Leszek Czerwonka * Nadmierne obroty giełdowe jako skutek nadmiernej pewności siebie inwestorów

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Leszek Czerwonka * Nadmierne obroty giełdowe jako skutek nadmiernej pewności siebie inwestorów"

Transkrypt

1 Leszek Czerwonka, Nadmierne obroty giełdowe jako skutek zbyt dużej pewności siebie inwestorów [w:] Behawioralne determinanty rozwoju przedsiębiorczości w Polsce. Behawioralny wymiar przedsiębiorczości, pod red. P. Kulawczuka, A. Poszewieckiego, Fundacja Rozwoju Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2010, s , ISBN Leszek Czerwonka * Nadmierne obroty giełdowe jako skutek nadmiernej pewności siebie inwestorów Wstęp Od początku lat siedemdziesiątych dwudziestego wieku podstawowym podejściem do analizy zagadnienia zachowania inwestorów i wpływu ich zachowania na ceny spółek jest hipoteza rynku efektywnego. Opiera się ona na założeniu racjonalnego zachowania uczestników rynku, którzy biorąc pod uwagę wszystkie dostępne informacje, wpływają na prawidłową wycenę aktywów w procesie gry rynkowej. Na proces efektywnego ustalania ceny nie ma wpływu występowanie podmiotów zachowujących się nieracjonalnie, ponieważ ich działania są stochastyczne i wzajemnie się znoszą. Mimo wyraźnej dominacji teorii efektywnego rynku zaczęła się pojawiać coraz większa liczba publikacji opisujących zjawiska niewytłumaczalne na gruncie tradycyjnych modeli równowagi rynkowej. Zjawiska te nazwano anomaliami. Biorąc pod uwagę dużą liczbę opisanych anomalii powstał nurt, który w przeciwieństwie do teorii rynku efektywnego, uznawał za regułę ludzką nieracjonalność. Nurt ten nazywany jest finansami behawioralnymi. Jest to teoria, która uwzględnia szerszą perspektywę z punktu widzenia nauk społecznych i włącza do analizy także psychologię i socjologię. Celem tego opracowania jest przedstawienie zjawisk, które z punktu widzenia teorii rynku efektywnego zostały uznane jako anomalie, ze szczególnym uwzględnieniem zjawiska nadmiernych obrotów giełdowych. Hipoteza badawcza to stwierdzenie, że podobnie jak na innych rynkach, na których zauważono występowanie nadmiernych obrotów, zjawisko to można również zauważyć na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Zjawisko nadmiernych obrotów giełdowych, o ile występuje, ma istotne znaczenie dla bogactwa inwestorów, ponieważ jak wynika z przeprowadzonych badań, wiąże się ze względnym spadkiem wartości ich aktywów. Inwestorzy, którzy handlują papierami wartościowymi zbyt często, zazwyczaj powodują tym spadek stóp zwrotu ze swoich inwestycji. Zastosowanymi w niniejszym opracowaniu metodami badawczymi są: analiza modeli oraz wyników badań empirycznych opisanych w literaturze, analiza teoretyczna zjawiska nadmiernych obrotów oparta na dedukcji oraz analiza empiryczna oparta na danych statystycznych rynku giełdowego w Polsce. * Dr, Katedra Mikroekonomii, Wydział Ekonomiczny, Uniwersytet Gdański,

2 2 Leszek Czerwonka 1. Nadmierne obroty giełdowe i ich konsekwencje dla bogactwa inwestorów Tradycyjna teoria finansów opiera się na założeniu racjonalności inwestorów oraz na teorii rynków efektywnych. Definicja rynku efektywnego stwierdza, że ceny akcji w pełni odzwierciedlają dostępne informacje. Efektywność rynku może występować w trzech formach [Fama, 1970]: słaba efektywność rynku występuje wówczas, gdy ceny odzwierciedlają jedynie informacje o historycznych cenach akcji, pół-silna efektywność rynku występuje wtedy, gdy ceny odzwierciedlają wszystkie dostępne ogólnie informacje, takie jak: ogłoszenia o wypłatach dywidendy, prognozy wyniku finansowego, itd., silna efektywność występuje wówczas, gdy ceny na rynku kształtują się pod wpływem informacji historycznych i publicznych, ale również pod wpływem informacji prywatnych i poufnych, do których dostęp ma pewna grupa inwestorów. Jeżeli efektywność rynku występuje w formie słabej, to analiza danych historycznych nie pozwoli uzyskać inwestorowi nadzwyczajnych stóp zwrotu. Jeżeli efektywność rynku występuje w formie pół-silnej, to analiza danych historycznych, jak również ogólnie dostępnych nie pomoże inwestorowi uzyskać zysków nadzwyczajnych. W końcu, jeżeli efektywność rynku występuje w formie silnej, to nawet wiedza o danych poufnych nie zapewni ponadprzeciętnych stóp zwrotu. Próby udowodnienia teorii rynku efektywnego oparte były między innymi na hipotezie błądzenia losowego, stwierdzającej, że ruchy cen akcji są przypadkowe, a kolejne zmiany cen akcji są całkowicie niezależne od siebie [Fama, 1970, s. 386]. Analiza Famy wskazuje na słabą oraz pół-silną formę efektywności rynków akcji, natomiast nie rozstrzyga, co do efektywności w formie silnej [Fama, 1970, s ; Fama, 1991]. Przyjęcie teorii rynku efektywnego jako podstawy działań inwestorów giełdowych oznacza, że niemożliwe jest uzyskanie ponadprzeciętnej rentowności inwestycji jedynie dostęp do informacji poufnych mógłby zapewnić ponadprzeciętną stopę zwrotu z akcji (gdy nie występuje efektywność w formie silnej jak stwierdził Fama dla rynku amerykańskiego). Badania prowadzone na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie wskazują, że o ile początkowo warszawskiej giełdy nie można było uznać za efektywną informacyjnie, to wraz z dojrzewaniem rynku można zauważyć istnienie efektywności rynku w formie słabej [Szyszka, 2003; Buczek, 2005]. W sytuacji, w której nie można uzyskiwać konsekwentnie rentowności wyższej od przeciętnej na rynku racjonalny inwestor powinien inwestować długoterminowo, zmieniając skład portfela jedynie pod wpływem istotnych informacji lub zmiany strategii. Konsekwencją przyjęcia założeń racjonalności inwestorów oraz hipotezy efektywności rynku powinny być niskie obroty na giełdach papierów wartościowych. Jednak rzeczywiste dane przeczą takiemu twierdzeniu. Wskaźnik obrotu na nowojorskiej giełdzie papierów wartościowych NYSE wynosił na przełomie XX i XXI wieku około 75% [Odean, 1999].

3 Nadmierne obroty 3 Inwestorzy handlują papierami wartościowymi licząc na to, że pobiją rynek, czyli uzyskają wyniki lepsze od przeciętnych, wynikających z indeksów giełdowych. Poprzez nieustanne sprzedawanie i kupowanie walorów inwestorzy powodują nadmierne obroty giełdowe, w stosunku do wynikających z modeli opierających się na racjonalności inwestorów oraz hipotezie efektywnego rynku. Pojawia się więc pytanie, czy rzeczywiście inwestorom udaje się uzyskać rezultaty lepsze od przeciętnych na rynku na skutek ciągłych zmian portfela papierów wartościowych. Próbę odpowiedzi na to pytanie dali w swoich publikacjach Odean oraz Barber. Odean przedstawia rezultaty uzyskane przez właścicieli 10 tysięcy losowo wybranych rachunków maklerskich z biura maklerskiego o zasięgu ogólnokrajowym w USA, zebrane dane pochodzą z lat [Odean, 1999, s. 1280]. Analiza danych wskazuje, że przeciętnie akcje, które zostały sprzedane przez inwestorów uzyskiwały wyższe stopy zwrotu od tych akcji, które inwestorzy kupili w zamian za akcje sprzedane. Przedstawione zostały trzy okresy analizy: po 84 dniach, po 252 dniach oraz po 504 dniach roboczych (dniach, w których odbywał się handel papierami wartościowymi). Po 84 dniach od transakcji inwestorzy przeciętnie uzyskiwali na nowo kupionych akcjach stopę zwrotu niższą o 1,36 punktu proc., w porównaniu do stopy zwrotu, którą uzyskaliby z akcji wcześniej sprzedanych. Po 252 dniach od transakcji inwestorzy przeciętnie uzyskiwali stopę zwrotu o 3,31 punktu proc. niższą od akcji sprzedanych, natomiast po 504 dniach od dokonania transakcji stopa zwrotu z posiadanych akcji była przeciętnie o 3,31 punktu proc. niższa od akcji, które sprzedali. Wyniki te wskazują, że inwestorzy sprzedając akcje i kupując w ich miejsce inne tracili, zamiast zyskiwać. Dodatkowo została przeprowadzona analiza istotności statystycznej otrzymanych wyników. Ze względu na duży rozrzut wyników u poszczególnych inwestorów, nie można jednoznacznie stwierdzić, że przedstawione wyniki dotyczą wszystkich właścicieli rachunków. Z tego powodu zostały postawione dwie hipotezy: 1) przeciętne stopy zwrotu zakupionych papierów wartościowych są co najmniej o 5,9% wyższe od stóp zwrotu sprzedanych walorów (pozwalając uzyskać dodatnią rentowność transakcji, pokrywając zyskami koszty transakcji), 2) przeciętne stopy zwrotu zakupionych papierów wartościowych są wyższe od stóp zwrotu sprzedanych walorów (ignorując koszty transakcji). Obie hipotezy zostały odrzucone, co ostatecznie oznaczało, że inwestorzy zmieniając strukturę swojego portfela tracili na tych transakcjach. W opisanych powyżej transakcjach część akcji została wymieniona, aby przynieść zysk, jednak część transakcji została dokonana z takich powodów jak: brak płynności i konieczność sprzedania pewnej części papierów wartościowych, zmiana struktury portfela na walory mniej lub bardziej ryzykowne, reakcja na znaczny wzrost wartości jednego z walorów i sprzedaż części akcji w celu utrzymania struktury portfela, czy też powody podatkowe. Aby oddzielić transakcje, które były motywowane wyłącznie zyskiem, została przeprowadzona analiza transakcji, gdzie zakup następuje najpóźniej 3 tygodnie po sprzedaży

4 4 Leszek Czerwonka wcześniej posiadanych akcji. Przyjęto, że sprzedaż akcji na tak krótki okres nie może być powodowany czym innym niż chęcią zysku, ponieważ możliwe jest pożyczenie pieniędzy na tak krótki okres taniej, niż sprzedając akcje i ponosząc koszty transakcji. Analogicznie sprawdzone zostały trzy okresy analizy: po 84 dniach, po 252 dniach oraz po 504 dniach roboczych, uzyskując wyniki, odpowiednio: 2,51 punktu proc, 5,82 punktu proc. oraz 8,91 punktu proc., o tyle mniej wyniosła stopa zwrotu z akcji, które zostały kupione, w stosunku do akcji, które zostały wcześniej sprzedane. Wnioskowanie statystyczne na podstawie tych samych hipotez, co w pierwszym badaniu, również nakazywało stwierdzić, po odrzuceniu hipotez zerowych, że inwestorzy, którzy kierowali się chęcią zysku, tracili na dokonywanych przez siebie transakcjach. Dodatkowo można stwierdzić, że tracili więcej, niż przeciętnie wszyscy sprzedający i kupujący właściciele papierów wartościowych. [Odean, 1999, s. 1284]. Odean jest także współautorem drugiej analizy dotyczącej kwestii nadmiernych obrotów giełdowych. Wspólnie z Barberem przeanalizowali zachowanie oraz opłacalność inwestycji ponad 66 tysięcy gospodarstw domowych z USA, które posiadały rachunki w dużym biurze maklerskim w okresie od 1991 do 1996 roku [Barber, Odean, 2000]. Przeciętne gospodarstwo domowe uzyskało, po uwzględnieniu kosztów transakcji, roczną stopę zwrotu 16,4%, co biorąc pod uwagę jeszcze wyższy wzrost indeksu oznaczało względną stratę w wysokości 1,1 punktu proc. Dodatkowo, uwzględniając, że w portfelach gospodarstw domowych dużą wagę miały małe spółki, to strata wyniosła ta wyniosła rocznie 3,7 punktu proc. Wskaźnik obrotu dla tych gospodarstw domowych wyniósł około 75% rocznie. Z kolei te gospodarstwa domowe, które handlowały najwięcej (20% wszystkich gospodarstw domowych), uzyskały roczną stopę zwrotu 11,4%, co przy wyższej stopie zwrotu z indeksu oznaczało względną stratę w wysokości 5,5 punktu proc. rocznie. Podobnie jednak jak w wypadku wszystkich gospodarstw domowych, gospodarstwa domowe, które najwięcej handlowały, także wykazywały skłonność do ponadprzeciętnych zakupów spółek o mniejszej wartości i większym ryzyku. Uwzględniając to, gospodarstwa domowe, które najwięcej handlowały poniosły stratę w wysokości 10,3 punktu proc. rocznie. Wskaźnik obrotu wyniósł dla tych gospodarstw domowych około 250% rocznie. [Barber, Odean, 2000, s. 774, 800] Badania przeprowadzone na rynku amerykańskim wskazują, że próba pobicia rynku przeciętnie kończy się stratami finansowymi. Zarówno badania, w których przeanalizowano rentowność transakcji polegających na sprzedaży akcji, aby w ich miejsce kupić inne (w zamierzeniu inwestora bardziej rentowne), jak i badania zachowań gospodarstw domowych na rynku kapitałowym, wskazały, że inwestorzy, którzy handlują najwięcej tracą, w porównaniu do inwestorów stosujących bardziej pasywne strategie inwestowania. Wśród badań dotyczących zagadnienia nadmiernych obrotów giełdowych można znaleźć także analizę częstości transakcji w zależności od płci inwestora. Wnioskiem wynikającym z tych badań jest większa częstość handlu papierami wartościowymi wśród mężczyzn, którzy handlując o 45% więcej od kobiet powodują tym prze-

5 Nadmierne obroty 5 ciętnie spadek rentowności swoich inwestycji o 2,65 punktu proc., w stosunku do sytuacji, gdyby ich obroty giełdowe nie były nadmierne. Wśród kobiet, które handlują mniej od mężczyzn, przeciętne zmniejszenie rentowności inwestycji wynosi 1,72 punktu proc. w stosunku do sytuacji, gdyby kobiety nie miały nadmiernej liczby transakcji giełdowych. [Barber, Odean, 2001, s. 261]. 2. Nadmierna pewność siebie Skoro, jak wskazują badania, nadmierny obrót papierami wartościowymi pogarsza wyniki inwestycyjne, to dlaczego inwestorzy nie stosują bardziej pasywnych strategii? Wyjaśnieniem może być zjawisko nadmiernej pewności siebie, powodujące, że inwestorzy wierzą, że są w stanie uzyskać wyniki lepsze od przeciętnej dla rynku. Prowadzone badania wskazują, że ludzie mają tendencję do przeceniania swojej wiedzy. Zależność ta została zauważona praktycznie na wszystkich polach ludzkiej działalności. Można przytoczyć badania przeprowadzone wśród przedstawicieli różnych zawodów i we wszystkich tych dziedzinach zauważono zjawisko nadmiernej pewności siebie. Na nadmierną pewność siebie wskazują badania prowadzone wśród: psychologów klinicznych [Oskamp, 1965], lekarzy i pielęgniarek [Christensen-Szalanski i Bushyhead, 1981; Baumann, Deber i Thompson, 1991], pracowników banków inwestycyjnych [Stael von Holstein, 1972], inżynierów [Kidd, 1970], przedsiębiorców [Cooper, Woo i Dunkelberg, 1988], prawników [Wagenaar i Keren, 1986], negocjatorów [Neale i Bazerman, 1990], czy menedżerów [Russo i Schoemaker, 1992]. Powyższe przykłady badań zostały podane za Odeanem [Odean, 1998b, s. 1892]. Autor ten odwołuje się do szerszego przeglądu badań na temat nadmiernej pewności siebie wśród przedstawicieli różnych zawodów w publikacjach Lichtensteina [Lichtenstein i inni, 1982] oraz Yatesa [Yates, 1990]. Wnioskiem wynikającym z badań na temat nadmiernej pewności siebie może być stwierdzenie, że ludzie mają tendencję do wykazywania nadmiernej pewności siebie wówczas, gdy stykają się z pytaniami i problemami od umiarkowanej do zdecydowanej trudności. Z kolei przy wykonywaniu łatwych zadań pojawia się tendencja do zbyt niskiej pewności siebie. Prawidłowa ocena swoich umiejętności i właściwe ich zastosowanie pojawia się wtedy, gdy ludzie mają do czynienia ze zjawiskami o wysokim prawdopodobieństwie wystąpienia oraz ze zjawiskami powtarzalnymi, w których występuje silne sprzężenie zwrotne pomiędzy podjętą decyzją, a jej skutkami [Odean, 1998b, s. 1892]. Zaprezentowane powyżej badania pozwalają stwierdzić, że poza pewnymi wyjątkami, ludzie są nadmiernie pewni siebie. Dotyczy to także inwestorów handlujących papierami wartościowymi na giełdzie. Inwestorzy giełdowi próbują wybrać papiery wartościowe, które dadzą jak najwyższe stopy zwrotu. Próby znalezienia aktywów, których ceny w przyszłości wzrosną bardziej niż ceny innych aktywów, jest zadaniem bardzo trudnym, a zgodnie z przeprowadzonymi badaniami właśnie w takich przypadkach ludzie wykazują szczególnie wysoki poziom nadmiernej pewności siebie. Nadmierna pewność siebie na rynkach finansowych jest zauważana nie tylko wśród nowicjuszy, ale także, a może

6 6 Leszek Czerwonka zwłaszcza, wśród doświadczonych uczestników rynku. Wyjaśniane jest to hipotezą, która stwierdza, że doświadczeni analitycy oraz inwestorzy kierując się swoimi teoriami i modelami opisującymi zachowanie rynku oraz poszczególnych walorów, przeceniają ich zdolność odwzorowywania rzeczywistych procesów gospodarczych [Griffin, Tversky, 1992]; (za:) [Odean, 1998b, s. 1896]. 3. Obroty na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie W celu stwierdzenia, czy polscy inwestorzy nadmiernie handlują, co zgodnie z wynikami badań Odeana oraz Barbera może powodować spadek wartości aktywów, przeanalizowana została wartość mierników związanych z obrotem akcjami, prowadzonym na polskim rynku giełdowym. Przede wszystkim należy przyjrzeć się wskaźnikowi obrotu. Zgodnie z definicją podaną przez Giełdę Papierów Wartościowych w Warszawie, dla obliczanych przez giełdę wskaźników: wskaźnik obrotu to iloraz wolumenu obrotów akcjami oraz średniej liczby akcji dostępnych dla inwestorów giełdowych w analizowanym okresie. Za liczbę akcji dostępnych uważamy liczbę akcji zarejestrowanych, wprowadzonych do obrotu bądź znajdujących się w wolnym obrocie. Wskaźnik wyrażany w procentach w ujęciu rocznym. W przypadku instrumentu o wskaźnika obrotu wynoszącym 100% możemy powiedzieć, że w badanym okresie dokonano obrotu wszystkimi akcjami tego instrumentu [Mierniki płynności, Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie, Wartość wskaźnika obrotu na giełdzie New York Stock Exchange w 1998 roku wyniosła 76%, będąc wartością na tyle wysoką, że sprowokowała badania autorów amerykańskich nad efektem nadmiernych obrotów giełdowych. Wynikiem tych badań były wnioski stwierdzające, że skutkiem nadmiernych obrotów giełdowych jest spadek wartości aktywów posiadanych przez inwestorów. [Odean 1998a; Odean 1999; Barber, Odean, 2000; Barber, Odean 2001]. Tablica 1. Wybrane wskaźniki związane z obrotem giełdowym Rok Wskaźnik obrotu 42,9 24,2 18,9 20,1 18,6 22,3 23,5 22,4 44,2 58,3 (%) Średnia wartość transakcji 22,7 12,9 11, , ,8 17,3 13,6 (tys. zł) Liczba transakcji na sesję 14,9 12,5 11,4 12,3 15,6 19, ,8 38,2 51,4 (tys.) Źródło: Podstawowe statystyki GPW kwiecień 2010, (dostęp: ), Roczniki Giełdowe, 2005, 2010.

7 Nadmierne obroty 7 Tablica 1 przedstawia wybrane wskaźniki związane z obrotem giełdowym, w tym wartość wskaźnika obrotu w latach na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Wartość wskaźnika obrotu na początku dekady spadała z poziomu około 40% do około 20%, aby od roku 2005 znów rosnąć, dochodząc do poziomu około 60% w roku Jak wskazują te wyniki, wskaźniki giełdowe warszawskiej giełdy zbliżają się do wyników amerykańskich, które zaklasyfikowane zostały jako nadmierne obroty. Większa liczba transakcji spowodowała ich niższą przeciętną wartość. Przedstawione w tablicy 1 wartości wskaźnika obrotu są wartościami przeciętnymi dla spółek notowanych na Głównym Rynku GPW. Rysunek 1 przedstawia wartości wskaźnika obrotu w roku 2009 w rozbiciu na spółki, które były zaklasyfikowane do poszczególnych indeksów. Dla 20 największych spółek, które są zaklasyfikowane do indeksu WIG20 wskaźnik obrotu wielokrotnie przewyższał średnią, która w 2009 roku wynosiła 58,3% (tablica 1). Dla spółek z indeksu WIG20 wskaźnik obrotu wynosił przeciętnie ponad 160%, co w uproszczeniu oznacza, że przeciętnie każda akcja tych spółek prawie dwa razy w ciągu roku zmieniła właściciela. Biorąc pod uwagę, że znaczna część akcji była przez cały rok własnością tego samego właściciela, to akcje, którymi handlowano, zmieniły właściciela wielokrotnie. Wskaźnik obrotu dla akcji z indeksów mwig40 oraz swig80 zbliżony był do średniej dla rynku. Rysunek 1. Wskaźnik obrotu w 2009 r.: Główny Rynek GPW - NC. Źródło: Wydarzenia&sky=1) (dostęp: ). Uwzględniając fakt, że zdecydowana większość obrotów na rynku giełdowym odbywa się na akcjach spółek będących składnikami indeksów: WIG20,

8 8 Leszek Czerwonka mwig40 oraz swig80, można przyjąć, że choć przeciętna dla rynku wynosi około 60 proc., to dla spółek o największej kapitalizacji, czyli dla spółek najważniejszych z punktu widzenia ogólnych obrotów rynku, wskaźnik obrotu jest zdecydowanie wyższy. Badania wpływu nadmiernych obrotów giełdowych na zmniejszenie rentowności inwestycji przeprowadzone zostały na rynku amerykańskim wśród inwestorów indywidualnych. Wnioski wynikające z tych badań mają jednak także duże znaczenie dla zależności na rynku polskim. Warszawska GPW dzieli inwestorów na: zagranicznych, krajowych indywidualnych oraz krajowych instytucjonalnych. Tablica 2. Udział różnych grup inwestorów w obrotach giełdowych rynku akcji (%) Inwestorzy Zagraniczni Krajowi indywidualni Krajowi instytucjonalni Źródło: Rocznik Giełdowy 2010, Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie, (dostęp: ), s Udział krajowych inwestorów indywidualnych w obrotach w obrotach ogółem jest znaczący. Przeciętnie udział w obrotach krajowych inwestorów indywidualnych jest niewiele niższy od udziału w obrotach dwóch pozostałych grup inwestorów, wahający się od 1/5 do 1/3 wszystkich obrotów giełdowych na rynku akcji (tablica 2). Tak więc zależności, które zbadano dla inwestorów indywidualnych w Stanach Zjednoczonych, i które mogą mieć podobny wpływ na polskich inwestorów indywidualnych, dotyczą znacznej części obrotów na polskiej giełdzie. Dodatkowo, zależności te mogą dotyczyć nie tylko inwestorów indywidualnych, ale także instytucjonalnych, co wymaga jednak dalszych badań. Zakończenie Skala handlu papierami wartościowymi nie daje się wyjaśnić modelami opartymi na założeniach tradycyjnej teorii finansów. Przyjmując założenie racjonalności inwestorów oraz hipotezę efektywnego rynku, zmiana struktury portfela inwestora powinna następować wówczas, gdy uzyskałby on istotne informacje skłaniające go do takiej zmiany. Wydaje się, że wskaźniki obrotu na giełdach światowych wskazują na poziom obrotów przewyższający ten, wynikający z tradycyjnych modeli. Zjawisko nadmiernych obrotów nie pozostaje bez wpływu na bogactwo właścicieli akcji. Przeprowadzone badania wskazują, że wzrost obrotów giełdowych oznacza dla inwestorów, którzy przeprowadzają najwięcej transakcji, zmniejszenie zysków uzyskiwanych z giełdy. Przeciętnie uzyskują oni gorsze wyniki od średniej rynkowej w postaci indeksu giełdowego. Wyjaśnieniem nadmiernego handlu, mimo jego negatywnego wpływu na

9 Nadmierne obroty 9 wyniki inwestycyjne, może być zjawisko nadmiernej pewności siebie, którego skutkiem jest wiara danego inwestora, że właśnie on jest w stanie uzyskać wyniki lepsze od przeciętnej na rynku. Zjawiska nadmiernej pewności siebie, i w konsekwencji, nadmiernych obrotów, mają prawdopodobnie także znaczący wpływ na polskich inwestorów giełdowych. Wskaźnik obrotu wynoszący dla Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie około 60%, a dla spółek należących do indeksu WIG20 wynoszący 160%, pozwala przypuszczać, że zjawisko nadmiernych obrotów, powodujących spadek zysków kapitałowych, dotyczy także polskich inwestorów. Literatura 1. Barber Brad M., Odean Terrance (2001), Boys Will be Boys: Gender, Overconfidence, and Common Stock Investment, The Quarterly Journal of Economics, vol. 116, No. 1, s Barber Brad M., Odean Terrance (1999), The Courage of Misguided Convictions, Financial Analyst Journal, vol. 46, s Barber Brad M., Odean Terrance (2000), Trading is hazardous to your wealth: The common stock investment performance of individual investors, The Journal of Finance, vol. 55, No Baumann Andrea O., Deber Raisa B., Thompson Gail G. (1991), Overconfidence among physicians and nurses: The "Micro-Certainty, Macro- Uncertainty" phenomenon, Social Science & Medicine, vol. 32, s Buczek Sebastian (2005), Efektywność informacyjna rynków akcji. Teoria a rzeczywistość, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie, Warszawa. 6. Christensen-Szalanski Jay J., Bushyhead James B. (1981), Physicians' use of probabilistic information in a real clinical setting, Journal of Experimental Psychology: Human Perception and Performance, vol. 7, s Cooper Arnold C., Woo Carolyn Y., Dunkelberg William C. (1988), Entrepreneurs' perceived chances for success, Journal of Business Venturing, vol. 3, s Fama Eugene F. (1970), Efficient Capital Markets: A Review of Theory and Empirical Work, The Journal of Finance, vol. 25, No. 2, s Fama Eugene F. (1991), Efficient Capital Markets: II, The Journal of Finance, vol. 46, No. 5, s Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie, (dostęp: ). 11. Griffin Dale, Tversky Amos (1992), The weighing of evidence and the determinants of con-fidence, Cognitive Psychology, vol. 24, s Kidd John B. (1970), The utilization of subjective probabilities in production planning, Acta Psychologica, vol. 34, s Lichtenstein Sarah, Fischhoff Baruch, Phillips Lawrence (1982), Calibration of probabilities: The state of the art to 1980, w: Daniel Kahneman, Paul

10 10 Leszek Czerwonka Slovic, Amos Tversky (red.), Judgment Under Uncertainty: Heuristics and Biases, Cambridge University Press, Cambridge, New York. 14. Neale Margaret A., Bazerman Max H. (1990), Cognition and Rationality in Negotiation, The Free Press, New York. 15. Odean Terrance (1998a), Are investors reluctant to realize their losses?, Journal of Finance, vol. 53, No. 5, s Odean Terrance (1999), Do investors trade too much?, American Economic Review, vol. 89, s Odean Terrance (1998b), Volume, Volatility, Price, and Profit When All Traders Are above Average, The Journal of Finance, vol. 53, No. 6, s Roczniki Giełdowe 2005, 2010, (2005, 2010) Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie, (dostęp: ) 19. Russo J. Edward, Schoemaker Paul J. H. (1992), Managing overconfidence, Sloan Management Review, vol. 33, s Stael von Holstein Carl-Axel S. (1972), Probabilistic forecasting: An experiment related to the stock market, Organizational Behavior and Human Performance, vol. 8, s Szyszka Adam (2003), Efektywność giełdy papierów wartościowych w Warszawie na tle rynków dojrzałych, Wyd. Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Poznań. 22. Wagenaar Willem, Keren Gideon B. (1986), Does the expert know? The reliability of predictions and confidence ratings of experts, w: Erik Hollnagel, Giuseppe Mancini, David D. Woods, (red.), Intelligent Decision Support in Process Environments, Springer, Berlin. 23. Yates J. Frank (1990), Judgment and Decision Making, Prentice-Hall, Englewood Cliffs, N.J. Streszczenie Skala handlu papierami wartościowymi nie daje się wyjaśnić modelami opartymi na założeniach tradycyjnej teorii finansów. Próby wyjaśnienia tego zjawiska, oraz innych, zwanych przez tradycyjną teorię anomaliami, podejmują się finanse behawioralne. Celem tego opracowania jest przedstawienie zjawiska nadmiernych obrotów giełdowych, które, o ile występuje, ma istotne znaczenie dla bogactwa inwestorów. Jak wynika z przeprowadzonych badań, nadmierne obroty wiążą się ze względnym spadkiem wartości aktywów inwestorów, którzy nadmiernie handlują. Wyjaśnieniem nadmiernego handlu, mimo jego negatywnego wpływu na wyniki inwestycyjne, może być zjawisko nadmiernej pewności siebie, którego skutkiem jest wiara danego inwestora, że właśnie on jest w stanie uzyskać wyniki lepsze od przeciętnej na rynku. Zjawiska nadmiernej pewności siebie, i w konsekwencji, nadmiernych obrotów, mają także wpływ na polskich inwestorów, którzy handlują na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie.

11 Nadmierne obroty 11 Excessive trading as the result of overconfidence The scale of trade of listed firms' shares cannot be explained by traditional finance theory. There are explanations on the basis of behavioural economics. The excessive trading phenomenon, which can hurt investors' wealth, can be explained by overconfidence. Overconfidence and excessive trading influence also Polish investors who trade on the Warsaw Stock Exchange.

Wykład 8 Rynek akcji nisza inwestorów indywidualnych Rynek akcji Jeden z filarów rynku kapitałowego (ok 24% wartości i ok 90% PK globalnie) Źródło: http://www.marketwatch.com (dn. 2015-02-12) SGH, Rynki

Bardziej szczegółowo

LYXOR ETF WIG20. Pierwszy ETF notowany na Giełdzie Papierów. 2 września 2010 r.

LYXOR ETF WIG20. Pierwszy ETF notowany na Giełdzie Papierów. 2 września 2010 r. LYXOR ETF WIG20 Pierwszy ETF notowany na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie Niniejszy materiał ma wyłącznie charakter informacyjny oraz promocyjny i nie powinien stanowić podstawy do podejmowania

Bardziej szczegółowo

INWESTORZY W OBROTACH GIEŁDOWYCH 2008 ROKU

INWESTORZY W OBROTACH GIEŁDOWYCH 2008 ROKU GPW 27 NOWA JAKOŚĆ INWESTORZY W OBROTACH GIEŁDOWYCH 28 ROKU - podsumowanie 1 RYNEK AKCJI W 28 ROKU ŚREDNIA WARTOŚĆ TRANSAKCJI (PLN) 2 UDZIAŁ TRANSAKCJI W OBROTACH 1 18 8 16 6 14 4 2 12 24 25 26 27 28 24

Bardziej szczegółowo

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem Frank K. Reilly, Keith C. Brown SPIS TREŚCI TOM I Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa do wydania amerykańskiego O autorach Ramy książki CZĘŚĆ I. INWESTYCJE

Bardziej szczegółowo

Struktura rynku finansowego

Struktura rynku finansowego Akademia Młodego Ekonomisty Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Grzegorz Kowerda Uniwersytet w Białymstoku 21 listopada 2013 r. Struktura rynku finansowego rynek walutowy rynek pieniężny rynek

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne Grzegorz Kowerda EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne Grzegorz Kowerda EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne Grzegorz Kowerda Uniwersytet w Białymstoku 8 maja 2014 r. Początki giełdy przodek współczesnych giełd to rynek (jarmark,

Bardziej szczegółowo

i inwestowania w biznesie

i inwestowania w biznesie Podstawy finansów i inwestowania w biznesie Wykład 2 Plan wykładu Indeksy giełdowe Rola Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie i jej podstawowe funkcje Obrót publiczny a niepubliczny Podstawowe rodzaje

Bardziej szczegółowo

Lyxor ETF DAX i Lyxor ETF S&P 500 na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie

Lyxor ETF DAX i Lyxor ETF S&P 500 na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie Lyxor ETF DAX i Lyxor ETF S&P 500 na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie Lyxor Asset Management Jedna z największych na świecie i druga w Europie instytucja zarządzająca funduszami typu ETF. Należy

Bardziej szczegółowo

Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie

Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie Akademia Górniczo-Hutnicza 3. grudnia 2007 Plan prezentacji Czym jest Giełda Papierów Wartościowych? Charakterystyka GPW w Warszawie. Krótka historia warszawskiej

Bardziej szczegółowo

Pożyczki papierów i krótka sprzedaż w działalności inwestycyjnej

Pożyczki papierów i krótka sprzedaż w działalności inwestycyjnej Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. Pożyczki papierów i krótka sprzedaż w działalności inwestycyjnej Krzysztof Mejszutowicz Dział Instrumentów Finansowych Dlaczego krótka sprzedaż jest niezbędna

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia 1 Wstępne wiadomości

Ćwiczenia 1 Wstępne wiadomości Ćwiczenia 1 Wstępne wiadomości 1.Wyszukaj i uzupełnij brakujące definicje: rynek finansowy (financial market) instrument finansowy (financial instrument) papier wartościowy (security) 2. Na potrzeby analizy

Bardziej szczegółowo

RADA NADZORCZA SPÓŁKI

RADA NADZORCZA SPÓŁKI Poznań, 07.04.2015 r. OCENA SYTUACJI SPÓŁKI INC S.A. ZA ROK 2014 DOKONANA PRZEZ RADĘ NADZORCZĄ Rada Nadzorcza działając zgodnie z przyjętymi przez Spółkę Zasadami Ładu Korporacyjnego dokonała zwięzłej

Bardziej szczegółowo

Inwestowanie w IPO ile można zarobić?

Inwestowanie w IPO ile można zarobić? Inwestowanie w IPO ile można zarobić? W poprzednich artykułach opisano w jaki sposób spółka przeprowadza ofertę publiczną oraz jakie może osiągnąć z tego korzyści. Teraz należy przyjąć punkt widzenia Inwestora

Bardziej szczegółowo

I. Rynek kapitałowy II. Strategie inwestycyjne III. Studium przypadku

I. Rynek kapitałowy II. Strategie inwestycyjne III. Studium przypadku Akademia Młodego Ekonomisty Strategie na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku dr Piotr Stobiecki Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 21 listopada 2013 r. Plan wykładu 2 1 Rynek finansowy Rynek kapitałowy

Bardziej szczegółowo

Krótka sprzedaż akcji

Krótka sprzedaż akcji Źródło: http://akcjonariatobywatelski.pl/pl/centrum-edukacyjne/materialy-edukacyjne/57,krotka-sprzedaz-akcji.html Wygenerowano: Niedziela, 31 stycznia 2016, 17:35 Krótka sprzedaż akcji Krótka sprzedaż

Bardziej szczegółowo

Wycena opcji. Dr inż. Bożena Mielczarek

Wycena opcji. Dr inż. Bożena Mielczarek Wycena opcji Dr inż. Bożena Mielczarek Stock Price Wahania ceny akcji Cena jednostki podlega niewielkim wahaniom dziennym (miesięcznym) wykazując jednak stały trend wznoszący. Cena może się doraźnie obniżać,

Bardziej szczegółowo

Cena do wartości księgowej (C/WK, P/BV)

Cena do wartości księgowej (C/WK, P/BV) Cena do wartości księgowej (C/WK, P/BV) Wskaźnik cenadowartości księgowej (ang. price to book value ratio) jest bardzo popularnym w analizie fundamentalnej. Informuje on jaką cenę trzeba zapład za 1 złotówkę

Bardziej szczegółowo

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH ZAŁĄCZNIK NR 1 DO REGULAMINU TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH W ramach Zarządzania, Towarzystwo oferuje następujące Modelowe Strategie Inwestycyjne: 1. Strategia Obligacji: Cel inwestycyjny: celem

Bardziej szczegółowo

Giełda. Podstawy inwestowania SPIS TREŚCI

Giełda. Podstawy inwestowania SPIS TREŚCI Giełda. Podstawy inwestowania SPIS TREŚCI Zaremba Adam Wprowadzenie Część I. Zanim zaczniesz inwestować Rozdział 1. Jak wybrać dom maklerski? Na co zwracać uwagę? Opłaty i prowizje Oferta kredytowa Oferta

Bardziej szczegółowo

Fundusze ETF w Polsce październik 2012 r. (Exchange-traded funds in Poland October 2012)

Fundusze ETF w Polsce październik 2012 r. (Exchange-traded funds in Poland October 2012) 1.1.12 2.1.12.1.12 4.1.12 5.1.12 8.1.12 9.1.12 1.1.12 11.1.12 12.1.12 15.1.12 16.1.12 17.1.12 18.1.12 19.1.12 22.1.12 2.1.12 24.1.12 25.1.12 26.1.12 29.1.12.1.12 1.1.12 listopada 212 r. Fundusze ETF w

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie pierwszego roku notowań funduszy Lyxor ETF na warszawskim parkiecie

Podsumowanie pierwszego roku notowań funduszy Lyxor ETF na warszawskim parkiecie Podsumowanie pierwszego roku notowań funduszy Lyxor ETF na warszawskim parkiecie dr Tomasz Miziołek Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ www.etf.com.pl Program 1. Czym jest ETF? 2. Ekspozycja

Bardziej szczegółowo

Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Czym zajmuje się firma? Bank of America jeden z największych banków świata. Pod względem wielkości aktywów zajmuje 3.

Bardziej szczegółowo

Test wskaźnika C/Z (P/E)

Test wskaźnika C/Z (P/E) % Test wskaźnika C/Z (P/E) W poprzednim materiale przedstawiliśmy Państwu teoretyczny zarys informacji dotyczący wskaźnika Cena/Zysk. W tym artykule zwrócimy uwagę na praktyczne zastosowania tego wskaźnika,

Bardziej szczegółowo

Fundusze ETF w Polsce grudzień 2012 r. (Exchange-traded funds in Poland December 2012)

Fundusze ETF w Polsce grudzień 2012 r. (Exchange-traded funds in Poland December 2012) stycznia r. Fundusze ETF w Polsce grudzień r. (Exchange-traded funds in Poland December ) Rynek wtórny Po fatalnym listopadzie, w grudniu wartość obrotów sesyjnych tytułami uczestnictwa trzech funduszy

Bardziej szczegółowo

Prace magisterskie 1. Założenia pracy 2. Budowa portfela

Prace magisterskie 1. Założenia pracy 2. Budowa portfela 1. Założenia pracy 1 Założeniem niniejszej pracy jest stworzenie portfela inwestycyjnego przy pomocy modelu W.Sharpe a spełniającego następujące warunki: - wybór akcji 8 spółek + 2 papiery dłużne, - inwestycja

Bardziej szczegółowo

Leszek Czerwonka Katedra Mikroekonomii Uniwersytet Gdański

Leszek Czerwonka Katedra Mikroekonomii Uniwersytet Gdański Leszek Czerwonka, Wpływ fuzji przedsiębiorstw na ich wartość, Ekonomika i Organizacja Przedsiębiorstwa, nr 4 (723)/2010, s. 31-37, ISSN 0860-6846 Leszek Czerwonka Katedra Mikroekonomii Uniwersytet Gdański

Bardziej szczegółowo

Co to są akcje? Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Czarodziejski młynek do pomnażania pieniędzy

Co to są akcje? Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Czarodziejski młynek do pomnażania pieniędzy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Czarodziejski młynek do pomnażania pieniędzy Akcje na giełdzie Kornelia Bem - Kozieł Wyższa Szkoła Ekonomii i Prawa w Kielcach 16 maja 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne dr Radosław Pietrzyk Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu 11 maja 2015 r. Plan prezentacji 1. Co to jest rynek i giełda?

Bardziej szczegółowo

Zasady konstrukcji i wykorzystanie

Zasady konstrukcji i wykorzystanie Portfel GPW 2007 pasywny. NOWA JAKOŚĆ Zasady konstrukcji i wykorzystanie agenda teoria portfela wybrane zagadnienia model jednowskaźnikowy model CAPM indeksy giełdowe wprowadzenie ujęcie statystyczne klasyfikacja

Bardziej szczegółowo

Do końca 2003 roku Giełda wprowadziła promocyjne opłaty transakcyjne obniżone o 50% od ustalonych regulaminem.

Do końca 2003 roku Giełda wprowadziła promocyjne opłaty transakcyjne obniżone o 50% od ustalonych regulaminem. Opcje na GPW 22 września 2003 r. Giełda Papierów Wartościowych rozpoczęła obrót opcjami kupna oraz opcjami sprzedaży na indeks WIG20. Wprowadzenie tego instrumentu stanowi uzupełnienie oferty instrumentów

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 640 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 38 2011

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 640 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 38 2011 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 640 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 38 2011 LESZEK CZERWONKA WEZWANIA DO SPRZEDAŻY AKCJI CENY WEZWAŃ A NADZWYCZAJNE STOPY ZWROTU Wprowadzenie Kadra

Bardziej szczegółowo

Inwestorzy w obrotach giełdowych

Inwestorzy w obrotach giełdowych Inwestorzy w obrotach giełdowych (II połowa roku) Giełda Papierów Wartościowych Warszawa, 28 lutego 2007 www.gpw.pl 1 Agenda: Udział inwestorów w obrotach giełdowych w II półroczu r. Udział inwestorów

Bardziej szczegółowo

Autor: Paweł Pastusiak

Autor: Paweł Pastusiak Autor: Paweł Pastusiak Czarny czwartek 24 października 1929 roku, dzień, w którym ceny akcji na Nowojorskiej Giełdzie Papierów Wartościowych (ang. New York Stock Exchange) gwałtownie spadły, co obecnie

Bardziej szczegółowo

Notowania kontraktów terminowych na pszenicę konsumpcyjną na rynku FOREX jako przykład anomalii rynku kapitałowego

Notowania kontraktów terminowych na pszenicę konsumpcyjną na rynku FOREX jako przykład anomalii rynku kapitałowego Rafał Balina Katedra Ekonomiki i Organizacji Przedsiębiorstw Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Notowania kontraktów terminowych na pszenicę konsumpcyjną na rynku FOREX jako przykład anomalii

Bardziej szczegółowo

POLSKI RYNEK AKCJI W 2014 ROKU

POLSKI RYNEK AKCJI W 2014 ROKU Dr hab. Eryk Łon POLSKI RYNEK AKCJI W 2014 ROKU sytuacja bieżąca i perspektywy 23 kwietnia 2014 r. Plan prezentacji: 1. Sytuacja bieżąca w świetle cyklu prezydenckiego w USA 2. WIG spożywczy jako barometr

Bardziej szczegółowo

Kontrakty terminowe na akcje

Kontrakty terminowe na akcje Kontrakty terminowe na akcje Zawartość prezentacji podstawowe informacje o kontraktach terminowych na akcje, zasady notowania, wysokość depozytów zabezpieczających, przykłady wykorzystania kontraktów,

Bardziej szczegółowo

Raport z badań. CSR w opinii inwestorów indywidualnych i instytucjonalnych oraz spółek giełdowych. Badanie wśród przedstawicieli spółek giełdowych

Raport z badań. CSR w opinii inwestorów indywidualnych i instytucjonalnych oraz spółek giełdowych. Badanie wśród przedstawicieli spółek giełdowych Raport z badań CSR w opinii inwestorów indywidualnych i instytucjonalnych oraz spółek giełdowych Badanie wśród przedstawicieli spółek giełdowych Warszawa, lipiec 2014 roku Metodologia Projekt badawczy

Bardziej szczegółowo

Pierwszy indeks polskiego rynku sztuki

Pierwszy indeks polskiego rynku sztuki Pierwszy indeks polskiego rynku sztuki Kaja Retkiewicz-Wijtiwiak XI Warszawskie Targi Sztuki 12 października 2013 Współczesny rynek sztuki w Polsce Młody rynek: Pierwsze aukcje miały miejsce w 1988 r.

Bardziej szczegółowo

Opcje na GPW (I) Możemy wyróżnić dwa rodzaje opcji: opcje kupna (ang. call options), opcje sprzedaży (ang. put options).

Opcje na GPW (I) Możemy wyróżnić dwa rodzaje opcji: opcje kupna (ang. call options), opcje sprzedaży (ang. put options). Opcje na GPW (I) Opcje (ang. options) to podobnie jak kontrakty terminowe bardzo popularny instrument notowany na rynkach giełdowych. Ich konstrukcja jest nieco bardziej złożona od kontraktów. Opcje można

Bardziej szczegółowo

Hipoteza efektywności rynku

Hipoteza efektywności rynku Hipoteza efektywności rynku Konstrukcja teoretyczna nazywana hipotezą efektywności rynku (efficient markets hypothesis EMH) oznacza, że akcje są zawsze w równowadze I że nie jest możliwe, aby inwestor

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie się indeksów WIG w 2003 roku

Kształtowanie się indeksów WIG w 2003 roku Kształtowanie się indeksów WIG w 2003 roku Do najważniejszych wskaźników polskiej giełdy zaliczamy Warszawski Indeks Giełdowy oraz WIG-20, który jest indeksem dużych spółek. Oprócz dwóch wyżej wymienionych

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młynek do pomnażania pieniędzy: Akcje na giełdzie

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młynek do pomnażania pieniędzy: Akcje na giełdzie Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Uniwersytet Szczeciński 20 maja 2015 r. Młynek do pomnażania pieniędzy: Akcje na giełdzie dr Dominika Kordela Plan spotkania Giełda papierów wartościowych Akcje Notowania

Bardziej szczegółowo

Oficjalne wydawnictwo Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie ISBN 978-83-60510-16-4

Oficjalne wydawnictwo Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie ISBN 978-83-60510-16-4 Partner Wydawca: Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie SA ul. Książęca 4, 00-498 Warszawa tel. 22 628 32 32 fax 22 537 77 90 www.gpw.pl Opracowanie graficzne, skład i druk: Wydawnictwo ART art@artdruk.pl

Bardziej szczegółowo

Nazwy skrócone opcji notowanych na GPW tworzy się w następujący sposób: OXYZkrccc, gdzie:

Nazwy skrócone opcji notowanych na GPW tworzy się w następujący sposób: OXYZkrccc, gdzie: Opcje na GPW (III) Na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych notuje się opcje na WIG20 i akcje niektórych spółek o najwyższej płynności. Każdy rodzaj opcji notowany jest w kilku, czasem nawet kilkunastu

Bardziej szczegółowo

Rynek akcji z ochroną kapitału

Rynek akcji z ochroną kapitału Rynek akcji z ochroną kapitału db Obligacja WIG20 3-letnia obligacja strukturyzowana powiązana z indeksem WIG20 A Passion to Perform. Nowa jakość w inwestycjach giełdowych Polska gospodarka znajduje się

Bardziej szczegółowo

Efekt wartości księgowej do rynkowej na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie

Efekt wartości księgowej do rynkowej na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie dr Mieczysław Kowerski Katedra Informatyki i Inżynierii Wiedzy Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Zamościu Efekt wartości na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie Wprowadzenie Zgodnie z

Bardziej szczegółowo

Czy Mark Twain może nam pomóc w zarabianiu pieniędzy?

Czy Mark Twain może nam pomóc w zarabianiu pieniędzy? Czy Mark Twain może nam pomóc w zarabianiu pieniędzy? Korzystanie z popularnych efektów kalendarzowych, takich jak Rajd Świętego Mikołaja zwykle nie pozwala zarobić więcej niż długoterminowe przetrzymywanie

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Instumenty rynków finansowych Rok akademicki: 2015/2016 Kod: ZZP-2-304-ZF-s Punkty ECTS: 4 Wydział: Zarządzania Kierunek: Zarządzanie Specjalność: Zarządzanie finansami Poziom studiów: Studia

Bardziej szczegółowo

Instrumenty notowane na GPW i zasady jej funkcjonowania

Instrumenty notowane na GPW i zasady jej funkcjonowania Instrumenty notowane na GPW i zasady jej funkcjonowania Prezentuje: Paweł Cymcyk Analityk Przygotował: Krzysztof Dresler Chief Financial Officer Xelion. Doradcy Finansowi UniCredit Group O giełdzie Tradycje

Bardziej szczegółowo

Kapitalny senior emerytura nie musi być tylko z ZUS

Kapitalny senior emerytura nie musi być tylko z ZUS Kapitalny senior emerytura nie musi być tylko z ZUS Podstawowe zasady inwestowania na giełdzie Remigiusz Lipiec Kraków, 13 października 2014r. 1 Podstawowe zasady inwestowania Określ cel inwestowania,

Bardziej szczegółowo

PRAWA POBORU CZYM SĄ I JAK JE WYKORZYSTAĆ?

PRAWA POBORU CZYM SĄ I JAK JE WYKORZYSTAĆ? PRAWA POBORU CZYM SĄ I JAK JE WYKORZYSTAĆ? Emisja z prawem poboru Emisja z prawem poboru może mieć miejsce, gdy spółka potrzebuje dodatkowych środków finansowych i w związku z tym podejmuje decyzję o podwyższeniu

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADY INSTRUMENTÓW SŁUŻĄCYCH INWESTOWANIU W: NIERUCHOMOŚCI, TOWARY GIEŁDOWE I WIERZYTELNOŚCI W KRAJU I ZA GRANICĄ.

PRZYKŁADY INSTRUMENTÓW SŁUŻĄCYCH INWESTOWANIU W: NIERUCHOMOŚCI, TOWARY GIEŁDOWE I WIERZYTELNOŚCI W KRAJU I ZA GRANICĄ. PRZYKŁADY INSTRUMENTÓW SŁUŻĄCYCH INWESTOWANIU W: NIERUCHOMOŚCI, TOWARY GIEŁDOWE I WIERZYTELNOŚCI W KRAJU I ZA GRANICĄ. Kamila Opasińska Katarzyna Deleżuch INWESTYCJE W NIERUCHOMOŚCI PODSTAWOWE RODZAJE

Bardziej szczegółowo

Jak zbierać plony? Krótkoterminowo ostrożnie Długoterminowo dobierz akcje Typy inwestycyjne Union Investment

Jak zbierać plony? Krótkoterminowo ostrożnie Długoterminowo dobierz akcje Typy inwestycyjne Union Investment Jak zbierać plony? Krótkoterminowo ostrożnie Długoterminowo dobierz akcje Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa sierpień 2011 r. Co ma potencjał zysku? sierpień 2011 2 Sztandarowy fundusz dla klientów

Bardziej szczegółowo

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia.

Inwestor musi wybrać następujące parametry: instrument bazowy, rodzaj opcji (kupna lub sprzedaży, kurs wykonania i termin wygaśnięcia. Opcje na GPW (II) Wbrew ogólnej opinii, inwestowanie w opcje nie musi być trudne. Na rynku tym można tworzyć strategie dla doświadczonych inwestorów, ale również dla początkujących. Najprostszym sposobem

Bardziej szczegółowo

Kontrakty terminowe na indeksy GPW pozostaje czwartym rynkiem w Europie

Kontrakty terminowe na indeksy GPW pozostaje czwartym rynkiem w Europie Rynek instrumentów pochodnych GPW w I półroczu 2012 roku na tle Europy GPW utrzymuje czwartą pozycję w Europie pod względem wolumenu obrotów indeksowymi kontraktami terminowymi Kontrakty terminowe na indeksy

Bardziej szczegółowo

OPCJE MIESIĘCZNE NA INDEKS WIG20

OPCJE MIESIĘCZNE NA INDEKS WIG20 OPCJE MIESIĘCZNE NA INDEKS WIG20 1 TROCHĘ HISTORII 1973 Fisher Black i Myron Scholes opracowują precyzyjną metodę obliczania wartości opcji słynny MODEL BLACK/SCHOLES 2 TROCHĘ HISTORII 26 kwietnia 1973

Bardziej szczegółowo

RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ

RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ Wstęp Część I. Ogólna charakterystyka rynków finansowych 1. Istota i funkcje rynków finansowych 1.1. Pojęcie oraz podstawowe rodzaje rynków 1.1.1.

Bardziej szczegółowo

Efekt momentum na GPW w Warszawie w latach 2003 2010

Efekt momentum na GPW w Warszawie w latach 2003 2010 Ekonomia Menedżerska 2011, nr 9, s. 63 74 Tomasz Wójtowicz* Efekt momentum na GPW w Warszawie w latach 2003 2010 1. Wstęp Badania efektywności rynków kapitałowych zaowocowały wykryciem wielu zjawisk, które

Bardziej szczegółowo

Google Inc. (GOOG) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ).

Google Inc. (GOOG) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ). Google Inc. (GOOG) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ). Czym zajmuje się firma? Google Inc. - znana amerykańska firma z branży internetowej. Jej flagowym produktem jest wyszukiwarka Google,

Bardziej szczegółowo

ETF - czyli kup sobie indeks

ETF - czyli kup sobie indeks ETF - czyli kup sobie indeks Definicja ETF: Otwarty fundusz indeksowy charakteryzujący się możliwością stałej kreacji i umarzania jednostek, notowany na giełdzie, prosty, przejrzysty, o dużej płynności,

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DOTYCZĄCA DZIAŁALNOŚCI DOMÓW MAKLERSKICH I BANKÓW PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚĆ MAKLERSKĄ

INFORMACJA DOTYCZĄCA DZIAŁALNOŚCI DOMÓW MAKLERSKICH I BANKÓW PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚĆ MAKLERSKĄ INFORMACJA DOTYCZĄCA DZIAŁALNOŚCI DOMÓW MAKLERSKICH I BANKÓW PROWADZĄCYCH DZIAŁALNOŚĆ MAKLERSKĄ NA KONIEC 2001 ROKU ORAZ NA KONIEC I PÓŁROCZA 2002 R. WARSZAWA, 25 października 2002 r. Wstęp Raport poświęcony

Bardziej szczegółowo

ETF - łatwy sposób na inwestycje na zróżnicowanych rynkach. Zakopane, 5 czerwca 2011 r.

ETF - łatwy sposób na inwestycje na zróżnicowanych rynkach. Zakopane, 5 czerwca 2011 r. ETF - łatwy sposób na inwestycje na zróżnicowanych rynkach Zakopane, Niniejszy materiał ma charakter informacyjny i nie powinien stanowić podstawy do podjęcia decyzji inwestycyjnej. MULTI UNITS LUXEMBOURG,

Bardziej szczegółowo

Rynek instrumentów pochodnych w listopadzie 2011 r. INFORMACJA PRASOWA

Rynek instrumentów pochodnych w listopadzie 2011 r. INFORMACJA PRASOWA Warszawa, 5 grudnia 2011 r. Rynek instrumentów pochodnych w listopadzie 2011 r. INFORMACJA PRASOWA W listopadzie 2011 roku wolumen obrotu wszystkimi instrumentami pochodnymi wyniósł 1,27 mln sztuk, wobec

Bardziej szczegółowo

Avon Products Inc. (AVP) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Avon Products Inc. (AVP) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Avon Products Inc. (AVP) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Czym zajmuje się firma? Avon Products Inc. (AVP) światowa firma kosmetyczna zajmująca się produkcją i dystrybucją kosmetyków

Bardziej szczegółowo

Ebay Inc. (EBAY) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ).

Ebay Inc. (EBAY) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ). Ebay Inc. (EBAY) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ). Czym zajmuje się firma? ebay - portal internetowy prowadzący największy serwis aukcji internetowych na świecie. ebay został założony

Bardziej szczegółowo

1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa:

1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa: 1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa: akcje, obligacje i bony skarbowe 3,92% 6 prawa poboru 0,00% 0 jednostki uczestnictwa 94,12% 144 dywidendy 1,96% 3 2. W grupie

Bardziej szczegółowo

Podstawowe wskaźniki giełdowe wykorzystywane w tworzeniu portfeli inwestycyjnych

Podstawowe wskaźniki giełdowe wykorzystywane w tworzeniu portfeli inwestycyjnych Przy obliczaniu wskaźników giełdowych nie należy ograniczać się do wyliczenia ich wartości na daną chwilę, tylko przeanalizować zmiany, jakim dany wskaźnik dla danej spółki akcyjnej ulegał w czasie. Faza

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1 Warszawa,16 października 2009 r. Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1 Dane te prezentują wyniki finansowe 42 domów i 7 biur maklerskich (przed rokiem 39 domów i 6 biur maklerskich)

Bardziej szczegółowo

Finanse behawioralne. Finanse 110630-1165

Finanse behawioralne. Finanse 110630-1165 behawioralne Plan wykładu klasyczne a behawioralne Kiedy są przydatne narzędzia finansów behawioralnych? Przykłady modeli finansów behawioralnych klasyczne a behawioralne klasyczne opierają się dwóch założeniach:

Bardziej szczegółowo

Alchemia funduszy ETF / SEZONOWOŚĆ NA GIEŁDZIE

Alchemia funduszy ETF / SEZONOWOŚĆ NA GIEŁDZIE Alchemia funduszy ETF / SEZONOWOŚĆ NA GIEŁDZIE "Sell in May and go away" co znaczy sprzedawaj w maju, stare, dobre giełdowe powiedzenie, które pozostaje ciągle prawdziwe. Prawidłowość, iż giełdy mają tendencje

Bardziej szczegółowo

ABC rynku kapitałowego

ABC rynku kapitałowego Fundacja Młodzieżowej Przedsiębiorczości Ministerstwo Skarbu Państwa ABC rynku kapitałowego wiedza o społeczeństwie podstawy przedsiębiorczości lekcje do dyspozycji wychowawcy przedmioty ekonomiczne 25

Bardziej szczegółowo

QUERCUS Multistrategy FIZ. Oferta publiczna certyfikatów inwestycyjnych Emisja certyfikatów serii 002: 6-27 I 2016 r.

QUERCUS Multistrategy FIZ. Oferta publiczna certyfikatów inwestycyjnych Emisja certyfikatów serii 002: 6-27 I 2016 r. QUERCUS Multistrategy FIZ Oferta publiczna certyfikatów inwestycyjnych Emisja certyfikatów serii 002: 6-27 I 2016 r. Cena emisyjna: 1009,00 zł QUERCUS Multistrategy FIZ Typ Funduszu: QUERCUS Multistrategy

Bardziej szczegółowo

INSTRUMENTY ZARZĄDZANIA RYZYKIEM NOTOWANE NA WARSZAWSKIEJ GIEŁDZIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH. Streszczenie

INSTRUMENTY ZARZĄDZANIA RYZYKIEM NOTOWANE NA WARSZAWSKIEJ GIEŁDZIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH. Streszczenie Karol Klimczak Studenckie Koło Naukowe Stosunków Międzynarodowych TIAL przy Katedrze Stosunków Międzynarodowych Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego Uniwersytetu Łódzkiego INSTRUMENTY ZARZĄDZANIA RYZYKIEM

Bardziej szczegółowo

Agenda. Inwestowanie na giełdzie - jak zacząć? Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie. Podstawy analizy technicznej Podstawy analizy fundamentalnej

Agenda. Inwestowanie na giełdzie - jak zacząć? Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie. Podstawy analizy technicznej Podstawy analizy fundamentalnej Agenda Inwestowanie na giełdzie - jak zacząć? Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie Definicja giełdy Czym na giełdzie można handlować? Jak? Kiedy? Specyfika Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Organizacja rynku kapitałowego i funkcjonowanie Giełdy

Organizacja rynku kapitałowego i funkcjonowanie Giełdy Organizacja rynku kapitałowego i funkcjonowanie Giełdy Warszawa, 28 sierpnia 2012 r. www.gpwirk.pl kapitałowy, a rynek finansowy pieniężny kapitałowy pożyczkowy walutowy instrumentów pochodnych Obejmuje

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku dr Piotr Stobiecki Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 13 października 2011 r. PLAN WYKŁADU I. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

SPLIT. Łukasz Porębski Dyrektor ds. Analiz Giełdowych

SPLIT. Łukasz Porębski Dyrektor ds. Analiz Giełdowych SPLIT Łukasz Porębski Dyrektor ds. Analiz Giełdowych Operacje na papierach wartościowych Operacje na papierach wartościowych odzwierciedlają zmiany treści praw i innych cech papierów wartościowych lub

Bardziej szczegółowo

Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym

Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Akademia Młodego Ekonomisty Uniwersytet w Białymstoku 13 pażdziernika 2011 r. Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku Jarosław Kilon RYNEK KAPITAŁOWY Rynek walutowy Rynek finansowy

Bardziej szczegółowo

TRANSAKCJE ARBITRAŻOWE PODSTAWY TEORETYCZNE cz. 1

TRANSAKCJE ARBITRAŻOWE PODSTAWY TEORETYCZNE cz. 1 TRANSAKCJE ARBITRAŻOWE PODSTAWY TEORETYCZNE cz. 1 Podstawowym pojęciem dotyczącym transakcji arbitrażowych jest wartość teoretyczna kontraktu FV. Na powyższym diagramie przedstawiono wykres oraz wzór,

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Goldman Sachs Group Inc. (GS) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Goldman Sachs Group Inc. (GS) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Goldman Sachs Group Inc. (GS) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Goldman Sachs Group Inc. (GS) jedna z największych ogólnoświatowych firm w branży bankowości inwestycyjnej pełniąca profesjonalne

Bardziej szczegółowo

Inwestycje finansowe. Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. Ryzyko.

Inwestycje finansowe. Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. Ryzyko. Inwestycje finansowe Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. yzyko. Inwestycje finansowe Instrumenty rynku pieniężnego (np. bony skarbowe). Instrumenty rynku walutowego. Obligacje. Akcje. Instrumenty pochodne.

Bardziej szczegółowo

ANALIZA I ZARZADZANIE PORTFELEM. Specjalista ds. Analiz Giełdowych Łukasz Porębski

ANALIZA I ZARZADZANIE PORTFELEM. Specjalista ds. Analiz Giełdowych Łukasz Porębski ANALIZA I ZARZADZANIE PORTFELEM Specjalista ds. Analiz Giełdowych Łukasz Porębski PLAN PREZENTACJI 1) Efektywnośd rynków finansowych 2) Teoria portfela Markowitza (Nobel w 1990 r.) 3) Dywersyfikacja 4)

Bardziej szczegółowo

Zjawisko momentum a efekty kalendarzowe

Zjawisko momentum a efekty kalendarzowe AGH Managerial Economics 2012, nr 11, s. 115 125 http://dx.doi.org/10.7494/manage.2012.11.115 Tomasz Wójtowicz * Zjawisko momentum a efekty kalendarzowe 1. Wstęp Liczne prace empiryczne (m.in. [5], [7],

Bardziej szczegółowo

Strategia Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. na lata 2014-2020

Strategia Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. na lata 2014-2020 Strategia Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. na lata 2014-2020 [ Streszczenie ] Warszawa 16.01.2014 r. Niniejszy dokument został przygotowany przez Giełdę Papierów Wartościowych w Warszawie

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Microsoft Corp. (MSFT) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NASDAQ). Czym zajmuje się firma? Microsoft - na początku XXI wieku jest największą na świecie firmą branży komputerowej. Najbardziej znana

Bardziej szczegółowo

Kontrakty terminowe w teorii i praktyce. Marcin Kwaśniewski Dział Rynku Terminowego

Kontrakty terminowe w teorii i praktyce. Marcin Kwaśniewski Dział Rynku Terminowego Kontrakty terminowe w teorii i praktyce Marcin Kwaśniewski Dział Rynku Terminowego Czym jest kontrakt terminowy? Kontrakt to umowa między 2 stronami Nabywca/sprzedawca zobowiązuje się do kupna/sprzedaży

Bardziej szczegółowo

oferty kupujących oferty wytwórców

oferty kupujących oferty wytwórców Adam Bober Rybnik, styczeń Autor jest pracownikiem Wydziału Rozwoju Elektrowni Rybnik S.A. Artykuł stanowi wyłącznie własne poglądy autora. Jak praktycznie zwiększyć obrót na giełdzie? Giełda jako jedna

Bardziej szczegółowo

Inwestorzy w obrotach giełdowych (I połowa 2006 roku)

Inwestorzy w obrotach giełdowych (I połowa 2006 roku) Inwestorzy w obrotach giełdowych (I połowa 2006 roku) Zespół Rozwoju i Eksploatacji Dział Produktów Informacyjnych GPW Warszawa, 24 sierpnia 2006 www.gpw.pl 1 Agenda: Udział inwestorów w obrotach giełdowych

Bardziej szczegółowo

Kondycja ekonomiczna drzewnych spółek giełdowych na tle innych branż

Kondycja ekonomiczna drzewnych spółek giełdowych na tle innych branż Annals of Warsaw Agricultural University SGGW Forestry and Wood Technology No 56, 25: Kondycja ekonomiczna drzewnych spółek giełdowych na tle innych branż SEBASTIAN SZYMAŃSKI Abstract: Kondycja ekonomiczna

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Czarodziejski młynek do pomnażania pieniędzy Krzysztof Szczepaniak Uniwersytet Gdański 17 maja 2016 roku Organizatorzy Zasady zajęć Wykładowca to ja Studenci to Wy Pytania

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 24 kwietnia 2015 r. Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku Wynik finansowy otwartych

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE NA RYNKU OPCJI. SPREAD NIEDŹWIEDZIA (Bear put spread)

STRATEGIE NA RYNKU OPCJI. SPREAD NIEDŹWIEDZIA (Bear put spread) STRATEGIE NA RYNKU OPCJI SPREAD NIEDŹWIEDZIA (Bear put spread) * * * Niniejsza broszura ma charakter jedynie edukacyjny i nie stanowi oferty kupna ani oferty sprzedaży żadnych instrumentów finansowych

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku Bartek Majewski Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 11 października 2011 r. JAK POMNAŻAĆ BOGACTWO? Oszczędzanie

Bardziej szczegółowo

Materiały uzupełniające do

Materiały uzupełniające do Dźwignia finansowa a ryzyko finansowe Przedsiębiorstwo korzystające z kapitału obcego jest narażone na ryzyko finansowe niepewność co do przyszłego poziomu zysku netto Materiały uzupełniające do wykładów

Bardziej szczegółowo

REKOMENDACJE GIEŁDOWE JAKO ŹRÓDŁO WIEDZY DLA INWESTORA INDYWIDUALNEGO STOCK MARKET RECOMMENDATIONS AS A SOURCE OF KNOWLEDGE FOR AN INDIVIDUAL INVESTOR

REKOMENDACJE GIEŁDOWE JAKO ŹRÓDŁO WIEDZY DLA INWESTORA INDYWIDUALNEGO STOCK MARKET RECOMMENDATIONS AS A SOURCE OF KNOWLEDGE FOR AN INDIVIDUAL INVESTOR REKOMENDACJE GIEŁDOWE JAKO ŹRÓDŁO WIEDZY DLA INWESTORA INDYWIDUALNEGO STOCK MARKET RECOMMENDATIONS AS A SOURCE OF KNOWLEDGE FOR AN INDIVIDUAL INVESTOR Rafał Czyżycki, Rafał Kłóska Streszczenie W artykule

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC BETA Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego z dnia 27 lutego 2015 r.

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC BETA Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego z dnia 27 lutego 2015 r. Ogłoszenie o zmianach statutu KBC BETA Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego z dnia 27 lutego 2015 r. KBC Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. działające jako organ KBC BETA Specjalistycznego

Bardziej szczegółowo

Tytuł Wydawnictwo Okładka

Tytuł Wydawnictwo Okładka dr Monika Czerwonka PUBLIKACJE: Lp. Autor/ red. naukowy 2015 1 M. Czajkowski, M.Czerwonka, M.Krętowski Tytuł Wydawnictwo Okładka Cost-sensitive global model trees applied in loan charge-off forecasting

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w 2008 roku 1

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w 2008 roku 1 Warszawa, 2009.06.19 Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w 2008 roku 1 W 2008 r. na wartość majątku i wyniki finansowe przedsiębiorstw maklerskich niekorzystny wpływ wywarły psychologiczne następstwa

Bardziej szczegółowo