Psychologia Inwestowania

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Psychologia Inwestowania"

Transkrypt

1 Psychologia Inwestowania Konrad Grzebień Strona 1

2 Spis treści Wstęp 3 Przekonania 4 Mózg odruchowy a mózg refleksyjny 5 Chciwość 7 Mroki prawdopodobieństwa 9 Strach 10 Ryzyko 12 Mentalne księgowanie 13 Dysonans poznawczy 15 Żal 18 Myślenie kontrfaktyczne 19 Efekt predyspozycji 21 Inercja niedziałania 21 Lekceważenie mianownika 23 Rynek nie wie, że żyjesz 25 Punkt odniesienia 26 Bańki Cenowe 28 Podsumowanie 29 Bibliografia 30 Strona 2

3 Wstęp Dlaczego psychologia inwestowania? W roku 1993 zacząłem pracować w biurze maklerskim. Był to czas pierwszej hossy na giełdzie papierów wartościowych w Warszawie. Kursy akcji rosły, kolejki w biurach maklerskich również. Ludzie tłumnie zakładali rachunki inwestycyjne i kupowali akcje spółek, nie bardzo interesując się czym te spółki się zajmują. Oczywiście nie wszyscy inwestorzy, ponieważ ci którzy spędzali w biurach maklerskich większość dnia próbowali zgłębiać wiedzę, podobnie jak my, pracownicy biura. Problem w tym, że wówczas na rynku nie było żadnych książek na temat giełdy. Każde opracowanie jakie wpadało nam w ręce było natychmiast czytane i przekazywane dalej. Podobnie postępowali inwestorzy. Ale pomimo tego i tak od czasu do czasu trafiał się klient, który chciał kupić akcje WIG-u. W tych początkowych latach giełdy (czyli podczas hossy z roku 1993 i bessy z roku 1994) zauważyłem, że gracze giełdowi często postępują nieracjonalnie. Oczywiście najpierw przekonałem się na sobie, analizując z perspektywy czasu swoje transakcje i dziwiąc się dlaczego byłem w stanie podejmować tak nietrafione decyzje. I jakkolwiek swoje decyzje byłem skłonny przypisywać młodemu wiekowi, a co za tym idzie brakowi doświadczenia, wiedzy i umiejętności, to nie bardzo potrafiłem wytłumaczyć sobie dlaczego inwestorzy, którzy byli przedsiębiorcami, wykładowcami, lekarzami, itp. również postępowali mało racjonalnie. Wówczas zainteresowałem się tematem psychologii społecznej, a idąc dalej psychologii inwestowania. I okazało się, że decyzje które wydają się być nieracjonalne z punktu widzenia rozsądku potrafią mieć swoje głębokie uzasadnienie z punktu widzenia emocji. W tym opracowaniu chciałem pokazać, jaką rolę w procesie inwestowania pieniędzy odgrywają emocje. Jaką walkę toczą z rozumem, kto w tej walce najczęściej wygrywa i jak sobie z tym radzić. Strona 3

4 Przekonania Podczas jednego ze szkoleń objaśniałem zebranym (a byli to ludzie reprezentujący różne branże) na czym polega działanie procentu składanego. Pewna pani powiedziała: - A ja nie wierzę, że inwestując zł miesięcznie, za lat będę miała milion złotych. - I bardzo słusznie- odpowiedziałem ponieważ to nie jest kwestia wiary, tylko matematyki. Wystarczy wrzucić te dane do arkusza kalkulacyjnego, a przekonamy się, że to prawda. Jednak zatrzymajmy się na tym skąd bierze się ten brak wiary. Rok temu, na szkoleniu dla doradców finansowych zapytałem uczestników, kiedy pierwszy raz dowiedzieli się czym jest procent składany: w szkole podstawowej, średniej, na studiach, czy dużo, dużo później? Większość odpowiedziała: Dużo, dużo później. Albowiem, o ile ktoś nie ukończył uczelni ekonomicznej, to nie miał okazji spotkać się z pojęciem procentu składanego. Moje pokolenie nie liczyło odsetek od lokat ani w szkole podstawowej, ani średniej. Z pojęciem odsetek od odsetek zetknęliśmy się dopiero w życiu dorosłym, a i to nie wszyscy. Zatem dlaczego mielibyśmy w to wierzyć? Gdy zapytamy Polaków w jaki sposób zdobyć pierwszy milion, to jednym głosem powiedzą, że pierwszy milion trzeba - tak jest ukraść! Kiedy zgłębimy temat i zapytamy: A kiedy Pan/Pani spotkał/a się z tym twierdzeniem po raz pierwszy?, to najpewniej usłyszymy, po chwili namysłu, że pewnie gdzieś w dzieciństwie. I tym sposobem trafiamy do przekonań. Przekonań, czyli prawd, które słyszeliśmy mając 2,3,4 lata, a których wcale nie musieliśmy wtedy rozumieć. Jednak będąc dziećmi obserwowaliśmy reakcje naszego otoczenia: rodziców, dziadków, a później nauczycieli i kolegów. Reakcje na te właśnie prawdy. I jeżeli człowiek od dziecka miał wbite do głowy, że pierwszy milion trzeba ukraść, to w jaki sposób może uwierzyć, że można go też zarobić, czy zaoszczędzić Strona 4

5 (wyrzekając się części bieżącej konsumpcji)? Jeżeli ktoś wyniósł z domu przekonanie, że pieniądze szczęścia nie dają, to zapewne nawet nie podejmie żadnego wysiłku, aby poprawić sobie standard życia, poprzez dodatkowe działania, pracę itp. I wcale nie będzie to działanie świadome. To po prostu jest wpisane w umysł takiego człowieka. Dopiero jako dorośli ludzie dowiadujemy się, że część (czasem znaczna część) przekonań, które tkwią nam w głowach są przekonaniami ograniczającymi nas. Niekoniecznie tylko te związane z pieniędzmi. I kiedy zdamy sobie z nich sprawę, jesteśmy w stanie lepiej pokierować swoimi poczynaniami. Również tymi, które dotyczą naszych własnych finansów. Mózg odruchowy a mózg refleksyjny Większość z nas słyszała zapewne o prawej i lewej półkuli mózgowej i o tym, za co one odpowiadają. Natomiast w kontekście inwestowania pieniędzy powinniśmy sięgnąć nieco głębiej i odkryć, że każdy z nas ma trzy mózgi. Najstarsza część naszego mózgu, tzw. mózg gadzi jest bardzo prymitywnym mechanizmem i spełnia właściwie tylko 3 funkcje. Jeżeli jesteśmy głodni jemy, w sytuacji zagrożenia uciekamy oraz odpowiada Strona 5

6 za przedłużenie gatunku, czyli szuka okazji do seksu. Nieco młodsza część naszego mózgu zwana jest układem limbicznym i w skrócie można powiedzieć, ze odpowiada za emocje. Najmłodsza część mózgu, to kora nowa, z którą utożsamiamy racjonalne myślenie, planowanie, analizowanie itp. Te dwa mózgi (gadzi i układ limbiczny) działają na poziomie nieświadomym i możemy nazywać je mózgiem albo systemem odruchowym. Z kolei kora nowa działa na poziomie świadomym i możemy nazwać ją mózgiem analitycznym (lub refleksyjnym). Procesy, które przebiegają w mózgu odruchowym działają szybko, automatycznie i praktycznie poza naszą świadomością. Wyobraź sobie, że jedziesz samochodem. Nagle w samochodzie przed tobą zapalają się czerwone światła stop. Co robisz? Natychmiast wciskasz pedał hamulca. Który mózg zadziałał? Odruchowy czy analityczny? Tak, odruchowy. Dopiero po chwili uruchamia się mózg analityczny i zastanawiasz się dlaczego kierowca przed tobą nagle zahamował na pustej drodze. To pokazuje jak silne jest działanie mózgu odruchowego. A dlaczego tak się dzieje? System odruchowy kształtował się przez setki tysięcy lat ( niektórzy mówią nawet o milionach) i doskonale nam służył w tym okresie. Tymczasem system analityczny jest stosunkowo świeży, gdyż liczący sobie najwyżej kilkadziesiąt tysięcy lat. I często dzieje się tak, że sygnały płynące z tych najstarszych części mózgu są na tyle silne, że mózg refleksyjny nie zawsze jest w stanie sobie z nimi poradzić. Stąd bierze się refleksja inwestorów, którzy już po fakcie analizują swoje transakcje: Jak mogłem postąpić tak głupio? Uwaga, dana decyzja może wydawać się nieracjonalna z punktu widzenia rozumu, ale może mieć swoje uzasadnienie z punktu widzenia emocji. Oba te mózgi, odruchowy i refleksyjny świetnie sprawdzają się w pewnych sytuacjach, a mniej skutecznie w innych. Dlatego dobrze jest wiedzieć w jaki sposób działają i jak wykorzystać to do własnych celów inwestycyjnych. Strona 6

7 Chciwość Nie da się ukryć, pieniądze stanowią nieodłączny element naszego życia. Jeszcze lat temu, aby przeżyć wystarczyło dogonić mamuta, pozbawić go życia, a następnie najeść się do syta i przyodziać w skórę. Dzisiaj nie wystarczy (częściowo dlatego, że nie ma mamutów ). Dzisiaj nie polujemy, dzisiaj zarabiamy pieniądze. Jednak efekt jest taki sam, człowiek pozbawiony pieniędzy nie będzie w stanie przeżyć. Stąd nasze dążenie do posiadania coraz to większej ich ilości. Pojawia się jednak pytanie: gdzie jest granica? Jaka ilość jest nam niezbędna do życia, a gdzie zaczyna się nadmiar? Oczywiście wszyscy znamy przysłowie od przybytku głowa nie boli, ale znamy też inne co za dużo, to niezdrowo. Zatem, ile to w sam raz? Odpowiedź nie jest ława, ponieważ nie zawsze obiektywne wskaźniki naszej sytuacji materialnej przekładają się na nasze zadowolenie. Nierzadkie są sytuacje, gdy dwie osoby o zbliżonych lub takich samych dochodach, zupełnie różnie oceniają to jak im się powodzi. Dochody i stan posiadania (obiektywna sytuacja materialna) oraz przekonanie i ocena (subiektywna sytuacja materialna), to dwa różne zjawiska. Finansowy pesymista to osoba, która może mieć dużo pieniędzy i poczucie że ich nie ma, finansowy optymista może mieć obiektywnie mało pieniędzy i przekonanie, że jego sytuacja materialna jest dobra. Teraz pytanie: który z nich będzie w stanie zgromadzić oszczędności, a który będzie miał długi? Okazuje się, że optymiści finansowi, pomimo że dysponują mniejszą ilością pieniędzy od pesymistów, częściej od nich mają oszczędności. Pesymiści finansowi, pomimo że posiadają więcej środków finansowych od optymistów, częściej od nich narzekają na problemy finansowe oraz mają długi. Można u nich zaobserwować również negatywne nastawienie do pieniędzy i większy materializm. Częściej od optymistów traktują pieniądze jako źródło porównań społecznych oraz wartościowania siebie i innych. No dobrze, ale nadal nie wiemy ile to za dużo, a ile w sam raz? Nie wiemy dopóki nie znajdziemy punktu odniesienia. Czy Eskimos, który ma cztery psy jest bogaty czy biedny? pada pytanie w reklamie telewizyjnej. To samo zjawisko występuje w odniesieniu do stanu naszego portfela. Dopiero, gdy porównamy swoją sytuację (zarobki, majątek) z osobami z naszego otoczenia, jesteśmy w stanie powiedzieć: jestem zamożny lub jestem biedny. Uciekając się do porównań możemy poczuć się lepiej lub gorzej, w zależności od tego jaką grupę weźmiemy jako punkt odniesienia. Jeżeli pracuję i zarabiam średnią krajową, to nie jest to zbyt dużo w porównaniu do np. zarobków prezesa Strona 7

8 banku. Ale w zestawieniu mojej sytuacji z sytuacją osoby bezrobotnej? Tak, punkt odniesienia może nas radować lub smucić. Postrzeganie własnej sytuacji materialnej nie zależy tak bardzo od tego ile kto ma pieniędzy, ale jak patrzy na życie. Pod koniec roku 1993, kiedy pracowałem w biurze maklerskim, przyszedł do mnie klient i powiedział, że chce się pożegnać, ponieważ zamyka rachunek i kończy inwestowanie na giełdzie. Na pytanie dlaczego?, przecież hossa trwała w najlepsze, odpowiedział, że jego celem było uzbieranie kwoty potrzebnej na zakup mieszkania. Właśnie udało mu się ten cel osiągnąć, a środkiem który mu w tym pomógł było inwestowanie (a właściwie to gra) na giełdzie. Zamknął rachunek i więcej już go nie spotkałem. Co takiego nadzwyczajnego jest w tej historii? To, że w ciągu mojej dwudziestoletniej praktyki na rynku kapitałowym spotkałem tylko jednego inwestora/gracza, który potrafił powiedzieć: Dość, tyle mi wystarczy. Przeważająca większość ludzi postępuje zgodnie z powiedzeniem, że apetyt rośnie w miarę jedzenia. Gdy zarobią 10%, stwierdzają, że 15% byłoby znacznie lepszą stopą zwrotu. Kiedy zarobią 15%, zaraz myślą np. o 18% i tak dalej Nigdy nie mamy dosyć. Chciwość, którą mamy w sobie, powoduje, że cały czas odczuwamy niedosyt. Co ciekawe, nie zdajemy sobie sprawy z tego, że to nie samo zdobycie pieniędzy sprawia nam satysfakcję, ale oczekiwanie na moment ich pozyskania. Potencjalne zyski z inwestycji są dla naszego mózgu jedną z wielu nagród, do których zalicza również jedzenie, picie, seks, poczucie bezpieczeństwa i inne. Ponieważ pieniądze są w stanie zapewnić nam szereg różnych przyjemności, nasz mózg odruchowo reaguje na nie z taką samą intensywnością jak w przypadku innych nagród. Kiedy spodziewamy się zysków finansowych, pobudzamy do działania obszary mózgu odpowiedzialne za funkcjonowanie systemu odruchowego, co sprawia że np. po zakupie akcji oczekujemy i skupiamy się na tym, że ich wartość będzie rosła. Rosną również nasze emocje. Chwila, kiedy akcje osiągną oczekiwaną przez nas cenę nie jest już tak ekscytująca, wszak tego się spodziewaliśmy. Strona 8

9 Mroki prawdopodobieństwa Jeżeli wygrałbyś lub wygrałabyś w Lotto 10 mln zł, to co byś zrobił/-ła z taką kwotą? A jeżeli byłaby to kwota 50 mln zł? A co z 150 mln zł? Zapewne każdemu z nas stają przed oczami konkretne rzeczy, zrealizowane marzenia i jesteśmy w stanie wyobrazić sobie na co wydalibyśmy lub w co zainwestowalibyśmy poszczególne kwoty. Dla jednych będą to przedmioty materialne, domy, jachty, samochody. Inni zobaczą widoki znane dotąd tylko z folderów biur podróży czy programów National Geographic itp. A jakie jest prawdopodobieństwo takiej wygranej? Szansa na trafienie szóstki w lotto to jak 1: Czy twoje podejście do loterii zmieni się, jeżeli się dowiesz, że szanse wynoszą 1: ? Prawdopodobnie nie. A dlaczego? Ponieważ człowiek nie jest w stanie zwizualizować sobie prawdopodobieństwa. Kwota 5, 10 czy 100 milionów złotych pobudza naszą wyobraźnię i z łatwością zobaczymy co za te pieniądze możemy mieć. Przed oczami pojawiają się nam konkretne obrazy. Tymczasem jak wyobrazić sobie prawdopodobieństwo? Dla naszego mózgu to abstrakcja. To tłumaczy dlaczego ludzie tak chętnie biorą udział w różnego rodzaju loteriach. Prawdopodobieństwo umyka, kiedy pojawia się możliwość wygranej. Nagrodę nierzadko mamy przed oczami (np. samochód wyeksponowany w centrum handlowym), a prawdopodobieństwo dopiero musielibyśmy sobie policzyć. Strona 9

10 Ten sam mechanizm działa, kiedy kupujemy np. jednostki uczestnictwa funduszy inwestycyjnych. Reklama funduszy inwestycyjnych najczęściej opiera się na ich wynikach. 5%, 23%, 30% - te liczby kłują nas w oczy i powodują ekscytację. To nic, że z reguły informują tylko o dotychczasowych wynikach, czyli o przeszłości. My to wiemy, ale wcale nie zmniejsza to naszego zainteresowania. Zazwyczaj oczekiwanie wielkich zysków znacznie ogranicza naszą zdolność do oceny rzeczywistego ich osiągnięcia. Strach Czego się boisz? A dokładniej: czego boi się inwestor? Powtórki z roku 1929, czyli gwałtownych spadków na giełdzie, które zapoczątkowały Wielki Kryzys. Tymczasem nie dostrzega znacznie poważniejszego zagrożenia, jakim jest inflacja. Spadki na giełdach mogą być spektakularne i łatwo przemawiają do naszej wyobraźni. Podczas gdy inflacja pełza sobie powoli, ale przez cały czas. Znaczącą rolę odgrywa tu nasza wyobraźnia. Im bardziej żywy i łatwiejszy do przywołania jest obraz danego zagrożenia, tym większy strach ono w nas budzi. Krach na giełdzie? Tak, to sobie łatwo wyobrazić. A inflacja? Po prostu jest tam sobie, gdzieś w tle. Najczęściej nie doceniamy prawdopodobieństwa wystąpienia typowych zagrożeń, przeceniamy natomiast prawdopodobieństwo wyjątkowych czynników ryzyka. Kiedy czujemy, że mamy kontrolę nad sytuacją i kiedy rozumiemy konsekwencje, potencjalne ryzyko wydaje nam się niższe niż jest w rzeczywistości (np. kiedy prowadzimy samochód). Ale kiedy czujemy się bezradni i nie potrafimy zrozumieć istoty zagrożenia, wydaje się ono bardziej przerażające niż jest w rzeczywistości (np. kiedy lecimy samolotem). Spadki na giełdzie, a krach na giełdzie Francuscy naukowcy dowiedli, że z równowagi mogą wyprowadzać nas również przerażające słowa. Nawet jeżeli pojawią się tylko przez okres 0,012 sekundy (czyli przez czas 25-krotnie krótszy od czasu mrugnięcia okiem)! Zatem nic dziwnego, że czujemy się źle słysząc, kiedy ktoś mówi, że stracił na akcjach, które właśnie mamy w portfelu. Naszemu mózgowi wystarczą ułamki sekund, by wychwycił negatywne zabarwienie Strona 10

11 określonych słów i aktywował wszystkie mechanizmy stresowe naszego organizmu. To normalne, że w mózgu każdego inwestora czai się strach przed stratą. Kiedy rynek rośnie lub jest stabilny, ten strach jakby zapada w zimowy sen. Uaktywnia się jednak szybko, kiedy sytuacja się zmienia i stajemy w obliczu możliwości strat. Dodatkowo brak wiedzy na temat szans powodzenia nie tylko rozbudza w nas ten strach, ale również pozbawia nas poczucia panowania nad sytuacją. W momencie kiedy stajemy w obliczu zagrożenia, nasz mózg odruchowy zaczyna funkcjonować jak pedał gazu, który wprowadza nasze emocje na wysokie obroty. Stąd podejmowane w tym stanie decyzje mogą wydawać się zupełnie nieracjonalne. Nieracjonalne z punktu widzenia rozsądku, gdyż z punktu widzenia emocji mają uzasadnienie. Na szczęście mamy jeszcze do dyspozycji mózg refleksyjny (analityczny), który hamuje nieco emocje, doprowadzając do stanu, w którym będziemy mogli podejmować bardziej obiektywne decyzje. Zatem kiedy zaczynamy się bać, że nasza decyzja dotycząca zakupu danych akcji czy funduszu może okazać się błędna, warto zrobić sobie przerwę, odsunąć od siebie myśli o zagrożeniach i dać czas naszemu mózgowi refleksyjnemu na przeanalizowanie sytuacji. Strona 11

12 Ryzyko Co trzeci klient TFI przed zakupem jednostek uczestnictwa zwraca uwagę na to jakie wyniki fundusz osiągnął w ciągu kwartału, półrocza czy roku. Badanie (przeprowadzone przez Instytut Homo Homini na zlecenie Deutsche Banku - Extra Puls Biznesu, październik 2014) pokazuje, że niemal 31% Polaków preferuje fundusz dla którego potencjalne ryzyko będzie na akceptowalnym poziomie. I tu zaczynają się schody. Ponieważ człowiek nie jest w stanie określić jaki jest jego poziom akceptacji ryzyka. Oczywiście część klientów funduszy (zwłaszcza akcyjnych) twierdzi, że ich tolerancja na ryzyko jest bardzo duża. Uhm,...na rynku rosnącym. To, co nazywają tolerancją na ryzyko, tak naprawdę jest tolerancją na zyski. Zauważmy, ze wystarczy nawet chwilowy spadek wartości jednostki uczestnictwa, by tolerancja na ryzyko gwałtownie spadła. W pierwszej połowie 2007 roku w bankach i biurach maklerskich masowym zjawiskiem byli klienci, którzy przychodzili kupować fundusze akcyjne, zwabieni kilkudziesięcioprocentowymi zyskami. O funduszach wiedzieli niewiele, ale widzieli te ZYSKI. Tylko, że zapominali (a częściej nie przyjmowali do wiadomości), że zyski te zostały wypracowane już jakiś czas temu. Dziś jesteśmy tu i teraz. I jaka jest szansa, że fundusz który zarobił 50% w ciągu ostatniego roku powtórzy ten wynik w roku następnym? Nieważne, na ulotce i plakacie napisali, więc będzie dobrze! Nie było. Pracownicy biur maklerskich zauważają, że inwestor który właśnie zamknął pozycję z zyskiem, jest bardziej skłonny otworzyć kolejną, już bardziej ryzykowną. A ryzyko, które podejmuje jest tym większe im większy był zysk z poprzedniej transakcji. Podobny model zachowania znamy z kasyna. Im więcej gracz zarobił, tym chętniej zagra kolejny raz, godząc się na większe ryzyko. Urzędnicy, działając w trosce o obywateli stwierdzili, że kiedy potencjalny klient wypełni odpowiedni test, to pracownik banku/doradca/agent od razu będzie wiedział jaki produkt mu zaoferować. Oczywiście Strona 12

13 z uwzględnieniem jego tolerancji na ryzyko. Takie testy najczęściej nic nie dają. Głównie z tej przyczyny, iż układają je urzędnicy lub prawnicy. Niemniej jednak spora część doradców musi się na nich opierać. A czy klient na pewno otrzymuje produkt, który rozumie i akceptuje? Jeżeli rozmawiam z klientem i widzę grymas na jego twarzy kiedy słyszy słowo akcje, to jego reakcja jest dla mnie bardziej miarodajna niż wynik testu. Jeżeli rozmawiam z klientem i zamiast mowy o potencjalnych zyskach mówię o możliwości strat, to klient bardziej ostrożnie podejdzie do tematu. A przynajmniej nie będzie uparcie trzymał się procentów przedstawionych w ulotce. Pewnie każdy doradca klienta z branży finansowej zna ten typ klienta, który mówi: Dla mnie proszę wybrać taki produkt, który da duuużo zarobić, ale przy zerowym ryzyku. I to nie dziwi. Chcemy unikać niepotrzebnego ryzyka, a jednocześnie wycisnąć z inwestycji ile się da. Tylko, że tak się nie da. Tam gdzie zyski są ponadprzeciętne, na ogół ponadprzeciętne jest także ryzyko. Mentalne księgowanie Kiedy byłem dzieckiem moi rodzice przynosili do domu wypłatę w kopertach. Comiesięczny rytuał był taki sam. Pieniądze trafiały na poszczególne kupki : to na opłaty, to na życie, to na buty itp. Dzisiaj już wiem, że każda z tych kupek była mentalnym kontem, czyli szufladką jaką tworzymy sobie w głowie. Po co? Pieniądze nie są ometkowane zatem sami je sobie metkujemy, ponieważ tak jest nam łatwiej funkcjonować. Sięgamy do danej szufladki, aby zrealizować odpowiedni cel (spłata raty kredytu, rachunek za telefon, bilet do kina, itp.). Dzisiaj już rzadko dostajemy wypłatę w gotówce. Na ogół spływa nam ona na rachunek bankowy. Jednak i w tym przypadku występuje proces mentalnego księgowania. W tym celu korzystamy z subkont, lokat krótkoterminowych lub po prostu mamy kilka rachunków. Staramy się oddzielić pieniądze od siebie, ponieważ pieniądze na czynsz nie mogą mieszać się z pieniędzmi na rozrywkę. Dlaczego? Gdyż zachodzi obawa, że na Strona 13

14 np. rozrywkę wydalibyśmy więcej niż początkowo założyliśmy. Zatem bezpieczniej jest trzymać je na osobnych wirtualnych kupkach. Tylko niewielka część osób potrafi dokonywać przesunięć pomiędzy kontami mentalnymi. Dla większości jest to trudne. Dlaczego? Zobaczmy na przykładzie. Państwo Kowalscy bardzo chcieliby postawić na swojej działce domek letniskowy. Jednak brakuje im jeszcze środków finansowych. Obliczyli, że gdyby kwotę zł, którą teraz dysponują, ulokowali w banku na 4% rocznie, to za 5 lat posiadaliby kwotę, która umożliwiłaby im zrealizowanie tego marzenia. Tym samym utworzyli w swoich głowach konto mentalne domek na działce. Jednocześnie jednak potrzebują nowego samochodu do codziennego funkcjonowania. Ich doradca w banku zaproponował im kredyt samochodowy w wysokości zł, na 3 lata z oprocentowaniem 9% w skali roku. Tym samym pp. Kowalscy utworzyli nowe konto mentalne pt. samochód. I tu pojawia się pytanie: czy gdyby państwu Kowalskim zaproponowano lokatę na 9%, to czy rozsądne byłoby skorzystanie z niej? Raczej tak W takim razie jak to się dzieje, że nie widzą, iż mają taką lokatę w zasięgu ręki? Tak, ponieważ zamiast zaciągać kredyt w wysokości zł w banku, mogą tę kwotę pożyczyć ze swojej lokaty, a odsetki 9% płacić sobie, a nie bankowi! zł zł Strona 14

15 Takie proste, a jednak trudne. Trudne, gdyż większość ludzi przyznaje, że nie potrafi dokonywać przesunięć miedzy kontami mentalnymi. Nawet jeżeli uświadomią sobie korzyści płynące z takiego działania, to mają trudność z jego wykonaniem. Jeżeli dane konto służy konkretnemu celowi, to ciężko jest nam pożyczyć (nawet na krótko) pieniądze i umieścić je na innym koncie mentalnym. Może to być spowodowane obawą, że nie będziemy mieć w sobie tyle samodyscypliny by później oddać te pieniądze. Poprzez te obawy nie maksymalizujemy swoich korzyści. Jesteśmy skłonni ponosić wymierne koszty w pieniądzu po to by ułatwić sobie proces mentalnego księgowania. Dysonans poznawczy Dysonans poznawczy to specyficzne uczucie polegające na tym, że nasz umysł zmaga się z dwoma przeciwstawnymi poglądami. Jeżeli np. postrzegamy siebie jako osobę sympatyczną, ale ostatnio zrobiliśmy coś co przeczy temu poglądowi (np. obraziliśmy kogoś), nasz mózg będzie czuł się z tą sprzecznością niekomfortowo. Dlatego zapewne odrzucimy informacje, które mogą zakłócić nasze pozytywne postrzeganie siebie lub będziemy starali się je zminimalizować. Podobnie będzie zachowywał się inwestor, który podjął decyzję o zakupie akcji spółki ABC. Po sfinalizowaniu transakcji zaczną docierać do niego informacje dotyczące tej spółki. Część z nich będzie pozytywna, część negatywna. Aby uniknąć uczucia związanego z dysonansem poznawczym, inwestor będzie filtrował informacje w następujący sposób: informacje negatywne będzie odrzucał lub umniejszał ich znaczenie, przy jednoczesnym zapamiętywaniu i przypisywaniu większej rangi informacjom pozytywnym. Dlaczego? Ponieważ są zgodne z naszymi decyzjami. Skoro inwestor kupił akcje spółki ABC, to po to, aby na nich zarobić. Każdy chce wierzyć, że podjęte przez niego decyzje są słuszne. Dlatego, w przypadku zetknięcia się z dowodem przeciwnym, mózg inwestora uruchamia system obronny, który nie dość, że odrzuca tę negatywną informację, to w dodatku modyfikuje naszą pamięć o tej decyzji. A co za tym idzie nasza pamięć oceni daną inwestycję jako lepszą niż była w rzeczywistości. Można powiedzieć, że jeżeli inwestor postrzega siebie jako osobę o nieprzeciętnych Strona 15

16 umiejętnościach i wiedzy, jego pamięć co do dotychczasowych inwestycji, dopasuje się to tej samooceny. Dlaczego młodzi ludzie nie oszczędzają na swoją emeryturę? Zastanówmy się jak młodzi ludzie, którzy dopiero zaczynają pracę zawodową myślą o przyszłości. Z ekonomicznego punktu widzenia, a dokładnie z punktu widzenia procentu składanego, młody człowiek powinien z każdej swojej pensji odkładać jej część, aby zbudować kapitał mający na celu zabezpieczenie mu przyszłości (czy to emerytury czy jakiś innych zamierzeń). Tymczasem, tylko niewielka część młodych ludzi systematycznie oszczędza. Oczywiście można usłyszeć tłumaczenie, że nie zarabiają wystarczająco dużo, by można było jeszcze coś odłożyć. Ale czy to na pewno główny powód? Czy czasem nie odgrywa tu swojej roli dysonans poznawczy? Pomyślmy w jaki sposób w polskim społeczeństwie postrzegany jest emeryt. Obrazek jaki możemy zaobserwować w telewizji, prasie, internecie, to obraz schorowanego człowieka, którego nie stać na lekarstwa, czasem i na jedzenie, nie wspominając o opłatach za mieszkanie, prąd, gaz itp. Młody człowiek, któremu ten obraz utrwalił się w pamięci nie chce by tak wyglądała jego starość. Zatem, by uniknąć dysonansu między swoim aktualnym wizerunkiem, a niechcianą wizją siebie w przyszłości, nie podejmuje działań związanych z oszczędzaniem na przyszłość. Zaniechanie bowiem jest łatwiejsze niż działanie. Niestety, w tym przypadku Strona 16

17 zaniechanie prawdopodobnie będzie bardzo kosztowne. Tam gdzie działa procent składany, znaczenie ma nie tylko każdy rok, ale i każdy miesiąc zwłoki. Paradoks rosnących wydatków Teraz jeszcze nie stać mnie na oszczędzanie (a co dopiero mówić o inwestowaniu!), gdyż zarabiam tylko zł. Ale kiedy zmienię pracę i będę zarabiać zł, wówczas na pewno uda mi się coś odłożyć. Błąd, nie uda się. A dlaczego? Często młodzi ludzie, którzy dopiero wchodzą na rynek pracy (i siłą rzeczy nie zarabiają zbyt wiele) deklarują, że zaczną oszczędzać na przyszłość dopiero w momencie, kiedy ich zarobki będą większe. Dlaczego? Ponieważ teraz nie mam tyle pieniędzy, aby dało się wygospodarować jeszcze tych parę złotych- mówią. Niestety, wraz ze wzrostem dochodów nie rośnie nasza skłonność do oszczędzania. Najczęściej jest wręcz przeciwnie. Zauważmy jak to działa. Zarabiamy zł. Dla ułatwienia przyjmijmy, ze jest to kwota netto. Nasz bank zaraz zaproponuje nam kartę kredytową oraz limit debetowy w rachunku. Nie, nie zamierzamy z tego korzystać, bo przecież wiemy, że bank nie oferuje nam tych udogodnień za darmo. Jednak czujemy się bardziej komfortowo wiedząc, że w razie potrzeby możemy sięgnąć po te środki. A ponieważ człowiek odczuwa potrzebę natychmiastowej konsumpcji, to będą zdarzać się przypadki kiedy użyjemy karty kredytowej. Głównie dlatego, iż decyzje o kupnie podyktowane są przez emocje, a nie zdrowy rozsądek. Zdrowy rozsądek podpowiada odłóż część dochodu, po to abyś nie musiał obawiać się przyszłości. Odłożę odpowiadasz ale w przyszłości. Cóż, wydaje ci się, że kwota zł jest na tyle mała, że nie ma z czego odkładać. Czy gdybyś od jutra zaczął/-ęła zarabiać zł, to znaczy że odłożysz ten dodatkowy zł? Nie, gdyż zapewne już teraz nosisz w głowie plany i marzenia, którym ten zł bardziej się przyda. Wraz ze wzrostem dochodów u większości ludzi zwiększają się także koszty życia. Pojawia się zdolność kredytowa, bank zwiększa limit na karcie, to samo z saldem debetowym i znów pokusa do wydawania pieniędzy rośnie. Jak sobie z tym poradzić? Niezależnie od poziomu dochodów zacznij odkładać jakąś część. Nawet niewielką, byle systematycznie. Chodzi o wyrobienie w sobie nawyku oszczędzania. Można to zautomatyzować, zlecając stałą dyspozycję Strona 17

18 przelewu w banku. Taki proces załatwi przy okazji jeszcze jedną sprawę. Częstym argumentem jest Ale ja nie wiem czy mogę oszczędzać długoterminowo, bo co będzie, gdy te pieniądze okażą mi się niezbędne? Zacznij, a zobaczysz że wygospodarowana w ten sposób kwota szybko znajdzie się poza budżetem na bieżące wydatki i nawet nie odczujesz jej braku. Jeżeli nie chcesz się wiązać długoletnimi planami systematycznego oszczędzania/inwestowania, to załóż sobie osobny rachunek/subkonto, na którym będziesz lokować co miesiąc daną kwotę. Te pieniądze będą cały czas dostępne, ale na osobnym koncie. I zobaczysz, że wcale nie są ci niezbędne do bieżącej konsumpcji. Ten system przetestowało już wiele osób i było zdziwionych faktem, że to takie proste a działa. Żal Żal jest uczuciem, które wydaje się być nierozerwalnie związane z rynkiem kapitałowym. Czemu? Ponieważ inwestowanie to gra, która raz generuje zyski, a raz straty. A kiedy pojawia się strata, pojawia się również żal. Strata to potwierdzenie, że moja decyzja była niewłaściwa, że popełniłem błąd. A skoro tak, to odczuwam emocjonalny ból i wstyd przed samym sobą. Pojawia się zatem żal. Dodatkowo, nasz mózg jest przystosowany do porównywania rzeczywistych zdarzeń z wyobrażeniem sobie tego, co mogłoby się zdarzyć. Czyli w tym wypadku wyobrażaliśmy sobie, że zarabiamy na transakcji, a rzeczywistość okazała się inna. Jeżeli nie bylibyśmy w stanie stwierdzić co mogłoby się wydarzyć, wówczas nasze błędy bolałby nas mniej. Niestety, jesteśmy w stanie z łatwością przywołać sobie różne możliwe scenariusze. W procesie inwestowania żal, będzie się pojawiał. I dobrze byłoby to zaakceptować. Żal będzie się pojawiał ponieważ inwestowanie, to nie tylko zyski, ale i straty. Chodzi jednak o to, aby nie wypominać sobie błędów i nie pielęgnować żalu, tylko iść dalej. Strata, trudno. To koszt transakcji. U większości z nas spodziewany żal działa jak hamulec bezpieczeństwa. Działa w taki sposób, że powstrzymuje nas od działania, w przypadku kiedy jakaś okazja rozbudzi naszą chciwość. Jednak z drugiej strony, ten sam mechanizm może powstrzymywać nas przed angażowaniem się w korzystne inwestycje. Strona 18

Planowanie finansów osobistych

Planowanie finansów osobistych Planowanie finansów osobistych Osoby, które planują znaczne wydatki w perspektywie najbliższych kilku czy kilkunastu lat, osoby pragnące zabezpieczyć się na przyszłość, a także wszyscy, którzy dysponują

Bardziej szczegółowo

Psychologia gracza giełdowego

Psychologia gracza giełdowego Psychologia gracza giełdowego Grzegorz Zalewski DM BOŚ S.A. Hipoteza rynku efektywnego 2 Ceny papierów wartościowych w pełni odzwierciedlają wszystkie dostępne informacje. Hipoteza rynku efektywnego (2)

Bardziej szczegółowo

Finanse dla sprytnych

Finanse dla sprytnych Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Uniwersytet w Białymstoku 28 kwietnia 2011 r. Finanse dla sprytnych Dlaczego inteligencja finansowa popłaca? dr Adam Wyszkowski EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Oszczędzanie a inwestowanie..

Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie to zabezpieczenie nadmiaru środków finansowych niewykorzystanych na bieżącą konsumpcję oraz czerpanie z tego tytułu korzyści w postaci odsetek. Jest to czynność

Bardziej szczegółowo

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia.

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia. Opcje na GPW (II) Wbrew ogólnej opinii, inwestowanie w opcje nie musi być trudne. Na rynku tym można tworzyć strategie dla doświadczonych inwestorów, ale również dla początkujących. Najprostszym sposobem

Bardziej szczegółowo

Kapitalny senior emerytura nie musi być tylko z ZUS

Kapitalny senior emerytura nie musi być tylko z ZUS Kapitalny senior emerytura nie musi być tylko z ZUS Podstawowe zasady inwestowania na giełdzie Remigiusz Lipiec Kraków, 13 października 2014r. 1 Podstawowe zasady inwestowania Określ cel inwestowania,

Bardziej szczegółowo

Licz i zarabiaj matematyka na usługach rynku finansowego

Licz i zarabiaj matematyka na usługach rynku finansowego Licz i zarabiaj matematyka na usługach rynku finansowego Przedstawiony zestaw zadań jest przeznaczony dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych i ma na celu ukazanie praktycznej strony matematyki, jej zastosowania

Bardziej szczegółowo

Kontrakty terminowe na WIG20 - optymalne wykorzystanie dużego mnożnika PAWEŁ SZCZEPANIK SZKOLENIA Z INWESTYCJI GIEŁDOWYCH

Kontrakty terminowe na WIG20 - optymalne wykorzystanie dużego mnożnika PAWEŁ SZCZEPANIK SZKOLENIA Z INWESTYCJI GIEŁDOWYCH Kontrakty terminowe na WIG20 - optymalne wykorzystanie dużego mnożnika PAWEŁ SZCZEPANIK SZKOLENIA Z INWESTYCJI GIEŁDOWYCH Charakterystyka kontraktu Co wchodzi w skład charakterystyki każdego kontraktu?

Bardziej szczegółowo

INWESTYCJE SYSTEMATYCZNE ILE TAK NAPRAWDĘ UDAŁO SIĘ ZAROBIĆ I CZY WYNIK JEST WIĘKSZY OD LOKATY

INWESTYCJE SYSTEMATYCZNE ILE TAK NAPRAWDĘ UDAŁO SIĘ ZAROBIĆ I CZY WYNIK JEST WIĘKSZY OD LOKATY INWESTYCJE SYSTEMATYCZNE ILE TAK NAPRAWDĘ UDAŁO SIĘ ZAROBIĆ I CZY WYNIK JEST WIĘKSZY OD LOKATY ARKUSZE DO TWOICH WŁASNYCH OBLICZEŃ POZNAŃ OZNAŃ,, 11 KWIETNIA 2011, 11 2011 BLOGI: WIEDZA I SZKOLENIA: BEZPŁATNE

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Temat spotkania: Matematyka finansowa dla liderów Temat wykładu: Matematyka finansowa wokół nas Prowadzący: Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 14 października 2014 r. Matematyka finansowa dla liderów Po

Bardziej szczegółowo

Analiza Finansowa - potrzeb Klienta.

Analiza Finansowa - potrzeb Klienta. Analiza Finansowa - potrzeb Klienta. Szanowni Państwo, przejdźmy w takim razie do zbadania Państwa potrzeb jakim jest Analiza Finansowa. Pierwszym etapem naszej rozmowy będzie sprecyzowanie Państwa celów,

Bardziej szczegółowo

zajmują się profesjonalnym lokowaniem powierzonych im pieniędzy. Do funduszu może wpłacić swoje w skarpecie.

zajmują się profesjonalnym lokowaniem powierzonych im pieniędzy. Do funduszu może wpłacić swoje w skarpecie. Fundusze inwestycyjne to instytucje, które zajmują się profesjonalnym lokowaniem powierzonych im pieniędzy. Do funduszu może wpłacić swoje oszczędności każdy, kto nie chce ich trzymać w skarpecie. Wynajęci

Bardziej szczegółowo

Projektowanie systemu krok po kroku

Projektowanie systemu krok po kroku Rozdział jedenast y Projektowanie systemu krok po kroku Projektowanie systemu transakcyjnego jest ciągłym szeregiem wzajemnie powiązanych decyzji, z których każda oferuje pewien zysk i pewien koszt. Twórca

Bardziej szczegółowo

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa

FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa FINANSOWY BAROMETR ING: Wiedza finansowa Międzynarodowe badanie ING na temat wiedzy finansowej konsumentów w Polsce i na świecie Wybrane wyniki badania przeprowadzonego dla Grupy ING przez TNS NIPO Maj

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Temat spotkania: Finanse dla sprytnych Dlaczego inteligencja finansowa popłaca? Prowadzący: dr Anna Miarecka Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 28 maj

Bardziej szczegółowo

Produkty szczególnie polecane

Produkty szczególnie polecane Produkty szczególnie polecane 9 luty 2011 r. Szczegółowe informacje na temat funduszy zarządzanych przez Legg Mason TFI S.A. ( fundusze") zawarte są w prospekcie informacyjnym oraz skrócie prospektu informacyjnego,

Bardziej szczegółowo

Money Makers S.A., ul. Domaniewska 39A, 02-672 Warszawa T: +48 22 463 8888, F: +48 22 463 8889, E: biuro@moneymakers.pl, W: www.moneymakers.

Money Makers S.A., ul. Domaniewska 39A, 02-672 Warszawa T: +48 22 463 8888, F: +48 22 463 8889, E: biuro@moneymakers.pl, W: www.moneymakers. Doświadczenie w inwestowaniu, a apetyt na zysk Ponad 53% inwestujących po raz pierwszy oczekuje, że inwestycja przyniesie im zysk zdecydowanie przewyższający inflację. Choć nie mają doświadczenia w inwestowaniu

Bardziej szczegółowo

Otwarte fundusze inwestycyjne. Zasady są proste.

Otwarte fundusze inwestycyjne. Zasady są proste. Otwarte fundusze inwestycyjne. Zasady są proste. Autor: Maciej Rogala Czy fundusz inwestycyjny jest ofertą dla Ciebie? Sprawdź to, zanim powierzysz mu pieniądze... Oceń fundusz inwestycyjny pod kątem swoich

Bardziej szczegółowo

Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE

Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE Paulina Drozda WARTOŚĆ PIENIĄDZA W CZASIE Zmianą wartości pieniądza w czasie zajmują się FINANSE. Finanse to nie to samo co rachunkowość. Rachunkowość to opowiadanie JAK BYŁO i JAK JEST Finanse zajmują

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne dr Witold Gradoń. Plan wykładu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne dr Witold Gradoń. Plan wykładu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne dr Witold Gradoń Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 5 maja 2014 r. Historia giełdy, Plan wykładu Pojęcie i rodzaje

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy ŻYCIE GOSPODARCZE Psychologia inwestora Agnieszka Finneran Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu 8 czerwca 2015 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Praktyczna typologia oparta

Bardziej szczegółowo

Rozmowa ze sklepem przez telefon

Rozmowa ze sklepem przez telefon Rozmowa ze sklepem przez telefon - Proszę Pana, chciałam Panu zaproponować opłacalny interes. - Tak, słucham, o co chodzi? - Dzwonię w imieniu portalu internetowego AmigoBONUS. Pan ma sklep, prawda? Chciałam

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku Bartek Majewski Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 11 października 2011 r. JAK POMNAŻAĆ BOGACTWO? Oszczędzanie

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomia w domu Jak rozmawiać z dziećmi o pieniądzach? Agata Szumska Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu 23 marca 2015 r. ekonomia w domu EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Spekulacja na rynkach finansowych. znajomość narzędzi czy siebie? Grzegorz Zalewski DM BOŚ S.A.

Spekulacja na rynkach finansowych. znajomość narzędzi czy siebie? Grzegorz Zalewski DM BOŚ S.A. Spekulacja na rynkach finansowych znajomość narzędzi czy siebie? Grzegorz Zalewski DM BOŚ S.A. Narzędzia 2 Analiza techniczna Analiza fundamentalna Narzędzia (2) 3 AT astrologia rynków finansowych AF alchemia

Bardziej szczegółowo

PUBLIKACJE O TEMATYCE

PUBLIKACJE O TEMATYCE PUBLIKACJE O TEMATYCE FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH Poznań, 22 grudnia 2010, 10:15 CZ.1 Zbliżają się Święta. Zbliża się Mikołaj. Od ponad półtora roku na szkoleniach o tematyce funduszy inwestycyjnych pomijam

Bardziej szczegółowo

TEST ADEKWATNOŚCI. nie. tak

TEST ADEKWATNOŚCI. nie. tak TEST ADEKWATNOŚCI Odpowiedzi na pytania zawarte w teście zawierają informacje niezbędne do dokonania przez Towarzystwo oceny poziomu wiedzy Klienta dotyczącej inwestowania w zakresie instrumentów finansowych,

Bardziej szczegółowo

PORADNIK INWESTOWANIA JEDNOSESYJNEGO. Paweł Pagacz, Bartłomiej Bohdan

PORADNIK INWESTOWANIA JEDNOSESYJNEGO. Paweł Pagacz, Bartłomiej Bohdan PORADNIK INWESTOWANIA JEDNOSESYJNEGO Paweł Pagacz, Bartłomiej Bohdan KRAKÓW 2012 2 Spis treści Wstęp...3 1. Co jest potrzebne do sukcesu?...3 2. Czy inwestowanie jednosesyjne się opłaca?...5 3. System

Bardziej szczegółowo

Podstawy teorii finansów

Podstawy teorii finansów Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Życie gospodarcze Psychologia inwestora Grzegorz Kowerda Uniwersytet w Białymstoku 7 listopada 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Podstawy

Bardziej szczegółowo

Rachunek rent. Pojęcie renty. Wartość początkowa i końcowa renty. Renty o stałych ratach. Renta o zmiennych ratach. Renta uogólniona.

Rachunek rent. Pojęcie renty. Wartość początkowa i końcowa renty. Renty o stałych ratach. Renta o zmiennych ratach. Renta uogólniona. Temat: Rachunek rent. Pojęcie renty. Wartość początkowa i końcowa renty. Renty o stałych ratach. Renta o zmiennych ratach. Renta uogólniona. Zadanie Przez 2 lata na koniec każdego miesiąca wpłacamy 200

Bardziej szczegółowo

Od juniora do seniora Program Edukacji Ekonomicznej

Od juniora do seniora Program Edukacji Ekonomicznej Od juniora do seniora Program Edukacji Ekonomicznej Roman Pomianowski Program realizowany jest przy wsparciu Czym jest edukacja ekonomiczna (EE) Znaczenie umiejętności odraczania nagrody Dziecko klientem

Bardziej szczegółowo

POMOC W REALIZACJI CELÓW FINANSOWYCH

POMOC W REALIZACJI CELÓW FINANSOWYCH POMOC W REALIZACJI CELÓW FINANSOWYCH Szczegółową instrukcję znajdziesz tu: http://marciniwuc.com/ Miesiąc:. (np. Styczeń 2015) Punkt 1: Wyznacz Twoje 20 minut z finansami. Moje 20 minut na finanse to:

Bardziej szczegółowo

Oszczędzanie długoterminowe - opinie, postawy i oczekiwania polskiego społeczeństwa

Oszczędzanie długoterminowe - opinie, postawy i oczekiwania polskiego społeczeństwa Oszczędzanie długoterminowe - opinie, postawy i oczekiwania polskiego społeczeństwa 25 listopada 201 TNS Polska dla Związku Banków Polskich Informacje o badaniu Cel badania Odpowiedź na pytanie, jakie

Bardziej szczegółowo

Analiza przepływów pieniężnych spółki

Analiza przepływów pieniężnych spółki Analiza przepływów pieniężnych spółki Przepływy pieniężne mierzą wszystkie wpływy i wypływy gotówki z i do spółki, a do tego od razu przyporządkowują je do jednej z 3 kategorii: przepływy operacyjne -

Bardziej szczegółowo

Warto mieć już w umowie kredytowej zagwarantowaną możliwość spłaty rat w walucie kredytu lub w złotych.

Warto mieć już w umowie kredytowej zagwarantowaną możliwość spłaty rat w walucie kredytu lub w złotych. Warto mieć już w umowie kredytowej zagwarantowaną możliwość spłaty rat w walucie kredytu lub w złotych. Na wyrażoną w złotych wartość raty kredytu walutowego ogromny wpływ ma bardzo ważny parametr, jakim

Bardziej szczegółowo

Outsourcing usług logistycznych komu się to opłaca?

Outsourcing usług logistycznych komu się to opłaca? Outsourcing usług logistycznych komu się to opłaca? Jeśli jest coś, czego nie potrafimy zrobić wydajniej, taniej i lepiej niż konkurenci, nie ma sensu, żebyśmy to robili i powinniśmy zatrudnić do wykonania

Bardziej szczegółowo

KROCZĄCY STOP LOSS NOWE MOŻLIWOŚCI

KROCZĄCY STOP LOSS NOWE MOŻLIWOŚCI www.opiekuninwestora.pl blog.opiekuninwestora.pl POMAGAMY INWESTOROM OD 2008 ROKU. O AKTYWNYM INWESTOWANIU MÓWIMY OD 2006. Poznań, 12 listopad 2010, 16:43 Drogi inwestorze! W dniu dzisiejszym oddajemy

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Czarodziejski młynek do pomnażania pieniędzy? Grzegorz Kowerda Uniwersytet w Białymstoku 29 października 2015 r. Początki giełdy przodek współczesnych giełd to rynek (jarmark,

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Młody inwestor na Giełdzie dr Witold Gradoń Akademia Ekonomiczna w Katowicach 19 Kwietnia 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Plan wykładu

Bardziej szczegółowo

Jak Zarobić Na Fakcie Własnego Rozwoju I Edukacji. Czyli propozycja, której NIKT jeszcze nie złożył w e-biznesie ani w Polsce ani na świecie.

Jak Zarobić Na Fakcie Własnego Rozwoju I Edukacji. Czyli propozycja, której NIKT jeszcze nie złożył w e-biznesie ani w Polsce ani na świecie. Jak Zarobić Na Fakcie Własnego Rozwoju I Edukacji Czyli propozycja, której NIKT jeszcze nie złożył w e-biznesie ani w Polsce ani na świecie. Przede wszystkim dziękuję Ci, że chciałeś zapoznać się z moją

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE NA RYNKU OPCJI. SPRZEDAŻ OPCJI SPRZEDAŻY (Short Put)

STRATEGIE NA RYNKU OPCJI. SPRZEDAŻ OPCJI SPRZEDAŻY (Short Put) STRATEGIE NA RYNKU OPCJI SPRZEDAŻ OPCJI SPRZEDAŻY (Short Put) * * * Niniejsza broszura ma charakter jedynie edukacyjny i nie stanowi oferty kupna ani oferty sprzedaży żadnych instrumentów finansowych ani

Bardziej szczegółowo

Inwestowanie w IPO ile można zarobić?

Inwestowanie w IPO ile można zarobić? Inwestowanie w IPO ile można zarobić? W poprzednich artykułach opisano w jaki sposób spółka przeprowadza ofertę publiczną oraz jakie może osiągnąć z tego korzyści. Teraz należy przyjąć punkt widzenia Inwestora

Bardziej szczegółowo

(Miejscowość..., Data...) TEST ADEKWATNOŚCI. 2. Czy w okresie ostatnich 5 lat inwestowała Pani / inwestował Pan w:

(Miejscowość..., Data...) TEST ADEKWATNOŚCI. 2. Czy w okresie ostatnich 5 lat inwestowała Pani / inwestował Pan w: (Miejscowość..., Data...) TEST ADEKWATNOŚCI UWAGA: W pytaniach 1 2 należy zaznaczyć właściwą odpowiedź w każdym podpunkcie. W pozostałych pytaniach należy zaznaczyć tylko jedną odpowiedź. 1. Proszę zaznaczyć

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

POMOCNIK INWESTORA: OPROCENTOWANIE LOKAT

POMOCNIK INWESTORA: OPROCENTOWANIE LOKAT POMOCNIK INWESTORA: OPROCENTOWANIE LOKAT PORÓWNANIE OPROCENTOWANIA LOKAT BANKOWYCH DO INFLACJI, WYNIKÓW GIEŁDY W WARSZAWIE CZYLI ILE MOŻNA BYŁO ZAROBIĆ BEZ RYZYKA Czy inwestor może zyski z funduszu porównać

Bardziej szczegółowo

1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa:

1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa: 1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa: akcje, obligacje i bony skarbowe 3,92% 6 prawa poboru 0,00% 0 jednostki uczestnictwa 94,12% 144 dywidendy 1,96% 3 2. W grupie

Bardziej szczegółowo

Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać

Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać Otwieramy firmę żeby więcej zarabiać Mężczyzna, w wieku do 40 lat, wykształcony, chcący osiągać wyższe zarobki i być niezależny taki portret startującego polskiego przedsiębiorcy można nakreślić analizując

Bardziej szczegółowo

30 Najskuteczniejszych Afirmacji Pieniędzy i Bogactwa. Mark Hubert Kamerton Skuteczne Afirmacje www.skuteczneafirmacje.com

30 Najskuteczniejszych Afirmacji Pieniędzy i Bogactwa. Mark Hubert Kamerton Skuteczne Afirmacje www.skuteczneafirmacje.com 30 Najskuteczniejszych Afirmacji Pieniędzy i Bogactwa Mark Hubert Kamerton Skuteczne Afirmacje www.skuteczneafirmacje.com Witaj. Chciałbym dzisiaj podzielić się z Tobą moim kilkunastoletnim doświadczeniem

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty Matematyka finansowa dla liderów Albert Tomaszewski Grupy 1-2 Zadanie 1.

Akademia Młodego Ekonomisty Matematyka finansowa dla liderów Albert Tomaszewski Grupy 1-2 Zadanie 1. Grupy 1-2 Zadanie 1. Sprawdźcie ofertę dowolnych 5 banków i wybierzcie najlepszą ofertę oszczędnościową (lokatę lub konto oszczędnościowe). Obliczcie, jaki zwrot przyniesie założenie jednej takiej lokaty

Bardziej szczegółowo

ABONAMENT LISTA FUNKCJI / KONFIGURACJA

ABONAMENT LISTA FUNKCJI / KONFIGURACJA ABONAMENT PROFESJONALNY LISTA FUNKCJI / KONFIGURACJA INWESTOWANIE MOŻE BYĆ FASCYNUJĄCE GDY POSIADASZ ODPOWIEDNIE NARZĘDZIA Abonament Profesjonalny to rozwiązanie dla tych wszystkich, którzy na inwestowanie

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

RELACJE Z PIENIĘDZMI

RELACJE Z PIENIĘDZMI RELACJE Z PIENIĘDZMI Zapewne sprawdziłaś już w quizie, kim jesteś w relacji z pieniędzmi. Chomikiem? Strusiem? Motylem? Czy Mikołajem? Każda z tych osobowości ma swoje słabe i mocne strony: CHOMIK ma przymus

Bardziej szczegółowo

Sukces. Bądź odważny, nie bój się podejmować decyzji Strach jest i zawsze był największym wrogiem Ludzi

Sukces. Bądź odważny, nie bój się podejmować decyzji Strach jest i zawsze był największym wrogiem Ludzi Sukces Każdy z nas przychodzi na świat z sekretnym zadaniem. Jak myślisz, jakie jest Twoje? Czy jesteś gotowy wykorzystać w pełni swój potencjał? Do czego masz talent? Jakie zdolności, zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Sprawić aby każdy mógł generować korzyści finansowe na rzeczach, za które normalnie trzeba płacić...

Sprawić aby każdy mógł generować korzyści finansowe na rzeczach, za które normalnie trzeba płacić... Witaj, Istnieje pewnie kilka(naście) albo i więcej powodów, dla których teraz czytasz te słowa. Niezależnie więc od tego, dlaczego teraz je czytasz, chcę Ci podziękować za to, że inwestujesz swój czas

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA INWESTOWANIA BLUE MONEY

STRATEGIA INWESTOWANIA BLUE MONEY w ww. opi ekuni nw estor a.pl STRATEGIA INWESTOWANIA BLUE MONEY DLA FUNDUSZY AKCJI POLSKICH UNIWERSALNYCH OPIS DZIAŁANIA STRATEGII W PORTALU OPIEKUN INWESTORA Informacje dla korzystających z portalu Opiekun

Bardziej szczegółowo

5 kroków do skutecznego wprowadzania zmian w życiu

5 kroków do skutecznego wprowadzania zmian w życiu 5 kroków do skutecznego wprowadzania zmian w życiu Jak zarządzać zmianą w życiu osobistym i w pracy www.dorotasoida.pl 5 kroków do skutecznego wprowadzania zmian w życiu Jak zarządzać zmianą w życiu osobistym

Bardziej szczegółowo

Grają pieniądze nie setupy - znaczenie Wolumenu. Mieczysław Siudek

Grają pieniądze nie setupy - znaczenie Wolumenu. Mieczysław Siudek Grają pieniądze nie setupy - znaczenie Wolumenu O p r o g ra m o wa n i e d l a a k t y w n yc h i n w e s t o r ó w Mieczysław Siudek Treści zawarte w niniejszej prezentacji nie stanowią rekomendacji

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Psychologia finansowa dr Agata Trzcińska Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 18 listopada 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Kto pokaże

Bardziej szczegółowo

Tytuł ogłoszenia ma znaczenie!

Tytuł ogłoszenia ma znaczenie! Tytuł ogłoszenia ma znaczenie! Dawałeś kiedyś ogłoszenie swojej firmy albo działalności? To nie popełniaj tego samego błędu co wszyscy! Przedstawię Tobie teraz sposób jak ustrzec się błędu który jest dość

Bardziej szczegółowo

I. Rynek kapitałowy II. Strategie inwestycyjne III. Studium przypadku

I. Rynek kapitałowy II. Strategie inwestycyjne III. Studium przypadku Akademia Młodego Ekonomisty Strategie na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku dr Piotr Stobiecki Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 21 listopada 2013 r. Plan wykładu 2 1 Rynek finansowy Rynek kapitałowy

Bardziej szczegółowo

Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com

Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com Zysk z depozytów - co go kształtuje? BlogneoBANK.wordpress.com OPROCENTOWANIE Wysokość oprocentowania lokat jest głównym wyznacznikiem zysku. To tym czynnikiem kieruje się większość ludzi zainteresowanych

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć z przedmiotu podstawy przedsiębiorczości

Scenariusz zajęć z przedmiotu podstawy przedsiębiorczości Scenariusz zajęć z przedmiotu podstawy przedsiębiorczości Temat: Dochody z kapitału Opracowała Grażyna Drożdżowska Uwagi realizacyjne Lekcja jest przewidziana jako jednostka 2- godzinna stanowiąca utrwalenie

Bardziej szczegółowo

Polacy o instytucjach i produktach finansowych Raport z badania ilościowego THINKTANK

Polacy o instytucjach i produktach finansowych Raport z badania ilościowego THINKTANK Polacy o instytucjach i produktach finansowych Raport z badania ilościowego THINKTANK 2015 Spis treści I. II. III. IV. V. Główne wnioski z badania Cele i metodologia badania Ocena i zaufanie do instytucji

Bardziej szczegółowo

Zajęcia 1. Pojęcia: - Kapitalizacja powiększenie kapitału o odsetki, które zostały przez ten kapitał wygenerowane

Zajęcia 1. Pojęcia: - Kapitalizacja powiększenie kapitału o odsetki, które zostały przez ten kapitał wygenerowane Zajęcia 1 Pojęcia: - Procent setna część całości; w matematyce finansowej korzyści płynące z użytkowania kapitału (pojęcie używane zamiennie z terminem: odsetki) - Kapitalizacja powiększenie kapitału o

Bardziej szczegółowo

Praktyczne Seminarium Inwestowania w Nieruchomości

Praktyczne Seminarium Inwestowania w Nieruchomości Praktyczne Seminarium Inwestowania w Nieruchomości Kalkulator finansowy 10BII pierwsze kroki www.edukacjainwestowania.pl Kalkulator finansowy 10BII, oprócz typowych funkcji matematycznych i statystycznych,

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Bank zaufanie na całe życie Czy warto powierzać pieniądze bankom? nna Chmielewska Miasto Bełchatów 24 listopada 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Uniwersytet Dziecięcy,

Bardziej szczegółowo

Pułapki podejmowania decyzji inwestycyjnych

Pułapki podejmowania decyzji inwestycyjnych Pułapki podejmowania decyzji inwestycyjnych Decyzje inwestycyjne na Giełdzie Akademia Młodego Ekonomisty program edukacji ekonomicznej gimnazjalistów 17 lutego 2009 r. Żeby zarobić? Żeby nie stracić? Po

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Miniekonomia kieszonkowa. Aleksandra Grobelna EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY. Ekonomia

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Miniekonomia kieszonkowa. Aleksandra Grobelna EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY. Ekonomia Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Miniekonomia kieszonkowa Aleksandra Grobelna Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu 2 grudnia 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Ekonomia

Bardziej szczegółowo

1. Co to jest lokata? 2. Rodzaje lokat bankowych 3. Lokata denominowana 4. Lokata inwestycyjna 5. Lokata negocjowana 6. Lokata nocna (overnight) 7.

1. Co to jest lokata? 2. Rodzaje lokat bankowych 3. Lokata denominowana 4. Lokata inwestycyjna 5. Lokata negocjowana 6. Lokata nocna (overnight) 7. Lokaty 1. Co to jest lokata? Spis treści 2. Rodzaje lokat bankowych 3. Lokata denominowana 4. Lokata inwestycyjna 5. Lokata negocjowana 6. Lokata nocna (overnight) 7. Lokata progresywna 8. Lokata rentierska

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA FINANSOWA /WIEDZA I UMIEJĘTNOŚCI/ PARTNERSTWO KONSUMPCJA BIZNES

EDUKACJA FINANSOWA /WIEDZA I UMIEJĘTNOŚCI/ PARTNERSTWO KONSUMPCJA BIZNES EDUKACJA FINANSOWA /WIEDZA I UMIEJĘTNOŚCI/ PARTNERSTWO KONSUMPCJA BIZNES NASZE ŻYCIE NIE MAMY WPŁYWU NA TO, JAK SIĘ RODZIMY I JAK UMIERAMY (ZAZWYCZAJ) Dobry mąż, dobry ojciec, ale zły elektryk NASZE ŻYCIE

Bardziej szczegółowo

Jeśli uważasz, że franczyza jest dla Ciebie szansą na udany biznes i chcesz zostać franczyzobiorcą, przeczytaj informacje w artykule.

Jeśli uważasz, że franczyza jest dla Ciebie szansą na udany biznes i chcesz zostać franczyzobiorcą, przeczytaj informacje w artykule. Jeśli uważasz, że franczyza jest dla Ciebie szansą na udany biznes i chcesz zostać franczyzobiorcą, przeczytaj informacje w artykule. Europejskie statystyki dowodzą, że prowadzenie działalności w ramach

Bardziej szczegółowo

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków.

to jest właśnie to, co nazywamy procesem życia, doświadczenie, mądrość, wyciąganie konsekwencji, wyciąganie wniosków. Cześć, Jak to jest, że rzeczywistość mamy tylko jedną i czy aby na pewno tak jest? I na ile to może przydać się Tobie, na ile to może zmienić Twoją perspektywę i pomóc Tobie w osiąganiu tego do czego dążysz?

Bardziej szczegółowo

Co chcemy osiągnąć odkładając pieniądze w III filarze...?

Co chcemy osiągnąć odkładając pieniądze w III filarze...? Czym należy się kierować wybierając ubezpieczenie emerytalne...? Zdecydować się na Indywidualne Konto Emerytalne (IKE), polisę Unit-linked, inwestować w akcje, fundusze inwestycyjne, nieruchomości i złoto...?

Bardziej szczegółowo

Raport: Co wiemy o alternatywnych inwestycjach?

Raport: Co wiemy o alternatywnych inwestycjach? Inwestycje alternatywne w Polsce do niedawna nie były szczególnie popularne, a wiedza na ich temat była znikoma. Jednak od paru lat ta sytuacja się zmienia, a nasze portfele inwestycyjne coraz częściej

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Pierwszy milion

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Pierwszy milion Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Pierwszy milion 1. Aby zdobyć pierwszy milion, najlepiej go... a) Wygrać w totalizatorze b) Dostać w spadku c)

Bardziej szczegółowo

Refinansowanie już od jakiegoś czasu mam kredyt, czy mogę obniżyć jego koszt?

Refinansowanie już od jakiegoś czasu mam kredyt, czy mogę obniżyć jego koszt? Refinansowanie już od jakiegoś czasu mam kredyt, czy mogę obniżyć jego koszt? Poniższy tekst jest przeniesiony z książki TAJNA BROŃ KREDYTOBIORCY praktycznego poradnika dla wszystkich kredytobiorców. Założenie

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA INTELIGENTNEGO INWESTOWANIA

SZKOŁA INTELIGENTNEGO INWESTOWANIA SZKOŁA INTELIGENTNEGO INWESTOWANIA Zarządzający Tom Dorsey guru zarządzania Smart Beta oraz współwłaściciel DIF Broker Jeśli ktoś oczekuje cudów u nas ich nie znajdzie. My twardo stąpamy po ziemi i tego

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty kademia Młodego Ekonomisty Banki w Praktyce nna Chmielewska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 20 kwietnia 2010 r. Banki w Praktyce 2 Każdy chce więcej - potrzebny nam pośrednik 3 Skąd bank ma pieniądze?

Bardziej szczegółowo

MÓJ POMYSŁ NA OSZCZĘDZANIE I SKUTECZNE WYKORZYSTYWANIE WŁASNYCH ZASOBÓW FINANSOWYCH

MÓJ POMYSŁ NA OSZCZĘDZANIE I SKUTECZNE WYKORZYSTYWANIE WŁASNYCH ZASOBÓW FINANSOWYCH MÓJ POMYSŁ NA OSZCZĘDZANIE I SKUTECZNE WYKORZYSTYWANIE WŁASNYCH ZASOBÓW FINANSOWYCH Autor: Paweł Czekaj, uczeń klasy pierwszej Gimnajzum im. Noblistów Polskich w Polanowie III 2009-1 - Mam na imię Paweł

Bardziej szczegółowo

Twój osobisty fundusz emerytalny

Twój osobisty fundusz emerytalny Twój osobisty fundusz emerytalny Autor: Adam Jagielnicki Pewne pieniądze w niepewnych czasach! Emerytura to dla wielu z nas upragniony koniec pracy zawodowej. Ma to być okres życia, który będziemy mogli

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 30.03.2015. ING Konto Funduszowe SFIO

Warszawa, 30.03.2015. ING Konto Funduszowe SFIO Warszawa, 30.03.2015 ING Konto Funduszowe SFIO ING BANK ŚLĄSKI od lat zachęca do oszczędzania. Jeden z wiodących banków dla klienta detalicznego: W obrębie oferty oszczędnościowej z ponad 8% udziałem w

Bardziej szczegółowo

KBC Globalny Ochrony 90 Listopad

KBC Globalny Ochrony 90 Listopad KBC Globalny Ochrony 90 Listopad Pierwszy i jedyny subfundusz Inwestycyjny Otwarty z wbudowanym mechanizmem ochrony kapitału (CPPI) w Polsce. Zarabiaj, kiedy można, Minimalizuj straty kiedy trzeba. Zmienność

Bardziej szczegółowo

Matematyka finansowa 8.12.2014 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. LXIX Egzamin dla Aktuariuszy z 8 grudnia 2014 r. Część I

Matematyka finansowa 8.12.2014 r. Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy. LXIX Egzamin dla Aktuariuszy z 8 grudnia 2014 r. Część I Komisja Egzaminacyjna dla Aktuariuszy LXIX Egzamin dla Aktuariuszy z 8 grudnia 2014 r. Część I Matematyka finansowa WERSJA TESTU A Imię i nazwisko osoby egzaminowanej:... Czas egzaminu: 100 minut 1 1.

Bardziej szczegółowo

ZYSKOWNE DECYZJE INWESTYCYJNE Szkolenie z psychologii inwestowania

ZYSKOWNE DECYZJE INWESTYCYJNE Szkolenie z psychologii inwestowania Program edukacyjny Szkolenie + konsultacje + coaching wdrożeniowy ZYSKOWNE DECYZJE INWESTYCYJNE Szkolenie z psychologii inwestowania Jesteś inwestorem na dowolnym rynku, masz ustaloną swoją strategię,

Bardziej szczegółowo

ODKŁADAMY NA KONCIE OSZCZĘDNOŚCIOWYM

ODKŁADAMY NA KONCIE OSZCZĘDNOŚCIOWYM Zadanie: ODKŁADAMY NA KONCIE OSZCZĘDNOŚCIOWYM Cel zadania: przybliżenie uczniom zagadnień związanych z zakładaniem i korzystaniem z konta bankowego oraz oszczędnościowego. Poszukiwanie najkorzystniejszej

Bardziej szczegółowo

Damian Gastół. MAGIA 5zł. Tytuł: Magia 5zł. Autor: Damian Gastół. Wydawnictwo: Gastół Consulting. Miejsce wydania: Darłowo

Damian Gastół. MAGIA 5zł. Tytuł: Magia 5zł. Autor: Damian Gastół. Wydawnictwo: Gastół Consulting. Miejsce wydania: Darłowo Tytuł: Magia 5zł Autor: Wydawnictwo: Gastół Consulting Miejsce wydania: Darłowo Data wydania: 1 września 2011 roku Nr wydania: Wydanie II - poprawione Cena: publikacja bezpłatna Miejsce zakupu: ekademia.pl

Bardziej szczegółowo

Jeden procent dla Organizacji Pożytku Publicznego. Badanie TNS Polska. Jeden procent dla OPP

Jeden procent dla Organizacji Pożytku Publicznego. Badanie TNS Polska. Jeden procent dla OPP Jeden procent dla Organizacji Pożytku Publicznego Badanie TNS Polska Jeden procent dla OPP Wprowadzenie Na początku funkcjonowania ustawa o OPP nie ułatwiała podatnikom dokonywania odpisów 1%. Musieli

Bardziej szczegółowo

Forward Rate Agreement

Forward Rate Agreement Forward Rate Agreement Nowoczesne rynki finansowe oferują wiele instrumentów pochodnych. Należą do nich: opcje i warranty, kontrakty futures i forward, kontrakty FRA (Forward Rate Agreement) oraz swapy.

Bardziej szczegółowo

Kurs online JAK ZOSTAĆ MAMĄ MOCY

Kurs online JAK ZOSTAĆ MAMĄ MOCY Często będę Ci mówić, że to ważna lekcja, ale ta jest naprawdę ważna! Bez niej i kolejnych trzech, czyli całego pierwszego tygodnia nie dasz rady zacząć drugiego. Jeżeli czytałaś wczorajszą lekcję o 4

Bardziej szczegółowo

Koszty manipulacyjne funduszy inwestycyjnych

Koszty manipulacyjne funduszy inwestycyjnych 2010 Koszty manipulacyjne funduszy inwestycyjnych Szymon Wieloch Niniejszy dokument opisuje zjawiska mikroekonomiczne, które występują na polskim rynku funduszy inwestycyjnych. W szczególności rozpatrywane

Bardziej szczegółowo

TEST ODPOWIEDNIOŚCI. a) fundusze inwestycyjne różnią się oczekiwanym zyskiem oraz poziomem ryzyka inwestycyjnego

TEST ODPOWIEDNIOŚCI. a) fundusze inwestycyjne różnią się oczekiwanym zyskiem oraz poziomem ryzyka inwestycyjnego Wzór Testu Odpowiedniości, r. TEST ODPOWIEDNIOŚCI 1. Proszę zaznaczyć stwierdzenia, z którymi Pani/Pan się zgadza: a) fundusze inwestycyjne różnią się oczekiwanym zyskiem oraz poziomem ryzyka inwestycyjnego

Bardziej szczegółowo

wszystko gra Jak dobrze zainwestujesz!

wszystko gra Jak dobrze zainwestujesz! wszystko gra Jak dobrze zainwestujesz! START Zanim zaczniesz, poznaj zasady! Bądź niezależny finansowo i wybierz: 2 Ubezpieczenie na życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym Programy ubezpieczeniowo-inwestycyjne

Bardziej szczegółowo

Polacy doceniają lokaty

Polacy doceniają lokaty Informacja prasowa BADANIE OSZCZĘDNOŚCI GETINU Warszawa, 07/05/2014 Polacy doceniają lokaty Polacy powoli przekonują się do oszczędzania. W kwietniu br. już co piąty Polak uważa oprocentowanie lokat za

Bardziej szczegółowo

BPH Fundusz Inwestycyjny Zamknięty. Sektora Nieruchomości 2

BPH Fundusz Inwestycyjny Zamknięty. Sektora Nieruchomości 2 BPH Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Sektora Nieruchomości 2 Zarabiajcie na inwestycjach w nieruchomości komercyjne!!! Czy widzieli Państwo kiedyś puste centrum handlowe? Czy wiedzą Państwo, że polski rynek

Bardziej szczegółowo

oferty kupujących oferty wytwórców

oferty kupujących oferty wytwórców Adam Bober Rybnik, styczeń Autor jest pracownikiem Wydziału Rozwoju Elektrowni Rybnik S.A. Artykuł stanowi wyłącznie własne poglądy autora. Jak praktycznie zwiększyć obrót na giełdzie? Giełda jako jedna

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Opis Ubezpieczeniowych Funduszy Kapitałowych Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe funkcjonujące w ramach indywidualnych i grupowych ubezpieczeń na życie proponowanych

Bardziej szczegółowo

Interwały. www.efixpolska.com

Interwały. www.efixpolska.com Interwały Dobór odpowiednich ram czasowych na których inwestor zamierza dokonywać transakcji jest podstawowym elementem strategii inwestycyjnej. W żargonie traderów sposób przedstawienia zmian ceny a w

Bardziej szczegółowo