Zdrowie publiczne. Marian Sygit prof. dr hab. n. med. Warszawa 2008

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zdrowie publiczne. Marian Sygit prof. dr hab. n. med. Warszawa 2008"

Transkrypt

1 Zdrowie publiczne Marian Sygit prof. dr hab. n. med. Warszawa 2008 Warszawa

2 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów Wstęp Rozdział 1 Wprowadzenie Pojęcia i definicje związane ze zdrowiem ludności Kształtowanie się pojęcia zdrowie Definicja zdrowia Kryteria i ocena zdrowia Czynniki determinujące zdrowie człowieka Profilaktyka Podział działań profilaktycznych według WHO Podział działań profilaktycznych stosowany w praktycznej codziennej działalności poszczególnych ogniw administracji Zadania profilaktyki spełniane przez służbę zdrowia Podział działań profilaktycznych według Stefana Kleczkowskiego Wychowanie zdrowotne Edukacja zdrowotna Zakres i zadania zdrowia publicznego Definicje promocji zdrowia Definicje zachowań zdrowotnych Typologia zachowań zdrowotnych Społeczne uwarunkowania zachowań zdrowotnych Problemy demograficzne ludności świata Zdrowie publiczne w polityce zdrowotnej państwa Zdrowie publiczne w latach Zdrowie publiczne w latach Problemy zdrowia publicznego w exposé premierów Narodowy Program Zdrowia Rozdział 2 Metody epidemiologiczno-statystyczne w badaniach zdrowia publicznego Zdrowie i mierniki jego oceny Mierniki zdrowia

3 Mierniki negatywne Mierniki pozytywne Mierniki narażenia zdrowia (ryzyka) Epidemiologiczne metody badawcze Pomiar w badaniach epidemiologicznych Planowanie badań epidemiologicznych Epidemiologiczne metody badawcze w epidemiologii opisowej Zasady formułowania hipotez roboczych Epidemiologiczne metody badawcze w epidemiologii analitycznej Badania retrospektywne Badania prospektywne Epidemiologiczne metody badawcze w epidemiologii eksperymentalnej Badania screeningowe Narzędzie badawcze (kwestionariusz ankieta) Projekt badania ankietowego Budowa kwestionariusza ankiety Kodowanie kwestionariuszy ankiet Kwestionariusz samozwrotny Badanie ankietowe przeprowadzone przy pomocy ankietera Przykładowy kwestionariusz ankieta Współczynniki i metody statystyczne Wskaźniki zdrowia Metody statystyczne Testy statystyczne Współczynniki korelacji rang Spearmana Test t-studenta Test F Test Chi-kwadrat Test Wilcoxona Rozdział 3 Zagrożenia zdrowia ludności Nikotynizm Skala problemu Walka z nałogiem Działanie dymu z papierosa na organizm człowieka Rzucenie palenia Narkomania Fazy rozwoju narkomanii Narkotyki a niebezpieczeństwa ich zażywania Amfetamina Marihuana LSD Kokaina Narkomania młodzieżowa

4 3. Alkoholizm Szkodliwość alkoholu Alkoholizm w Polsce Leczenie farmakologiczne Pomoc uzależnionym Anonimowi Alkoholicy Przekonania AA Dwanaście tradycji AA Historia AA Środowiskowe zagrożenia zdrowia Wpływ czynników meteorologicznych na organizm człowieka Temperatura powietrza atmosferycznego Wilgotność powietrza Ruch powietrza Ciśnienie atmosferyczne Promieniowanie słoneczne i inne Mikroklimat Wpływ zanieczyszczeń powietrza, wody i gleby na organizm człowieka Zanieczyszczenia powietrza Zanieczyszczenia wody Zanieczyszczenia gleby Zagrożenia ze strony środowiska przemysłowego Metale szkodliwe Hałas Zagrożenia ze strony środków owadobójczych i ochrony roślin Zanieczyszczenia żywności Naturalne substancje toksyczne w żywności Zanieczyszczenia mikrobiologiczne żywności Wybrane choroby zakaźne wirusowe zapalenie wątroby (WZW) Wirusowe zapalenie wątroby typu A Wirusowe zapalenie wątroby typu B Wirusowe zapalenie wątroby typu C Wirusowe zapalenie wątroby typu D Wirusowe zapalenie wątroby typu E Podstawowe pojęcia z zakresu epidemiologii Rozdział 4 Stan zdrowia dzieci i młodzieży szkolnej Historia Główne problemy zdrowotne Zachowania zdrowotne dzieci i młodzieży Zachowania ryzykowne dla zdrowia System profilaktycznej opieki zdrowotnej nad uczniami Cele i główne kierunki działań profilaktycznych

5 Edukacja zdrowotna Najczęstsze schorzenia leczone w podstawowej opiece zdrowotnej Najczęstsze przyczyny hospitalizacji w szpitalach Otyłość Anoreksja Kryteria diagnostyczne Postacie zaburzenia Statystyka Leczenie Bulimia Szpitalne leczenie zaburzeń odżywiania HIV/AIDS choroba ludzi młodych Ciąża i poród u młodocianych jako problem społeczny i zdrowotny Palenie tytoniu Alergie u dzieci Badania prenatalne Badania okresowe stanu zdrowia dziecka Problemy społeczne młodych osób Choroby zakaźne wieku dziecięcego Zakażenia wrodzone Choroby objawiające się głównie zmianami w jamie ustnej i gardle Choroby wysypkowe Pozostałe choroby charakterystyczne dla wieku dziecięcego Schemat szczepień ochronnych Rozdział 5 Problemy socjobytowe i zdrowotne ludzi starszych l. Gerontologia Rys historyczny Podstawowe pojęcia związane z gerontologią Problemy starzenia się i starości człowieka Sytuacja zdrowotna i socjobytowa ludzi starszych w Polsce Statystyka Stan zdrowia osób starszych Teorie procesu starzenia się Teoria zegarowa Teoria błędów L. Orgela Teoria immunologiczna Teoria wolnych rodników Teoria wiązań krzyżowych Różnice w starzeniu się i przekwitaniu kobiet i mężczyzn Biologiczne, społeczne i medyczne starzenie się człowieka Biologiczne i medyczne dolegliwości starych ludzi Przez całe życie kobieta starzeje się wolniej

6 3. Przedpole starości Hormony Stres Dieta Długowieczność jak długo można żyć? Palenie tytoniu Alkoholizm Lekarstwa i chemia Nadwaga Dieta Aktywność fizyczna Regularne kontrolne badania lekarskie Stres Przykłady długowieczności w świecie ludzi Długowieczność w świecie roślin i zwierząt Długowieczność Polaków Kierunki pomocy i opieki geriatrycznej Stan zdrowia ludzi starszych Choroby ludzi starszych Choroba Alzheimera Cukrzyca u osób w wieku podeszłym Epidemiologia Patogeneza Powikłania cukrzycowe Diagnostyka Leczenie Przemoc wobec osób starszych i wśród nich Agresja w domach opieki społecznej dla seniorów Przemoc wobec osób starszych Stereotyp człowieka starego w opinii publicznej Organizacja opieki nad człowiekiem starym w Polsce i na świecie Finlandia Norwegia Szwecja Wielka Brytania Stany Zjednoczone Japonia Niemcy Rozdział 6 Choroby cywilizacyjne Choroby układu krążenia Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Dusznica bolesna

7 10 2. Cukrzyca Epidemiologia cukrzycy Podział cukrzycy Rozpoznanie cukrzycy Powikłania przewlekłe cukrzycy Powikłania ostre cukrzycy Gruźlica Zapobieganie Szczepionka przeciw gruźlicy Gruźlica w liczbach Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POCHP) Astma oskrzelowa i choroby alergiczne Przyczyny astmy Podział Specyficzne postacie astmy oskrzelowej Alergia Przyczyny i zapobieganie Objawy SARS Rozwój epidemii Przyczyny Szerzenie się choroby Objawy Czynniki ryzyka chorób układu krążenia Czynniki ryzyka chorób układu krążenia Nadwaga i otyłość Nadciśnienie tętnicze Wysoki poziom cholesterolu Cukrzyca typu II Palenie tytoniu Brak regularnego wysiłku fizycznego Nadużywanie alkoholu Zmiana stylu życia Choroby nowotworowe Charakterystyka ogólna nowotworu Rodzaje nowotworów Podstawowe objawy najczęściej występujących nowotworów Rak sutka Rak płuc Rak szyjki macicy Rak gruczołu krokowego Rak żołądka Rak jelita grubego Leczenie choroby nowotworowej Zalecenia Polskiego Komitetu Zwalczania Raka Siedem znaków ostrzegawczych

8 9.5. Statystyki Szczepionka Rozdział 7 Lecznictwo sanatoryjne w Polsce Medycyna uzdrowiskowa Kierunki działalności zakładów uzdrowiskowych Zasoby naturalnych surowców leczniczych Mechanizm działania bodźców leczniczych Metody lecznicze Wskazania i przeciwwskazania do leczenia uzdrowiskowego Profile lecznicze uzdrowisk Rozdział 8 Służba medycyny pracy Rozdział 9 Państwowa Inspekcja Sanitarna Podstawy prawne działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej rys historyczny Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej Struktura organizacyjna i podporządkowanie w Państwowej Inspekcji Sanitarnej Zadania i zakres działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej Akty prawne dotyczące działalności Państwowej Inspekcji Sanitarnej Rozdział 10 Szpitalnictwo Historia Obecna sytuacja Rodzaje szpitali Szpitale kliniczne Szpital psychiatryczny Szpital polowy Szpitale uzdrowiskowe Leczenie szpitalne Leczenie szpitalne i ambulatoryjna opieka specjalistyczna Zmiany w systemie Opieka specjalistyczna Rozdział 11 Publiczna służba krwi Jednostki organizacyjne publicznej służby krwi Historia Przepisy prawne Dawcy krwi Pobieranie krwi i oddzielanie jej składników

9 12 6. Wydawanie krwi Krwiolecznictwo Przechowywanie krwi i jej składników Składniki krwi i produkty krwiopochodne Rozdział 12 Ratownictwo medyczne Historia ratownictwa Ratownik Kamienie milowe w rozwoju medycyny ratunkowej w Polsce Systemy ratownictwa na świecie System medycyny ratunkowej Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy (KSRG) + System Ratownictwa Medycznego = Zintegrowany System Ratownictwa Medycznego Szpitalny Oddział Ratunkowy Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy Rozdział 13 Orzecznictwo lekarskie Wypadek przy pracy Orzekanie o wypadkach przy pracy Instytucje orzekające Stopnie niepełnosprawności Orzeczenie Podstawa prawna Wniosek o wydanie orzeczenia Orzekanie o niezdolności do pracy Orzekanie o chorobach zawodowych Postępowanie odwoławcze Rozdział 14 Opieka zdrowotna w państwach Unii Europejskiej Polityka zdrowotna państw Unii Europejskiej Komisja Wspólnot Europejskich Jakość opieki zdrowotnej Rozdział 15 Ochrona zdrowia w wybranych państwach na świecie Ochrona zdrowia w Kanadzie System opieki zdrowotnej w Australii Struktura organizacyjna systemu ochrony zdrowia w Australii Podstawowa opieka medyczna primary health care Opieka specjalistyczna secondary care Opieka szpitalna tertiary care Finansowanie systemu ochrony zdrowia w Australii Narodowe Programy Zdrowotne

10 3. System opieki zdrowotnej we Włoszech Struktura i zarządzanie systemem opieki zdrowotnej Kadra medyczna Problemy ochrony zdrowia we Włoszech Ochrona zdrowia w USA Formy ubezpieczeń Prywatne ubezpieczenia zdrowotne Publiczne programy zdrowotne System opieki zdrowotnej w USA Trzy kierunki zmian w systemie opieki zdrowotnej USA H.M.O. Health Maintenance Organization Organizacje współpracujące z Departamentem Zdrowia i Służb Publicznych System opieki zdrowotnej we Francji Ubezpieczenia zdrowotne Rodzaje świadczeń wypłacanych z ubezpieczenia zdrowotnego Finansowanie ubezpieczenia zdrowotnego Organizacja systemu ubezpieczeń zdrowotnych System opieki zdrowotnej w Japonii Historia rozwoju opieki zdrowotnej w Japonii Ubezpieczenia zdrowotne w Japonii Organizacja opieki zdrowotnej Zakłady opieki zdrowotnej Szpitale Kliniki Zakłady położnicze Finansowanie Niemiecki system opieki zdrowotnej System ubezpieczeń zdrowotnych Państwowy system ubezpieczeń zdrowotnych Prywatne ubezpieczenie zdrowotne System składek Opieka pielęgniarska piąty filar systemu ubezpieczeń społecznych Nagłe wypadki Ubezpieczenie emerytalne Inne ubezpieczenia społeczne System opieki zdrowotnej w Wielkiej Brytanii Kadry i infrastruktura Planowanie Realizacja zasady równości Reforma z 1991 r Formułowanie priorytetów Zreformowany system Opieka zdrowotna w Afganistanie

11 Epidemiologia System zdrowotny Choroby transmisyjne (wg K. Korzeniowskiego) Systemy ochrony zdrowia w krajach Trzeciego Świata Trzeci Świat Afryka Kongo Republika Federalna Nigerii Republika Południowej Afryki (RPA) Sri Lanka Sytuacja demograficzna Finansowanie Priorytety ochrony zdrowia Indie Polityka zdrowotna Styl życia Zdrowie a środowisko Organizacja Finansowanie System ochrony zdrowia Plany pięcioletnie Indonezja Personel służby zdrowia Finansowanie Rozdział 16 Promocja zdrowia Rozwój pojęcia promocji zdrowia Model promocji zdrowia Szczególne zadania dla promocji zdrowia Promocja zdrowia w Stanach Zjednoczonych Rozdział 17 Świadczenia opieki zdrowotnej finansowane ze środków publicznych w Polsce Warunki udzielania i zakres świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych Zadania władz publicznych Realizacja świadczeń opieki zdrowotnej Lista oczekujących na udzielenie świadczenia Leczenie poza granicami kraju Świadczenia opieki zdrowotnej jako świadczenia gwarantowane Agencja Oceny Technologii Medycznych Zakres świadczeń opieki zdrowotnej Programy zdrowotne Dokumenty potwierdzające prawo do świadczeń opieki zdrowotnej

12 11. Zasady udzielania świadczeń opieki zdrowotnej Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego Składki na ubezpieczenie zdrowotne Narodowy Fundusz Zdrowia Postępowanie dotyczące zawierania umów ze świadczeniodawcami Nadzór nad działalnością Funduszu Rozdział 18 Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego Rozporządzenie Ministra Zdrowia Kierownictwo pierwszego Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego w Polsce Struktura pierwszego Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego Działalność naukowa NIZP Zakład Chemii Farmaceutycznej Zakład Leków Pochodzenia Naturalnego Zakład Wyrobów Medycznych i Stomatologicznych Zakład Leków Izotopowych Samodzielna Pracownia NMR Pracownia Metod Teoretycznych Obliczeń i Informatyki Zakład Antybiotyków i Mikrobiologii Zakład Biochemii i Biofarmaceutyków Zakład Farmakologii Zakład Biologii Komórki Zakład Epidemiologii i Mikrobiologii Klinicznej Zakład Profilaktyki Zakażeń i Zakażeń Szpitalnych Samodzielna Pracownia Wirusologii Działalność dydaktyczna NIZP Zakład Chemii Farmaceutycznej Zakład Leków Pochodzenia Naturalnego Samodzielna Pracownia NMR Zakład Antybiotyków i Mikrobiologii Zakład Biochemii i Biofarmaceutyków Zakład Farmakologii Samodzielna Pracownia Cytometrii Przepływowej Samodzielna Pracownia Mikroskopii Konfokalnej Zakład Epidemiologii i Mikrobiologii Klinicznej Zakład Mikrobiologii Molekularnej Zakład Profilaktyki Zakażeń i Zakażeń Szpitalnych Samodzielna Pracownia Wirusologii Instytuty Zdrowia Publicznego w krajach Europy Problemy pierwszego Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego w Polsce Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego Państwowy Zakład Higieny Zadania Organy

13 8.3. Pracownicy Struktura organizacyjna Gospodarka finansowa Reprezentacja i przedstawicielstwo Rozdział 19 Wojewódzkie Centra Zdrowia Publicznego Rozdział 20 Świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa Rozdział 21 Pomoc społeczna Rozdział 22 Ochrona zdrowia psychicznego Rozdział 23 Dodatek: Ważniejsze definicje i pojęcia z zakresu zdrowia publicznego Aneks Bibliografia Indeks osób Indeks rzeczowy

14 WSTĘP W oddawanym do rąk Czytelników podręczniku przedstawiono wybór ważniejszych zagadnień z zakresu zdrowia publicznego. Z całej palety tej problematyki przedstawiono zwłaszcza te zagadnienia, które są zawarte w minimum programowym nauczania zdrowia publicznego na kierunku zdrowie publiczne, a do których dotarcie, znalezienie odpowiednich i aktualnych treści jest niezwykle kłopotliwe i nie zawsze możliwe. Rozległa wiedza z zakresu zdrowia publicznego nie ma wielu zwartych opracowań, skryptów czy podręczników. Niniejszą propozycją starano się wypełnić lukę w tym zakresie, dokonując wyboru odpowiednich treści, ważnych dla studentów medycyny, studentów wydziału zdrowia publicznego, dla lekarzy i nie lekarzy specjalizujących się w tematyce zdrowia publicznego, dla pracowników instytucji samorządowych i rządowych zajmujących się problematyką szeroko rozumianego zdrowia publicznego. Autor ma nadzieję, że podręcznik ten pomoże studentom, osobom specjalizującym się ze zdrowia publicznego (i osobom zainteresowanym), w zdobywaniu oraz poszerzaniu wiedzy z zakresu zdrowia publicznego. Przedstawione w nim informacje dotyczą różnych, istotnych zagadnień, takich m.in., jak ubezpieczenia zdrowotne i społeczne, zagrożenia zdrowia, opieka instytucjonalna, lecznictwo szpitalne i sanatoryjne, problemy ludzi starszych, dzieci i młodzieży, epidemiologia, promocja zdrowia itd. W opracowaniu niektórych rozdziałów w celu omówienia w nich aktualnych przepisów korzystano z obowiązujących aktów prawnych, a także z informacji ze stron internetowych (podanych w literaturze). Tym wszystkim, którzy przyczynili się do zamknięcia podręcznika w jego ostatecznym kształcie, a szczególnie pani mgr inż. A. Kryślak, paniom mecenas G. Tokarskiej i A. Lorenc, pani mgr J. Zubilewicz, panu docentowi J. Karskiemu za udostępnione materiały oraz pierwszym recenzentom podręcznika studentom zdrowia publicznego, którzy także wnieśli wiele cennych uwag (i informacji), pracownikom akademickim i służby zdrowia: specjalistom zdrowia publicznego, lekarzom, adiunktom, dyrektorom składam serdeczne podziękowania. Marian Sygit Szczecin, 20 stycznia 2010 r.

15

16 Rozdział I WPROWADZENIE 1. Pojęcia i definicje związane ze zdrowiem ludności 1.1. Kształtowanie się pojęcia zdrowie Już w IV w. przed narodzeniem Chrystusa, na greckiej wyspie Kos, Hipokrates głosił i propagował wprowadzanie w życie zasad, według których dobre samopoczucie, zdrowie i choroba zależą od równowagi pomiędzy tym, co nas otacza, co na nas oddziaływuje, np: wiatrem, temperaturą, wodą, glebą, a indywidualnym sposobem życia, czyli odżywianiem, zwyczajami seksualnymi, pracą i odpoczynkiem. Równowaga zewnętrzna pomiędzy człowiekiem i tym, co go otacza ma wpływ na jego równowagę wewnętrzną, czyli równowagę pomiędzy krwią, flegmą, żółcią czarną i żółcią żółtą. Praktyka medyczna była rozumiana jako pomaganie siłom natury w odzyskiwaniu zdrowia. Niektóre elementy myśli Hipokratesa wywodzą się z wcześniejszych tradycji medycyny chińskiej, według której ciało ludzkie stanowi system współzależnych składników, mających naturalną tendencję do utrzymywania dynamicznej równowagi. Brak tej równowagi, czyli choroba, jest wynikiem działania wielu czynników, wśród których wymieniano niewłaściwą dietę, brak snu, brak ćwiczeń fizycznych oraz niezgodę rodzinną czy społeczną. Wiara w magię oraz wiara wynikająca z religii przetrwały długie wieki. Sen w starożytności był terapią dla ciała i prawdziwym kontaktem z Bogiem. W tradycji żydowskiej zdrowie łączone było ze zbawieniem duchowym. Filozofowie i lekarze ery przedsokratesowej, greccy i rzymscy, opierali swoje rozumowanie na schemacie uniwersalnym, przedstawionym częściowo w Corpus Hippocraticum, a następnie w pełni przez Galena, który sądził, że temperament i humor jako elementy wartości odnoszą się zarówno do zdrowia, jak i choroby. Schemat uniwersalny w opisie zdrowia i choroby kładł nacisk na równowagę lub zaburzenia części stałych, części płynnych i części psychicznych organizmu. Według ówczesnych poglądów, zachowanie zdrowia wymagało równowagi sześciu wartości, to jest: powietrza i światła (aer), jedzenia i picia (cibus et potus), ruchu i odpoczynku (motus et quies), snu i czuwania (somnus et vigilia), wydzielania i wydalania (secreta et excreta) oraz emocji (affectus animi). Ze względu na to, że funkcja ciała zależy od świadomej i nieświadomej regulacji rzeczy i zjawisk, zostały one skategoryzowane jako res non naturales czyli zależne, w przeciwieństwie do res naturales czyli niezależnych, jak np. trawienie pokarmów lub krążenie krwi, a więc czynności fizjologicznych. Trzecią kategorię stanowiły odchylenia pato- 21

17 logiczne, res contra naturam. Według Platona zdrowie było m.in. funkcją doskonalenia stylu życia oraz kulturowej relatywizacji diety. Plutarch w swoich zaleceniach warunkujących zachowanie zdrowia, ogłoszonych jako De tuenda sanitate praecepta, kładł nacisk na aktywność i pracę. Podkreślał, że wśród innych, zasadniczym warunkiem zdrowego życia jest stan aktywności i wolności. Stoicy natomiast zdewaluowali w swojej filozofii wartość zdrowia fizycznego, wysuwając ponad nią harmonię umysłową. Śmierć zajmowała u nich dość niską pozycję w hierarchii wartości. Sposób życia w zdrowiu i radzenie sobie w chorobie były wówczas miernikami poziomu kultury. Piękno i cnota stanowiły jedność. Gimnastykę łączono z muzyką, tańcem i poezją, służyła zarówno ciału, jak i duszy. W postępowaniu leczniczym najwyższą rangę nadawano diecie, następnie lekom, a najniższą chirurgii. W wiekach średnich interpretowano zdrowie nie tylko jako brak choroby i cierpienia, lecz jako zdolność do znoszenia tych przypadłości. Chorobę traktowano jako test religijny lub skutek grzechu. Ból i śmierć były traktowane jako zasadnicze cechy ludzkiego istnienia. Zarzucono poprzednie łączenie zdrowia z pięknem fizyczno-moralnym. Higiena powinna utrzymywać ciało w czystości, gdyż stanowi ono naczynie duszy. Dlatego też przepisy porządku klasztornego pełne były zasad higieny ogólnej i higieny żywienia, które rozprzestrzeniano także na wiernych. Wiara w bezwartościowość egzystencji ziemskiej determinowała troskę o zdrowie. Również nauki głoszone w tych czasach przez Arabów były przeciwstawne zasadniczym poglądom starożytności, choć uznawały podstawowe regulacje między zdrowiem a religią. Niemniej, według Maimonidesa, dzień śmierci nie może być wyznaczony przez Boga, gdyż człowiek sam, poprzez wybrany przez siebie styl życia, ma decydujący wpływ na ten fakt. Do Europy nauki te dotarły w XI w. i wywarły wpływ na zasady zdrowotne różnych warstw społecznych. Nauki głoszone w synagodze Johannitiusa stały się podstawą poglądów scholastycznych wieków średnich, a nawet przetrwały do ery nowożytnej. Medycyna w systemie arabskim była podzielona na część teoretyczną i praktyczną. Część teoretyczna składała się z trzech znanych już nam działów, tj.: res naturales, res non naturales i res contra naturam, zaś część praktyczna składała się z dietetyki, farmacji i chirurgii. W XIII w. traktat Regimen sanitatis Salernitanum dostarczył dla części dietetycznej wzorca stylu życia i postaw ukierunkowanych na zdrowie. Symbolem przejścia od średniowiecza do czasów nowożytnych jest Paracelsus, który jako lekarz i filozof był twórcą uniwersalnej doktryny makro- i mikrokosmosu. Zdrowie według tej doktryny nie jest dawane przez naturę, lecz musi być stale zdobywane. W związku z tym nie istnieje terminus mortus, a czas śmierci zależy wręcz od człowieka. Inklinacje świeckie początków ery nowożytnej uwydatnił Marsilio Ficino w swojej De vita z roku Ogłosił on tam wyniki swoich dociekań nad wpływem warunków bytu na długość życia Definicja zdrowia Definicja Galena (ok. 130 ok. 200): Zdrowie to stan idealnej harmonii i równowagi organizmu, a wszystko, co od tego odbiega, nazywane jest chorobą. Definicja przyjęta przez Światową Organizację Zdrowia w momencie jej powstania w 1948 r.: Zdrowie to całkowity dobrostan fizyczny, psychiczny i społeczny, a nie wyłącznie brak choroby czy niedomagań.

18 Definicja polskiego higienisty i teoretyka medycyny społecznej, Marcina Kacprzaka ( ): Zdrowie to nie tylko brak choroby czy niedomagań, ale i dobre samopoczucie oraz taki stopień przystosowania biologicznego, psychicznego i społecznego, jaki jest osiągalny dla danej jednostki w najkorzystniejszych warunkach Kryteria i ocena zdrowia Kryteria zdrowia wynikają z jego definicji i można je podzielić na: subiektywne, obiektywne, społeczne. Kryteria subiektywne. Każdy człowiek jest w stanie opisać odczucia związane z doświadczeniem swojego organizmu. Z takiego opisu można np. wnioskować, że nie ma on istotnych dolegliwości (pacjent dobrze sypia, dopisuje mu apetyt, nie czuje się bez powodu zmęczony itp.). Są to informacje pozwalające z dużym prawdopodobieństwem wnioskować, że mamy do czynienia z osobą o aktualnie dobrej kondycji zdrowotnej. I na odwrót, zgłaszanie skarg pozwala domniemywać, że u danej osoby występują jakieś zakłócenia w funkcjonowaniu organizmu. Kryteria obiektywne. Podstawą oceny są w tym wypadku zjawiska fizjologiczne, zachodzące na różnych poziomach organizacji ustroju, począwszy od poziomu subkomórkowego aż do zintegrowanych funkcji, takich jak: trawienie, wydzielanie moczu, czynności serca, wydolność fizyczna itp. Kryteria społeczne. Człowiek odgrywa różne role społeczne, wynikające z przynależności do określonej rodziny, środowiska zawodowego, organizacji społecznych czy politycznych itp. Ustala się przy tym pewien stan równowagi, której naruszenie podlega ocenom otoczenia. Pojawienie się ostrej choroby powoduje nagłe ograniczenie zdolności odgrywania przyjętych ról. Rysunek Czynniki determinujące zdrowie człowieka Zdrowe style życia i sprzyjające im warunki Zdrowe otoczenie Służby działające na rzecz zdrowia Zdrowie ludzi Informacje, wiedza i umiejętności niezbędne dla zachowania zdrowia Właściwy indywidualny rozwój psychospołeczny Polityka promująca i chroniąca zdrowie 23

ZDROWIE PUBLICZNE. Autor: Marian Sygit. Wykaz skrótów Wstęp

ZDROWIE PUBLICZNE. Autor: Marian Sygit. Wykaz skrótów Wstęp ZDROWIE PUBLICZNE Autor: Marian Sygit Wykaz skrótów Wstęp Rozdział 1 Wprowadzenie 1. Pojęcia i definicje związane ze zdrowiem ludności 1.1. Kształtowanie się pojęcia "zdrowie" 1.2. Definicja zdrowia 1.3.

Bardziej szczegółowo

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne Zdrowie środowiskowe 1. Podaj definicję ekologiczną zdrowia i definicję zdrowia środowiskowego. 2. Wymień znane Ci czynniki fizyczne

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES STAROSTWO POWIATOWE W ŚWIDNICY WYDZIAŁ ZDROWIA 2007 r. Opracowała Barbara Świętek PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES UMOŻLIWIAJĄCY JEDNOSTKOM, GRUPOM, SPOŁECZNOŚCIĄ ZWIĘKSZENIE KONTROLI NAD WŁASNYM ZROWIEM I JEGO

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska Narodowego Programu Zdrowia na lata 2007-2015: zjednoczenie wysiłków społeczeństwa i administracji publicznej prowadzące do zmniejszenia nierówności i poprawy

Bardziej szczegółowo

Priorytet 2 : Ochrona Zdrowia. Analiza SWOT

Priorytet 2 : Ochrona Zdrowia. Analiza SWOT 49 Priorytet 2 : Ochrona Zdrowia Analiza SWOT MOCNE STRONY 1. Dobrze rozwinięte zaplecze instytucjonalne (zakłady opieki zdrowotnej, instytucje publiczne). 2. Współpraca pomiędzy podmiotami zajmującymi

Bardziej szczegółowo

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Kształcenie w zakresie podstaw promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej Zdrowie, promocja zdrowia, edukacja zdrowotna, zapobieganie chorobom. Historia promocji zdrowia.

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto studiować Zdrowie Publiczne?

Dlaczego warto studiować Zdrowie Publiczne? Dlaczego warto studiować Zdrowie Publiczne? Wieloaspektowy charakter wiedzy studiując Zdrowie Publiczne zdobywasz wiedzę z zakresu nauk medycznych, nauk społecznych, nauk o zdrowiu, nauk o kulturze fizycznej.

Bardziej szczegółowo

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Płacę składki, więc mi się należy! Nie wszystko Nie od razu Świadczeniodawca też ma obowiązki Obowiązki świadczeniodawcy

Bardziej szczegółowo

Wykłady blok ogólnozawodowy. Wykład 1. Wykład 2. Wykład 1. Wykład 1

Wykłady blok ogólnozawodowy. Wykład 1. Wykład 2. Wykład 1. Wykład 1 Opiekuńczo- Lp. Nazwa modułu Jednostka modułowa Typ zajęć Liczba godzin Miejsce szkolenia Samokształcenie temat liczba godzin Wykłady blok ogólnozawodowy 1a. Komunikowanie się z jednostką i grupą Ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

1 S t r o n a ZAŁĄCZNIK NR 1 P1.1 PODEJŚCIE DO KLASYFIKACJI DLA DOKUMENTACJI MEDYCZNEJ - AKTUALNY STAN PRAWNY

1 S t r o n a ZAŁĄCZNIK NR 1 P1.1 PODEJŚCIE DO KLASYFIKACJI DLA DOKUMENTACJI MEDYCZNEJ - AKTUALNY STAN PRAWNY 1 S t r o n a ZAŁĄCZNIK NR 1 P1.1 PODEJŚCIE DO KLASYFIKACJI DLA DOKUMENTACJI MEDYCZNEJ - AKTUALNY STAN PRAWNY 2 S t r o n a Informacje o dokumencie Właściciel Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia

Bardziej szczegółowo

Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki

Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki Zdrowie grupy definicji zdrowia: Potoczne: zdrowie rozumiane jest jako brak choroby lub dolegliwości. Profesjonalne: formułowane przez przedstawicieli

Bardziej szczegółowo

Sylabus A. INFORMACJE OGÓLNE

Sylabus A. INFORMACJE OGÓLNE Sylabus A. INFORMACJE OGÓLNE Nazwa Komentarz Nazwa Podstawy prawa zdrowia publicznego Kierunek studiów Zdrowie Publiczne Marketing i Zarządzanie Jednostka prowadząca Zakład Zdrowia Publicznego Kierownik

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Moduł (typ) przedmiotów: Katedra Turystyki i Rekrecji. WYKAZ TEMATÓW I ZAGADNIEŃ HARMONOGRAM ZAJĘĆ Liczba godzin Tematy i zagadnienia

SYLABUS. Moduł (typ) przedmiotów: Katedra Turystyki i Rekrecji. WYKAZ TEMATÓW I ZAGADNIEŃ HARMONOGRAM ZAJĘĆ Liczba godzin Tematy i zagadnienia SYLABUS Profil : Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: Nazwa przedmiotu: III stacjonarne, niestacjonarne Moduł (typ) przedmiotów: Wychowanie

Bardziej szczegółowo

TEMAT: Choroby cywilizacyjne i społeczne 20. 19. Zagrożenia dla zdrowia ludzkiego:

TEMAT: Choroby cywilizacyjne i społeczne 20. 19. Zagrożenia dla zdrowia ludzkiego: TEMAT: Choroby cywilizacyjne i społeczne 20. 19. Zagrożenia dla zdrowia ludzkiego: choroby układu krążenia; choroby nowotworowe; narkomania; choroba Alzheimera; alergie; zaburzenia zdrowia psychicznego;

Bardziej szczegółowo

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Płacę składki, więc mi się należy! Nie wszystko Nie od razu Świadczeniodawca też ma obowiązki Obowiązki świadczeniodawcy

Bardziej szczegółowo

rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów oraz innych stanów związanych ze zdrowiem, w populacjach ludzkich),

rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów oraz innych stanów związanych ze zdrowiem, w populacjach ludzkich), EPIDEMIOLOGIA Określenie Epidemiologia pochodzi z języka greckiego: epi na demos lud logos słowo, nauka czyli, nauka badająca: rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Nazwa przedmiotu HIGIENA Z ELEMENTAMI DIETETYKI. 2. Numer kodowy BIO03c. 3. Język, w którym prowadzone są zajęcia polski

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Nazwa przedmiotu HIGIENA Z ELEMENTAMI DIETETYKI. 2. Numer kodowy BIO03c. 3. Język, w którym prowadzone są zajęcia polski Projekt OPERACJA SUKCES unikatowy model kształcenia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Medycznego w Łodzi odpowiedzią na potrzeby gospodarki opartej na wiedzy współfinansowany ze środków Europejskiego

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA ZDROWOTNA W UJĘCIU EUROPEJSKIM. Maciej Hamankiewicz Prezes Naczelnej Rady Lekarskiej

PROFILAKTYKA ZDROWOTNA W UJĘCIU EUROPEJSKIM. Maciej Hamankiewicz Prezes Naczelnej Rady Lekarskiej W UJĘCIU EUROPEJSKIM Maciej Hamankiewicz Prezes Naczelnej Rady Lekarskiej NA ŚWIECIE 1974 r. - Nowe perspektywy dla zdrowia Kanadyjczyków pierwsza na świecie narodowa strategia polityki zdrowotnej wykorzystująca

Bardziej szczegółowo

Bóle kręgosłupa Zawały serca

Bóle kręgosłupa Zawały serca Bóle kręgosłupa Zawały serca Choroby cywilizacyjne - nie musisz być ich ofiarą Henryk Dyczek 2009 Lista chorób cywilizacyjnych http://pl.wikipedia.org/wiki/choroby_cywilizacyjne Cukrzyca WHO 1995/135 mln;

Bardziej szczegółowo

V LECZNICTWO STACJONARNE

V LECZNICTWO STACJONARNE V LECZNICTWO STACJONARNE V LECZNICTWO STACJONARNE W 2004 r. na terenie województwa lubelskiego funkcjonowało 35 szpitali ogólnych, 3 szpitale psychiatryczne, 1 sanatorium przeciwgruźlicze oraz jeden zakład

Bardziej szczegółowo

PROGRAM EDUKACJI ZDROWOTNEJ NA ROK SZKOLNY 2013/2014

PROGRAM EDUKACJI ZDROWOTNEJ NA ROK SZKOLNY 2013/2014 PROGRAM EDUKACJI ZDROWOTNEJ NA ROK SZKOLNY 2013/2014 Koordynator RENATA SOCHACKA Jesteśmy Szkołą Promującą Zdrowie od 2010 roku. Główne cele edukacji zdrowotnej: Kształtowanie zdrowego stylu życia i inspirowanie

Bardziej szczegółowo

Priorytet 2: Ochrona zdrowia. Analiza SWOT

Priorytet 2: Ochrona zdrowia. Analiza SWOT 43 Priorytet 2: Ochrona zdrowia Analiza SWOT MOCNE STRONY 1. Dobrze rozwinięte zaplecze instytucjonalne (zakłady opieki zdrowotnej, instytucje publiczne). 2. Współpraca pomiędzy podmiotami zajmującymi

Bardziej szczegółowo

Kliknij ikonę, aby dodać obraz

Kliknij ikonę, aby dodać obraz Kliknij ikonę, aby dodać obraz Samorządowe programy zdrowotne - wyzwanie organizacyjne i edukacyjne Marek Wójcik Warszawa, 16 kwietnia 2013r. Program zdrowotny zadanie własne jednostek samorządu terytorialnego

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XLIX/261/2014 RADY MIASTA BRZEZINY z dnia 27 marca 2014 r.

UCHWAŁA NR XLIX/261/2014 RADY MIASTA BRZEZINY z dnia 27 marca 2014 r. UCHWAŁA NR XLIX/261/2014 RADY MIASTA BRZEZINY z dnia 27 marca 2014 r. w sprawie przyjęcia Planu działań prozdrowotnych dla mieszkańców Miasta Brzeziny na lata 2014-2015 Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 5

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 12/2012 Rektora PWSZ w Koninie z dnia 28 lutego 2012 w sprawie ustalenia wzoru sylabusa PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Barbary Woynarowskiej - Życie bakterii. Spis treści. Barbara Woynarowska

Księgarnia PWN: Pod red. Barbary Woynarowskiej - Życie bakterii. Spis treści. Barbara Woynarowska Księgarnia PWN: Pod red. Barbary Woynarowskiej - Życie bakterii Spis treści Przedmowa... 11 CZĘŚĆ I. Edukacja zdrowotna podstawy teoretyczne i metodyczne Barbara Woynarowska ROZDZIAŁ 1. Zdrowie... 17 1.1.

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Spis treści Wstęp.... 15 Rozdział 1 Narodziny i rozwój psychologii zdrowia... 19 1.1. Źródła wyodrębnienia się psychologii zdrowia..... 20

Bardziej szczegółowo

TEMATY KURSU: 1. Psychologiczno pedagogiczny:

TEMATY KURSU: 1. Psychologiczno pedagogiczny: OFERTA SZKOLENIOWA - BESKIDZKIEGO CENTRUM OPIEKI DOMOWEJ BONA: Zapraszamy na kursy dla opiekunek(ów) osób starszych i niepełnosprawnych oraz dla niań, opiekunek dziecięcych. Organizujemy kursy pierwszej

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu Wydział Zdrowia i Nauk Medycznych obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015 Kierunek studiów: Kosmetologia

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia. 1. Epidemiologia: Epi na. Co działa na lud, na człowieka? logos nauka

Epidemiologia. 1. Epidemiologia: Epi na. Co działa na lud, na człowieka? logos nauka Epidemiologia 1. Epidemiologia: Epi na demos lud logos nauka Co działa na lud, na człowieka? 2. Odkrywcy w dziedzinie epidemiologii a) Hipokrates (460 377 r. p.n.e.) ojciec medycyny; opisywał czynniki

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROMOCJI I OCHRONY ZDROWIA W MIEŚCIE CHEŁM NA 2014 ROK

PROGRAM PROMOCJI I OCHRONY ZDROWIA W MIEŚCIE CHEŁM NA 2014 ROK Załącznik do Uchwały Nr XXXVII/424/13 Rady Miasta Chełm z dnia 30 grudnia 2013r. w sprawie przyjęcia Programu Promocji i Ochrony Zdrowia w Mieście Chełm na 2014r. PROGRAM PROMOCJI I OCHRONY ZDROWIA W MIEŚCIE

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

KOMPETENCJE WYMAGANE DO WYKONYWANIA ZAWODU LEKARZA DENTYSTY W UNII EUROPEJSKIEJ

KOMPETENCJE WYMAGANE DO WYKONYWANIA ZAWODU LEKARZA DENTYSTY W UNII EUROPEJSKIEJ MAJ 2009 REZOLUCJA RADY EUROPEJSKICH LEKARZY DENTYSTÓW (CED) KOMPETENCJE WYMAGANE DO WYKONYWANIA ZAWODU LEKARZA DENTYSTY W UNII EUROPEJSKIEJ WPROWADZENIE Lekarz dentysta jest podstawowym świadczeniodawcą

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROMOCJI I OCHRONY ZDROWIA W MIEŚCIE CHEŁM NA 2013 ROK

PROGRAM PROMOCJI I OCHRONY ZDROWIA W MIEŚCIE CHEŁM NA 2013 ROK Załącznik do Uchwały Nr XXVI/299/12 Rady Miasta Chełm z dnia 28.12.2012 r. w sprawie przyjęcia Programu Promocji i Ochrony Zdrowia w Mieście Chełm na 2013r. PROGRAM PROMOCJI I OCHRONY ZDROWIA W MIEŚCIE

Bardziej szczegółowo

As zdolny do zajęć bez ograniczeń, uprawiający dodatkowo sport; B zdolny do zajęć WF z ograniczeniami; Bk zdolny do zajęć WF z ograniczeniami,

As zdolny do zajęć bez ograniczeń, uprawiający dodatkowo sport; B zdolny do zajęć WF z ograniczeniami; Bk zdolny do zajęć WF z ograniczeniami, Pielęgniarka szkolna Pielęgniarka szkolna od 1992 roku jest jedynym profesjonalnym pracownikiem ochrony zdrowia na terenie placówki szkolno-wychowawczej. Pełni ona główną rolę w profilaktycznej opiece

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) I rok, 2 semestr Przedmiot kształcenia treści kierunkowych dr Józef Ratajczyk

SYLABUS. DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) I rok, 2 semestr Przedmiot kształcenia treści kierunkowych dr Józef Ratajczyk SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) 1.1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE/MODULE Nazwa przedmiotu/ modułu Patologia ogólna Kod przedmiotu/ modułu* Wydział (nazwa jednostki prowadzącej

Bardziej szczegółowo

Plan studiów II stopnia kierunek Fizjoterapia specjalność: Fizjoterapia w geriatrii. I rok. 15 tyg ECTS. Grupa treści humanistycznych

Plan studiów II stopnia kierunek Fizjoterapia specjalność: Fizjoterapia w geriatrii. I rok. 15 tyg ECTS. Grupa treści humanistycznych Przedmiot W Ćw Egz W Ćw Egz W Ćw Egz W Ćw Egz Historia rehabilitacji 15 0,5 0,5 Filozofia człowieka 15 0,5 0,5 Bioetyka 15 0,5 0,5 Socjologia niepełnosprawności i rehabilitacji Ogółem godzin Plan studiów

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY XLVI Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Stefana Czarnieckiego na rok szkolny 2011/2012

PROGRAM PROFILAKTYCZNY XLVI Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Stefana Czarnieckiego na rok szkolny 2011/2012 PROGRAM PROFILAKTYCZNY XLVI Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Stefana Czarnieckiego I. Wstęp Okres dojrzewania to czas, w którym młodzież często podejmuje zachowania ryzykowne co

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Nazwa Podstawy zdrowego żywienia Nazwa w j. ang. Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Mgr inż. Ewelina Trojanowska Zespół dydaktyczny Mgr inż. Ewelina Trojanowska Opis kursu (cele kształcenia)

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny

Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny 1 Zranienia i zakłucia przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 czerwca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny

Bardziej szczegółowo

SZCZEPIENIA OCHRONNE U DOROSŁYCH lek. Kamil Chudziński Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii CSK MSW w Warszawie 10.11.2015 Szczepionki Zabite lub żywe, ale odzjadliwione drobnoustroje/toksyny +

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 Instytut Zdrowia Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Kod kierunku: 12.6 Specjalność: - 1. PRZEDMIOT NAZWA

Bardziej szczegółowo

Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności.

Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności. Zdrowy tryb życia Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności. Wyróżnia się: Zdrowie fizyczne prawidłowe funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce

Bardziej szczegółowo

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM

,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM ,,BĄDŹ CZUJNY, NIE ULEGAJ NAŁOGOM UZALEŻNIENIE UZALEŻNIENIE TO NABYTA SILNA POTRZEBA WYKONYWANIA JAKIEJŚ CZYNNOŚCI LUB ZAŻYWANIA JAKIEJŚ SUBSTANCJI. WSPÓŁCZESNA PSYCHOLOGIA TRAKTUJE POJĘCIE UZALEŻNIENIA

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY XLVI Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Stefana Czarnieckiego

PROGRAM PROFILAKTYCZNY XLVI Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Stefana Czarnieckiego PROGRAM PROFILAKTYCZNY XLVI Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Stefana Czarnieckiego I. Wstęp Okres dojrzewania to czas, w którym młodzież często podejmuje zachowania ryzykowne co

Bardziej szczegółowo

H I G I E N PRZEWODNIK. farmacji. UNIWERSYTET MEDYCZNY im. KAROLA MARCINKOWSKIEGO w POZNANIU. po seminariach i ćwiczeniach dla studentów V roku

H I G I E N PRZEWODNIK. farmacji. UNIWERSYTET MEDYCZNY im. KAROLA MARCINKOWSKIEGO w POZNANIU. po seminariach i ćwiczeniach dla studentów V roku UNIWERSYTET MEDYCZNY im. KAROLA MARCINKOWSKIEGO w POZNANIU H I G I E N A PRZEWODNIK po seminariach i ćwiczeniach dla studentów V roku farmacji pod redakcją Prof. dr hab. Jerzego T. Marcinkowskiego Poznań,

Bardziej szczegółowo

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data

POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data POWTÓRZENIE TREŚCI NAUCZANIA Z BIOLOGII KLASY III ROZPISKA POWTÓRZEŃ ROK 2007/2008 Klasa I Treści programowe Dział powtórzeniowy Przewidziana data 1. Struktura organizmu i funkcje, jakim ona służy ( komórki,

Bardziej szczegółowo

Zbiór założonych efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: ŚRODOWISKOWE UWARUNKOWANIA ZDROWIA

Zbiór założonych efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: ŚRODOWISKOWE UWARUNKOWANIA ZDROWIA Zbiór założonych efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: ŚRODOWISKOWE UWARUNKOWANIA ZDROWIA Efekty kształcenia dla przedmiotu Słuchacz, który zaliczył przedmiot, ma wiedzę, umiejętności i kompetencje

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Dokument z posiedzenia 2009 30.11.2007 B6-0000/2007 PROJEKT REZOLUCJI w odpowiedzi na pytanie wymagające ustnej odpowiedzi B6-0000/2007 zgodnie z art. 108 ust. 5 regulaminu złożyli

Bardziej szczegółowo

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii W trosce o młode pokolenie. Jak wychować zdrowe dziecko? Konferencja prasowa 09.09.2015 Sytuacja demograficzna

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ w rodzaju: programy profilaktyczne i promocja zdrowia

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY PRAWNE SZKOLNEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI

PODSTAWY PRAWNE SZKOLNEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI PODSTAWY PRAWNE SZKOLNEGO PROGRAMU PROFILAKTYKI 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Art 72. 2. Konwencja o Prawach Dziecka Art 3, 19 i 33. 3. Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U Nr 67

Bardziej szczegółowo

Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego

Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Regionalne Programy Profilaktyczne realizowane przez Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Regionalny Program Przeciwnowotworowej Edukacji MłodzieŜy Szkół Ponadgimnazjalnych Celem programu

Bardziej szczegółowo

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47 Spis treści Przedmowa... 9 1. Ustalanie zapotrzebowania energetycznego w róŝnych stanach chorobowych (Danuta Gajewska)... 11 Wiadomości ogólne... 11 Całkowita przemiana materii... 12 Wprowadzenie... 12

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

AKTY PRAWNE W MEDYCYNIE PRACY

AKTY PRAWNE W MEDYCYNIE PRACY AKTY PRAWNE W MEDYCYNIE PRACY aktualizacja 17 wrzesień 2015 str. 1 AKTY PRAWNE OBOWIĄZUJĄCE W MEDYCYNIE PRACY aktualizacja: 17 wrzesień 2015 Lp. ROZPORZĄDZENIA: NR AKT: 1996 r. 1. Rozporządzenie Ministra

Bardziej szczegółowo

PLAN I HARMONOGRAM REALIZACJI SZKOLEŃ Z ZAKRESU PLANU WYCHOWAWCZEGO I PLANU PROFILAKTYKI 2009 / 2010

PLAN I HARMONOGRAM REALIZACJI SZKOLEŃ Z ZAKRESU PLANU WYCHOWAWCZEGO I PLANU PROFILAKTYKI 2009 / 2010 Zespół Szkół Hotelarsko Turystyczno Gastronomicznych nr 1 1. Przepisy Wewnętrzne (realizacja głównych przepisów i wartości na dany rok szkolny) Realizacja założeń Statutu Szkoły Realizacja założeń Oceniania

Bardziej szczegółowo

Dbałość o rozwój uczniów to nadrzędny cel szkoły. Troska o zdrowie naszych dzieci skłania nas do podejmowania wszelkich działań zmierzających do

Dbałość o rozwój uczniów to nadrzędny cel szkoły. Troska o zdrowie naszych dzieci skłania nas do podejmowania wszelkich działań zmierzających do Dbałość o rozwój uczniów to nadrzędny cel szkoły. Troska o zdrowie naszych dzieci skłania nas do podejmowania wszelkich działań zmierzających do pogłębiania wiedzy o zdrowym stylu życia. Dlatego od wielu

Bardziej szczegółowo

Studium podyplomowe ZARZĄDZANIE ZDROWIEM I BEZPIECZEŃSTWEM W MIEJSCU PRACY

Studium podyplomowe ZARZĄDZANIE ZDROWIEM I BEZPIECZEŃSTWEM W MIEJSCU PRACY Szkoła Zdrowia Publicznego Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera 90-950 Łódź, ul. Św. Teresy od Dzieciątka Jezus 8 Studium podyplomowe ZARZĄDZANIE ZDROWIEM I BEZPIECZEŃSTWEM W MIEJSCU PRACY Program

Bardziej szczegółowo

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok ZAKAŻENIA SZPITALNE Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok REGULACJE PRAWNE WHO Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi Rozporządzenie Ministra

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 16 grudnia 2015 r. Szanowny Pan Dr Konstanty Radziwiłł Minister Zdrowia. Szanowny Panie Ministrze,

Warszawa, 16 grudnia 2015 r. Szanowny Pan Dr Konstanty Radziwiłł Minister Zdrowia. Szanowny Panie Ministrze, Warszawa, 16 grudnia 2015 r. Szanowny Pan Dr Konstanty Radziwiłł Minister Zdrowia Szanowny Panie Ministrze, w związku z trwającymi konsultacjami publicznymi dotyczącymi projektu rozporządzenia Rady Ministrów

Bardziej szczegółowo

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej

Pakiet onkologiczny. w podstawowej opiece zdrowotnej Pakiet onkologiczny w podstawowej opiece zdrowotnej Agnieszka Jankowska-Zduńczyk Specjalista medycyny rodzinnej Konsultant krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej Profilaktyka chorób nowotworowych Pakiet

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu Nazwa przedmiotu/modułu Wydział Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Forma studiów Język przedmiotu Wydział Lekarski I Lekarski Jednolite magisterskie stacjonarne polski SYLABUS Farmakologia Kliniczna

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU : FAKULTET DIAGNOSTYKA LABORATORYJNA PRZY ŁÓŻKU CHOREGO 2. NAZWA

Bardziej szczegółowo

XII KRAKOWSKIE DNI ZDROWIA. (Biała Sobota RYNEK GŁÓWNY) 27.09.2014 r. godz. 10.00-16.00

XII KRAKOWSKIE DNI ZDROWIA. (Biała Sobota RYNEK GŁÓWNY) 27.09.2014 r. godz. 10.00-16.00 XII KRAKOWSKIE DNI ZDROWIA (Biała Sobota RYNEK GŁÓWNY) 27.09.2014 r. godz. 10.00-16.00 Nazwa i adres jednostki Rodzaj badania/konsultacji Biuro ds. Ochrony Zdrowia UMK Informacje w zakresie realizowanych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNEJ I LO IM. S. SEMPOŁOWSKIEJ W TARNOWSKICH GÓRACH

PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNEJ I LO IM. S. SEMPOŁOWSKIEJ W TARNOWSKICH GÓRACH PROGRAM PROFILAKTYKI SZKOLNEJ I LO IM. S. SEMPOŁOWSKIEJ W TARNOWSKICH GÓRACH 1 Podstawa Prawna: 1. Konstytucja RP Art. 72. 2. Konwencja o Prawach Dziecka Art. 3, 19, 33. 3. Ustawa o systemie oświaty z

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Zdrowia obowiązuje w roku akademickim 2012/2013 Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Profil: Praktyczny Forma studiów: Stacjonarne Kod

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Kierunek: Inżynieria Biomedyczna Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy moduł kierunkowy ogólny Rodzaj zajęć: wykład, seminarium PROPEDEUTYKA NAUK MEDYCZNYCH Propedeutica Medical Sciences Forma

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA ZDROWOTNA DZIECI I MŁODZIEŻY W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM

SYTUACJA ZDROWOTNA DZIECI I MŁODZIEŻY W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM SYTUACJA ZDROWOTNA DZIECI I MŁODZIEŻY W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM 2 LICZBA LUDNOŚCI W 2010 ROKU 2010 województwo łódzkie miasto Łódź liczba ludności ogółem 2552000 737098 0 19 r.ż. 504576 (19,7) 117839 (15,9)

Bardziej szczegółowo

Gdański Uniwersytet Medyczny Gdańsk 28.01.2010 ZDROWIE PUBLICZNE I JEGO ROLA W POLITYCE ZDROWOTNEJ PAŃSTWA. Prof dr hab n.med.

Gdański Uniwersytet Medyczny Gdańsk 28.01.2010 ZDROWIE PUBLICZNE I JEGO ROLA W POLITYCE ZDROWOTNEJ PAŃSTWA. Prof dr hab n.med. Gdański Uniwersytet Medyczny Gdańsk 28.01.2010 ZDROWIE PUBLICZNE I JEGO ROLA W POLITYCE ZDROWOTNEJ PAŃSTWA Prof dr hab n.med. Andrzej Wojtczak Ochrona Zdrowia wszystkie działania mające na celu ochronę

Bardziej szczegółowo

M.1.5. Zaliczenie z oceną PROFILAKTYKA CHORÓB CYWILIZACYJNYCH KARTA PRZEDMIOTU PROGRAMOWEGO. stacjonarne/ niestacjonarne

M.1.5. Zaliczenie z oceną PROFILAKTYKA CHORÓB CYWILIZACYJNYCH KARTA PRZEDMIOTU PROGRAMOWEGO. stacjonarne/ niestacjonarne Tabela 1. Metryka przedmiotu programowego- cele i efekty kształcenia POZIOM KSZTAŁCENIA POZIOM VI/ STUDIA I STOPNIA NR PRZEDMIOTU W PROGRAMIE M.1.5. PROFIL KSZTAŁCENIA ogólnoakademicki TYP PRZEDMIOTU fakultatywny

Bardziej szczegółowo

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem Jadwiga Zapała CHOROBY CYWILIZACYJNE Nowotwory Choroby układu krążenia Choroby metaboliczne Schorzenia układu nerwowego EUROPEJSKI

Bardziej szczegółowo

Instytuty Wydziału Medycznego

Instytuty Wydziału Medycznego Wydział Medyczny Instytuty Wydziału Medycznego Instytut Pielęgniarstwa i Nauk o Zdrowiu Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Instytut Fizjoterapii Programy edukacyjne Wydział Medyczny I stopnia:

Bardziej szczegółowo

Festiwal Nauki 12-14 maja 2011 r. Roboczy plan stoisk i ekspozycji

Festiwal Nauki 12-14 maja 2011 r. Roboczy plan stoisk i ekspozycji Zgłoszenia do Festiwalu Nauki 2011 Stan przygotowań na dzień 16 kwiecień 2011 r. 12 i 13 maja 2011 r. godz. 11 18, 14 maja 2011 r. godz. 11-17 A Tematyczne grupy schorzeń A1 Program badań przesiewowych

Bardziej szczegółowo

PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA. OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk

PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA. OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk PATOLOGIE SPOŁECZNE ALKOHOLIZM, NIKOTYNIZM, NARKOMANIA OPRACOWANIE: Karolina Gajdosz Agnieszka Wańczyk ALKOHOLIZM Alkoholizm - nazywany jest również zespołem uzależnienia od alkoholu, chorobą alkoholową

Bardziej szczegółowo

Program własny Wiem, że zdrowo jem promujący zdrowe odżywianie i aktywny tryb życia w Publicznym Gimnazjum im. Leszka Deptuły w Wadowicach Górnych

Program własny Wiem, że zdrowo jem promujący zdrowe odżywianie i aktywny tryb życia w Publicznym Gimnazjum im. Leszka Deptuły w Wadowicach Górnych Program własny Wiem, że zdrowo jem promujący zdrowe odżywianie i aktywny tryb życia w Publicznym Gimnazjum im. Leszka Deptuły w Wadowicach Górnych Opracowała: mgr inż. Anna Zając 1 1. Wstęp Program własny

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PLAN NAUCZANIA 2013/2014

SZKOLNY PLAN NAUCZANIA 2013/2014 Zawód: TERAPEUTA ZAJĘCIOWY (T) 325907 K1 Świadczenie usług w zakresie terapii zajęciowej (Z9) Lp 1 Wychowanie fizyczne 2x3 2x3 2x3 2x3 2 Wybrane zagadnienia 1+2x2 1+2x1 - - 3 Podstawy pedagogiki 2 2 -

Bardziej szczegółowo

Gliwice MIASTO NA PRAWACH POWIATU GLIWICE

Gliwice MIASTO NA PRAWACH POWIATU GLIWICE MIASTO NA PRAWACH POWIATU GLIWICE POWIERZCHNIA I LUDNOŚĆ Stan w dniu 31 XII Powierzchnia w km 2 134 134 Ludność - 186210 185450 Mężczyźni 89750 89331 Kobiety 96460 96119 Wiek przedprodukcyjny 29076 28924

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla studentów V roku

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla studentów V roku PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla studentów V roku 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Nefrologia 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek )

Bardziej szczegółowo

Współpraca pracodawcy i koordynowanej opieki medycznej metodą na długofalowe utrzymanie aktywności zawodowej

Współpraca pracodawcy i koordynowanej opieki medycznej metodą na długofalowe utrzymanie aktywności zawodowej Współpraca pracodawcy i koordynowanej opieki medycznej metodą na długofalowe utrzymanie aktywności zawodowej dr n. med. Grzegorz Juszczyk Dyrektor Działu Profilaktyki Korporacyjnej Zdrowotne przecieki

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyczny Zespołu Szkół Nr 2 im. 9. Pułku Strzelców Konnych w Grajewie

Program Profilaktyczny Zespołu Szkół Nr 2 im. 9. Pułku Strzelców Konnych w Grajewie Program Profilaktyczny Zespołu Szkół Nr 2 im. 9. Pułku Strzelców Konnych w Grajewie 2014-2015/2015-2016 1. Wstęp Profilaktyka to proces wspierający zdrowie psychiczne i fizyczne poprzez pomoc potrzebną

Bardziej szczegółowo

STANDARDY NAUCZANIA NA KIERUNKU STUDIÓW PIELĘGNIARSTWO - E

STANDARDY NAUCZANIA NA KIERUNKU STUDIÓW PIELĘGNIARSTWO - E STANDARDY NAUCZANIA NA KIERUNKU STUDIÓW PIELĘGNIARSTWO - E Studia zawodowe dla pielęgniarek posiadających świadectwo dojrzałości i dyplom ukończenia trzyletnich medycznych szkół zawodowych I. WYMAGANIA

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny

Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny Symbol kierunkowych efektów kształcenia l K_W01 K_W02 K_W03 K_W04 K_W05 K_W06 K_W07 K_W08 Efekty kształcenia dla kierunku studiów Dietetyka studia pierwszego stopnia profil praktyczny WIEDZA Zna budowę,

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ W ROZOGACH

SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ W ROZOGACH SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI ZESPOŁU SZKÓŁ W ROZOGACH 1 W S T Ę P Celem Szkolnego Programu Profilaktyki w Zespole Szkół w Rozogach zwanego dalej Programem profilaktyki jest ochrona uczniów przed zachowaniami

Bardziej szczegółowo

Narodowy Test Zdrowia Polaków

Narodowy Test Zdrowia Polaków Raport z realizacji projektu specjalnego MedOnet.pl: Narodowy Test Zdrowia Polaków Autorzy: Bartosz Symonides 1 Jerzy Tyszkiewicz 1 Edyta Figurny-Puchalska 2 Zbigniew Gaciong 1 1 Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Część A - Opis przedmiotu kształcenia. II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Lekarski

SYLABUS. Część A - Opis przedmiotu kształcenia. II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Lekarski SYLABUS Nazwa modułu/przedmiotu : Wydział: Kierunek studiów: Część A - Opis przedmiotu kształcenia. Nefrologia Kod modułu LK.3.E.008 II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Lekarski Specjalności:

Bardziej szczegółowo

O zdrowiu wrocławian oraz programie Wrocław w Formie będą rozmawiać:

O zdrowiu wrocławian oraz programie Wrocław w Formie będą rozmawiać: O zdrowiu wrocławian oraz programie Wrocław w Formie będą rozmawiać: Paweł Wróblewski, Wiceprezes Dolnośląskiej Izby Lekarskiej Anna Szarycz, Dyrektor Wydziału Zdrowia i Spraw Społecznych Urzędu Miejskiego

Bardziej szczegółowo

BUDYNEK CENTRUM DYDAKTYCZNEGO SALA 103 HOL I KORYTARZ

BUDYNEK CENTRUM DYDAKTYCZNEGO SALA 103 HOL I KORYTARZ od 9.00 do 18.00 Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach Wydział Nauk o Zdrowiu w Katowicach Wydział Zdrowia i Polityki Społecznej Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego Urząd Miasta Katowice PRZED

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: Nazwa przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY PROGRAM SZKOLENIA ORESOWEGO PRACODAWCÓW I INNYCH OSÓB KIERUJĄCYCH PRACOWNIKAMI.

SZCZEGÓŁOWY PROGRAM SZKOLENIA ORESOWEGO PRACODAWCÓW I INNYCH OSÓB KIERUJĄCYCH PRACOWNIKAMI. SZCZEGÓŁOWY PROGRAM SZKOLENIA ORESOWEGO PRACODAWCÓW I INNYCH OSÓB KIERUJĄCYCH PRACOWNIKAMI. 1. Cel szkolenia Celem szkolenia jest aktualizacja i uzupełnienie wiedzy i umiejętności w szczególności z zakresu:

Bardziej szczegółowo

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY W.S.H.E w Łodzi Kierunek Pielęgniarstwo Poziom B Mariola Krakowska Nr Albumu 42300 PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY TEMAT PRACY: UDZIAŁ PIELĘGNIARKI W PROFILAKTYCE

Bardziej szczegółowo

SHL.org.pl SHL.org.pl

SHL.org.pl SHL.org.pl Placówki opieki długoterminowej ważne ogniwo w epidemiologii zakażeń szpitalnych Szpital Powiatowy w Wołominie, Joanna Wejda, Małgorzata Purchała Rodzaje placówek I. Podmioty prowadzące działalność leczniczą

Bardziej szczegółowo

Zalącznik do Uchwaly Nr XII/61/2008-02-29 z dnia 26.02.2008 r. GMINNY PROGRAM OCHRONY I PROMOCJI ZDROWIA GMINY CIELĄDZ NA LATA 2008-2015

Zalącznik do Uchwaly Nr XII/61/2008-02-29 z dnia 26.02.2008 r. GMINNY PROGRAM OCHRONY I PROMOCJI ZDROWIA GMINY CIELĄDZ NA LATA 2008-2015 Zalącznik do Uchwaly Nr XII/61/2008-02-29 z dnia 26.02.2008 r. GMINNY PROGRAM OCHRONY I PROMOCJI ZDROWIA GMINY CIELĄDZ NA LATA 2008-2015 Podstawa prawna: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Bardziej szczegółowo