiwania, otrzymywania i rozpowszechniania informacji i poglądów, na zasadach równości z innymi osobami i poprzez wszelkie 12 Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego

13 formy komunikacji według ich wyboru, zgodnie z definicją zawartą w art. 2 niniejszej Konwencji, między innymi poprzez: ( ) a) dostarczanie osobom niepełnosprawnym informacji przeznaczonych dla ogółu ludzi, w dostępnych dla nich formach i technologiach, odpowiednio do różnych rodzajów niepełnosprawności, na czas i bez dodatkowych kosztów, ( ) Prawny aspekt dostępności informacji i dokumentów elektronicznych c) nakłanianie instytucji prywatnych, które świadczą usługi dla ogółu ludzi, w tym przez Internet, do dostarczania informacji i usług w formie dostępnej i użytecznej dla osób niepełnosprawnych; 2. Europejska Agenda Cyfrowa ((KOM 2010)245) 2.6. Zwiększenie umiejętności wykorzystywania technologii cyfrowych i włączenia społecznego Dostępność i możliwości wykorzystania są również problemem dla niepełnosprawnych Europejczyków. Niwelowanie przepaści cyfrowej może zwiększyć szanse osób z mniej uprzywilejowanych grup społecznych na uczestnictwo w społeczeństwie cyfrowym na równych prawach (w tym na korzystanie z usług, które ich bezpośrednio dotyczą, takich jak e-kształcenie, e-administracja, e-zdrowie), a przez to poprawić ich sytuację poprzez zwiększenie ich szans na rynku pracy. Umiejętność posługiwania się technologiami cyfrowymi jest więc jedną z ośmiu kluczowych kompetencji, które mają fundamentalne znaczenie dla osób funkcjonujących w społeczeństwie opartym na wiedzy. Do porównania: Zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2006/962/WE z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie Usługi cyfrowe sprzyjające włączeniu społecznemu Istnieje również potrzeba wspólnych działań, gwarantujących osobom niepełnosprawnym pełny dostęp do nowych treści elektronicznych. W szczególności publiczne strony internetowe i usługi internetowe w UE, które są ważne dla pełnego uczestnictwa w życiu publicznym, powinny zostać dostosowane do międzynarodowych standardów dostępności stron internetowych. 3. Inicjatywa eeurope i plan działań 2002 Komisji Europejskiej Założono, że wszystkie organizacja publiczne i prywatne powinny zapewnić równy dostęp do informacji, bez dyskryminowania użytkowników, co oznacza, ze strony WWW muszą być dostosowywane również do wymagań osób niepełnosprawnych, dając im dostęp do opublikowanych informacji. Podręcznik dla szkoleniowców. Dostępność informacji elektronicznej 13

14 Standaryzacja stron WWW na rzecz poprawy dostępności informacji Pojęcie standardów sieciowych jest różnie interpretowane, dla jednych spełnia je strona bez tabel, a dla innych strona przechodząca test walidacji. Jednak w obu tych przypadkach musi istnieć zgodność z podstawowymi standardami (HTML, XHTML, XML, CSS, XSLT, DOM, MathML, SVG itd.). Winny być również spełnione ogólnie przyjęte zasady dobrego projektowania. Projekt standardów sieciowych (The Web Standards Project) powstał w 1998 roku. Poprzez zmuszenie największych firm do stosowania określonych standardów, zakończył tzw. wojnę przeglądarek, niosąc ze sobą korzyści zarówno dla właścicieli stron internetowych, jak i wszystkich ich użytkowników. Standardy sieciowe dla różnych ludzi mogą oznaczać coś innego, jednak w rezultacie dotyczą tego samego, czyli przejrzystych, czystych, opartych na Kaskadowych Arkuszach Stylów i semantycznym kodzie XHTML, przyjaznych dla przeglądarek internetowych usług internetowych. Standardy sieciowe oznaczają szybsze ładowanie się plików, kod dostępny dla większej liczby użytkowników i urządzeń (bez konieczności kodowania pod konkretne urządzenie), efektywniejsze utrzymanie strony, a przede wszystkim konkurencyjność na rynku. Konsorcjum W3C, opracowując zasady WCAG (ang. Web Content Accessibility Guidelines) wersja 2.0, wprowadziło zasady standaryzujące projektowanie stron WWW i udostępnianie informacji w wersji elektronicznej w systemach teleinformatycznych. Opracowano cztery zasady ogólne, które stanowią fundament dostępności stron WWW: postrzegalność, funkcjonalność, zrozumiałość i rzetelność. Do zasad opracowano dwanaście wytycznych definiujących podstawowe cele, jakie stoją przed osobami projektującymi strony internetowe, aby ich zawartość była dostępna dla każdego, w tym dla osób niepełnosprawnych. Wytyczne nie są mierzalne, ale stanowią ramy ogólnych założeń, co pozwala zrozumieć kryteria sukcesu oraz ułatwia wdrażanie technik. Kryteria sukcesu aby umożliwić zastosowanie wytycznych WCAG 2.0 tam, gdzie konieczne jest sprawdzenie zgodności z wymaganiami, np. przy opracowaniu specyfikacji projektu strony, w projektowaniu regulacji prawnych oraz w umowach handlowych, dla każdej wytycznej opracowane zostały mierzalne kryteria sukcesu (efektywności). Przewidziano trzy poziomy zgodności: A (najniższy), AA oraz AAA (najwyższy), o czym szerzej w dalszej części tekstu. Techniki wymagane i rekomendowane dla każdej wytycznej oraz kryterium sukcesu opracowano techniki rekomendowane, wybiegające ponad to, co jest wymagane przez dane kryteria sukcesu. Wybrane techniki rekomendowane odnoszą się do barier w dostępności, które nie zostały ujęte w mierzalnych kryteriach sukcesu. Wszystkie poziomy (zasady, wytyczne, kryteria sukcesu, techniki wymagane i rekomendowane) uzupełniają się wzajemnie, dostarczając wskazówek dotyczących sposobów projektowania dostępnej zawartości stron internetowych. Podkreślić należy fakt, iż zawartość, która uplasowana jest na najwyższym (AAA) poziomie zgodności, nie będzie dostępna dla osób ze wszystkimi rodzajami i stopniami niepełnosprawności, przy problemach z uczeniem się oraz zrozumieniem języka. 14 Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego

15 Standaryzacja stron WWW na rzecz poprawy dostępności informacji Zalecenia W3C odrobina teorii Według zaleceń WCAG 2.0 dostępna strona WWW powinna być: 1. Postrzegalna, czyli możliwa do odczytania przez każdą odwiedzającą ją osobę, bez względu na posiadaną przez nią przeglądarkę graficzną czy tekstową. Szczególnie należy zwrócić uwagę na wykorzystanie kolorów podczas projektowania stron oraz pamiętać o odpowiednikach tekstowych do każdego zamieszczonego obrazka (podpis i opis). 2. Łatwa w obsłudze (funkcjonalność), by interfejs strony był dostępny dla każdego (m. in. używanie prawdziwych odnośników, a nie tzw. pseudo linków, które wykonują część kodu JavaScript należy w tym wypadku pomyśleć o osobach, które używają przeglądarek nie obsługujących języka Java). Łatwość w nawigacji można uzyskać poprzez umieszczenie na stronie elementów, które ułatwią poruszanie się po niej i pozwolą szybciej orientować w dostępnych na niej treściach. Podstawą każdej strony jest określenie jej struktury poprzez użycie prawdziwych tagów, nagłówków kolejnych poziomów <h1>, <h2>, <h3>, co pozwala na odpowiednie zinterpretowanie jej struktury, m.in. przez programy udźwiękawiające. Znacznym ułatwieniem jest również umieszczenie tytułów przy zamieszczonych na naszej stronie linkach, dzięki czemu korzystający ze strony orientuje się, dokąd link prowadzi, jeszcze zanim na niego kliknie. Należy również pamiętać, by nie wymuszać otwierania się linków w nowych oknach przeglądarki. Decyzję w tym zakresie należy pozostawić użytkownikowi. Obecność menu nawigacyjnego, pozwalającego użytkownikowi zorientować się, gdzie aktualnie znajduje się na stronie (pomagają w tym tzw. okruszki breadcrumps ), niewątpliwie należy uznać za pożyteczne. 3. Zrozumiała. Zarówno zawarte w niej treści, jak i sam sposób poruszania się po niej powinny być jak najbardziej przystępne. Już na wstępie musimy poinformować zarówno użytkownika, jak i jego oprogramowanie o wykorzystanym przez nas języku. 4. Solidna (rzetelność). Projektując stronę z wykorzystaniem technologii i obowiązujących standardów, zapewnimy jej współdziałania z aktualnymi i przyszłymi przeglądarkami, technikami wspomagającymi dostęp. Wytyczne WCAG 2.0 podają tzw. punkty kontrolne, z których każdy ma swój priorytet. Priorytet 1 oznacza, że twórca stron internetowych musi spełnić wskazane tam wymogi, gdyż w przeciwnym wypadku jedna lub więcej grup użytkowników nie będzie mogła uzyskać dostępu do informacji w dokumencie prezentowanym online. Priorytet 2 oznacza, że twórca stron internetowych powinien spełnić wskazane tam wymogi, gdyż w przeciwnym razie jedna lub więcej grup napotka trudności w dostępie do dokumentu. Priorytet 3 oznacza, że twórcy stron internetowych mogą stosować się do założeń tego punktu kontrolnego, gdyż w przeciwnym razie jedna lub więcej grup użytkowników może mieć pewne kłopoty z dostępem do zawartych w dokumencie informacji. W oparciu o prezentowane wytyczne i wynikające z nich zalecenia możemy zapewnić użytkownikom dostęp do dokumentów elektronicznych, grafiki, materiałów audio i video. Pełna lista zaleceń znajduje się w dokumencie WCAG 2.0, którego polskie tłumaczenie zamieszczono na płycie CD dołączonej do podręcznika. Wybrane zasady prezentujemy poniżej. 1. Zapewnij właściwe odpowiedniki dla zawartości dźwiękowej i wizualnej Ważne jest zapewnienie tekstowego odpowiednika dla zawartych na stronie treści nietekstowych (obrazy, ścieżki dźwiękowe, audio-video), co umożliwi przeglądanie naszej witryny osobom korzystającym z przeglądarek tekstowych i programów udźwiękawiających oraz osobom, które wyłączyły pobieranie grafiki w związku z ograniczonym transferem danych, korzystaniem z dostępu Podręcznik dla szkoleniowców. Dostępność informacji elektronicznej 15

16 Standaryzacja stron WWW na rzecz poprawy dostępności informacji do Internetu przez sieć komórkową itp. Zalecenie obejmuje opis alternatywny i podpis do grafiki, teksty do nagrań audio-video, w tym napisy intrajęzykowe. Wszelkie grafiki służące do dekoracji lub pozycjonowania elementów na stronie powinny być oznaczone artybutem alt, tak by były ignorowane podczas przetwarzania. 2. Nie przekazuj informacji samym tylko kolorem Projektując stronę WWW, powinniśmy upewnić się, czy zachowaliśmy odpowiedni kontrast pomiędzy kolorami tła i elementu umieszczonego na stronie oraz że treści zawarte na naszej stronie są zrozumiałe również w przypadku nieużywania kolorów. Sytuacja taka może mieć miejsce w przypadku ludzi niepotrafiących ich rozróżniać, osób słabowidzących. Zaprojektowane zostały narzędzia pozwalające ocenić kontrast na stronie WWW i jego zgodność z obowiązującymi standardami, np.: Dodatkowo, oprócz koloru zastosować możemy inny wyróżnik w kodzie strony (nagłówki) lub typograficzny (pochylenie czcionek, podkreślenie). 3. Przedstaw się, jakim językiem mówisz Za pomocą odpowiednich znaczników lub nagłówków, na początku dokumentu należy wskazać główny język, w jakim jest on napisany oraz zaznaczyć wszelkie jego zmiany, aby programy udźwiękawiające mogły automatycznie przełączyć się na inny język oraz by strona była bardziej dostępna dla użytkowników wielojęzycznych. Użyte w dokumentach znaczniki określające język ułatwiają wyszukiwarkom odnalezienie szukanych słów, zwiększając jednocześnie czytelność strony WWW. Błędnie stosowane oznaczenia języka mogą utrudnić lub uniemożliwić działanie translatorom językowym. 4. Używając nowszych technik, zadbaj o czytelność w starszych przeglądarkach O dostępności strony WWW mówimy, gdy jest ona wyświetlana z zachowaniem funkcjonalności w różnych przeglądarkach oraz na różnych urządzeniach. Projektując stronę, należy zadbać o to, by przy wyłączeniu funkcji graficznej strony tekst pozostawał łatwy do nawigowania dla użytkowników z dysfunkcją wzroku, korzystających z programów czytających strony i powiększających jej elementy (dotyczy to arkuszy stylów, skryptów bądź apletów). 5. Zapewnij użytkownikowi kontrolę nad zmieniającą się w czasie zawartością Należy unikać animowanych przycisków, przesuwających się tekstów itp., chyba że istnieje możliwość ich zatrzymania lub wstrzymania. Stronę mogą odwiedzić osoby mające problemy poznawcze lub wzrokowe, kłopoty z odczytaniem poruszającego się tekstu, który dodatkowo będzie niepotrzebnie rozpraszał uwagę. Często nie ma możliwości odtworzenia takiego tekstu przez specjalistyczne oprogramowanie wspomagające 1. 1 Technologie asystujące (wspomagające) oferują alternatywny sposób prezentacji treści (np. mowa syntetyczna lub powiększenie obrazu), alternatywne sposoby wprowadzania danych (np. za pomocą głosu), dodatkowe mechanizmy nawigacji i orientacji oraz transformacji treści. Technologie asystujące skierowane są do osób z konkretnymi rodzajami niepełnosprawności, dzięki czemu wsparcie jest wyspecjalizowane i ukierunkowane na użytkownika z konkretnymi potrzebami. Przykłady: 1. Powiększalniki ekranu i inne programy wspomagające czytanie wzrokowe, oferujące poprawę czytelności wyświetlanego tekstu i obrazów. 2. Czytniki ekranu używane przez osoby niewidome do odczytu treści tekstowych za pomocą mowy syntetycznej lub brajla. 3. Syntezatory mowy przekształcające tekstu w mowę syntetyczną. 4. Programy rozpoznające mowę, używane przez niektóre osoby niepełnosprawne fizycznie. 5. Specjalne klawiatury symulujące standardową klawiaturę. 6. Specjalne wskaźniki symulujące kursor myszy i naciskania przycisków (tłumaczenie własne WCAG 2.0). 16 Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego

17 Wykorzystanie efektów migotania lub błyskania może również wywoływać u chorych ataki epilepsji. WCAG odradza stosowanie rozwiązań, które powodują zmiany w treści bez świadomego udziału użytkownika. Przykładem jest zmiana zawartości formularza pod wpływem umieszczenia nad jakimś obiektem kursora myszy lub wpisania wartości w polu edycyjnym. Dodatkowo nie zaleca się stosowania tzw. wygasających sesji, wyświetlania informacji przez tylko przez określony czas lub odliczanie do końca. Użytkownicy pracują w różnym tempie i nie zawsze zdążą z wykonaniem zadań w przyznanym limicie czasu. 6. Projektuj stronę w sposób niezależny od sprzętu i tak jakby nie wynaleziono myszki Dostęp do serwisu powinien być niezależny od urządzenia. Powinniśmy użyć metod, które zapewnią aktywację elementów strony przy użyciu dowolnego urządzenia wejściowego lub wyjściowego. Ważniejsze odnośniki bądź pola formularza powinny mieć przypisane skróty klawiszowe Access key. Nawigowanie po treści, wypełnianie formularzy, odtwarzanie filmów wszystko to powinno dostępne z poziomu klawiatury. Za szczególny błąd należy uznać sytuację, gdy kursor zostanie uwięziony w jakimś miejscu i nie da się go przesuwać dalej. Nie każdy użytkownik chce i może używać myszy. 7. Zapewnij przejrzyste mechanizmy nawigacji Strona powinna zawierać informacje o ogólnej budowie strony, m.in. spis treści, paski nawigacyjne bądź mapę strony, które ułatwią orientację na stronie i pomogą szybciej odnaleźć. Wykorzystane na stronie odnośniki powinny być przejrzyście określone, a ich tekst powinien być zwięzły i zachowywać właściwe znaczenie. Odnośniki, które są ze sobą powiązane w jakiś sposób, należy pogrupować, natomiast wykorzystane na stronie funkcje przeszukiwania muszą uwzględniać umiejętności i potrzeby użytkowników. Złą praktyką są wyszukiwarki na stronach Biuletynów Informacji Publicznej, które nie reagują na wyrażenia tylko na pojedyncze słowa, jako wynik podają nawet po kilkadziesiąt odnośników niezwiązanych z poszukiwana treścią. 8. Upewnij się, że dokumenty są przejrzyste i proste Standaryzacja stron WWW na rzecz poprawy dostępności informacji Powinniśmy pamiętać o używaniu jak najbardziej przejrzystego i zrozumiałego języka, a w razie potrzeby wzbogacać tekst, m.in. grafiką czy audio-video, z zachowaniem zasady opisanej w pkt 1, i pod warunkiem, że pomoże to przyswoić informacje. Należy sobie zdawać sprawę, że ze strony korzystały będą również osoby z zaburzeniami poznawczymi, mające trudności w uczeniu się lub problemy z czytaniem. Więcej wskazówek w materiale 12 prac webmastera, zamieszczonym na płycie CD dołączonej do podręcznika. Wykorzystując do tworzenia stron i udostępniania informacji, w tym dokumentów elektronicznych, zalecenia W3C, sprawiamy, że ich zawartość jest dostępna dla większej liczby ludzi, za pośrednictwem szerszego asortymentu oprogramowania i sprzętu. Odwrotny efekt otrzymamy, stosując technologie licencjonowane, związane z konkretnym producentem, co uniemożliwia dostęp do zawartości ludziom niekorzystającym z tej technologii. Dla każdej wytycznej WCAG 2.0, o czym już wspominaliśmy, opracowane zostały mierzalne kryteria sukcesu (efektywności), tzw. stopnie. Strony internetowe zgodne z wytycznymi dotyczącymi dostępności oznacza się jednym z trzech stopni zgodności: Stopień zgodności A, który oznacza, że spełnione zostały wszystkie założenia punktów kontrolnych o priorytecie 1. Stopień zgodności AA (Double-A), który oznacza, że spełnione zostały wszystkie założenia punktów kontrolnych o priorytetach 1 i 2. Podręcznik dla szkoleniowców. Dostępność informacji elektronicznej 17

18 Standaryzacja stron WWW na rzecz poprawy dostępności informacji Stopień zgodności AAA (Triple-A) oznaczający, że zostały spełnione wszystkie założenia punktów kontrolnych o priorytetach 1, 2 i 3. Przykładowo rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności dla publicznych systemów teleinformatycznych uznało za satysfakcjonujący poziom Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego

19 Szkolenie uwagi, podpowiedzi, wskazówki Wstęp W podręczniku zaprezentowany został program szkolenia świadomościowego, adresowanego do każdego, kto interesuje się problematyką budowania stron WWW, prawami człowieka w zakresie dostępności informacji, redaktorów serwisów informacyjnych, blogerów, działaczy pozarządowych, dziennikarzy, pracowników sektora rządowego, samorządowego oraz biznesu, czyli osób mających styczność z publikacją informacji w wersji elektronicznej. Szkolenie Dostępność informacji i dokumentów elektronicznych jest warsztatem opierającym się na pracy na postawach. Chcemy, by osoby uczestniczące w szkoleniu doświadczyły, a poprzez to uświadomiły sobie trudności napotykane przez osoby korzystające z Internetu, z dokumentów elektronicznych opublikowanych w serwisach WWW. W szkoleniu ważne jest emocjonalne zaangażowanie uczestników, wykazanie osobistych korzyści ze zwiększenia albo zapewnienia pełnej dostępności informacji. Dlatego istotne jest umiejętne zaprezentowanie grupy, której dotyczy e-wykluczenie. Ważne jest danie przestrzeni na doświadczenie ograniczenia dostępności oraz doświadczenia przełamania takiej bariery. Zaproponowany w niniejszym podręczniku program szkolenia, stawia przed prowadzącym zadanie pokazania związków problematyki technicznej publikacji informacji w serwisach WWW oraz w systemach teleinformatycznych z ich dostępnością dla każdego, ze szczególnym naciskiem na dostęp dla osób z wybranymi ograniczeniami zdrowotnymi itp. Popularyzowane w ramach warsztatu standardy sieciowe stanowią odpowiedź na zdiagnozowane potrzeby i problemy w korzystaniu z serwisów WWW, systemów teleinformatycznych i dostępności informacji w nich zawartych. Prowadzenie szkoleń z dostępności informacji publikowanej w serwisach WWW oraz dostępności dokumentów elektronicznych to rozwojowe przedsięwzięcie. Tego typu tematykę możemy swobodnie wplatać w szkolenia, w których się specjalizujemy i które prowadzimy na co dzień. Prawdą jest, że wszyscy odpowiadamy za dostępność informacji. Materiały opracowywane i udostępniane przez trenerów podczas szkoleń powinny spełniać standard dostępności dla wszystkich. Prowadząc szkolenie z tej tematyki, należy zadbać o to, by elektroniczne wersje materiałów były odczytywalne przez screenreadery, slajdy prezentacji dostępne w wersji do odczytania przez osoby słabowidzące, zaś materiały graficzne opatrzone podpisami i opisem. Zachęcamy do twórczego eksperymentowania z zaprezentowanym programem szkolenia i łączenia popularyzowanych w nim treści z innymi wartkimi tematami warsztatów. Dodatkowo, na końcu podręcznika zaproponowaliśmy kilka ćwiczeń, pozwalających uczestnikom szkolenia doświadczyć wykluczenia, ograniczenia dostępu z propozycją równoczesnego doświadczenia przełamania bariery, względnie wyjaśnienia, jak takie przeszkody można sprawnie pokonać. Szkolenie składa się z sześciu modułów. Moduł nr 1 Wstęp Służy zintegrowaniu uczestników, przełamaniu lodów, zbudowaniu atmosfery zaufania i poczucia bezpieczeństwa, co pozwala uczestnikom aktywnie, bez obaw uczestniczyć w ćwiczeniach. Tworzy się platforma do wymiany myśli, doświadczeń i generowania rozwiązań. Przedstawianie się, przebiegające z wykorzystaniem wylosowanych wyrazów, odwołujących się do problematyki szkolenia, pozwala Podręcznik dla szkoleniowców. Dostępność informacji elektronicznej 19

20 Szkolenie uwagi, podpowiedzi, wskazówki uczestnikom już na etapie integracji wejść w temat dostępności. Osiągnięciu maksymalnych korzyści z udziału w szkoleniu sprzyja również zakontraktowanie treści szkolenia, celów, oczekiwań i zasad pracy. Moduł nr 2 Dostępność informacji Realizacja celu szkolenia na trzech poziomach: wiedza, umiejętności i postawy. Energizer pozwala uczestnikom na oderwanie się od problematyki szkolenia, daje tzw. oddech i nową energię do pracy. Ćwiczenia powalają doświadczyć barier dostępności oraz wypracować sposób na ich przełamanie. Moduł nr 3 Prawne aspekty dostępności stron internetowych Realizacja celu szkolenia na poziomie: wiedza. Prezentacja wiedzy z wykorzystaniem wykładu i dyskusji. Dyskusja umożliwia uczestnikom na projektowanie zastosowania wiedzy w praktyce oraz pozwala odnieść się do doświadczenia, przykładów z życia. Moduł nr 4 Standaryzacja stron WWW Realizacja celu szkolenia na trzech poziomach: wiedza, umiejętności i postawy. Dla szkolenia nr 1 moduł realizowany jest jako prezentacja zasad z przykładami bariery i sposobu jej przełamania dzięki stosowaniu wytycznych. Dla szkolenia nr 2 to moment kluczowy. Uczestnicy zapoznają się z wytycznymi krok po kroku, generują przykłady na ich zastosowanie. Metody: prezentacja, demonstracja, wykład, dyskusja. Moduł nr 5 Jak szybko sprawdzić, czy serwis jest dostępny? Realizacja celu szkolenia na dwóch poziomach: wiedza, umiejętności. Prezentacja narzędzi do walidacji stron WWW oceny spełnienia zasad dostępności. Demonstracja dobrej i złej praktyki. Możliwość doświadczenia pracy z walidatorem, wymiany poglądów. Moduł nr 6 Podsumowanie i zakończenie Przed zakończeniem spotkania proponujemy odwołać się do zebranych w Module 1 oczekiwań i przedstawionych obaw. Podsumowujemy treści szkoleniowe. Dopytujemy o poziom satysfakcji. Uczestnicy: Szkolenie nr 1: adresowane jest do osób zainteresowanych tematyką informacji i dostępności, osób odpowiedzialnych za publikację informacji, w tym dokumentów w wersji elektronicznej, jak również do osób, które wytwarzają informacje i publikują ją za pomocą systemów teleinformatycznych, stron WWW, przy czym nie odpowiadają za techniczny aspekt publikacji. Szkolenie nr 2: adresowane jest do osób projektujących systemy teleinformatyczne, strony WWW, odpowiedzialnych za techniczny aspekt publikacji informacji, w tym dokumentów w wersji elektronicznej. Liczebność zaleca się szkolenie dla grup do 15 uczestników. Instrukcje do ćwiczeń wskazówki ogólne Powinno się używać prostego języka i zwięzłej formy. Należy określić cel ćwiczenia, sposób realizacji zadania, opis działania, dostępne pomoce oraz limit czasu. Przy realizacji ćwiczeń ważna jest umiejętność aktywnego i efektywnego słuchania z wykorzystaniem parafrazy. 20 Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego

Dostępność w rozumieniu ustawy o języku migowym i innych środkach komunikowania się

Dostępność w rozumieniu ustawy o języku migowym i innych środkach komunikowania się Dostępność w rozumieniu ustawy o języku migowym i innych środkach komunikowania się Jacek Zadrożny informaton.pl Warszawa, dn. 8 kwietnia 2013 r. Przez środki wspierające komunikowanie się należy rozumieć

Bardziej szczegółowo

Usługa Utilitia Korzystanie z Internetu przez Osoby Niepełnosprawne. Piotr Witek Utilitia.pl Kraków, 16 Lipca 2013 r.

Usługa Utilitia Korzystanie z Internetu przez Osoby Niepełnosprawne. Piotr Witek Utilitia.pl Kraków, 16 Lipca 2013 r. Usługa Utilitia Korzystanie z Internetu przez Osoby Niepełnosprawne Piotr Witek Utilitia.pl Kraków, 16 Lipca 2013 r. 1 Dostępność Informacji Dostępność informacji oznacza możliwość korzystania z treści

Bardziej szczegółowo

Dostępne e-podręczniki

Dostępne e-podręczniki Warszawa, 19 czerwca 2013 r. Dostępne e-podręczniki Szkolenie dla partnerów merytorycznych projektu e-podręczniki Mikołaj Rotnicki i Piotr Witek Forum Dostępnej Cyberprzestrzeni www.fdc.org.pl Ten utwór

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1. Szczegółowe założenia funkcjonalne i techniczne projektu. Projekt przewiduje realizację następujących zadań:

Załącznik nr 1. Szczegółowe założenia funkcjonalne i techniczne projektu. Projekt przewiduje realizację następujących zadań: Załącznik nr 1. Szczegółowe założenia funkcjonalne i techniczne projektu Projekt przewiduje realizację następujących zadań: 1. Dostosowanie strony BIP Miasta i Gminy Swarzędz do potrzeb osób niepełnosprawnych

Bardziej szczegółowo

Prawne obowiązki w zakresie udostępniania informacji spoczywające na barkach samorządów lokalnych i jednostkach administracji publicznej

Prawne obowiązki w zakresie udostępniania informacji spoczywające na barkach samorządów lokalnych i jednostkach administracji publicznej Prawne obowiązki w zakresie udostępniania informacji spoczywające na barkach samorządów lokalnych i jednostkach administracji publicznej Konferencja Miasta w Internecie Gdańsk, 30.05-01.06.2012 r. Jacek

Bardziej szczegółowo

14.09.2012 Przemysław Marcinkowski Fundacja Widzialni. Budowa dostępnej strony www placówek publicznych

14.09.2012 Przemysław Marcinkowski Fundacja Widzialni. Budowa dostępnej strony www placówek publicznych 14.09.2012 Przemysław Marcinkowski Fundacja Widzialni Budowa dostępnej strony www placówek publicznych Dostępność stron internetowych Accessibility (A11y) Kto jest narażony na wykluczenie cyfrowe? niewidomi,

Bardziej szczegółowo

Dostępne e-podręczniki

Dostępne e-podręczniki Dostępne e-podręczniki Szkolenie dla partnerów merytorycznych projektu e-podręczniki Jacek Zadrożny i Mikołaj Rotnicki Forum Dostępnej Cyberprzestrzeni www.fdc.org.pl Łódź, 13 kwietnia 2013 r. Dostępność

Bardziej szczegółowo

Jak projektować dostępne strony

Jak projektować dostępne strony Jak projektować dostępne strony Przemysław Marcinkowski e-mail: przemek@iart.com.pl Plan prezentacji 1. Dlaczego powstał dokument WCAG? 2. Priorytety 3. Tworzenie tekstów 4. Linki 5. Nawigacja 6. Grafika

Bardziej szczegółowo

Tekstowe alternatywy:

Tekstowe alternatywy: Lista wymagań WCAG jakie należy spełnić na potrzeby poziomu A. Jest to lista opisująca tylko wymagania, bez szczegółowych zaleceń, w jaki sposób należy te wymagania spełnić. Część technik, dzięki którym

Bardziej szczegółowo

W ramach realizacji zamówienia Wykonawca będzie świadczył usługi w zakresie m.in:

W ramach realizacji zamówienia Wykonawca będzie świadczył usługi w zakresie m.in: Załącznik nr 1 do zaproszenia do złożenia oferty IP. 2611.19.2015 Opis przedmiotu zamówienia: Modernizacja serwisów internetowych Rady Infrastruktury Informacji Przestrzennej oraz Komisji Standaryzacji

Bardziej szczegółowo

w ramach projektu pn. Szkoła bez barier. jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

w ramach projektu pn. Szkoła bez barier. jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ED.042.12.2014 Częstochowa, 18.08.2014 r. Zmiana zapytania ofertowego ( wartość do 30 000 ) Dot. usługi przeprowadzenia audytu dostępności oraz przystosowania stron internetowych do potrzeb uczniów i uczennic

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja techniczno-użytkowa Serwis internetowy www.art-dom.cba.pl

Dokumentacja techniczno-użytkowa Serwis internetowy www.art-dom.cba.pl Dokumentacja techniczno-użytkowa Serwis internetowy www.art-dom.cba.pl Projekt i wykonanie Dominika Marzec dominika.marzec@poczta.fm Spis treści 1. Charakterystyka ogólna... 3 2. Domena i hosting... 3

Bardziej szczegółowo

adres biura: kontakt: e-mail: www: Koalicja organizacji pozarządowych rozpoczyna 20 listopada 2015 roku akcję

adres biura: kontakt: e-mail: www: Koalicja organizacji pozarządowych rozpoczyna 20 listopada 2015 roku akcję b.pilitowski@ Koalicja organizacji pozarządowych rozpoczyna 20 listopada 2015 roku akcję społeczną Mam to w BIPie! w odpowiedzi na problem umieszczania na stronach internetowych instytucji publicznych

Bardziej szczegółowo

AUDYT DOSTĘPNOŚCI STRONY INTERNETOWEJ

AUDYT DOSTĘPNOŚCI STRONY INTERNETOWEJ Poznań, 2012-10-04 AUDYT DOSTĘPNOŚCI STRONY INTERNETOWEJ NAZWA ADRES STRONY ILOŚĆ BŁĘDÓW WCAG 33 ILOŚĆ OSTRZEŻEŃ WCAG 3 TYP DOKUMENTU UŻYTY FORMAT (X)HTML JĘZYK OWANIE STRONY Urząd Marszałkowski Województwa

Bardziej szczegółowo

2 Podstawy tworzenia stron internetowych

2 Podstawy tworzenia stron internetowych 2 Podstawy tworzenia stron internetowych 2.1. HTML5 i struktura dokumentu Podstawą działania wszystkich stron internetowych jest język HTML (Hypertext Markup Language) hipertekstowy język znaczników. Dokument

Bardziej szczegółowo

Serwisy internetowe administracji publicznej. Jak je przygotować i prowadzić, by były dostępne dla każdego?

Serwisy internetowe administracji publicznej. Jak je przygotować i prowadzić, by były dostępne dla każdego? Serwisy internetowe administracji publicznej Jak je przygotować i prowadzić, by były dostępne dla każdego? Dostępne multimedia to możliwe! Monika Szczygielska Fundacja Widzialni Grafiki dostępne dla niewidomych

Bardziej szczegółowo

Dostępność stron www dla osób niepełnosprawnych

Dostępność stron www dla osób niepełnosprawnych RCL 19 marca 2013 Dostępność stron www dla osób niepełnosprawnych Prowadzenie: Adam Pietrasiewicz i Mateusz Ciborowski Akces Lab Czas trwania prezentacji ok. 1,5 godziny PROGRAM PREZENTACJI Czym jest dostępność

Bardziej szczegółowo

Poziom dostępności: AAA

Poziom dostępności: AAA Poziom dostępności: AAA Zasada nr 1: Postrzegalność informacje oraz komponenty interfejsu użytkownika muszą być przedstawione użytkownikom w sposób dostępny dla ich zmysłów. Wytyczna 1.2 Media zmienne

Bardziej szczegółowo

15 ZALECEŃ dla dostępności serwisów internetowych i dokumentów

15 ZALECEŃ dla dostępności serwisów internetowych i dokumentów Zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 2012 r. w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności, minimalnych wymagań dla rejestrów publicznych i wymiany informacji w postaci elektronicznej

Bardziej szczegółowo

Sylabus modułu e-urzędnik

Sylabus modułu e-urzędnik Sylabus modułu e-urzędnik Wymagania konieczne: Zakłada się, że przystępując do egzaminu modułu e-urzędnik, zdający będzie miał opanowany blok umiejętności i wiadomości podstawowych w zakresie zgodnym z

Bardziej szczegółowo

Numer obszaru: 7 Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu różnych przedmiotów. w nauczaniu wczesnoszkolnym

Numer obszaru: 7 Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu różnych przedmiotów. w nauczaniu wczesnoszkolnym Numer obszaru: 7 Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu różnych przedmiotów Temat szkolenia: Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu wczesnoszkolnym

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne z informatyki dla klasy szóstej szkoły podstawowej. Dział Zagadnienia Wymagania podstawowe Wymagania ponadpodstawowe Arkusz kalkulacyjny (Microsoft Excel i OpenOffice) Uruchomienie

Bardziej szczegółowo

80-842 Gdańsk, ul. Osiek 11/12, tel./fax (58) 305-80-60, 305-80-61, www.gfo.pl gfo@gfo.pl

80-842 Gdańsk, ul. Osiek 11/12, tel./fax (58) 305-80-60, 305-80-61, www.gfo.pl gfo@gfo.pl EDUKACJA OBYWATELSKA PODSTAWĄ ROZWOJU DEMOKRACJI OBYWATELSKIEJ Prawa człowieka stanowią ważne źródło inspiracji dla programów zajęć edukacji obywatelskiej. Pozwalają one na wprowadzenie nowych treści,

Bardziej szczegółowo

Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint

Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint Tworzenie prezentacji w MS PowerPoint Program PowerPoint dostarczany jest w pakiecie Office i daje nam możliwość stworzenia prezentacji oraz uatrakcyjnienia materiału, który chcemy przedstawić. Prezentacje

Bardziej szczegółowo

Słowa kluczowe Sterowanie klawiaturą, klawiatura, klawisze funkcyjne, przesuwanie obiektów ekranowych, wydawanie poleceń za pomocą klawiatury

Słowa kluczowe Sterowanie klawiaturą, klawiatura, klawisze funkcyjne, przesuwanie obiektów ekranowych, wydawanie poleceń za pomocą klawiatury Obsługa za pomocą klawiatury Różnego typu interfejsy wykorzystują różne metody reagowania i wydawania poleceń przez użytkownika. W środowisku graficznym najpopularniejsza jest niewątpliwie mysz i inne

Bardziej szczegółowo

Pytanie: Odpowiedź: Pytanie: Odpowiedź: . Pytanie: Odpowiedź: Pytanie: element multimedialny lub interaktywny Odpowiedź: Pytanie:

Pytanie: Odpowiedź: Pytanie: Odpowiedź: . Pytanie: Odpowiedź: Pytanie: element multimedialny lub interaktywny Odpowiedź: Pytanie: W pozycji Dodatkowe informacje pkt. 1 a) czytamy: przygotowanie elektronicznej (edytowalnej) wersji dokumentu, stanowiącego podział treści na ekrany zgodnie z treściami kształcenia dostarczonymi od Zamawiającego

Bardziej szczegółowo

Fundusze Europejskie bez barier. Usprawnienia dla osób z niepełnosprawnością

Fundusze Europejskie bez barier. Usprawnienia dla osób z niepełnosprawnością Fundusze Europejskie bez barier Usprawnienia dla osób z niepełnosprawnością Dostępne Fundusze Europejskie Osoby z niepełnosprawnościami stanowią ok. 12 proc. mieszkańców Polski. Osoby z niepełnosprawnością

Bardziej szczegółowo

Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole

Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole Temat szkolenia: Gryfikacja i inne innowacyjne metody

Bardziej szczegółowo

INTERFEJS DLA OSÓB Z DYSFUNKCJĄ WZROKU

INTERFEJS DLA OSÓB Z DYSFUNKCJĄ WZROKU INTERFEJS DLA OSÓB Z DYSFUNKCJĄ WZROKU Model kognitywny i przykład dobrej praktyki pod redakcją Izabeli Gatkowskiej, Wiesława Lubaszewskiego Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego INTERFEJS DLA OSÓB

Bardziej szczegółowo

Komisja Kultury i Edukacji. dla Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów

Komisja Kultury i Edukacji. dla Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Kultury i Edukacji 14.6.2013 2012/0340(COD) PROJEKT OPINII Komisji Kultury i Edukacji dla Komisji Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów w sprawie wniosku dotyczącego

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z informatyki

Przedmiotowy system oceniania z informatyki Przedmiotowy system oceniania z informatyki Przedmiotowy system oceniania został skonstruowany w oparciu o następujące dokumenty: Rozporządzenie MEN z dnia 7 września 2004 roku w sprawie zasad oceniania,

Bardziej szczegółowo

13. Plan rozwoju programu Cyfrowa Przyszłość

13. Plan rozwoju programu Cyfrowa Przyszłość 13. Jarosław Lipszyc współpraca: Katarzyna Sawko Projekt Cyfrowa przyszłość jest realizowany przez Fundację Nowoczesna Polska od października 2011. Jednym z celów projektu, zrealizowanym w pierwszym etapie

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA SYSTEMU BIP

INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA SYSTEMU BIP INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA SYSTEMU BIP REGIONALNY SYSTEM BIULETYNÓW INFORMACJI PUBLICZNEJ ORAZ CYFROWY URZĄD DLA URZĘDU MARSZAŁKOWSKIEGO WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO Gdynia, maj 2013 Metryka Nazwa projektu Dostarczenie

Bardziej szczegółowo

Fundusze Europejskie bez barier. Usprawnienia dla osób z niepełnosprawnością

Fundusze Europejskie bez barier. Usprawnienia dla osób z niepełnosprawnością Fundusze Europejskie bez barier Usprawnienia dla osób z niepełnosprawnością Dostępne Fundusze Europejskie Prawo dostępu Osoby z niepełnosprawnościami stanowią ok. 12 proc. mieszkańców Polski. Osoby z niepełnosprawnością

Bardziej szczegółowo

Oprogramowanie specjalistyczne

Oprogramowanie specjalistyczne Oprogramowanie specjalistyczne Syntezatory mowy 1. Loquendo programowy syntezator mowy. interfejs komunikacyjny SAPI 5. system operacyjny MS Windows XP, Windows Vista i Windows 7. obsługuje 32- i 64-bitowe

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 9 kwietnia 2014 r. Poz. 464 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI 1) z dnia 26 marca 2014 r.

Warszawa, dnia 9 kwietnia 2014 r. Poz. 464 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI 1) z dnia 26 marca 2014 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 9 kwietnia 2014 r. Poz. 464 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI 1) z dnia 26 marca 2014 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących

Bardziej szczegółowo

Numer i nazwa obszaru: 6 Portale społecznościowe jako narzędzie pracy grupowej. Temat szkolenia:

Numer i nazwa obszaru: 6 Portale społecznościowe jako narzędzie pracy grupowej. Temat szkolenia: Numer i nazwa obszaru: 6 Portale społecznościowe jako narzędzie pracy grupowej Temat szkolenia: Edukacyjne aspekty korzystania z portali społecznościowych SZCZEGÓŁOWY PROGRAM SZKOLENIA WARSZAWA, 2013 Wydanie

Bardziej szczegółowo

Sposoby sprawdzania osiągnięć edukacyjnych uczniów

Sposoby sprawdzania osiągnięć edukacyjnych uczniów 1 Sposoby sprawdzania osiągnięć edukacyjnych uczniów Dla uczniów zainteresowanych przygotowywane są ćwiczenia trudniejsze, aby mogli wykazać się swoimi umiejętnościami i wiedzą. Uczniom mającym trudności

Bardziej szczegółowo

mgr inż. Joanna Karczewska CISA, ISACA Warsaw Chapter Konsekwencje wyroku Trybunału Konstytucyjnego dla bezpieczeństwa informacji

mgr inż. Joanna Karczewska CISA, ISACA Warsaw Chapter Konsekwencje wyroku Trybunału Konstytucyjnego dla bezpieczeństwa informacji mgr inż. Joanna Karczewska CISA, ISACA Warsaw Chapter Konsekwencje wyroku Trybunału Konstytucyjnego dla bezpieczeństwa informacji Wyrok Trybunału Konstytucyjnego 2 Warszawa, dnia 9 kwietnia 2015 r. WYROK

Bardziej szczegółowo

Dostępność serwisów internetowych - po co, dla kogo i jak?

Dostępność serwisów internetowych - po co, dla kogo i jak? Projekt Przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu osób niepełnosprawnych w Warszawie jest finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka

Bardziej szczegółowo

Komunikacja człowiek - komputer. Ćwiczenie 1. Temat: ocena funkcjonalności witryny internetowej. Wykonali:... ... ... ...

Komunikacja człowiek - komputer. Ćwiczenie 1. Temat: ocena funkcjonalności witryny internetowej. Wykonali:... ... ... ... Komunikacja człowiek - komputer Ćwiczenie 1 Temat: ocena funkcjonalności witryny internetowej Wykonali:............ Zadanie: należy ocenić wybrana witrynę internetową odpowiadając na pytania z tabeli.

Bardziej szczegółowo

Pomoc. BIP strona portalu

Pomoc. BIP strona portalu Pomoc BIP strona portalu Biuletyn Informacji Publicznej powstał w celu powszechnego udostępnienia informacji publicznej w postaci elektronicznej. Głównym zadaniem portalu jest przekazywanie informacji

Bardziej szczegółowo

Dostępność witryn internetowych instytucji publicznych dla osób niepełnosprawnych

Dostępność witryn internetowych instytucji publicznych dla osób niepełnosprawnych Dostępność witryn internetowych instytucji publicznych dla osób niepełnosprawnych Ocena zgodności z międzynarodowym standardem WCAG 2.0 oraz polskimi regulacjami prawnymi. Raport Fundacji Instytut Rozwoju

Bardziej szczegółowo

W ubiegłym roku zostałam poinformowana przez Związek Banków Polskich. praw osób niepełnosprawnych stanowi jeden z priorytetów mojej działalności.

W ubiegłym roku zostałam poinformowana przez Związek Banków Polskich. praw osób niepełnosprawnych stanowi jeden z priorytetów mojej działalności. RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ RPO-678032-V/11/GM 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pan Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku

Bardziej szczegółowo

Zakres treści Czas. 2 Określenie charakteru i tematyki strony. Rodzaje witryn. Projekt graficzny witryny. Opracowanie skryptów

Zakres treści Czas. 2 Określenie charakteru i tematyki strony. Rodzaje witryn. Projekt graficzny witryny. Opracowanie skryptów Aplikacje internetowe KL. III Rok szkolny: 011/01 Nr programu: 31[01]/T,SP/MENIS/004.06.14 Okres kształcenia: łącznie ok. 180 godz. lekcyjne Wojciech Borzyszkowski Zenon Kreft Moduł Bok wprowadzający Podstawy

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Języki hipertekstowe i tworzenie stron WWW. Opis kursu (cele kształcenia) Warunki wstępne. Efekty kształcenia. Nazwa

KARTA KURSU. Języki hipertekstowe i tworzenie stron WWW. Opis kursu (cele kształcenia) Warunki wstępne. Efekty kształcenia. Nazwa KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Języki hipertekstowe i tworzenie stron WWW Hypertext languages and web page design Kod Punktacja ECTS* 4 Koordynator dr inż. Marcin Piekarczyk Zespół dydaktyczny: dr inż.

Bardziej szczegółowo

Jak używać funkcji prostego udostępniania plików do udostępniania plików w systemie Windows XP

Jak używać funkcji prostego udostępniania plików do udostępniania plików w systemie Windows XP Jak używać funkcji prostego udostępniania plików do udostępniania plików w systemie Windows XP System Windows XP umożliwia udostępnianie plików i dokumentów innym użytkownikom komputera oraz innym użytkownikom

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE: METODYKA E-LEARNINGU (50h) Tematyka zajęć: PROGRAM EXE NARZĘDZIE DO TWORZENIA ELEKTRONICZNYCH MATERIAŁÓW DYDAKTYCZNYCH (10h)

SZKOLENIE: METODYKA E-LEARNINGU (50h) Tematyka zajęć: PROGRAM EXE NARZĘDZIE DO TWORZENIA ELEKTRONICZNYCH MATERIAŁÓW DYDAKTYCZNYCH (10h) Program szkolenia realizowanego w ramach Projektu BELFER ONLINE + przygotowanie nauczycieli z obszarów wiejskich do kształcenia kompetencji kluczowych uczniów i dorosłych przy wykorzystaniu platform e-learningowych

Bardziej szczegółowo

ERGODESIGN - Podręcznik użytkownika. Wersja 1.0 Warszawa 2010

ERGODESIGN - Podręcznik użytkownika. Wersja 1.0 Warszawa 2010 ERGODESIGN - Podręcznik użytkownika Wersja 1.0 Warszawa 2010 Spis treści Wstęp...3 Organizacja menu nawigacja...3 Górne menu nawigacyjne...3 Lewe menu robocze...4 Przestrzeń robocza...5 Stopka...5 Obsługa

Bardziej szczegółowo

Temat szkolenia: Technologie informacyjno-komunikacyjne w nauczaniu przedmiotów humanistycznych SZCZEGÓŁOWY PROGRAM SZKOLENIA WARSZAWA, 2014

Temat szkolenia: Technologie informacyjno-komunikacyjne w nauczaniu przedmiotów humanistycznych SZCZEGÓŁOWY PROGRAM SZKOLENIA WARSZAWA, 2014 Numer i nazwa obszaru: 8 Przygotowanie metodyczne nauczycieli w zakresie wykorzystywania technologii informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu i uczeniu się Temat szkolenia: Technologie informacyjno-komunikacyjne

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI PLATFORMY E-LEARNINGOWEJ

INSTRUKCJA OBSŁUGI PLATFORMY E-LEARNINGOWEJ E-LEARNINGOWEJ 1 Spis treści Wprowadzenie... 3 1. Zakładanie konta na platformie... 3 2. Logowanie... 5 3. Przypomnienie zapomnianego hasła... 5 4. Zmiana profilu... 5 5. Zapisy na szkolenie...6 6. Proces

Bardziej szczegółowo

Str. tytułowa. Mobilna Technologia Wspomagająca Uczenie Matematyki Uczniów Niewidomych i Słabowidzących KRÓTKA PREZENTACJA

Str. tytułowa. Mobilna Technologia Wspomagająca Uczenie Matematyki Uczniów Niewidomych i Słabowidzących KRÓTKA PREZENTACJA Str. tytułowa Mobilna Technologia Wspomagająca Uczenie Matematyki Uczniów Niewidomych i Słabowidzących KRÓTKA PREZENTACJA Platforma PlatMat powstała w projekcie badawczym współfinansowanym przez PFRON

Bardziej szczegółowo

Zasady równości szans i niedyskryminacji, w tym dostępności dla osób z niepełnosprawnościami w ramach funduszy unijnych na lata 2014-2020

Zasady równości szans i niedyskryminacji, w tym dostępności dla osób z niepełnosprawnościami w ramach funduszy unijnych na lata 2014-2020 Zasady równości szans i niedyskryminacji, w tym dostępności dla osób z niepełnosprawnościami w ramach funduszy unijnych na lata 2014-2020 Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych Cele Strategii Europa

Bardziej szczegółowo

Dokument komputerowy w edytorze grafiki

Dokument komputerowy w edytorze grafiki Temat 3. Dokument komputerowy w edytorze grafiki Realizacja podstawy programowej 1. 3) stosuje usługi systemu operacyjnego i programów narzędziowych do zarządzania zasobami (plikami) [...]; 4) wyszukuje

Bardziej szczegółowo

5-6. Struktura dokumentu html. 2 Określenie charakteru i tematyki strony. Rodzaje witryn. Projekt graficzny witryny. Opracowanie skryptów

5-6. Struktura dokumentu html. 2 Określenie charakteru i tematyki strony. Rodzaje witryn. Projekt graficzny witryny. Opracowanie skryptów Aplikacje internetowe KL. III Rok szkolny: 013/01 Nr programu: 31[01]/T,SP/MENIS/00.06.1 Okres kształcenia: łącznie ok. 170 godz. lekcyjne Moduł Bok wprowadzający 1. Zapoznanie z programem nauczania i

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE WYSZUKIWANIE OGŁOSZEŃ

WPROWADZENIE WYSZUKIWANIE OGŁOSZEŃ WPROWADZENIE 1. Cel dokumentu Celem dokumentu jest: Zapoznanie internauty z funkcjonalnością realizowaną przez Bazę Konkurencyjności. Dostarczenie szczegółowych informacji na temat podstron, które znajdują

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIE INFORMACYJNE I EDUKACJA MULTIMEDIALNA W PRAKTYCE SZKOLNEJ

TECHNOLOGIE INFORMACYJNE I EDUKACJA MULTIMEDIALNA W PRAKTYCE SZKOLNEJ M TECHNOLOGIE INFORMACYJNE I EDUKACJA MULTIMEDIALNA W PRAKTYCE SZKOLNEJ Autor: Zespół nauczycieli konsultantów Ośrodka Przeznaczenie Szkolenie jest przeznaczone dla nauczycieli różnych przedmiotów, którzy

Bardziej szczegółowo

System Informatyczny Oddziału Wojewódzkiego NFZ

System Informatyczny Oddziału Wojewódzkiego NFZ Publikator informacji o postępowaniach w sprawie zawarcia umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej. System Informatyczny Oddziału Wojewódzkiego NFZ Publikator informacji o postępowaniach w sprawie

Bardziej szczegółowo

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium. 1. Wnioskodawca przeprowadził inwentaryzację zasobów nauki objętych projektem.

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium. 1. Wnioskodawca przeprowadził inwentaryzację zasobów nauki objętych projektem. Kryteria merytoryczne wyboru projektów dla poddziałania 2.3.1 Cyfrowe udostępnianie informacji sektora publicznego (ISP) ze źródeł administracyjnych oraz zasobów nauki Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa

Bardziej szczegółowo

E-learning: nowoczesna metoda kształcenia

E-learning: nowoczesna metoda kształcenia E-learning: nowoczesna metoda kształcenia Tworzenie kursów e-learningowych Karolina Kotkowska Plan prezentacji część I E-learning obiektywnie: 2. Definicja 3. Formy 4. Wady i zalety e-szkoleń 5. Mity 6.

Bardziej szczegółowo

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE

DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE DLA SEKTORA INFORMATYCZNEGO W POLSCE SRK IT obejmuje kompetencje najważniejsze i specyficzne dla samego IT są: programowanie i zarządzanie systemami informatycznymi. Z rozwiązań IT korzysta się w każdej

Bardziej szczegółowo

WPROWADZANIE ZLECEŃ POPRZEZ STRONĘ WWW.KACZMARSKI.PL INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA

WPROWADZANIE ZLECEŃ POPRZEZ STRONĘ WWW.KACZMARSKI.PL INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA WPROWADZANIE ZLECEŃ POPRZEZ STRONĘ WWW.KACZMARSKI.PL INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA WSTĘP... 2 1 UWARUNKOWANIA TECHNICZNE... 2 2 UWARUNKOWANIA FORMALNE... 2 3 LOGOWANIE DO SERWISU... 2 4 WIDOK STRONY GŁÓWNEJ...

Bardziej szczegółowo

Wikispaces materiały szkoleniowe

Wikispaces materiały szkoleniowe Wikispaces materiały szkoleniowe Wstęp Wikispaces jest ogólnie dostępnym narzędziem do tworzenia własnych stron internetowych. Zastosowanie stron internetowych tworzonych przy pomocy wikispaces to na przykład:

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1. Specyfikacja techniczna portalu internetowego Łódź, 15.10.2012 r.

Załącznik nr 1. Specyfikacja techniczna portalu internetowego Łódź, 15.10.2012 r. Załącznik nr 1. Specyfikacja techniczna portalu internetowego Łódź, 15.10.2012 r. Stworzenie platformy internetowej na potrzeby projektu. 1 Wykonanie portalu internetowego na potrzeby e-usługi, obejmującego

Bardziej szczegółowo

Klient poczty elektronicznej

Klient poczty elektronicznej Klient poczty elektronicznej Microsoft Outlook 2010 wysyłaj i odbieraj pocztę elektroniczną, zarządzaj kalendarzem, kontaktami oraz zadaniami. Aplikacja Outlook 2010 to narzędzie spełniające wszystkie

Bardziej szczegółowo

Strona internetowa Muzeum Śląskiego dla niedowidzących. Kilka uwag praktycznych

Strona internetowa Muzeum Śląskiego dla niedowidzących. Kilka uwag praktycznych Strona internetowa Muzeum Śląskiego dla niedowidzących. Kilka uwag praktycznych Konferencja Cyfrowa kultura 2012, Warszawa Leszek Jodliński, 2012 Dlaczego to robimy? Projekty adresowane do odbiorców niewidzących

Bardziej szczegółowo

Dostępne multimedia Accessibility Camp 2013. Monika Szczygielska, Dostępni.eu

Dostępne multimedia Accessibility Camp 2013. Monika Szczygielska, Dostępni.eu Dostępne multimedia Accessibility Camp 2013 Monika Szczygielska, Dostępni.eu Odbiorcy dostępnych multimediów: Charakterystyka: ze względu na typ i stopień dysfunkcji /głusi, słabosłyszący, głuchoniewidomi,

Bardziej szczegółowo

ROZSZERZENIE DO PRZEGLĄDARKI FIREFOX. Ograniczenia i bariery osób starszych. Bartosz Skurczyński (PJWSTK)

ROZSZERZENIE DO PRZEGLĄDARKI FIREFOX. Ograniczenia i bariery osób starszych. Bartosz Skurczyński (PJWSTK) ROZSZERZENIE DO PRZEGLĄDARKI FIREFOX Ograniczenia i bariery osób starszych Bartosz Skurczyński (PJWSTK) CEL PRACY Stworzenie rozszerzenia do przeglądarki Stworzenie rozszerzenia do przeglądarki Firefox,

Bardziej szczegółowo

Techniki efektywnej prezentacji i autoprezentacji w biznesie

Techniki efektywnej prezentacji i autoprezentacji w biznesie Techniki efektywnej prezentacji i autoprezentacji w biznesie LondonSAM Polska, Kraków 2014 Opis szkolenia Umiejętność skutecznego komunikowania się jest we współczesnym biznesie sprawą kluczową, a jednym

Bardziej szczegółowo

Microsoft PowerPoint 2003 efektywne tworzenie i prezentacji multimedialnych

Microsoft PowerPoint 2003 efektywne tworzenie i prezentacji multimedialnych Microsoft PowerPoint 2003 efektywne tworzenie i prezentacji multimedialnych Projekt: Wdrożenie strategii szkoleniowej prowadzony przez KancelarięPrezesa Rady Ministrów Projekt współfinansowany przez Unię

Bardziej szczegółowo

1. Do czego administracji publicznej strona WWW 2. Administracja publiczna w Internecie - badanie 3. Czas zmian

1. Do czego administracji publicznej strona WWW 2. Administracja publiczna w Internecie - badanie 3. Czas zmian Raport wdrożenia standardu Web Content Accessibility Guidelines 2.0. 1. Do czego administracji publicznej strona WWW 2. Administracja publiczna w Internecie - badanie 3. Czas zmian Oddając w Paostwa ręce

Bardziej szczegółowo

Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS

Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS Monitoring procesów z wykorzystaniem systemu ADONIS BOC Information Technologies Consulting Sp. z o.o. e-mail: boc@boc-pl.com Tel.: (+48 22) 628 00 15, 696 69 26 Fax: (+48 22) 621 66 88 BOC Management

Bardziej szczegółowo

Przykładowe zagadnienia na sprawdzian z wiedzy ogólnej. Linux to nazwa: A. Programu biurowego. B. Systemu operacyjnego. C. Przeglądarki internetowej.

Przykładowe zagadnienia na sprawdzian z wiedzy ogólnej. Linux to nazwa: A. Programu biurowego. B. Systemu operacyjnego. C. Przeglądarki internetowej. Przykładowe zagadnienia na sprawdzian z wiedzy ogólnej Linux to nazwa: A. Programu biurowego. B. Systemu operacyjnego. C. Przeglądarki internetowej. Przycisk RESET znajdujący się na obudowie komputera,

Bardziej szczegółowo

I Tworzenie prezentacji za pomocą szablonu w programie Power-Point. 1. Wybieramy z górnego menu polecenie Nowy a następnie Utwórz z szablonu

I Tworzenie prezentacji za pomocą szablonu w programie Power-Point. 1. Wybieramy z górnego menu polecenie Nowy a następnie Utwórz z szablonu I Tworzenie prezentacji za pomocą szablonu w programie Power-Point 1. Wybieramy z górnego menu polecenie Nowy a następnie Utwórz z szablonu 2. Po wybraniu szablonu ukaŝe się nam ekran jak poniŝej 3. Następnie

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA. Spis treści. I. Wprowadzenie... 2. II. Tworzenie nowej karty pracy... 3. a. Obiekty... 4. b. Nauka pisania...

INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA. Spis treści. I. Wprowadzenie... 2. II. Tworzenie nowej karty pracy... 3. a. Obiekty... 4. b. Nauka pisania... INSTRUKCJA UŻYTKOWNIKA Spis treści I. Wprowadzenie... 2 II. Tworzenie nowej karty pracy... 3 a. Obiekty... 4 b. Nauka pisania... 5 c. Piktogramy komunikacyjne... 5 d. Warstwy... 5 e. Zapis... 6 III. Galeria...

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Przetwarzanie dokumentów XML i zaawansowane techniki WWW

KARTA KURSU. Przetwarzanie dokumentów XML i zaawansowane techniki WWW KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Przetwarzanie dokumentów XML i zaawansowane techniki WWW XML processing and advanced web technologies Kod Punktacja ECTS* 3 Koordynator dr Maria Zając Zespół dydaktyczny:

Bardziej szczegółowo

ZoomText 9.1 jest dostępny w dwóch odmianach:

ZoomText 9.1 jest dostępny w dwóch odmianach: Rozdział 1 Wstęp ZoomText 9.1 to sprawne narzędzie dostępu do komputera dla osób z dysfunkcjami wzroku. Posługuje się dwiema technologiami powiększaniem obrazu na ekranie i czytaniem tekstu z ekranu głosem

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z zajęć komputerowych w klasach IV - VI

Przedmiotowy System Oceniania z zajęć komputerowych w klasach IV - VI Przedmiotowy System Oceniania z zajęć komputerowych w klasach IV - VI Obszary aktywności ucznia w zakresie wiedzy, umiejętności i postaw, będące przedmiotem oceny Z uwagi na charakter przedmiotu jedną

Bardziej szczegółowo

stronakultury.pl Numer 1 lider usług dla ośrodków kultury!

stronakultury.pl Numer 1 lider usług dla ośrodków kultury! stronakultury.pl Numer 1 lider usług dla ośrodków kultury! Szanowni Państwo! Dziękujemy za zainteresowanie naszą ofertą i zapraszamy do zapoznania się ze szczegółami oferowanych przez nas usług. Jesteśmy

Bardziej szczegółowo

Instrukcja korzystania z konsultacji online

Instrukcja korzystania z konsultacji online Instrukcja korzystania z konsultacji online Dostęp do konsultacji wymaga zalogowania się na konto przeznaczone dla uczestnika/uczestniczki projektu. Strona WWW projektu jak i witryny dla poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Aplikacja (oprogramowanie) będzie umożliwiać przygotowanie, przeprowadzenie badania oraz analizę wyników według określonej metody.

Aplikacja (oprogramowanie) będzie umożliwiać przygotowanie, przeprowadzenie badania oraz analizę wyników według określonej metody. Załącznik nr 1 Specyfikacja przedmiotu zamówienia Aplikacja (oprogramowanie) będzie umożliwiać przygotowanie, przeprowadzenie badania oraz analizę wyników według określonej metody. Słowniczek pojęć Badanie

Bardziej szczegółowo

Aplikacje Internetowe

Aplikacje Internetowe Aplikacje Internetowe ITA-103 Wersja 1 Warszawa, październik 2008 Spis treści Wprowadzenie i-4 Moduł 1 Podstawy HTML 1-1 Moduł 2 Kaskadowe Arkusze Stylów CSS 2-1 Moduł 3 Podstawy JavaScript 3-1 Moduł 4

Bardziej szczegółowo

Podstawy tworzenie prezentacji multimedialnej w programie. MS Power Point

Podstawy tworzenie prezentacji multimedialnej w programie. MS Power Point SCENARIUSZ ZAJĘĆ Osoba prowadząca: Temat zajęć: mgr Piotr Okłót Podstawy tworzenie prezentacji multimedialnej w programie Ilość godzin: 2 x 45 min Cel ogólny zajęć: MS Power Point Sprawna komunikacja z

Bardziej szczegółowo

omnia.pl, ul. Kraszewskiego 62A, 37-500 Jarosław, tel. +48 16 621 58 10 www.omnia.pl kontakt@omnia.pl

omnia.pl, ul. Kraszewskiego 62A, 37-500 Jarosław, tel. +48 16 621 58 10 www.omnia.pl kontakt@omnia.pl .firma Dostarczamy profesjonalne usługi oparte o nowoczesne technologie internetowe Na wstępie Wszystko dla naszych Klientów Jesteśmy świadomi, że strona internetowa to niezastąpione źródło informacji,

Bardziej szczegółowo

Temat szkolenia: Handlowiec, sprzedawca. Czas trwania szkolenia: 30 godziny. Miejsce szkolenia:

Temat szkolenia: Handlowiec, sprzedawca. Czas trwania szkolenia: 30 godziny. Miejsce szkolenia: Temat szkolenia: Handlowiec, sprzedawca. Czas trwania szkolenia: godziny Miejsce szkolenia: Cel główny szkolenia: a) Zdobycie wiedzy i umiejętności: - komunikacji z klientem - etapów schematów sprzedaży

Bardziej szczegółowo

3 Programy do tworzenia

3 Programy do tworzenia 3 Programy do tworzenia prezentacji PowerPoint 2007 3.1. Tworzenie prezentacji w programie PowerPoint 2007 Tworzenie prezentacji w programie PowerPoint 2007 jest podobne jak w programie PowerPoint 2003.

Bardziej szczegółowo

Użyteczność stron internetowych

Użyteczność stron internetowych Użyteczność stron internetowych Użyteczność Użyteczność (ang. usability) jest to dziedzina wiedzy dotycząca interaktywnych urządzeń i aplikacji, która określa stopień, w jakim ludzie są w stanie wykonać

Bardziej szczegółowo

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium Kryteria merytoryczne wyboru projektów dla poddziałania 2.3.2 Cyfrowe udostępnienie zasobów kultury Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa na lata 2014-2020 Typ projektu Cyfrowe udostępnienie zasobów kultury

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTERSTWO ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI

RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTERSTWO ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI Warszawa, 20 maja 2014 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTERSTWO ADMINISTRACJI I CYFRYZACJI PODSEKRETARZ STANU Roman Dmowski DSI-WPIPSI.070.1.2014 DSI-WPIPSI.070.1.2014 Pan Stanisław Duda Sekretarz Stanu w

Bardziej szczegółowo

Narzędzie informatyczne wspomagające dokonywanie ocen pracowniczych w służbie cywilnej

Narzędzie informatyczne wspomagające dokonywanie ocen pracowniczych w służbie cywilnej Narzędzie informatyczne wspomagające dokonywanie ocen pracowniczych w służbie cywilnej elektroniczne formularze arkuszy ocen okresowych i pierwszej oceny Instrukcja użytkownika Wersja 1.0 DSC KPRM 2015

Bardziej szczegółowo

Propozycja współpracy

Propozycja współpracy Propozycja współpracy w zakresie dostosowania stron internetowych do potrzeb osób z niepełnosprawnością Kontakt: Marta Rogalińska e-mail: marta.rogalinska@integracja.org tel.: 519-066-485 Dostępność serwisów

Bardziej szczegółowo

Obszary wiedzy i umiejętności wg sylabusów poszczególnych modułów ECDL, przypisane do ramy kompetencji cyfrowych DIGCOMP v.1.0

Obszary wiedzy i umiejętności wg sylabusów poszczególnych modułów ECDL, przypisane do ramy kompetencji cyfrowych DIGCOMP v.1.0 y wiedzy i umiejętności wg sylabusów poszczególnych modułów, przypisane do ramy kompetencji cyfrowych DIGCOMP v.1.0 Obszar jej INFORMACJA 1.1 Przeglądanie, szukanie i filtrowanie informacji Identyfikacja,

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA. rejestrowania się na szkolenie/cykl szkoleniowy oraz uzupełniania niezbędnej unijnej dokumentacji uczestnictwa w projekcie (PEFS)

INSTRUKCJA. rejestrowania się na szkolenie/cykl szkoleniowy oraz uzupełniania niezbędnej unijnej dokumentacji uczestnictwa w projekcie (PEFS) Wersja 1.3.5 INSTRUKCJA rejestrowania się na szkolenie/cykl szkoleniowy oraz uzupełniania niezbędnej unijnej dokumentacji uczestnictwa w projekcie (PEFS) Warunkiem uczestnictwa w szkoleniu (lub cyklu szkoleniowym)

Bardziej szczegółowo

uczyć się bez zagłębiania się w formalnym otoczeniu,

uczyć się bez zagłębiania się w formalnym otoczeniu, CZĘŚĆ 3 - INTERNET 3.1 WSTĘP Internet jest globalnym zbiorem połączonych ze sobą komputerów, które przesyłają informacje między sobą za pośrednictwem szybkich połączeń sieciowych oraz linii telefonicznych.

Bardziej szczegółowo

Jak założyć fundację i napisać jej statut

Jak założyć fundację i napisać jej statut Jak założyć fundację i napisać jej statut EWA WOLDAN-JAKUBCZYK STAN PRAWNY: 2015 bazy.ngo.pl Jak założyć fundację i napisać jej statut Ewa Woldan-Jakubczyk (Stowarzyszenie Klon/Jawor) stan prawny 1.05.2015

Bardziej szczegółowo

Szkolenie biblioteczne w formie e-learningu

Szkolenie biblioteczne w formie e-learningu Anna Gruca anna.gruca@bg.agh.edu.pl Biblioteka Główna Akademii Górniczo-Hutniczej Szkolenie biblioteczne w formie e-learningu w Bibliotece Głównej Akademii Górniczo-Hutniczej Szkolenie biblioteczne w formie

Bardziej szczegółowo

Tomasz Grześ. Systemy zarządzania treścią

Tomasz Grześ. Systemy zarządzania treścią Tomasz Grześ Systemy zarządzania treścią Co to jest CMS? CMS (ang. Content Management System System Zarządzania Treścią) CMS definicje TREŚĆ Dowolny rodzaj informacji cyfrowej. Może to być np. tekst, obraz,

Bardziej szczegółowo

Program nauczania przedmiotu uzupełniającego Praktyczne zastosowania informatyki

Program nauczania przedmiotu uzupełniającego Praktyczne zastosowania informatyki II Liceum ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej Curie w Piotrkowie Trybunalskim Praktyczne zastosowanie informatyki program nauczania Agnieszka Pluczak, Paweł Bąkiewicz 205/206 Program nauczania przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Edukacji Informatycznej i Zastosowań Komputerów. Przeznaczenie. Wymagania wstępne. Cele kształcenia. Cele operacyjne

Ośrodek Edukacji Informatycznej i Zastosowań Komputerów. Przeznaczenie. Wymagania wstępne. Cele kształcenia. Cele operacyjne Zastosowanie technologii informacyjnej i komunikacyjnej w promocji osiągnięć własnych oraz szkoły na forum internetowym. Tworzenie prezentacji multimedialnych, stron internetowych oraz pomocy dydaktycznych.

Bardziej szczegółowo