Sytuacja gospodarcza Polski na drodze do Unii Gospodarczej i Walutowej

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Sytuacja gospodarcza Polski na drodze do Unii Gospodarczej i Walutowej"

Transkrypt

1 Sytuacja gospodarcza Polski na drodze do Unii Gospodarczej i Walutowej 1. Wstęp Przystąpienie Polski w poczet państw należących do Wspólnoty Europejskiej w maju 2004 roku zobowiązuje nasz kraj w dalszej perspektywie do prowadzenia wspólnej polityki pieniężnej z krajami Eurolandu oraz przyjęcia waluty euro. Generalnie ocena gotowości polskiej gospodarki do zastąpienia złotego nową, europejską walutą opierać się będzie na weryfikacji wypełnienia przez nasz kraj nominalnych kryteriów konwergencji. Z tego też względu warto dokonać oceny obecnej pozycji Polski na ścieżce zbieżności z wymogami Traktatu z Maastricht. Początkowa część niniejszego opracowania przybliży warunki udziału w jednowalutowym obszarze. Następnie przedstawione zostaną monetarne oraz fiskalne kryteria zbieżności. Obok ilościowych, analizowane są również kryteria jakościowe. Końcowa część poświęcona jest kwestii konwergencji realnej, której wystąpienie - zdaniem coraz szerszej grupy ekonomistów jest pożądane na równi ze zbieżnością o charakterze nominalnym. 2. Warunki udziału w Unii Gospodarczej i Walutowej Unia Gospodarcza i Walutowa jest utożsamiana z największym międzynarodowym przedsięwzięciem organizacyjnym na świecie. Podstawą jej tworzenia był plan Delors a ogłoszony w 1989 roku. Zakładał on jej stopniową budowę w trzech, kolejno po sobie następujących etapach. 1 W trakcie realizacji pierwszego etapu nastąpiło podpisanie i wejście w życie Traktatu o Unii Europejskiej 2, który stał się formalną podstawą Unii Gospodarczej i Walutowej stanowiącej nierozerwalną część jednej całości. W drugim etapie, obejmującym lata , państwa członkowskie UE zostały zobowiązane postanowieniami Traktatu z Maastricht do poniesienia ciężaru dostosowawczego, jakim było wypełnienie kryteriów konwergencji zwanych też kryteriami konwersji, spójności, zbieżności, lub po prostu kryteriami z Maastricht. 3 Zaakceptowana została koncepcja integracji o wielu prędkościach. Oznacza to, że pełnoprawnym członkiem Unii Gospodarczej i Walutowej mogą zostać tylko te kraje Unii Europejskiej, które wypełnią kryteria konwersji. Państwa członkowskie UE dążą wobec powyższego do tych samych celów, tyle że z różną prędkością. Uznano w ten sposób, że do udziału w jednolitym obszarze walutowym powinny 1 zob. szerzej: Żukowski P.: EURO Świat, Europa, Polska, CeDeWu, Warszawa 2002, s.88-89, 2 potocznie nazywany Traktatem z Maastricht, 3 Kolasiński T.W.: Geneza i proces tworzenia Unii Gospodarczej i Walutowej w Europie Zachodniej [w:] Nowak A.Z., Stępniak A.(red.): Strefa EURO wyzwanie dla Polski, Wydawnictwo Naukowe WZUW, Warszawa 2003, s.47,

2 zostać dopuszczone kraje, których dobra sytuacja gospodarcza nie podlega dyskusji. Co więcej przyjęto, iż wielkości podstawowych wskaźników ekonomicznych w krajach członkowskich powinny być zbliżone po to, aby osiągnąć pożądaną zbieżność gospodarczą w całej Unii. Rysunek 1. Kryteria zbieżności gospodarczej wynikające z Protokołu załączonego do Traktatu z Maastricht. KRYTERIA ZBIEŻNOŚCI MONETARNE FISKALNE inflacja stopy procentowe kurs walutowy Maksymalnie 1,5 punktu procentowego powyżej średniej dla trzech państw UE o najniższej inflacji Maksymalnie 2 punkty procentowe powyżej średniej dla trzech państw UE o najniższej inflacji Utrzymywanie kursu w max. +/- 15 % przedziale wahań i niemożność jego dewaluacji Maksymalnie 3 % PKB Maksymalnie 60 % PKB deficyt budżetowy dług publiczny Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Treaty on European Union, Protocol on the Convergence Citeria Referred to in Article 109j of the Treaty Establishing the European Community, ECSC-EEC-EAEC, Brussels Luxembourg Konkretne wartości dotyczące wyżej wymienionych kryteriów spójności zawarte zostały w jednym z protokołów dołączonych do Traktatu. 4 Wyłączenie szczegółowych warunków z treści Traktatu było zamierzone, gdyż procedury dotyczące wprowadzania zmian do protokołów są zdecydowanie prostsze niż możliwości zmiany samego Traktatu. Daje to władzom Unii Europejskiej pewną swobodę w kształtowaniu warunków dostępu do strefy euro. Stosownie do potrzeb mogą być one zaostrzone lub złagodzone. 5 Obecnie kształtują się one na poziomie zaprezentowanym na rysunku 1. 4 Treaty on European Union, Protocol on the Convergence Citeria Referred to in Article 109j of the Treaty Establishing the European Community, ECSC-EEC-EAEC, Brussels Luxembourg 1992, 5 Oręziak L.: Euro, nowy pieniądz, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999, s.29,

3 Ostatnią fazą budowy było wprowadzenie wraz z początkiem 1999 roku nowej waluty euro na terenie 11 krajów Unii Europejskiej. Był to moment, w którym formalnie zaczęła funkcjonować strefa euro, określana także w literaturze obszarem euro, lub Eurolandem. Od 2001 roku dołączyła do niej Grecja. Poza strefą euro znajdują się nowi członkowie Unii Europejskiej - w tym Polska - oraz trzy kraje, które dotychczas nie zrezygnowały z własnej waluty na rzecz wspólnej jednostki pieniężnej: Wielka Brytania, Dania i Szwecja. W przypadku nowych kandydatów stosuje się tzw. derogację, a wspomniane kraje nazywa członkami UGW z derogacją. Oznacza to, że państwa te są zobowiązane przyjąć euro, a to z kolei obliguje je do podjęcia działań niezbędnych do spełnienia kryteriów zbieżności. Dopiero wtedy staną się pełnoprawnymi członkami Unii Gospodarczej i Walutowej. 3. Sytuacja gospodarcza Polski w świetle nominalnych kryteriów spójności Pierwszym z analizowanych kryteriów monetarnych jest kryterium inflacyjne. Proces obniżania stopy inflacji w Polsce zaliczyć należy do największych sukcesów krajowej gospodarki w okresie transformacji. Konsekwentnie prowadzona polityka pieniężna, nakierowana na realizację średniookresowego celu, przyczyniła się do redukcji jednorocznego wskaźnika wzrostu cen towarów i usług z poziomu trzycyfrowego na początku lat dziewięćdziesiątych, do wielkości wyrażanych w dziesiątych częściach procenta w 2003 roku. Jeszcze w listopadzie 2000 roku wskaźnik inflacji HICP wynosił 10,2 % (wykres 1). Dzięki zacieśnieniu polityki pieniężnej, jak również niższej od oczekiwanej dynamiki popytu zewnętrznego wynikającej ze spowolnienia gospodarczego w strefie euro niespełna dwa lata później w lipcu 2002 roku - poziom inflacji w Polsce wynosił 3,1 % i zrównał się z wartością referencyjną dla strefy euro. Od tego momentu Polska zaczęła wypełniać inflacyjne kryterium z Maastricht. W okresie wrzesień 2003 listopad 2003 średnioroczna stopa inflacji w naszym kraju osiągnęła najniższy w historii poziom wynoszący 0,6 %. Był on niższy od wymaganej przez Traktat z Maastricht wartości referencyjnej o 2,2 punktu procentowego. Od tej chwili poziom inflacji w Polsce zaczął systematycznie wzrastać. W grudniu 2004 roku inflacja HICP wyniosła 3,6 %. Jednocześnie w lipcu tego roku Polska przestała wypełniać inflacyjne kryterium z Maastricht.

4 Wykres 1. Poziom inflacji w Polsce w świetle wartości referencyjnych wynikających z Traktatu z Maastricht w latach % Inflacja w Polsce Wartość referencyjna wynikająca z Traktatu z Maastricht ródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat. Ź Po roku 2003 przyjęty został przez Radę Polityki Pieniężnej ciągły cel inflacyjny na poziomie 2,5 % rok do roku, z dopuszczalnym przedziałem wahań wynoszącym +/- 1 punkt procentowy. 6 To, czy będzie on zbieżny ze sformułowanym w Traktacie z Maastricht kryterium inflacyjnym zależeć będzie od kształtowania się w przyszłości wartości referencyjnej. Ta z kolei w wyniku rozszerzenia Unii Europejskiej o nowe kraje członkowskie może ulec znaczącemu obniżeniu. Wynika to z faktu, iż państwa te charakteryzują się bardzo niską inflacją, lub wręcz deflacją. 7 W sytuacji, gdy opisywana wartość referencyjna będzie niższa od założonej w strategii NBP, należy liczyć się z rewizją planowanego poziomu inflacji do wysokości gwarantującej realizację kryterium konwergencji. Negatywną tego konsekwencją może być przejściowe obniżenie dynamiki PKB. Kryterium stopy procentowej traktowane jest jako rozszerzenie inflacyjnego założenia monetarnego. Utrzymujący się wysoki dysparytet stóp procentowych w otwartej gospodarce rynkowej może świadczyć zarówno o oczekiwaniach wzrostu inflacji, jak i deprecjacji kursu walutowego w danym kraju. Zjawiska te mogą przyczynić się do wydłużenia w czasie procesu integracji z UGW, co z pewnością zostałoby negatywnie odebrane przez rynek. 6 Rada Polityki Pieniężnej, Założenia polityki pieniężnej na 2004 r., Warszawa 2003, s. 3, 7 Jeszcze w sierpniu 2004 roku poziom deflacji na Litwie wynosił 0,2 %; w roku 2003 deflacja dotknęła również Czechy,

5 Wykres 2. Poziom stopy procentowej w Polsce w świetle wartości referencyjnych wynikających z Traktatu z Maastricht w latach % Stopa procentowa w Polsce Wartość referencyjna wynikająca z Traktatu z Maastricht Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat. W latach miało w Polsce miejsce 13 następujących po sobie obniżek stóp procentowych NBP. Konsekwencją tego był ich spadek o 1200 punktów bazowych. Redukcje krótkoterminowych stóp procentowych idące w parze z oczekiwaniami dalszego tłumienia inflacji przyczyniły się do obniżki stóp długoterminowych. Ilustruje to wykres 2 oparty na średniorocznym oprocentowaniu 10-letnich obligacji skarbowych. Jeszcze w kwietniu 2001 roku wielkość ta wynosiła 11,79 % i odbiegała od poziomu referencyjnego o ponad cztery i pół punkty procentowe. Systematyczne obniżki w ciągu trzech następnych lat przyczyniły się do osiągnięcia wartości 5,6 % we wrześniu 2003 roku. W okresie 10 miesięcy, pomiędzy majem 2003, a marcem 2004 Polska wypełniała kryterium zbieżności długoterminowych stóp procentowych. Na koniec 2004 roku, podobnie jak w przypadku wskaźnika inflacji, poziom stóp procentowych w Polsce kształtował się nieznacznie powyżej wartości referencyjnej. Podobnie jak kryterium stopy procentowej, kryterium kursowe pełni rolę rynkowego wskaźnika oceniającego gotowość danego kraju do przystąpienia do strefy euro. Tylko bezstronny arbiter, jakim jest rynek jest w stanie obiektywnie zweryfikować, czy stan osiągniętej nominalnej zbieżności gospodarek można uznać za zjawisko trwałe. Ze względu na fakt, iż nie został jeszcze wyznaczony oficjalny parytet złotego względem waluty euro, przeprowadzone zostało badanie zmian relacji kursowej PLN/EUR w latach Wybór takiego przedziału czasowego wynika z zakładanego, dwuletniego udziału złotego w systemie stabilizowania kursu walutowego. Kurs równowagi ustalony został

6 na poziomie 4,0202, wyznaczonym przez rynek 31 grudnia 2002 roku, a więc w ostatnim dniu przed rozpoczęciem tego doświadczenia. Wykres 3. Fluktuacje kursu walutowego PLN/EUR wobec hipotetycznego parytetu centralnego w latach ,5 5 4,5 4 3,5 3 2, Parytet centralny 1 EUR = 4, /- 15 % korytarz wahań wokół parytetu centralnego Źródło: Opracowanie własne na podstawie tablic kursowych NBP za okres Jak zostało zaprezentowane na wykresie 3, kurs złotego z początku i końca obserwacji był bardzo zbliżony. W międzyczasie zachodziły jednak istotne zmiany. W pierwszej fazie zaobserwować można deprecjację waluty krajowej w relacji do euro. W szczytowym punkcie, w lutym 2004 roku wyniosła ona ponad 21 % względem początkowego poziomu. Tym samym niemożliwe okazałoby się utrzymanie kursu złotego w maksymalnym, dopuszczalnym korytarzu wahań. Co więcej opisywane odchylenie występowało w całym analizowanym okresie po słabej stronie parytetu. Ma to istotne znaczenie ze względu na fakt asymetrycznego podejścia do oceny stopnia wypełnienia kryterium kursowego przez Komisję Europejską. 8 Dopuszcza ono większą tolerancję dla umocnienia, niż dla osłabienia waluty kraju członkowskiego względem parytetu centralnego. O ile bowiem aprecjacja w 15 % przedziale zasadniczo nie stanowiłaby problemu, o tyle większa, aniżeli wyznaczona przez pułap 2,25 % deprecjacja, mogłaby zostać oceniona negatywnie. Powyższe badanie przeprowadzone zostało w systemie kursów płynnych. W mechanizmie stabilizowania ceny krajowej waluty, NBP zobowiązany będzie do przeprowadzania interwencji ograniczających skalę fluktuacji. Powyższy przykład potwierdza, iż należy liczyć się w tym okresie z występującymi napięciami. Przy tej okazji wyłania się 8 Narodowy Bank Polski: Raport na temat korzyści i kosztów przystąpienia Polski do strefy EURO, Warszawa 2004,s. 106,

7 także kolejny problem - wybór optymalnego parytetu centralnego w warunkach obowiązującej obecnie polityki kursowej. Wykres 4. Poziom deficytu budżetowego Polski na tle wartości referencyjnych wynikających z Traktatu z Maastricht w latach Lata wartość referencyjna wynik budżetu % PKB Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat. W przypadku kryteriów fiskalnych, niepokojącym zjawiskiem jest stale powiększający się deficyt budżetowy (wykres 4). Szczególnie niekorzystna sytuacja w kontekście wypełnienia założeń wynikających z Traktatu z Maastricht miała miejsce w latach W okresie tym wartość krajowego deficytu budżetowego przekroczyła referencyjny pułap, wzrastając w roku 2004 do najwyższego poziomu, wynoszącego 4,8 % PKB. Wysokiemu wzrostowi wydatków budżetu państwa towarzyszy utrzymująca się, niekorzystna ich struktura, utrudniająca redukcję tej wielkości w przyszłości (tabela 1). Tabela 1. Procentowa struktura wydatków budżetu państwa w latach Wydatki Ogółem 100,0 100,0 100,0 100,0 Wydatki zdeterminowane 65,2 66,7 67,6 62,2 Wydatki elastyczne 34,8 33,3 32,4 37,8 Źródło: Uzasadnienie do ustawy budżetowej na 2005 rok skierowane do Sejmu RP, Ministerstwo Finansów, Warszawa, wrzesień 2004, s.57.

8 W latach udział wydatków prawnie zdeterminowanych wyraźnie wzrasta. Jest to wynikiem znacznych kosztów, jakie budżet państwa ponosi po wprowadzeniu w życie reformy ubezpieczeń społecznych i reformy w ochronie zdrowia. W roku 2004 obserwuje się umiarkowany spadek udziału wydatków sztywnych i quasi sztywnych do poziomu 62,2 % ogółu wydatków publicznych. Jest to wynikiem zmiany sposobu refundacji ubytku dochodów z tytułu wprowadzenia reformy ubezpieczeń społecznych. Pomimo tej zmiany proporcje pomiędzy wydatkami, które muszą być bezwzględnie sfinansowane, a wydatkami, jakie można uznać za elastyczne są nadal niekorzystne. W ślad za zwiększającym się deficytem budżetowym podąża rosnący poziom długu publicznego (wykres 5). Co prawda skala tego wzrostu nie stwarza, jak dotąd niebezpieczeństwa przekroczenia granicy referencyjnej, jednak w wyniku poszukiwania wolnych środków pieniężnych może doprowadzić do wzrostu stóp procentowych. Zgodnie z przygotowaną przez Ministerstwo Finansów Strategią zarządzania długiem sektora finansów publicznych w latach , głównym celem jest utrzymanie wielkości długu publicznego na bezpiecznym poziomie. 9 Za taki uważana jest wielkość nie przekraczająca pułapu 55% w relacji do PKB. Wykres 5. Polski dług publiczny w świetle wartości referencyjnych wynikających z Traktatu z Maastricht w latach Lata wartość referencyjna krajowy dług publiczny % PKB Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat. 9 Ministerstwo Finansów: Przedakcesyjny..., op.cit., s.30,

9 Bezsprzecznym warunkiem wypełnienia obydwu kryteriów fiskalnych jest przeprowadzenie reformy finansów publicznych. W szczególności dotyczy to strony wydatkowej. O tym, iż istnieje w Polsce potrzeba racjonalizacji wydatków publicznych świadczyć może Raport Banku Światowego opublikowany w 2003 roku. 10 Wskazuje się w nim na możliwość ograniczenia salda pierwotnego budżetu państwa poprzez skomasowane działania, przede wszystkim w obszarze wydatków socjalnych. Reformy te, choć niezbędne, są bardzo niezręczne politycznie. Ze względu na niezadowolenie zaangażowanych w nie grup społecznych i możliwość odwrócenia się elektoratu od władz rządzących, działania te są nieustannie przekładane w czasie. Rada ECOFIN zaleciła Polsce podjęcie dodatkowych działań w celu redukcji deficytu budżetowego poniżej 3 % PKB do 2007 roku. Niedopełnienie powyższego wymogu mogłoby doprowadzić nasz kraj do utraty Funduszu Spójności, który ma zapewnić Polsce środki wspomagające proces realnej konwergencji. Ponadto, nie spełniając kryterium fiskalnego z Maastricht Polska pozbawiłaby się możliwości wejścia do strefy euro przed końcem tej dekady. W odpowiedzi Ministerstwo Finansów opracowało program Strategia Zarządzania Finansami Publicznymi na lata Program ten składa się z trzech części. Są to: - strategia fiskalna, - strategia podatkowa, oraz - strategia zarządzania. Celem wdrożenia programu jest osiągnięcie optymalnej ścieżki fiskalnej oraz podatkowej, a także usprawnienie procesu zarządzania finansami publicznymi. Wprowadzenie programu ma zapewnić wzrost konkurencyjności polskiej gospodarki, większe możliwości absorbcji funduszy unijnych, wyjście z procedury nadmiernego deficytu oraz realizację kryteriów z Maastricht, co pozwoli na przystąpienie do unii walutowej. W chwili obecnej przeprowadzeniu tych reform sprzyja dobra koniunktura gospodarcza. 4. Sytuacja gospodarcza Polski w świetle realnych kryteriów spójności Zastąpienie złotego przez euro prowadzi do pytania, czy wypełnienie nominalnych kryteriów konwergencji będzie wystarczające do funkcjonowania w obszarze 10 World Bank: Toward a Fiscal Framework for Growth. A Public Expenditure and Institutional Review, Washington 2003, s , 11 Ministerstwo Finansów, Strategia Zarządzania Finansami Publicznymi na lata , Warszawa wrzesień 2004,

10 jednowalutowym? Często wskazuje się bowiem na potrzebę wystąpienia realnej konwergencji. Określana jest ona w literaturze jako stan, w którym wzrost PKB ma szansę być zgodny z potencjałem wytwórczym kraju, zatrudnienie jest wysokie, a bilans płatniczy wykazuje saldo dające się utrzymać bez wywoływania deflacji, znacznego spadku rezerw, ani nadmiernego wzrostu zadłużenia 12. Realną konwergencję zaliczyć można do kryterium o charakterze funkcjonalnym, determinującym stopień konkurencyjności krajowej gospodarki. Im jest ona większa, tym solidniejsze są fundamenty do trwałego spełnienia przez Polskę nominalnych kryteriów spójności. Najczęściej wykorzystywaną miarą realnej konwergencji jest wielkość PKB na jednego mieszkańca. W tabeli 2 wskaźnik ten został przedstawiony w Standardach Siły Nabywczej 13 (PPS) w relacji do średniej UE. W 2004 roku indeks ten wyniósł w Polsce 47,4 i był jednym z najniższych spośród wszystkich wskaźników nowych krajów członkowskich UE. Co więcej znacząco odbiega on od wielkości zanotowanych w Grecji, Portugalii i Hiszpanii w momencie przystępowania tych państw do UGW. Tabela 2. Wybrane elementy realnej konwergencji w Polsce i innych nowych krajach członkowskich w 2004 roku. Państwo a Dane dotyczą roku wstąpienia tych krajów do strefy euro. b średnia w UE = 100. PKB per capita wyrażone w PPS b Stopa bezrobocia w % Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Eurostat. Produktywność siły roboczej na osobę zatrudnioną wyrażone w PPS b Estonia 50,4 9,2 50,1 Łotwa 43,7 9,8 43,6 Litwa 48,0 10,8 49,8 Malta 72 6,6 84,3 Polska 47,4 18,8 60,1 Słowacja 54,0 18,0 61,4 Słowenia 78,5 6,0 76,3 Czechy 69,9 8,3 63,6 Węgry 61,7 5,9 69,5 Cypr 81,4 5,0 86,22 Grecja a 73,7 10,8 90,6 Portugalia a 77,2 4,5 69,4 Hiszpania a 91,8 12,8 102,4 12 Lutkowski K.: Uwagi o strategii monetarnej Polski na drodze do Unii Europejskiej i obszaru EURO, Zarządzanie ryzykiem nr 3/2003, s ang. Purchasing Power Standards (PPS). Za wyborem tego wskaźnika przemawia jego wysoka komunikatywność. W przypadku, gdy indeks w danym kraju nie przekracza wartości 100, poziom PKB na jednego mieszkańca jest niższy od przeciętnego w UE. Im wyższa jest skala tego odchylenia, tym większa jest różnica pomiędzy wskaźnikiem w danym kraju i średnią dla całej Unii,

11 Również inne zaprezentowane w tabeli 2 elementy realnej konwergencji prowadzą do wniosku, iż niezbędna jest w Polsce kontynuacja procesu zbieżności. Szczególną bolączką jest najwyższy w całej UE poziom bezrobocia. Uwidaczniająca się w ostatnim okresie dynamika wzrostu PKB nie przekłada się na radykalne zwiększenie liczby miejsc pracy. Problem ten jest szczególnie istotny w kontekście tymczasowego blokowania dostępu do unijnych rynków pracy dla Polaków. Oznacza to, iż w ramach pakietu działań niezbędnych dla spełnienia kluczowego kryterium optymalnego obszaru walutowego, priorytet powinno uzyskać wprowadzenie w kraju instrumentów zwiększających elastyczność rynku pracy. Umożliwiłoby to w warunkach występowania barier dla swobodnego przepływu siły roboczej, przynajmniej częściową neutralizację ewentualnych szoków asymetrycznych, do momentu, w którym migracje zewnętrzne do krajów UE staną się możliwe. 5. Zakończenie Warunkiem udziału w UGW jest osiągnięcie przez gospodarki krajów do niej przystępujących znacznego stopnia zbieżności. Formalną decyzję w sprawie uczestnictwa danego kraju we wspólnym obszarze walutowym podejmuje Rada Unii Europejskiej do spraw Ekonomicznych i Finansowych na podstawie wniosków płynących z Raportów Konwergencji. Dokument ten przygotowywany jest przez Komisję Europejską i Europejski Bank Centralny w dwuletnich odstępach czasu, lub w każdym momencie, na życzenie państwa członkowskiego UE pozostającego poza obszarem euro. Nie należy oczekiwać, iż wypełnienie zapisanych w Traktacie o Unii Europejskiej kryteriów konwergencji wyeliminuje wszystkie zaburzenia gospodarcze w Eurolandzie. Warto jednak podkreślić, iż założenia z nich wynikające określają zdrowy stan gospodarki, który warto osiągnąć bez względu na fakt uczestnictwa w UGW.

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro część I Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

D Huto. UTtt. rozsieneoia o Somne

D Huto. UTtt. rozsieneoia o Somne D Huto UTtt rozsieneoia o Somne Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne Warszawa 2007 Wstęp 9 ROZDZIAŁ I Zarys teoretycznych podstaw unii monetarnej 15 1. Główne koncepcje i poglądy teoretyczne 15 1.1. Unia monetarna

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Urszula Kurczewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 października 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 5 / 1 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 69 36 69 36 fax (+8 ) 69 1 77 e-mail: dziennikarze @mofnet.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Po co komu Unia Europejska i euro? Prof. dr hab. Elżbieta Kawecka-Wyrzykowska (Katedra Integracji Europejskiej im. Jeana Monneta; www.kawecka.eu) Poprzedniczka strefy euro Łacińska

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej STABILIZACJA KURSU WALUTOWEGO PRZED PRZYSTĄPIENIEM DO STREFY EURO Joanna Stryjek, SGH Wejście

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro dr Marta Musiał Katedra Bankowości i Finansów Porównawczych Wydział Zarządzania i Ekonomiki Usług Uniwersytet Szczeciński 17 listopad 2016 r. PLAN

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 11 / 01 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 00 9 0 fax (+ ) 9 1 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 5 / 015 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+8 ) 9 3 00 9 3 0 fax (+8 ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer 9 / 1 Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 1 77 e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl Ministerstwo Finansów Ul.

Bardziej szczegółowo

Teoria Optymalnego Obszaru Walutowego

Teoria Optymalnego Obszaru Walutowego Teoria Optymalnego Obszaru Walutowego dr Grzegorz Tchorek Biuro ds. Integracji ze Strefą Euro, Narodowy Bank Polski Uniwersytet Warszawski, Wydział Zarządzania Poglądy wyrażone przez autora nie stanowią

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia. gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r.

Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia. gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r. Bruksela, dnia 12 maja 2010 r. Sprawozdanie nr 29/2010 Sprawozdanie z konwergencji za 2010 r. - jedynie Estonia gotowa na przyjęcie waluty euro z dniem 1 stycznia 2011 r. Wstęp W sprawozdaniu z konwergencji

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer 7 / 2014 Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+48 22) 694 36 00 694 36 04 fax (+48 22) 694 41 77 e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo

Nowa Teoria Optymalnego Obszaru Walutowego

Nowa Teoria Optymalnego Obszaru Walutowego Nowa Teoria Optymalnego Obszaru Walutowego dr Grzegorz Tchorek Biuro ds. Integracji ze Strefą Euro, Narodowy Bank Polski Uniwersytet Warszawski, Wydział Zarządzania Poglądy wyrażone przez autora nie stanowią

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Estonię euro w dniu 1 stycznia 2011 r.

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Estonię euro w dniu 1 stycznia 2011 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 12.5.2010 KOM(2010) 239 wersja ostateczna 2010/0135 (NLE) C7-0131/10 Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przyjęcia przez Estonię euro w dniu 1 stycznia 2011 r. PL PL UZASADNIENIE

Bardziej szczegółowo

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz

FINANSE. Rezerwa obowiązkowa. Instrumenty polityki pienięŝnej - podsumowanie. dr Bogumiła Brycz Rezerwa obowiązkowa FINANSE dr Bogumiła Brycz Zakład Analiz i Planowania Finansowego Rezerwa obowiązkowa - częśćśrodków pienięŝnych zdeponowanych na rachunkach bankowych, jaką banki komercyjne muszą przekazać

Bardziej szczegółowo

Wykład 12. Integracja walutowa. Plan wykładu

Wykład 12. Integracja walutowa. Plan wykładu Wykład 12 Integracja walutowa Plan wykładu 1. Waluta globalna 2. Teoria optymalnych obszarów walutowych 3. Europejska Unia Walutowa i Gospodarcza (EMU) 4. Działalność ECB 1 1. Waluta globalna Paul Volcker

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r.

Wniosek DECYZJA RADY. w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 4.6.2014 r. COM(2014) 324 final 2014/0170 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przyjęcia przez Litwę euro w dniu 1 stycznia 2015 r. PL PL UZASADNIENIE 1. KONTEKST WNIOSKU

Bardziej szczegółowo

EURO jako WSPÓLNA WALUTA

EURO jako WSPÓLNA WALUTA Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy EURO jako WSPÓLNA WALUTA Prof. dr hab. Eugeniusz Gatnar Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę. Marcin Konarski

Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę. Marcin Konarski Wybór optymalnego kursu centralnego w ramach ERM II w kontekście zastąpienia złotego przez wspólną walutę Marcin Konarski EURO jako waluta międzynarodowa 1. Walutą euro posługuje się dziś około 330 milionów

Bardziej szczegółowo

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 11 lipca 2016 r. (OR. en)

Rada Unii Europejskiej Bruksela, 11 lipca 2016 r. (OR. en) Rada Unii Europejskiej Bruksela, 11 lipca 2016 r. (OR. en) 10796/16 ECOFIN 678 UEM 264 AKTY USTAWODAWCZE I INNE INSTRUMENTY Dotyczy: DECYZJA RADY stwierdzająca, że Portugalia nie podjęła skutecznych działań

Bardziej szczegółowo

PROGNOZY WYNAGRODZEŃ W EUROPIE NA 2018 ROK

PROGNOZY WYNAGRODZEŃ W EUROPIE NA 2018 ROK 29.2.207 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: tel. 509 509 536 media@sedlak.pl PROGNOZY WYNAGRODZEŃ W EUROPIE NA 208 ROK Końcowe miesiące roku to dla większości menedżerów i specjalistów

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro

Spis treści. Wstęp Dariusz Rosati... 11. Część I. Funkcjonowanie strefy euro Spis treści Wstęp Dariusz Rosati.............................................. 11 Część I. Funkcjonowanie strefy euro Rozdział 1. dziesięć lat strefy euro: sukces czy niespełnione nadzieje? Dariusz Rosati........................................

Bardziej szczegółowo

Zalecenie DECYZJA RADY. uchylająca decyzję 2010/401/UE w sprawie istnienia nadmiernego deficytu na Cyprze

Zalecenie DECYZJA RADY. uchylająca decyzję 2010/401/UE w sprawie istnienia nadmiernego deficytu na Cyprze KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 18.5.2016 r. COM(2016) 295 final Zalecenie DECYZJA RADY uchylająca decyzję 2010/401/UE w sprawie istnienia nadmiernego deficytu na Cyprze PL PL Zalecenie DECYZJA RADY

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej PF Monitor konwergencji nominalnej w UE czerwiec Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer / Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+ ) fax (+ ) e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny

Warunki uzyskania zaliczenia z przedmiotu, na którym słuchacz studiów podyplomowych był nieobecny Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej VII edycja Rok akademicki 2015/2016 Warunki uzyskania zaliczenia

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej

Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Wynagrodzenie minimalne w Polsce i w krajach Unii Europejskiej Płaca minimalna w krajach unii europejskiej Spośród 28 państw członkowskich Unii Europejskiej 21 krajów posiada regulacje dotyczące wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

PROGNOZY WYNAGRODZEŃ NA 2017 ROK

PROGNOZY WYNAGRODZEŃ NA 2017 ROK 07.06.206 Informacja prasowa portalu Pytania i dodatkowe informacje: tel. 509 509 56 media@sedlak.pl PROGNOZY WYNAGRODZEŃ NA 207 ROK Jak wynika z prognoz Komisji Europejskiej na 207 rok, dynamika realnego

Bardziej szczegółowo

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami.

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Unia walutowa korzyści i koszty rzystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Korzyści: Eliminacja ryzyka kursowego i obniżenie ryzyka makroekonomicznego obniżenie stóp procentowych

Bardziej szczegółowo

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej

Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Informator uro w Polsce w roku 20.?.?. Ekonomiczne, polityczne i społeczne aspekty rezygnacji z waluty narodowej Konwergencja nominalna a konwergencja realna kiedy będzie możliwe wprowadzenie euro? Joanna

Bardziej szczegółowo

Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa

Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa Europejska Unia Gospodarcza i Walutowa I. Polityka pieniężna EBC Znowu kamienie milowe :-) Kamień 1: utworzenie strefy euro 1992-1998 Traktat z Maastricht, art.109j: Kryteria konwergencji Kraje prowadzą

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej PM Monitor konwergencji nominalnej w UE październik Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer / Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+ ) fax (+ ) e-mail: dziennikarze

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wyzwania stojące przed Polską gospodarką Paweł Kruk Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 04-12-2014 r. Jeśli nie wiadomo o co chodzi, chodzi o : Pieniądze

Bardziej szczegółowo

Monitor Konwergencji Nominalnej

Monitor Konwergencji Nominalnej PM Monitor konwergencji nominalnej w UE styczeń Ministerstwo Finansów Departament Polityki Makroekonomicznej Numer / Monitor Konwergencji Nominalnej Kontakt: tel. (+ ) fax (+ ) e-mail: dziennikarze @mf.gov.pl

Bardziej szczegółowo

Zalecenie DECYZJA RADY. stwierdzająca, że Polska nie podjęła skutecznych działań w odpowiedzi na zalecenie Rady z dnia 21 czerwca 2013 r.

Zalecenie DECYZJA RADY. stwierdzająca, że Polska nie podjęła skutecznych działań w odpowiedzi na zalecenie Rady z dnia 21 czerwca 2013 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 15.11.2013 r. COM(2013) 907 final Zalecenie DECYZJA RADY stwierdzająca, że Polska nie podjęła skutecznych działań w odpowiedzi na zalecenie Rady z dnia 21 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel Akademia Młodego Ekonomisty Walutowa Wieża Babel Dr Andrzej Dzun Uniwersytet w Białymstoku 20 listopada 2014 r. Pieniądz- powszechnie akceptowany z mocy prawa lub zwyczaju środek regulowania zobowiązań,

Bardziej szczegółowo

Polityka monetarna Unii Europejskiej dr Joanna Wolszczak-Derlacz. Wykład 14 i 15 Polska w strefie euro

Polityka monetarna Unii Europejskiej dr Joanna Wolszczak-Derlacz. Wykład 14 i 15 Polska w strefie euro Polityka monetarna Unii Europejskiej dr Joanna Wolszczak-Derlacz Wykład 14 i 15 Polska w strefie euro http://www.zie.pg.gda.pl/~jwo/ email: jwo@zie.pg.gda.pl Czy opłaca się wejść do strefy euro? 1. Rola

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE Kursy i rynki walutowe - synteza

MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE Kursy i rynki walutowe - synteza MIĘDZYNARODOWE STOSUNKI GOSPODARCZE 2017 Kursy i rynki walutowe - synteza Rodzaje notowań 2 Pośrednie liczba jednostek pieniądza zagranicznego przypadającego na jednostkę pieniądza krajowego 0,257 PLN/EUR

Bardziej szczegółowo

Rola salda pierwotnego w stabilizowaniu długu publicznego krajów członkowskich strefy euro w latach

Rola salda pierwotnego w stabilizowaniu długu publicznego krajów członkowskich strefy euro w latach Rola salda pierwotnego w stabilizowaniu długu publicznego krajów członkowskich strefy euro w latach 1999 2013 dr hab. Kamilla Marchewka-Bartkowiak, prof. nadzw. UEP dr Marcin Wiśniewski Katedra Polityki

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

MAPA DROGOWA PRZYJĘCIA EURO PRZEZ POLSKĘ MATERIAŁ INFORMACYJNY

MAPA DROGOWA PRZYJĘCIA EURO PRZEZ POLSKĘ MATERIAŁ INFORMACYJNY MINISTERSTWO FINANSÓW MAPA DROGOWA PRZYJĘCIA EURO PRZEZ POLSKĘ MATERIAŁ INFORMACYJNY Warszawa, październik 2008 r. Poniższy dokument ma posłużyć ustaleniu kolejności niezbędnych działań w ramach procesu

Bardziej szczegółowo

dr hab. Tomasz Nieborak Wydział Prawa i Administracji UAM w Poznaniu Katedra Prawa Finansowego

dr hab. Tomasz Nieborak Wydział Prawa i Administracji UAM w Poznaniu Katedra Prawa Finansowego dr hab. Tomasz Nieborak Wydział Prawa i Administracji UAM w Poznaniu Katedra Prawa Finansowego Pojęcie integracji Integracja to proces scalania grupy elementów, który ma miejsce w ramach poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Sveriges Riksbank

Sveriges Riksbank BANKOWOŚĆ CENTRALNA 1668 - Sveriges Riksbank W 1694 r. powstaje Bank of England, prawie wiek później Banco de Espana (1782), Bank of the United States (1791) czy Banque de France (1800). W XIX wieku powstały

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Polityka pieniężna nowych państw członkowskich Unii Europejskiej

Polityka pieniężna nowych państw członkowskich Unii Europejskiej Polityka pieniężna nowych państw członkowskich Unii Europejskiej Od transformacji przez inflację do integracji Wiesława Przybylska-Kapuścińska Oficyna a Wolters Kluwer business monografie Wstęp 9 CZĘŚĆ

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy

SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy SCENARIUSZ ZAJĘĆ DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Przedmioty podstawy przedsiębiorczości i geografia Temat:,,Euro waluta wspólnej Europy CELE LEKCJI: Ogólny: - poznanie waluty euro. Szczegółowe: - uczeń zna

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Zalecenie ZALECENIE RADY. mające na celu likwidację nadmiernego deficytu budżetowego w Chorwacji. {SWD(2013) 523 final}

Zalecenie ZALECENIE RADY. mające na celu likwidację nadmiernego deficytu budżetowego w Chorwacji. {SWD(2013) 523 final} KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 10.12.2013 r. COM(2013) 914 final Zalecenie ZALECENIE RADY mające na celu likwidację nadmiernego deficytu budżetowego w Chorwacji {SWD(2013) 523 final} PL PL Zalecenie

Bardziej szczegółowo

Przystąpienie Polski do strefy euro - kiedy taki scenariusz może się zrealizować i co oznaczałby on dla polskiej gospodarki

Przystąpienie Polski do strefy euro - kiedy taki scenariusz może się zrealizować i co oznaczałby on dla polskiej gospodarki Przystąpienie Polski do strefy euro - kiedy taki scenariusz może się zrealizować i co oznaczałby on dla polskiej gospodarki W ostatnich tygodniach na nowo rozgorzała debata nad perspektywami przyjęcia

Bardziej szczegółowo

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU

FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU FORUM NOWOCZESNEGO SAMORZĄDU Krzysztof Pietraszkiewicz Prezes Związku Banków Polskich Warszawa 02.12.2015 Transformacja polskiej gospodarki w liczbach PKB w Polsce w latach 1993,2003 i 2013 w mld PLN Źródło:

Bardziej szczegółowo

Euro wspólny pieniądz

Euro wspólny pieniądz Euro wspólny pieniądz dr Agnieszka Kłos Polskie Stowarzyszenie Badań Wspólnoty Europejskiej Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji

Bardziej szczegółowo

Polityka pieniężna i fiskalna

Polityka pieniężna i fiskalna Polityka pieniężna i fiskalna Spis treści: 1. Ekspansywna i restrykcyjna polityka gospodarcza...2 2. Bank centralny i jego polityka: operacje otwartego rynku, zmiany stopy dyskontowej, zmiany stopy rezerw

Bardziej szczegółowo

=Dá F]QLN QU s}ï v] }o] Çl] ] v]'ïv i v }l îìíï

=Dá F]QLN QU s}ï v] }o] Çl] ] v]'ïv i v }l îìíï 736 M. Belka Narodowy Bank Polski Warszawa, r. Z nia na rok 2013 przed do projektu u Z nia. W ch realizowanej przez Narodowy Bank Polski 3 r. Ponadto i W na rok 2013 10 2012 r. p 2. W 2013 r. olskim w

Bardziej szczegółowo

BIULETYN 6/2017. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Wzmocnienie unii walutowej i gospodarczej. Strefa euro

BIULETYN 6/2017. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Wzmocnienie unii walutowej i gospodarczej. Strefa euro Wzmocnienie unii walutowej i gospodarczej Współpraca gospodarcza i walutowa w państwach UE, której efektem jest posługiwanie się wspólną walutą euro ( ) jest jedną z największych osiągnięć integracji europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Maciej Rapkiewicz, Instytut Sobieskiego,

Maciej Rapkiewicz, Instytut Sobieskiego, sektor rządowy (Skarb Państwa, samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej z.o.z., państwowe szkoły wyższe) sektor samorządowy (jednostki samorządu terytorialnego, samodzielne publiczne z.o.z., samorządowe

Bardziej szczegółowo

Dr Jakub Borowski Invest-Bank, Szkoła Główna Handlowa

Dr Jakub Borowski Invest-Bank, Szkoła Główna Handlowa Jak kryzys finansowy i fiskalny wpłyn ynął na perspektywę polskiego członkostwa w strefie euro? Dr Jakub Borowski Invest-Bank, Szkoła Główna Handlowa Wiosenna Szkoła a Leszka Balcerowicza, Forum Obywatelskiego

Bardziej szczegółowo

Wyzwania dla polityki makroekonomicznej na drodze do wspólnej waluty. Doświadczenia krajów strefy euro

Wyzwania dla polityki makroekonomicznej na drodze do wspólnej waluty. Doświadczenia krajów strefy euro Wyzwania dla polityki makroekonomicznej na drodze do wspólnej waluty Doświadczenia krajów strefy euro Przeprowadzone na potrzeby Raportu analizy NBP (2009) wskazują, że: w perspektywie długookresowej przyjęcie

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

Forum Bankowe Uwarunkowania ekonomiczne i regulacyjne sektora bankowego. Iwona Kozera, Partner EY 15 marca 2017

Forum Bankowe Uwarunkowania ekonomiczne i regulacyjne sektora bankowego. Iwona Kozera, Partner EY 15 marca 2017 Forum Bankowe Uwarunkowania ekonomiczne i regulacyjne sektora bankowego Iwona Kozera, Partner EY 15 marca 2017 2000 2001 2002 2003 200 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 201 2015 2016 Uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce?

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Rafał Antczak Członek Zarządu Deloitte Consulting S.A. Europejski Kongres Finansowy Sopot, 23 czerwca 2015

Bardziej szczegółowo

Data Temat Godziny Wykładowca

Data Temat Godziny Wykładowca Harmonogram zajęć w ramach Studiów Podyplomowych Mechanizmy funkcjonowania strefy EURO (IV edycja) organizowanych przez Uniwersytet Opolski przy wsparciu Narodowego Banku Polskiego (zajęcia odbywać się

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 2 Hiszpania pod koniec XX wieku była jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw Europy, kres rozwojowi położył światowy kryzys z końca

Bardziej szczegółowo

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50

Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 Prognozy wzrostu dla Polski 2015-06-02 15:58:50 2 Bank of America Merrill Lynch podniósł prognozy wzrostu PKB dla Polski - z 3,3 do 3,5 proc. w 2015 r. i z 3,4 do 3,7 proc. w 2016 r. W raporcie o gospodarce

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 8 października 2014 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 8 października 2014 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 8 października 2014 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat bieżącej i przyszłych decyzji dotyczących polityki

Bardziej szczegółowo

Monitor konwergencji nominalnej

Monitor konwergencji nominalnej PF Monitor konwergencji nominalnej w UE 7 marzec Ministerstwo Finansów Departament Polityki Finansowej, Analiz i Statystyki Numer / Monitor konwergencji nominalnej Kontakt: tel. (+ ) 9 9 fax (+ ) 9 77

Bardziej szczegółowo

dr Jan Hagemejer Karol Pogorzelski

dr Jan Hagemejer Karol Pogorzelski Kryzys finansów publicznych i druga fala Wielkiej Recesji Badanie wykonane przez Instytut Badań Strukturalnych w ramach prac nad projektem: Analiza procesów zachodzących na polskim rynku pracy i w obszarze

Bardziej szczegółowo

Polityka monetarna Unii Europejskiej dr Joanna Wolszczak-Derlacz. Wykład 4 Teoria optymalnych obszarów walutowych Koszty Unii Walutowej

Polityka monetarna Unii Europejskiej dr Joanna Wolszczak-Derlacz. Wykład 4 Teoria optymalnych obszarów walutowych Koszty Unii Walutowej Polityka monetarna Unii Europejskiej dr Joanna Wolszczak-Derlacz Wykład 4 Teoria optymalnych obszarów walutowych Koszty Unii Walutowej http://www.zie.pg.gda.pl/~jwo/ email: jwo@zie.pg.gda.pl Teoria optymalnych

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

Integracja walutowa w Europie: geneza EMU

Integracja walutowa w Europie: geneza EMU Integracja walutowa w Europie: geneza EMU Wykład 13 z Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych, CE UW Copyright Gabriela Grotkowska 2 Wykład 13 Europejska integracja gospodarcza: podstawowe fakty Integracja

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Zalecenie dotyczące: DECYZJI RADY. w sprawie istnienia w Polsce nadmiernego deficytu. (przedstawione przez Komisję)

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Zalecenie dotyczące: DECYZJI RADY. w sprawie istnienia w Polsce nadmiernego deficytu. (przedstawione przez Komisję) KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 24.6.2004 SEC(2004) 827 końcowy Zalecenie dotyczące: DECYZJI RADY w sprawie istnienia w Polsce nadmiernego deficytu (przedstawione przez Komisję) PL PL UZASADNIENIE

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa WPROWADZENIE

Spis treści. Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa WPROWADZENIE Spis treści Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa xiii xv WPROWADZENIE l Rozdział l. Ekonomiczne opisanie świata 3 1.1. Stany Zjednoczone 4 1.2. Unia Europejska 10 1.3. Chiny 15 1.4. Spojrzenie na inne

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczne wyzwania integracji Polski ze strefą euro

Ekonomiczne wyzwania integracji Polski ze strefą euro Ekonomiczne wyzwania integracji Polski ze strefą euro 2 Ekonomiczne wyzwania integracji Polski ze strefą euro Część I. Wzmocnienie instytucjonalne strefy euro Rozdział 1. Integracja fiskalna Rozdział 2.

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Sprawozdanie z konwergencji z 2013 r. dotyczące Łotwy

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Sprawozdanie z konwergencji z 2013 r. dotyczące Łotwy KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 5.6.2013 COM(2013) 341 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Sprawozdanie z konwergencji z 2013 r. dotyczące Łotwy (sporządzone na wniosek Łotwy

Bardziej szczegółowo

BILANS KORZYŚCI I KOSZTÓW PRZYSTĄPIENIA POLSKI DO STREFY EURO

BILANS KORZYŚCI I KOSZTÓW PRZYSTĄPIENIA POLSKI DO STREFY EURO POLITECHNIKA OPOLSKA WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA I INŻYNIERII PRODUKCJI BILANS KORZYŚCI I KOSZTÓW PRZYSTĄPIENIA POLSKI DO STREFY EURO Arkadiusz Skowron O P O L E 2 0 0 7 SPIS TREŚCI WSTĘP...3 1. Zagrożenia i koszty

Bardziej szczegółowo

Główne wskaźniki. Wybrane wskaźniki gospodarcze r r. newss.pl Słabną notowania ekonomiczne Polski

Główne wskaźniki. Wybrane wskaźniki gospodarcze r r. newss.pl Słabną notowania ekonomiczne Polski Strona 1 z 2Raport analityków Euler Hermes, światowego lidera w ubezpieczaniu należności, przygotowany pod kierunkiem dr. Manfreda Stamera Mimo że polska gospodarka należała w ostatnich miesiącach do najzdrowszych

Bardziej szczegółowo

Unia walutowa - opis przedmiotu

Unia walutowa - opis przedmiotu Unia walutowa - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Unia walutowa Kod przedmiotu 14.9-WZ-EkoPD-UW-S16 Wydział Kierunek Wydział Ekonomii i Zarządzania Ekonomia / Ekonomia menedżerska Profil

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Kapitałem w Bankach

Zarządzanie Kapitałem w Bankach Zarządzanie Kapitałem w Bankach Wizja scenariusza spowolnienia gospodarczego w Polsce w kontekście powołania wspólnego nadzoru bankowego Tomasz Kubiak Dyrektor Zarządzający Dep. Alokacji Kapitału i ALM

Bardziej szczegółowo

Unia Gospodarcza i Pieniężna

Unia Gospodarcza i Pieniężna Unia Gospodarcza i Pieniężna Polityka gospodarcza i pieniężna (art. 119 TfUE) Dla osiągnięcia celów określonych w artykule 3 Traktatu o Unii Europejskiej, działania Państw Członkowskich i Unii obejmują,

Bardziej szczegółowo

Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce?

Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce? Gdzie drzemią rezerwy wzrostu gospodarczego w Polsce? Wiktor Wojciechowski Invest Bank Jesienna Szkoła Leszka Balcerowicza listopad 2012 Plan wykładu: Czy w ostatnich latach tempo wzrostu gospodarki w

Bardziej szczegółowo

Opinia Rady Polityki Pieniężnej. do projektu Ustawy budżetowej na rok 2007

Opinia Rady Polityki Pieniężnej. do projektu Ustawy budżetowej na rok 2007 N a r o d o w y B a n k P o l s k i Rada Polityki Pieniężnej Warszawa, 6 października 2006 r. Opinia Rady Polityki Pieniężnej do projektu Ustawy budżetowej na rok 2007 Uwagi ogólne 1. Przedstawiony projekt

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 4 marca 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 4 marca 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 4 marca 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat obecnej i przyszłych decyzji dotyczących polityki pieniężnej

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty dziewiąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2016 2017

Bardziej szczegółowo

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ dr Barbara Ptaszyńska Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ Wprowadzenie Podstawowym celem wspólnoty europejskiej jest wyrównanie poziomu rozwoju poszczególnych

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wspólna waluta euro Po co komu Unia Europejska i euro? dr Mariusz Sagan Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie 18 marca 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

NOTA Sekretariat Generalny Rady Delegacje Opinia Rady w sprawie zaktualizowanego programu konwergencji Polski

NOTA Sekretariat Generalny Rady Delegacje Opinia Rady w sprawie zaktualizowanego programu konwergencji Polski RADA UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 17 lutego 2005 r. 6501/05 UEM 59 NOTA Od: Do: Dotyczy: Sekretariat Generalny Rady Delegacje Opinia Rady w sprawie zaktualizowanego programu konwergencji Polski Delegacje

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Samer Masri ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Najbardziej rewolucyjnym aspektem ogólnej teorii Keynesa 1 było jego jasne i niedwuznaczne przesłanie, że w odniesieniu do

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 8 lipca 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 8 lipca 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 8 lipca 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat polityki pieniężnej w kontekście bieżącej sytuacji makroekonomicznej

Bardziej szczegółowo

Zalecenie ZALECENIE RADY. w sprawie krajowego programu reform Danii na 2015 r.

Zalecenie ZALECENIE RADY. w sprawie krajowego programu reform Danii na 2015 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 13.5.2015 r. COM(2015) 255 final Zalecenie ZALECENIE RADY w sprawie krajowego programu reform Danii na 2015 r. oraz zawierające opinię Rady na temat przedstawionego przez

Bardziej szczegółowo

Klub Laureatów Dolnośląskiego Certyfikatu Gospodarczego 25 kwietnia 2016 roku

Klub Laureatów Dolnośląskiego Certyfikatu Gospodarczego 25 kwietnia 2016 roku 25 kwietnia 2016 roku Bieżąca sytuacja gospodarcza Grzegorz Warzocha - AVANTA Auditors & Advisors www.avanta-audit.pl Międzynarodowa sytuacja gospodarcza 4,0% 3,5% 3,0% 2,5% Globalne tendencje gospodarcze

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2007 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.:

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK DOKUMENTU OTWIERAJĄCEGO DEBATĘ W SPRAWIE POGŁĘBIENIA UNII GOSPODARCZEJ I WALUTOWEJ

ZAŁĄCZNIK DOKUMENTU OTWIERAJĄCEGO DEBATĘ W SPRAWIE POGŁĘBIENIA UNII GOSPODARCZEJ I WALUTOWEJ KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 31.5.2017 r. COM(2017) 291 final ANNEX 3 ZAŁĄCZNIK do DOKUMENTU OTWIERAJĄCEGO BATĘ W SPRAWIE POGŁĘBIENIA UNII GOSPODARCZEJ I WALUTOWEJ PL PL Załącznik 3. Najważniejsze

Bardziej szczegółowo