Pracownia Edukacji, Diagnostyki i Leczeni Otyłości Centrum Medyczne Gizińscy

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Pracownia Edukacji, Diagnostyki i Leczeni Otyłości Centrum Medyczne Gizińscy www.gizinscy.pl, www.rajewski.eu"

Transkrypt

1 Pracownia Edukacji, Diagnostyki i Leczeni Otyłości Centrum Medyczne Gizińscy Na samym początku każdy pacjent z nadmierną masą ciała zgłaszający sie do lekarza zajmującego sie leczeniem otyłości powinien być kompleksowo zbadany, pod kątem czy mamy do czynienia z otyłoscią pierwotną (prostą), czy wtórną (na podłożu innych schorzeń, najczęściej endokrynologicznych lub polekową). W tym celu przeprowadzane jest dokładne badanie podmiotowe (wywiad lekarski), wywiad żywieniowy i badanie przedmiotowe, z określeniem masy ciała, obwodu talii, wskaźnika talia/biodro (WHR) i wskaźnika masy ciała (BMI). Każdemu pacjentowi z otyłością należy następnie zlecić badania laboratoryjne - TSH, glukoza, lipidogram, transaminazy - ASPAT, ALAT oraz kwas moczowy, a w uzasadnionych przypadkach rozszerzyć je o doustny test obciążenia glukozą, hemoglobinę glikowaną czy badania hormonalne (insulina, progesteron, LH, FSH i inne). Struktura kompleksowego leczenia otyłości powinna być oparta na 5 składowych, w zależności od stanu ogólnego pacjenta, masy ciała, możliwości terapii oraz ograniczeń czasowych. 1. Lekarz / Dietetyk - spotkanie z lekarzem lub dietetykiem celem oceny stanu zdrowia, ewentualnych chorób współistniejących, pomiaru obwodów talii, bioder, procentowej zawartości tkanki tłuszczowej i mięśniowej, masy ciała, wzrostu, BMI, WHR, SCORE, ciśnienia tętniczego, ekg, podstawowych badań laboratoryjnych - morfologia, glukoza, lipidogram, TSH - przed i po terapii, określenie celów, zaplanowanie kolejnych wizyt, ułożenie indywidualnej diety co 14 dni, założenie książeczki kontroli. 2. Psycholog - spotkanie z psychologiem w formie indywidualnych konsultacji i tzw. grup wsparcia z innymi pacjentami - wymiana wspólnych doświadczeń, przeprogramowanie psychiki na nowy styl życia, wyuczenie nowych nawyków, psychoterapia otyłości - w zależności od zapotrzebowania. 3. Instruktor/ Fizjoterapeuta - opieka instruktora fitness, dobór odpowiednich ćwiczeń fizycznych - w zależności od zapotrzebowania. 4. Farmakologia - terapia farmakologiczna. 5. Chirurg - kwalifikacja do zabiegów chirurgicznych. Turnus 14 dni: - Pacjenci w czasie trwania turnusu powinni być zbadani na poczatku - przy przyjeździe (badanie lekarskie, masa ciała, BMI, WHR, obwody, badania laboratoryjne, założenie dzienniczka postępów leczenia, kwalifikacja do diety i ćwiczeń itp.) i na końcu turnusu - podsumowanie, powtórne badanie, zalecenia na przyszłosć i dieta stabilizacyjna. - Przy przyjeżdzie otrzymywaliby również meteriały edukacyjne z zakresu leczenia otyłości i profilaktyki chórob z nią związanych. - W czasie trwania turnusu mogliby korztać z porad dietetyka - Powinny odbyć się 2 wykłady z lekarzem na temat profilaktyki, leczenia i powikłań otyłosci i 2 wykłady z dietetykiem - Warsztaty kulinarne - 2 x dziennie ćwiczenia fizyczne z fizjoterapeutą - 1x Nordic Walking - pozostałe wg do uzgodnienia

2 - Zabiegi kosmetyczno-estetyczno-fizjoterapeutyczne - W czasie trwania turnusu pacjenci stosowaliby dietę zbilansowaną opartą na modelu diety śródziemnomorskiej / kobiet, kcal dla mężczyzn dr n. med. Paweł Rajewski 1,2 1 Oddział Chorób Wewnętrznych i Nefrologii Wielospecjalistyczny Szpital Miejski w Bydgoszczy 2 Pracownia Edukacji, Diagnostyki i Leczenia Otyłości Centrum Medyczne Gizińscy w Bydgoszczy Jak często należy kontrolować poziom cukru we krwi i lipidów w celach profilaktycznych? Glikemię (glukozę) na czczo wg. Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego należy oznaczać raz na trzy lata u każdej osoby po 45 roku życia. Ponadto badanie to należy wykonać co roku, bez względu na wiek pacjentka, jeśli występuje u niego nadawga (BMI 25 kg/m2) lub otyłość, cukrzyca w rodzinie, mała aktywność fizyczna,przynależność do grupy środowiskowej lub etnicznej częściej narażonej na cukrzycę, nieprawidłowa glikemia na czczo(> 100 mg/dl;> 5,6 mmol/l) lub nietolerancja glukozy w wywiadzie,przebyta cukrzyca ciężarnych (cukrzyca ciążowa), kobiety, które urodziły dziecko o masie urodzeniowej > 4 kg (makrosomia), nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe (HDL< 40 mg/dl (< 1,0 mmol/l) i/lub triglicerydy > 250 mg/dl (> 2,85 mmol/l), zespół policystycznych jajników lub choroba układu sercowonaczyniowego. PAMIĘTAJ STĘŻENIE GLUKOZY NA CZCZO W SUROWICY KRWI NIE POWINNO BYĆ WIĘKSZE NIŻ 100 mg/dl (5,6 mmol/l)! Badanie cholesterolu całkowitego powinno być wykonywane wg Konsensusu Polskiego Forum Profilaktyki Chorób Układu Krążenia raz na 5 lat u wszystkich osób powyżej 20 roku życia. Jeżeli wynik stężenia cholesterolu całkowitego wynosi < 190 mg/dl; < 5 mmol/l i występuje niskie ryzyko sercowo-naczyniowe (SCORE < 5%) nie zaleca się obecnie oznaczania innych parametrów lipidowych. Oznaczenie pełnego lipidogramu (cholesterol całkowity, LDL, HDL i trójglicerydy) wskazane jest w przypadku występowania choroby układu sercowo - naczyniowego,stężenia cholesterolu całkowitego < 190 mg/dl; < 5 mmol/l, wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego (SCORE > 5%), występowania chorób z układu sercowo-naczyniowego w rodzinie, występowanie zaburzeń lipidowych w rodzinie, cukrzycy, niedoczynności tarczycy, przewlekłej choroby nerek, otyłości. U pacjentów z cukrzycą bez zaburzeń lipidowych zaleca się wykonanie lipidogramu raz na 2 lata, natomiast u pacjentów z zaburzeniami lipidowymi oraz chorobą niedokrwienną serca, poddanymi terapii hipolipemizujacej 2, 3 razy na rok.

3 PAMIĘTAJ STĘŻENIE CHOLESTEROLU CAŁKOWITEGO W SUROWICY KRWI NIE POWINNO BYĆ WIĘKSZE NIŻ 190 mg/dl (5,0 mmo/l)! Jak powinien wyglądać prawidłowy lipidogram? Wg. Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego: - Stężenie cholesterolu całkowitego (TC) w surowicy krwi nie powinno przekaraczać 5 mmol/l (190 mg/dl), - Stężenie cholesterolu LDL w surowicy krwi nie powinno przekraczć 3,0 mmol/l (115 mg/dl), - Stężenie trójglicerydów w surowicy krwi nie powinno przekaraczać 1,7 mmol/l ( 150 mg/dl). - Stężenie cholesterolu HDL w surowicy krwi powinno być niższe niż 1,0 mmol/l (<40 mg/dl) u mężczyzn i 1,2 mmol/l (45 mg/dl) u kobiet. U chorych z rozpoznaną chorobą niedokrwienna serca zaleca się aby stężenie cholesterolu LDL nie przekraczało 100 mg/dl, a dodatkowo u osób z cukrzycą 70 mg/dl. Jak styl życia wpływa na lipidy? NCEP (Narodowy Program Edukacji Cholesterolowej USA) wprowadził termin terapeutyczny styl życia (TLC therapeutic lifestyle changes), który stanowi niefarmakologiczną profilaktykę i leczenie dyslipidemii. Oparty jest on na wzmożonej aktywności fizycznej i leczeniu dietetycznym, na które składa się ograniczenie spożycia nasyconych kwasów tłuszczowych do 7 % całkowitej energii, cholesterolu pokarmowego do 200 mg/dobę, zwiększenie do 2g/ dobę tłuszczy roślinnych i rozpuszczonej frakcji błonnika pokarmowego do g / dobę. Udowodniono, że zastosowanie tak skonstruowanej diety powoduje redukcję cholesterolu średnio o około 10 %. Zmniejszenie stężenia cholesterolu LDL w sposób niefarmakologiczny można osiągnąć poprzez ograniczenie spożywania w diecie nasyconych kwasów tłuszczowych i izomerów trans nienasyconych kwasów tłuszczowych, zastępowanie ich nienasyconymi kwasami tłuszczowymi i sterolami bądź stanolami roślinnymi oraz przez redukcję masy ciała. Zmniejszenie stężenia trójglicerydów w surowicy krwi można osiągnąc poprzez ograniczenie spożycia węglowodanów, szczególnie prostych i alkoholu oraz poprzez redukcję masy ciała i zwiększenie aktywności fizycznej. Zwiększenie aktywności fizycznej zwiększa stężenie cholesterolu HDL i zmniejsza stężenie trójglicerydów w surowicy krwi. Zmniejszenie masy ciała zmniejsza stężenie cholesterolu LDL, trójglicerydów i zwiększa stężenie cholesterolu HDL w surowicy krwi. Co to jest zespół metaboliczny? Zespół metaboliczny jest zbiorem wzajemnie powiązanych ze sobą czynników ryzyka rozwoju miażdżycy, cukrzycy typu 2 czy chorób sercowo-naczyniowych, którego główną składową jest otyłość. Zaliczamy do niego również dyslipidemię - podwyższone wartości trójglicerydów lub/i obnizone stężenie cholesterolu frakcji HDL, ciśnienie tętnicze 130/85 mmhg, lub leczone nadciśnienie, glikemia na czczo 100 mg/dl (5,6 mmol/l) lub leczona cukrzyca typu 2. Do rozpoznania zespołu metabolicznego potrzeba stwierdzenia otyłości brzusznej i 2 lub więcej z pozostałych powyższych czynników.

4 Co to jest otyłość? Otyłość jest przewlekłą chorobą charakteryzującą się zwiększeniem ilości tkanki tłuszczowej w organizmie powyżej 25% u mężczyzn i powyżej 30% u kobiet oraz wskaźnikiem masy ciała (BMI Body Mass Index) 30 kg/m 2. Otyłość upośledza liczne funkcje metaboliczne i mechaniczne organizmu człowieka, prowadząc do pogorszenia jakości życia i zwiększenia ryzyka przedwczesnego zgonu. W 2000 roku na świecie zmarło z powodu otyłości około 3 mln osób. Szacuje się, że około miliard osób na świecie ma nadwagę, a 300 milionów otyłość. W Polsce wg badania WOBASZ nadmierna masa ciała stwierdzana była u 50 % kobiet i 61% mężczyzn, z czego otyłość rozpoznawana była odpowiednio u 22 % i 21 %. PAMIĘTAJ, ŻE OTYŁOŚĆ TO CHOROBA, KTÓRĄ NALEŻY LECZYĆ! Jakie są metody rozpoznawania otyłości? - Na podstawie obliczenia wskaźnika masy ciała BMI (Body Mass Index ) Wskaźnik masy ciała oblicza się wg. wzoru : BMI = masa ciała w kg / wzrost w m 2 Zakres normy wskaźnika BMI wynosi od 18,5 do 24,9 kg/m 2 - normowaga od 25,0 do 29,9 kg/m 2 - nadwaga 30,0 kg/m 2 - otyłość Otyłość I stopnia 30,0 34,9 kg/m 2 II stopnia ,9 kg/m 2 III stopnia (otyłość olbrzymia)- 40 kg/m 2 - Na podstawie obliczenia wskaźnika talia biodro WHR (Waist to Hip Ratio) Wskaźnik talia biodro wyrażony w cm można wyrazić stosunkiem obwodu talii (mierzony w połowie odległości między dolnym brzegiem łuku żebrowego i górnym grzebieniem kości biodrowej) do obwodu bioder (mierzonego na wysokości krętarzy większych). Zakres normy wynosi do 0,8 (0,85) u kobiet i do 1,0 u mężczyzn. WHR > 0,8 (0,85) u kobiet i > 1,0 u mężczyzn pozwala rozpoznać otyłość brzuszną. Na podstawie pomiaru obwodu pasa (talii) Obwód pasa wyrażony w cm 80 u kobiet i 94 u mężczyzn populacji europejskiej wg. kryteriów IDF (International Diabetes Federation) pozwala rozpoznać otyłość brzuszną. PAMIĘTAJ O REGULARNEJ KONTROLI MASY CIAŁA I OBWODU TALII! TWÓJ BMI NIE POWINIEN PRZEKROCZYĆ 25 kg/m 2, A OBWÓD TALII 80 CM JEŚLI JESTEŚ KOBIETĄ I 94 CM JEŚLI JESTEŚ MĘŻCZYZNĄ! Jakie są przyczyny otyłości? Patogeneza otyłości uwarunkowana jest wieloma czynnikami metabolicznymi, endokrynnymi, psychologicznymi, genetycznymi i środowiskowymi. Za przyczynę otyłości w ponad 90% przypadków uważa się dodatni bilans energetyczny wynikający z nadmiernego dostarczania energii w stosunku do potrzeb organizmu. Jakie są czynniki ryzyka wystąpienia otyłości? 1. żywieniowe 2. środowiskowe

5 3. genetyczne 4. neuroendokrynne np. niedoczynność tarczycy 5. Idiopatyczne np. polekowe (leki p/depresyjne, neuroleptyki, beta-blokery itd.) 1+2= styl życia = 90 % przypadków. Dwa pierwsze i najważniejsze czynniki stanowią około 90 % wszystkich przypadków otyłości - otyłość pierwotna i są bezpośrednio konsekwencją nieprawidłowego stylu życia. Trzeba wspomnieć, że mimo iż w większości przypadków mamy do czynienia z otyłością pierwotną to w 10 % za przyczynę otyłości - otyłość wtórna, odpowiedzialne są zaburzenia o podłożu endokrynologicznym najczęściej niedoczynność tarczycy, genetycznym czy jatrogennym. Zaburzenia prowadzące do otyłości wtórnej: - choroby podwzgórza: guzy, stany zapalne, urazy, - endokrynopatie: niedoczynność tarczycy, choroba i zespól Cushinga, zespół wielotorbielowatych jajników, niedobór hormonu wzrostu, rzekoma niedocznność przytarczyc, hipogonadyzm, - zaburzenia genetyczne: zespół Turnera, Klinefeltera, Pradera Williego, Lawrence a Moona Biedla, choroba Dercuma, Hyperostosis frontalis, - jatrogenne neuroleptyki (pochodne fenotizayny i butyrofenonu), leki przeciwdepresyjne (amitryptylina, imipramina, dezipramina, doksepina, sole litu), leki przeciwpadaczkowe (pochodne kwasu walproinowego, karbamazepina), glikokortykosteroidy, progestageny, insulina, pochodne sulfonylomocznika, leki betaadrenolityczne. Jaka jest główna przyczyna otyłości? W ponad 90% przypadków za przyczynę otyłości uważa się dodatni bilans energetyczny wynikający z nadmiernego dostarczania energii pożywienia, w stosunku do potrzeb organizmu. Do czynników środowiskowych predysponujących do otyłości należą złe nawyki żywieniowe, zmniejszona aktywność fizyczna, zaburzenia emocjonalne, stres, czynniki kulturowe, leki, mała masa urodzeniowa i.in. Łatwy, stały dostęp do taniej, wysoko przetworzonej żywności o znacznej zwartości tłuszczu i węglowodanów prostych, obok zmniejszonej aktywności fizycznej to dwie główne przyczyny nadmiernej masy ciała. Współczesna dieta podyktowana jest najczęściej brakiem czasu związanym z pracą, barierą finansową czy wpływem reklam na codzienny jadłospis. Coraz częściej nie zwracamy uwagi na to co jemy. Od lat można zaobserwować zjawisko tzw. macdonaldyzacji, które polega nadmiernym spożywaniu wysokokalorycznych przekąsek, zawierających niezdrowe nasycone kwasy tłuszczowe i znaczne ilości soli (słone paluszki, orzeszki, chipsy), fast foodów (hamburgery, kebaby) czy słodkich napojów gazowanych w dużych ilościach, dodatkowo napędzanych przez agresywne reklamy i promocje. W codziennym jadłospisie za mało znajduje się warzyw i owoców, ryb, wody niegazowanej oraz produktów wieloziarnistych. Za dużo spożywamy tłustego mięsa, pełnotłustego mleka i jego przetworów oraz białego pieczywa, słodyczy i alkoholu PAMIĘTAJ, PRZEANALIZUJ SWOJE NAWYKI ŻYWIENIOWE!

6 Co to jest otyłość brzuszna i dlaczego stanowi tak istotny problem medyczny? Otyłość brzuszna charakteryzuje się nagromadzeniem znacznej ilości tkanki tłuszczowej w okolicy powłok brzusznych trzewna tkanka tłuszczowa i rozpoznaje się ją za pomocą pomiaru obwodu talii i wsk. WHR. W ostatnich latach udowodniono, że to właśnie trzewna tkanka tłuszczowa odpowiedzialna jest za większość powikłań nadmiernej masy ciała. Na podstawie wielu badań stwierdzono, że rola tkanki tłuszczowej nie sprowadza się tylko do roli magazynowania energii, ale jest znaczącym narządem produkującym szereg substancji biologicznie czynnych, działających: - parakrynnie: czynnik martwicy nowotworów - TNF α, PPAR, interleukina 6 (IL-6), insulinopodobny czynnik wzrostu (IGF 1), białka rozsprzęgające (UCP), - endokrynnie: adiponektyna, leptyna, angiotensynogen, rezystyna, wisfatyna, estrogeny, - regulująco na metabolizm trójglicerydów: lipaza lipoproteinowa (LPL), białko układu dopełniacza odpowiedzialne za metabolizm glukozy i lipidów (ASP), adypsyna, - na procesy krzepnięcia: inhibitor tkankowego aktuwatora plaminogenu 1 (PAI 1), - na antylipolityczne działania insuliny: wolne kwasy tłuszczowe (FFA), Wiele substancji uwalnianych z tkanki tłuszczowej przyczynia się do wzrostu insulinooporności, zwiększa prawdopodobieństwo reakcji zapalnych oraz wpływa na zaburzenie funkcji śródbłonka, przyczyniając się do rozwoju wszystkich powikłań otyłości, dlatego dla klinicystów obwód brzucha, determinujący rozpoznanie otyłości brzusznej jest dużo bardziej cenny niż inne wykładniki nadmiernej masy ciała. W badaniu IDEA (International Day for Evaluation of Abdominal Obesity) wykazano, że u mężczyzn z obwodem brzucha w przedziale cm zagrożenie wystąpieniem choroby niedokrwiennej serca jest większe o 28 % w porównaniu do populacji szczupłych mężczyzn, a cukrzycy o 60 %. Natomiast przy obwodzie brzucha > 102 cm ryzyko to wzrasta o 90 % dla choroby niedokrwiennej serca i 165 % dla cukrzycy. Dla kobiet z obwodem talii mieszczącym się w przedziale cm, ryzyko wystąpienia choroby niedokrwiennej serca jest większe o 31 %, a cukrzycy o 78 % w porównaniu do grupy szczupłej, a > 88 cm wzrasta o 97 % dla choroby niedokrwiennej serca i o 294 % dla cukrzycy. Jakie są powikłania otyłości? Otyłość powoduje wzrost ryzyka wystąpienia wielu chorób w stosunku do osób z prawidłową masą ciała: RYZYKO > 3 krotne 2 3 krotne cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia, kamica pęcherzyka żółciowego, insulinooporność, zadyszka, zespół bezdechu sennego choroba niedokrwienna serca, choroba zwyrodnieniowa stawów, dna moczanowa 1 2 krotne rak piersi u kobiet po menopauzie, endometrium i okrężnicy, zaburzenia hormonów płciowych i zaburzenia płodności, zespół torbielowatości jajników, bóle krzyża, nieprawidłowości położnicze Wieloletnia obserwacja Framingham Heart Study wykazała, że zapadalność na chorobę niedokrwienną serca jest dwukrotnie wyższa u mężczyzn i dwuipółkrotnie wyższa u kobiet z rozpoznaną otyłością. W badaniu HOPE (Heart Outcomes Prevention Evaluation) stwierdzono, że wraz ze wzrostem obwodu talii zwiększa się ryzyko sercowo naczyniowe o

7 24 %, zawału serca o 20 % i umieralności ogólnej o 32 %. Podobne obserwacje potwierdzono w badaniu Nurses Health Study. Stwierdzono znaczący wzrost ryzyka zgonu z powodu chorób krążenia już przy BMI. 25 kg/m 2 dla kobiet i > 26,5 kg/m 2 dla mężczyzn. Także ryzyko powtórnego zawału mięśnia sercowego oraz zgonu z przyczyn sercowych rośnie wraz ze wzrostem masy ciała i jest największe wśród osób otyłych. Otyłość pogarsza także proces rehabilitacji kardiologicznej. W badaniu San Antinio Heart Study wykazano, że u około 80 % otyłych osób w wieku około 50 lat rozwinie się nieprawidłowa tolerancja glukozy i nadciśnienie tętnicze. W polskich badaniach dowiedziono, że ryzyko zgonu z powodu choroby niedokrwiennej serca wzrasta o 60 % u otyłych mężczyzn i aż pięciokrotnie u otyłych kobiet Program Pol MONICA. Udowodniono, że zwiększenie masy ciała o 10 kg powoduje wzrost skurczowego ciśnienia tętniczego o 3 mmhg, a rozkurczowego o 2,3 mmhg. W badaniu Framingham wykazano, że nadciśnienie tętnicze było stwierdzane u 70 % mężczyzn z otyłością i 61 % otyłych kobiet. Badanie NHANES II dowiodło, że ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego jest 3 krotnie, a nawet 6 krotnie u osób w wieku lat, wyższe u osób otyłych w porównaniu do populacji z prawidłową masą ciała. Potwierdzono, że szczególnie brzuszny typ otyłości w głównej mierze odpowiedzialny jest za rozwój nadciśnienia tętniczego. Wraz ze wzrostem masy ciała maleje również liczba osób z nocnymi, fizjologicznymi spadkami ciśnienia tętniczego. Istotnym faktem jest również to, że ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego jest tym wyższe im dłużej trwa otyłość. Masa ciała i rozkład tkanki tłuszczowej są również uznanym czynnikiem ryzyka rozwoju cukrzycy typu 2. Zapadalność na nią zwiększa się niemal proporcjonalnie już od BMI > 23 kg/m 2, a u osób z BMI 35 kg/m 2 ryzyko rozwoju jest dwudziestokrotnie większe niż u osób z normowagą. Szczególnie zauważono tę zależność u pacjentów z otyłością brzuszną, gdzie ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 wzrasta trzy czterokrotnie w stosunku do populacji z prawidłową masą ciała. Zaobserwowano, że otyłość brzuszna jest pierwszym krokiem do wystąpienia wszystkich składowych zespołu metabolicznego. Aż u 86 % pacjentów z otyłością brzuszną stwierdza się co najmniej jeden dodatkowy czynnik ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, a u 24 % co najmniej dwa dodatkowe czynniki pozwalające na rozpoznanie u nich zespołu metabolicznego. Otyłość a zaburzenia w układzie sercowo naczyniowym - Otyłość a niewydolność serca Nadmiar masy ciała powoduje zwiększone zapotrzebowanie ukrwienia, co powoduje wzrost objętości krwi i wtórnie stanowi obciążenie dla pracy serca jako pompy i przerostu lewej komory. Ponadto nadciśnienie tętnicze, które występuje u osób otyłych dodatkowo przyczynia się do przerostu lewej komory i do wtórnej niewydolności serca. - Otyłość a nadciśnienie tętnicze Patogeneza rozwoju nadciśnienia tętniczego u osób z otyłością jest wieloczynnikowa, z jednej strony wpływają na nią czynniki mechaniczne - zwiększenie objętości krwi i rzutu minutowego serca, z drugiej strony czynniki biologiczne wpływ insulinooporności i hiperinsulinizmu powoduje aktywację układu współczulnego, która wywołuje skurcz naczyń, wzrost oporu obwodowego, zwiększoną sekrecję reniny przez aparat przykłebuszkowy nerki, zwiększoną reabsorbcję sodu i wody w nerkach, zwiększenie aktywności ukłdu renina angiotensyna- aldosteron, wpływ leptyny, która może powodować bezpośrednio skurcz naczyń i innych substancji wydzielanych przez tkankę tłuszczową. Obturacyjny bezdech senny towarzyszący często nadmiernej masie ciała jest również przyczyną zwiększonego zachorowania na nadciśnienie tętnicze

8 - Otyłość a choroba niedokrwienna serca Otyłość jest niezależnym czynnikiem ryzyka rozwoju choroby niedokrwiennej serca. Udowodniono, że wzrost BMI o 30 % powyżej normy zwiększa ryzyko wystąpienia choroby wieńcowej dwukrotnie. Dodatkowo powikłania nadmiernej masy ciała takie jak cukrzyca typu 2, zaburzenia lipidowe i nadciśnienie tętnicze są uznanymi czynnikami ryzyka choroby niedokrwiennej serca, a pojawiająca się mikroalbuminuria w nefropatiach wtórnych spowodowanych powikłaniami otyłości jest nowym, niezależnym czynnikiem ryzyka sercowo- naczyniowego. Również wzrost fibrynogenu i stężenia PAI 1 obserwowany w otyłości. Jaki jest wpływ zdrowotny redukcji masy ciała na organizm? Zmniejszenie masy ciała wpływa korzystnie na szereg czynników, wywierając korzystny wpływ na gospodarkę lipidową, węglowodanową, ciśnienie tętnicze krwi, hemostazę (zmniejsza ryzyko zakrzepicy), czynność śródbłonka, reakcje zapalne, tkankową wrażliwość na insulinę, stres oksydacyjny i stężenie homocysteiny. Zmniejszenie masy ciała o 1 % powoduje obniżenie ciśnienia tętniczego skurczowego o 1 mmhg, a rozkurczowego o 2 mmhg. Zmniejszeniu masy ciała o 1 kg towarzyszy spadek ciśnienia tętniczego skurczowego o 0,68 a rozkurczowego o 0,34 mmhg, a w metaanalizie Staessena o 1,6 skurczowego i 1,3 mmhg rozkurczowego, natomiast redukcja masy ciała o 10 kg powodowała obniżenie skurczowego ciśnienia tętniczego o 5 %, a rozkurczowego o 4 %. Zmniejszenie masy ciała wpływa ponadto korzystnie na profil lipidowy. Zmniejsza stężenie lipoprotein o bardzo niskiej gęstości (VLDL), cholesterolu całkowitego, lipoprotein o niskiej gęstości (LDL) i poziomu trójglicerydów. W początkowym okresie redukcji masy ciała obniża również stężenie lipoprotein o wysokiej gęstości (HDL), której zwykle poziom wraz z trwaniem kuracji odchudzającej wzrasta. Redukcja masy ciała o 1 kg przyczynia się do obniżenia poziomu cholesterolu całkowitego i LDL o 1 %, a trójglicerydów o 2 3 % i wzrostu HDL o 1 2 %. Udowodniono, że redukcja masy ciała u osób otyłych o 10 kg zmniejsza średnio stężenie cholesterolu całkowitego o 10 %, LDL o 7 %, trójglicerydów o 19 %. Redukcja masy ciała przyczynia się również do obniżenia glikemii. U pacjentów z rozpoznaną cukrzycą typu 2 redukcja masy ciała o 5 % znacznie ułatwia kontrolę cukrzycy, a o % wymaga korekty leczenia farmakologicznego. Udowodniono, że redukcja masy cała o 1 kg powoduje spadek glikemii o 4 mg%. Udowodniono w badaniu The Diabetes Prevention Program Research Group - DPP, że obniżenie masy ciała o 3 4 kg i regularny wysiłek fizyczny zmniejsza prawdopodobieństwo zachorowania na cukrzycę typu 2 o 58 %, a u osób z otyłością brzuszną o 78%. Potwierdzono to również w badaniach Finnish Diabetes Prevention Study FDPS i Da Quing. Badanie American Cancer Society s Prevention Study wykazało, że umiarkowana redukcja masy ciała u chorych z cukrzycą typu 2 zmniejsza śmiertelność o 25%. W badaniu Framingham stwierdzono, że obniżenie masy ciała o 10 % powoduje zmniejszenie ryzyka rozwoju choroby niedokrwiennej serca o 20 %.Redukcja masy ciała o 5 10 % sprzyja cofaniu się dolegliwości somatycznych związanych z otyłością - bólów stawów kolanowych i biodrowych, uczucia ciężkości nóg, nadmiernego pocenia, chrapania, zaburzenia miesiączkowania. Jakie są możliwości leczenia otyłości? Leczenie otyłości jest procesem złożonym i powinno obejmować:

9 - leczenie dietetyczne, - zwiększenie aktywności fizycznej, - farmakoterapię, - leczenie chirurgiczne. Leczeniem nadmiernej masy ciała powinien zajmować się zespół interdyscyplinarny, w skład którego powinni wchodzić: - lekarz, - dietetyk, - fizjoterapeuta lub instruktor wychowania fizycznego, - psycholog. Podczas każdej wizyty w podstawowej opiece zdrowotnej, każdy lekarz powinien udzielić pacjentowi z nadmierną masą ciała kompleksowej porady wg. reguły 5 A (JAMA 2003) - Asses ocena ryzyka, - Ask gotowość do odchudzania, - Advise program odchudzania, - Assist pomoc w zmianie zachowań, - Arrange harmonogram kontroli. Równie ważne jest zlecenie pacjentowi prowadzenia dzienniczka żywieniowego, celem obiektywnej oceny jego nawyków żywieniowych, spożywanych kalorii. Każdy pacjent z otyłością powinien mieć założoną książeczkę leczenia otyłości, w której zaplanowany będzie harmonogram wizyt kontrolnych, postępy w leczeniu- masa ciała, BMI, obwód talii, zalecona kaloryczność diety i systematyczna aktywność fizyczna oraz przyjmowane leki, choroby współistniejące i badania laboratoryjne. Pacjent musi czuć, że tak samo jak jemu zależy nam na jego sukcesie. Jak powinno przebiegać prawidłowe leczenie otyłości. Jaki powinien być realny cel leczenia otyłości? Jak szybko? i ile? Leczenie dietetyczne powinno uwzględniać w odpowiednich ilościach wszystkie niezbędne składniki odżywcze tj. białka, węglowodany, tłuszcze, składniki mineralne oraz witaminy. Zarówno ilość spożywanego pokarmu jak i jakość powinna ulec modyfikacji. W ogólnych zaleceniach preferuje się zmniejszenie energetyczne przyjmowanych posiłków, ze zwiększeniem częstotliwości do 4 5 na dobę, spożywanych co 3 godziny, z jednoczesnym zmniejszeniem ilości spożywanego pokarmu i ograniczeniem spożywania w godzinach wieczornych, tz. na co najmniej 3 godziny przed spoczynkiem nocnym. Dieta powinna uwzględniać zwyczaje żywieniowe pacjenta, być łatwa w przygotowaniu. Spożywanie jednorazowo dużej ilości pokarmu zwiększa wydzielanie insuliny nasilając lipogenezę, nadmierną syntezę trójglicerydów w komórkach tłuszczowych i lipoprotein w wątrobie. Dobowe zapotrzebowanie na energię zależy od spoczynkowej przemiany materii, termogenezy, aktywności fizycznej, wieku oraz płci. Wiadomo jest, że otyłość rozwija się gdy spożycie energii w określonym przedziale czasu jest większe niż wydatek energetyczny, co prowadzi do dodatniego bilansu energetycznego, dlatego tak ważne jest ograniczenie podaży energii w stosunku do zapotrzebowania deficyt kaloryczny. Deficyt kaloryczny, tz. zmniejszenie ilości spożywanych kilokalorii o kcal/ dobę to najważniejsza podstawa leczenia dietetycznego.

10 Obecnie zaleca się utratę masy ciała o 5-10 % w ciągu 6 miesięcy, na poziomie 0,5 1 kg/ tydzień, co oznacza, że należy spożywać około kcal mniej od zapotrzebowania dobowego organizmu. W celu utraty masy ciała rzędu 0,5 1 kg / tydzień rekomenduje się obecnie dla kobiet dietą o kaloryczności kcal/ dobę i dla mężczyzn kcal/ dobę. Jakie powinny być zalecenia dotyczące zawartości energii i składników odżywczych w leczeniu dietetycznym otyłości? - energia deficyt kcal - białko około % - węglowodany % - tłuszcz ogółem poniżej 30 % - kwasy tłuszczowe nasycone <7% - kwasy tłuszczowe wielonienasycone Ω 6 około 8 % - kwasy tłuszczowe wielonienasycone Ω 3 około 2 % - cholesterol < 300 mg - sól kuchenna 2 g Na lub 5 g NaCl - wapń mg - błonnik g Jakie elementy powinien zawierać modelowy program leczenia otyłości? Podstawą leczenia otyłości jest odpowiednio dobrana, zbilansowana dieta o zmniejszonej kaloryczności, modyfikacja zachowań żywieniowych oraz zwiększenie aktywności fizycznej. W sytuacjach szczególnych stosuje się farmakoterapię, psychoterapię i leczenie chirurgiczne. Jaką dietę wybrać? Nie ma diety idealnej dla wszystkich. Podstawową zasadą leczenia dietetycznego jest ujemny bilans energetyczny uzyskany poprzez zmniejszenie gęstości energetycznej diety (kalorie w produkcie dzielone przez jego masę) i ograniczenie wielkości spożywanych potraw. Leczenie dietetyczne powinno uwzględniać w odpowiednich ilościach wszystkie niezbędne składniki odżywcze tj. białka, węglowodany, tłuszcze, składniki mineralne oraz witaminy. Zarówno ilość spożywanego pokarmu jak i jakość powinna ulec modyfikacji. W ogólnych zaleceniach preferuje się zmniejszenie energetyczne przyjmowanych posiłków, ze zwiększeniem częstotliwości do 4 5 na dobę, spożywanych co 3 godziny, z jednoczesnym zmniejszeniem ilości spożywanego pokarmu i ograniczeniem spożywania w godzinach wieczornych, tz. na co najmniej 3 godziny przed spoczynkiem nocnym. Dieta powinna uwzględniać zwyczaje żywieniowe pacjenta, być łatwa w przygotowaniu. Dieta powinna być opracowana indywidualnie, a deficyt kalorii wyliczony w odniesieniu do płci, wieku, aktywności zawodowej i stopnia otyłości. Dla realizacji redukcji masy ciała zaleca się spożywanie o kcal na dobę mniej w stosunku do zapotrzebowania organizmu. Dlatego najczęściej stosuje się diety zawierające kcal dla kobiet i kcal dla mężczyzn, z uwzględnieniem wszystkich niezbędnych dla organizmu składników. Dlaczego ważne jest spożywanie ryb morskich? Zawarte w rybach kwasy tłuszczowe wielonienasycone OMEGA-3 korzystnie wpływają na gospodarkę lipidową. Zmniejszają stężenie trójglicerydów oraz zwiększają stężenie dobrego

11 cholesterolu HDL w surowicy krwi, obniżają ciśnienie tętnicze oraz częstość rytmu serca. Spożywanie systematyczne ryb zmniejsza ryzyko zgonu z powodu choroby niedokrwiennej serca o 11 %, a udaru mózgu o 13%. Ryby należy spożywać 2, 3 razy w tygodniu. Jakie tłuszcze są jeszcze zalecane, a jakich należy się wystrzegać? Wysokowartościowymi tłuszczami są również jednonienasycone kwasy tłuszczowe zawarte w oliwie z oliwek i oleju rzepakowym, które obniżają stężenie cholesterolu LDL. Nie zaleca się natomiast spożywania nasyconych kwasów tłuszczowych (mięso, smalec, twarde margaryny, olej palmowy) i kwasów tłuszczowych trans - (tłuszcze smażalnicze, wyroby cukiernicze, fast-foody). Dlaczego należy spożywać warzywa i owoce? Systematyczne spożywanie warzyw i owoców stanowi ważne źródło witamin, flawonidów, minerałów i przede wszystkim błonnika pokarmowego. Każda dodatkowa porcja warzyw i owoców w diecie zmniejsza wystąpienie ryzyka incydentów sercowo-naczyniowych o 4%, a udarów mózgu o 5%. Warzywa i owoce należy spożywać 2, 3 razy dziennie. Dlaczego należy spożywać błonnik pokarmowy? I gdzie go szukać? Błonnik występuje głównie w roślinach strączkowych, produktach zbożowych wieloziarnistych oraz warzywach i owocach. Sprzyja uczuciu sytości poprzez dłuższe żucie, większe wypełnienie żołądka i uwalnianie większych ilości cholecystokiiny. Cechuje się ponadto mniejszą gęstością energetyczną i mniejszym ładunkiem glikemicznym, co w połączeniu ze zwiększona ilością spożywanej wody prowadzi do szybszego uczucia sytości. Spożywanie produktów pełnoziarnistych co najmniej 3 razy na dobę zmniejsza ryzyko sercowo-naczyniowe o około 25 %. Dlaczego należy ograniczyć spożywanie soli kuchennej? Zmniejszenie zawartości sodu (składnik soli kuchennej) w diecie zmniejsza wartości ciśnienia tętniczego. Należy zwrócić uwagę na zawartość soli w diecie, zwłaszcza u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym, czy niewydolnością serca. Zawartość sodu w diecie nie powinna przekroczyć 2 g, lub 5 6 g chlorku sodowego, dlatego należy zakazać dosalania potraw, ograniczenia spożywania produktów konserwowych i półproduktów zawierających w składzie duże ilości soli. Dlaczego należy ograniczyć spożywanie alkoholu? Alkohol jest bogatym źródłem energii, nie zawiera natomiast żadnych potrzebnych składników odżywczych i sprzyja rozwojowi hipertrójglicerydemii. Zaleca się ograniczenie spożywania do 30 ml etanolu u mężczyzn i 15 ml u kobiet na dobę. Spożywanie alkoholu prowadzi do zwyrodnienia włókien mięśnia sercowego, otłuszczenia i powiększenia serca, powodując w konsekwencji jego niewydolność, może również przyczyniać się do zaburzeń rytmu serca oraz rozwoju nadciśnienia tętniczego czy udaru mózgu. Dlaczego palenie tytoniu szkodzi? Palenie tytoniu, zarówno czynne jak i bierne przyspiesza w sposób istotny rozwój miażdżycy, chorób serca, jak również zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia raka płuc, krtani, gardła, języka, żołądka, POCHP i astmy oskrzelowej. Każdy papieros wywołuje wzrost ciśnienia tętniczego i przyspieszenie akcji serca, powoduje skurcz naczyń wieńcowych, co z koli może prowadzić do zawału mięśnia sercowego.

12 Jakie diety są niepolecane? W czasopismach kolorowych coraz więcej pojawia się tzw. diet cud, które obiecują szybką redukcję masy ciała, bez wysiłku i gwarantują trwały efekt, a w konsekwencji prowadzą do niedoborów pokarmowych, zaburzeń w gospodarce wodno-elektrolitowej i szybkiego efektu jo-jo. Diety nie zalecane: - monoskładnikowe np. kapuściana, mleczna powodują niedobory wielu składników pokarmowych, - tłuszczowa tzw. optymalna Kwaśniewskiego zawierająca znaczącą ilośc tłuszczów zwierzęcych, powoduje wzrost cholesterolu całkowitego, LDL oraz trójglicerydów, żelaza i retinolu, niedobór natomiast witaminy C, potasu, magnezu oraz wapnia, - dieta klinki Mayo charakteryzująca się ograniczeniem spożywania produktów zbożowych i owoców, - dieta zakazująca łaczenia produktów białkowych z węglowodanowymi - Diamondów, Haya, - dieta Montignaca, oparta na liczeniu indeksu glikemicznego, - dieta Kopenhaska, zawierająca duże ilości mięsa, jajek, czarnej kawy, - głodówki, doprowadzają do gromadzenia się ciał ketonowych oraz obniżenia podstawowej przemiany materii, co prowadzi do szybkiego efektu jo-jo i niedoborów składników odżywczych, - dieta Cambridge, Slim Fast diety zaliczane do bardzo ubogonergetycznych (ok. 500 kcal/ dobę), obniżają podstawową przemianę materii prowadząc do szybkiego efektu jo-jo PAMIĘTAJ DIETA CUD NIE WYSTĘPUJE! Najważniejsze błędy dietetyczne u otyłych pacjentów: - nieregularność posiłków, - brak śniadania i spożywanie głównego posiłku wieczorem, -dojadanie między posiłkami, - zbyt szybkie jedzenie, - dokładanie w trakcie posiłku - jedzenie w chwili stresu, - słodycze, wyjadanie resztek, wysokokaloryczne napoje,słone przekąski, fast-foody, -brak odwagi odmawiania poczęstunku w trakcie spotkań towarzyskich -robienie zakupów w czasie głodu. Pamiętaj, podstawą każdego leczenia dietetycznego i profilaktyki chorób układu sercowonaczyniowego jest systematyczny wysiłek fizyczny. Ruch może zastąpić każde lekarstwo, ale żadne lekarstwo nie zastąpi ruchu Według zaleceń ćwiczenia fizyczne powinny byc wykonywane minimum 3 razy w tygodniu najlepiej codziennie po minut. Szczególnie zalecane są ćwiczenia dynamiczne, aerobowe (marsz, bieg, rower, basen, Nordic Walking). Każda sesja ćwiczęń powinna być poprzedzona rozgrzewką ćwiczenia rozciągające (10 15 min.), a zakończona ćwiczeniami wyciszającymi (10-15 min.). Aktywność fizyczna wpływa na: - zwiększenie wydatku energetycznego i szybszą redukcję masy ciała, - zmniejszenie ilości tkanki tłuszczowej,

13 - wzmocnienie układu mięśniowo-kostno-stawowego, - zmniejszenie zaburzeń metabolicznych, obniżenie ciśnienia tętniczego, zmniejszenie insulinooporności, poprawa profili węglowodanowego i lipidowego, - zwiększenie wydolności fizycznej, - poprawa nastroju. Zalecana aktywność ruchowa w prewencji pierwotnej chorób układu sercowo-naczyniowego: Aktywność ruchowa American College of Sports Medicine (ACSM) 1998 Częstotliwość / tydzień Intensywność 55/ % maks. tętna lub 40/ % VO2 max American Heart Association (AHA) i American College of Cardiology % maks. tętna lub % VO2 max Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne (ESC) % maks. tętna odpowiedniego dla wieku Czas trwania minut minut minut Rodzaj treningu wytrzymałościowy wytrzymałościowy wytrzymałościowy Trening oporowy uzupeł. 2 3 x w tyg. uzupeł. 2 3 x w tyg. Według wytycznych American College of Sports Medicine z 2007 roku każdy powinien podejmować umiarkowaną aktywność fizyczną minimum 5 razy w tygodniu przez około 30 minut lub o dużej intensywności 3 razy w tygodniu przez 20 minut. Bardzo dobrą metoda oceny intensywności wysiłku fizycznego jest stosowanie krokomierzy. Prawidłowo powinno wykonywać się nie mniej niż kroków dziennie. Osoby o tzw. siedzącym trybie zycia wykonuja ich średnio Wydatek energetyczny danej sesji ćwiczeń powinien wynosić około kcal/trening. dr n. med. Paweł Rajewski

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego ETAP I (wypełni pielęgniarka) Imię i nazwisko:... Adres:... PESEL Wzrost:...cm Wykształcenie:... Masa ciała:...kg Zawód wykonywany:... Obwód talii:...cm

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego.

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Konferencja otwierająca realizację projektu. Wieruszów, 28.04.2015 DLACZEGO PROFILAKTYKA?

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

OTYŁOŚĆ istotny problem zdrowotny

OTYŁOŚĆ istotny problem zdrowotny OTYŁOŚĆ istotny problem zdrowotny Barbara Zahorska-Markiewicz Prezes Polskiego Towarzystwa Badań nad Otyłością OTYŁOŚĆ Co to jest? Konsekwencje dla zdrowia Epidemiologia Przyczyny epidemii Koszty Strategia

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia chorób serca i naczyń

Epidemiologia chorób serca i naczyń Warszawa, 8.10.2007 Epidemiologia chorób serca i naczyń Codziennie w Polsce, na choroby układu sercowo-naczyniowego umiera średnio 476 osób. Co prawda w latach 90. udało się zahamować bardzo duży wzrost

Bardziej szczegółowo

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe.

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe. Świadomość naszego zdrowia to oprócz odczuwania dolegliwości, wiedza na temat podstawowych parametrów pozwalających ocenić, czy nasz organizm funkcjonuje prawidłowo. Zapoznaj się z nimi i regularnie kontroluj

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie 3 Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie Samokontrolne, przesiewowe rozpoznanie ryzyka stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy utajonej mogą wykonać pacjenci w swoich rodzinach. W praktyce

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości Spis treści Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości Rozdział 1. Wprowadzenie: problematyka otyłości w ujęciu historycznym i współczesnym..................................... 15 Problematyka

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06. Wymienniki dietetyczne w cukrzycy Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.2012 Zalecenia szczegółowe - węglowodany: 40 50% wartości energetycznej

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Wacław Karakuła Katedra i Klinika Chirurgii Naczyń i Angiologii U.M. w Lublinie Kierownik Kliniki prof. Tomasz Zubilewicz Lublin, 27.02.2016 Zespół

Bardziej szczegółowo

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA

MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA MAGDALENA KRZYSZKA studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTET SZCZECIŃSKI ZDROWY STYL ŻYCIA Na czym polega zdrowy styl życia? ZDROWY STYL ŻYCIA Prawidłowe odżywianie Aktywność

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚWIADCZEŃ I ZASAD ICH UDZIELANIA ORAZ WYMAGANIA WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW W PROGRAMIE PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA 1. OPIS ŚWIADCZEŃ 1) objęcie przez świadczeniodawcę Programem świadczeniobiorców,

Bardziej szczegółowo

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r.

RACJONALNE ŻYWIENIE. Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów. 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Zespół Szkół Rolnicze Centrum Mokrzeszów 2007 r. RACJONALNE ŻYWIENIE Polega na systematycznym dostarczaniu do organizmu wszystkich niezbędnych składników odżywczych w ilościach i proporcjach

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia.

ŻYWIENIE CZŁOWIEKA. Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. ŻYWIENIE CZŁOWIEKA Racjonalne żywienie jest jednym z podstawowych warunków prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego i dobrego zdrowia. Prawidłowe żywienie należy do najważniejszych czynników środowiskowych,

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009

Komentarz dietetyk 321[11]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 16 Strona 2 z 16 Strona 3 z 16 Strona 4 z 16 Strona 5 z 16 Strona 6 z 16 Strona 7 z 16 Strona 8 z 16 W pracach egzaminacyjnych oceniane były następujące elementy: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej.

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47 Spis treści Przedmowa... 9 1. Ustalanie zapotrzebowania energetycznego w róŝnych stanach chorobowych (Danuta Gajewska)... 11 Wiadomości ogólne... 11 Całkowita przemiana materii... 12 Wprowadzenie... 12

Bardziej szczegółowo

Komentarz Dietetyk 322[20] Czerwiec 2012. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH. w zawodzie: Dietetyk 322[20]

Komentarz Dietetyk 322[20] Czerwiec 2012. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH. w zawodzie: Dietetyk 322[20] Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH w zawodzie: Dietetyk 322[20] ETAP PRAKTYCZNY SESJA LETNIA 2012 Łomża, lipiec 2012 r. Strona 1 z 35 1. Treść zadania z załącznikami:

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM (Instytutu Żywności i Żywienia 2009) 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI

ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI ZASADY ZDROWEGO Z YWIENIA DZIECI 1. Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2. Bądź codziennie aktywny fizycznie - ruch korzystnie wpływa na sprawność i prawidłową sylwetkę.

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

a problemy z masą ciała

a problemy z masą ciała POLACY a problemy z masą ciała POLACY a problemy z masą ciała Badanie NATPOL PLUS (2002): reprezentatywna grupa dorosłych Polek: wiek 18-94 lata Skutki otyłości choroby układu sercowo-naczyniowego cukrzyca

Bardziej szczegółowo

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ

STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ K.OLESZCZYK J.RYBICKI A.ZIELINSKA-MEUS I.MATYSIAKIEWICZ A.KUŚMIERCZYK-PIELOK K.BUGAJSKA-SYSIAK E.GROCHULSKA STANDARDOWE PROCEDURY OPERACYJNE W REHABILITACJI KARDIOLOGICZNEJ XVI Konferencja Jakość w Opiece

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM 1.Jedz codziennie różne produkty z każdej grupy uwzględnionej w piramidzie. 2.Bądź codziennie aktywny fizycznie ruch korzystnie wpływa na sprawność

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2

PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2 Załącznik Nr 1 do Umowy Nr z dnia PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2 Łódź, listopad 2009 rok Podstawa prawna: Art. 55 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 roku o zakładach

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki chorób układu krążenia (ChUK)

Program profilaktyki chorób układu krążenia (ChUK) Program profilaktyki chorób układu krążenia (ChUK) Program skierowany jest do osób obciążonych czynnikami ryzyka,znajdujących się na liście lekarza POZ w grupie wiekowej najbardziej zagrożonej chorobami

Bardziej szczegółowo

AKTYWNOŚĆ RUCHOWA W PIERWOTNEJ PREWENCJI CHOROBY NIEDOKRWIENNEJ SERCA II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK. Wstęp

AKTYWNOŚĆ RUCHOWA W PIERWOTNEJ PREWENCJI CHOROBY NIEDOKRWIENNEJ SERCA II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK. Wstęp AKTYWNOŚĆ RUCHOWA W PIERWOTNEJ PREWENCJI CHOROBY NIEDOKRWIENNEJ SERCA II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Wstęp Systematyczna aktywność ruchowa zmniejsza umieralność z powodu chorób sercowonaczyniowych

Bardziej szczegółowo

Wyzwanie na Odchudzanie

Wyzwanie na Odchudzanie Wyzwanie na Odchudzanie Gratulacje! Dzisiejszy temat: DLACZEGO DIETY NIE DZIAŁAJĄ Statystyki otyłości i chorób w Polsce: 61,6% mężczyzn ma nadwagę lub otyłość. 50,3% kobiet ma nadwagę lub otyłość. Na przestrzeni

Bardziej szczegółowo

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Novo Nordisk w Polsce

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Novo Nordisk w Polsce Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla chorych z cukrzycą proponowanych przez firmę Novo Nordisk w Polsce Przegląd Naukowo-Metodyczny. Edukacja dla Bezpieczeństwa nr 2, 48-53 2009

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Zdrowe żywienie w cukrzycy Dieta dla osób dieta 1200 kcal chorujących na dieta 1500 kcal cukrzycę typu 2* dieta 1800 kcal *bez mikroalbuminurii Zaproponowana

Bardziej szczegółowo

Brak dolegliwości świadczy o tym, że ciśnienie krwi na pewno jest w normie.

Brak dolegliwości świadczy o tym, że ciśnienie krwi na pewno jest w normie. Codziennie miliony serc na całym świecie pompują krew zbyt mocno, narażając tętnice na groźne uszkodzenia. To zjawisko, nazywane nadciśnieniem tętniczym, jest najczęściej występującą chorobą układu krążenia.

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Światowej Organizacji Gastroenterologicznej dotyczące otyłości, 2011 World Gastroenterology Organization Global Guidelines: Obesity 2011

Wytyczne Światowej Organizacji Gastroenterologicznej dotyczące otyłości, 2011 World Gastroenterology Organization Global Guidelines: Obesity 2011 Wytyczne Światowej Organizacji Gastroenterologicznej dotyczące otyłości, 2011 World Gastroenterology Organization Global Guidelines: Obesity 2011 Lisbeth Mathus-Vliegen, James Toouli, Michael Fried, Aamir

Bardziej szczegółowo

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE

ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE ZDROWO AKTYWNI SZKOŁA PODSTAWOWA NR 8 W TARNOWIE PIRAMIDY EGIPSKIE Piramidy to budowle, które przetrwały tysiące lat. Najbardziej trwała była ich podstawa, czyli część zbudowana na ziemi. PIRAMIDA ZDROWEGO

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

CUKRZYCA TYPU 2 MOŻLIWOŚCI JEJ ZAPOBIEGANIA

CUKRZYCA TYPU 2 MOŻLIWOŚCI JEJ ZAPOBIEGANIA Zbigniew Szybiński 30-126 Kraków ul. Stańczyka 16/76 e-mail :szybin@cm-uj.krakow.pl CUKRZYCA TYPU 2 MOŻLIWOŚCI JEJ ZAPOBIEGANIA Cukrzyca typu 2 i towarzyszące jej miażdżyca i nadciśnienie często określane

Bardziej szczegółowo

1) Program prewencji otyłości, cukrzycy typu 2, nadciśnienia i miażdżycy. 1. Opis problemu zdrowotnego

1) Program prewencji otyłości, cukrzycy typu 2, nadciśnienia i miażdżycy. 1. Opis problemu zdrowotnego 1) Program prewencji otyłości, cukrzycy typu 2, nadciśnienia i miażdżycy. 1. Opis problemu zdrowotnego Cukrzyca jest to schorzenie metaboliczne o różnorodnej etiologii, charakteryzujące się przewlekłą

Bardziej szczegółowo

Odżywianie osób starszych (konspekt)

Odżywianie osób starszych (konspekt) Prof. dr hab. med. Tomasz Kostka Odżywianie osób starszych (konspekt) GŁÓWNE CZYNNIKI RYZYKA CHOROBY WIEŃCOWEJ (CHD) wg. Framingham Heart Study (Circulation, 1999, 100: 1481-1492) Palenie papierosów Nadciśnienie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 7

Spis treści. Wstęp... 7 LUCYNA NAROJEK C iągłość i zmiana w postępowaniu dietetycznym w wybranych schorzeniach Wydawnictwo SGGW Spis treści Wstęp... 7 1. Dieta w cukrzycy... 9 Era przedinsulinowa... 9 Ograniczenie węglowodanów

Bardziej szczegółowo

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska Powszechne mity dotyczące diety 1 Zofia Kwiatkowska Struktura prezentacji O Historia O Czym jest dieta? O Czym jest żywienie? O Zasady zdrowego żywienia O Najczęstsze mity dotyczące diety O Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW

ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW ZDROWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PORADNIK DLA RODZICÓW I UCZNIÓW SPIS TREŚCI 1. Zasady zdrowego żywienia 2. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 3. Zapotrzebowanie energetyczne nastolatków 4. Zalecenia

Bardziej szczegółowo

stosowaniem używek, takich jak palenie papierosów i spożywanie alkoholu

stosowaniem używek, takich jak palenie papierosów i spożywanie alkoholu www.lipidogram.pl Szanowny Panie / Szanowna Pani Przeprowadzone badanie profilaktyczne Lipidogram2006 wykazało, że może znajdować się Pan / Pani w grupie osób o podwyższonym ryzyku wystąpienia chorób układu

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Usług Pedagogicznych i Socjalnych Związek Nauczycielstwa Polskiego- Filia Gdańsk. Robert Niedźwiedź. Gdańsk 2012/2013 rok

Ośrodek Usług Pedagogicznych i Socjalnych Związek Nauczycielstwa Polskiego- Filia Gdańsk. Robert Niedźwiedź. Gdańsk 2012/2013 rok Ośrodek Usług Pedagogicznych i Socjalnych Związek Nauczycielstwa Polskiego- Filia Gdańsk Robert Niedźwiedź Gdańsk 2012/2013 rok Nadwaga i otyłość z roku na rok w coraz większym stopniu dotykają dzieci

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Dlaczego walczymy z rakiem? Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce zaraz po zawałach i wylewach. Liczba zachorowao na nowotwory złośliwe w Polsce to ponad 140,5 tys.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I. Istota choroby... 23. Do Czytelników Pacjentów i Innych Użytkowników Poradnika... 17

Spis treści. Część I. Istota choroby... 23. Do Czytelników Pacjentów i Innych Użytkowników Poradnika... 17 Spis treści Do Czytelników Pacjentów i Innych Użytkowników Poradnika... 17 Część I Istota choroby... 23 Spotkanie 1. Przemiana materii i rola insuliny w jej regulacji... 25 Składniki organizmu i pożywienia...

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

Narodowy Test Zdrowia Polaków

Narodowy Test Zdrowia Polaków Raport z realizacji projektu specjalnego MedOnet.pl: Narodowy Test Zdrowia Polaków Autorzy: Bartosz Symonides 1 Jerzy Tyszkiewicz 1 Edyta Figurny-Puchalska 2 Zbigniew Gaciong 1 1 Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE SZKOLNYM Opracowała: Iwona Konowalska Prawidłowe żywienie powinno stanowić bardzo istotny element promocji zdrowia. Tworząc szkolne programy prozdrowotne należy koncentrować

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla osób chorych na cukrzycę proponowanych przez firmę Bayer w Polsce

Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla osób chorych na cukrzycę proponowanych przez firmę Bayer w Polsce Alicja Nowicka, Marcin Skrok, Piotr Jurkowski Ocena diet dla osób chorych na cukrzycę proponowanych przez firmę Bayer w Polsce Przegląd Naukowo-Metodyczny. Edukacja dla Bezpieczeństwa nr 2, 40-47 2009

Bardziej szczegółowo

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę!

Prezentacja materiałów przygotowanych. programu edukacyjnego Trzymaj formę! Prezentacja materiałów przygotowanych do realizacji V edycji programu edukacyjnego Trzymaj formę! KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA REALIZACJĘ IV EDYCJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! ZAKOPANE, 6 8 PAŹDZIERNIKA

Bardziej szczegółowo

Trening zdrowotny seniorów

Trening zdrowotny seniorów Dr hab. Elżbieta Biernat Trening zdrowotny seniorów Choroby układu krążenia (schorzenia dotyczące narządów i tkanek wchodzących w skład układu krążenia, a w szczególności serca, tętnic i żył). W Polsce

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Aktywność fizyczna na receptę. Anna Plucik Mrożek Małgorzata Perl

Aktywność fizyczna na receptę. Anna Plucik Mrożek Małgorzata Perl Aktywność fizyczna na receptę Anna Plucik Mrożek Małgorzata Perl Cel prezentacji Podzielenie się zdobytą wiedzą i doświadczeniem Przedstawienie programów treningowych dla poszczególnych grup docelowych

Bardziej szczegółowo

Opracowano na podstawie zaleceń Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie

Opracowano na podstawie zaleceń Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie Opracowano na podstawie zaleceń Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY W WIEKU SZKOLNYM opracowane przez Instytut Żywności i Żywienia w Warszawie 1. Jedz

Bardziej szczegółowo

Cholesterol. Co powinieneś wiedzieć. Dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl

Cholesterol. Co powinieneś wiedzieć. Dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl Cholesterol Co powinieneś wiedzieć Dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl Wstęp Cholesterol jest substancją, której organizm potrzebuje do produkcji hormonów, witaminy D oraz przemian tłuszczów w organizmie.

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiałpomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: TECHNIK ŻYWIENIA I USŁUG GASTRONOMICZNYCH przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej

Bardziej szczegółowo

CHOLESTEROL NA CENZUROWANYM

CHOLESTEROL NA CENZUROWANYM CHOLESTEROL NA CENZUROWANYM Wszyscy doskonale wiemy, że utrzymanie prawidłowej i pełnowartościowej diety u osób przewlekle dializowanych i po przeszczepie nerki jest rzeczą bardzo ważną, ale również niezmiernie

Bardziej szczegółowo

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY 10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY FAKT 1. Około 347 mln ludzi na świecie choruje na cukrzycę. Istnieje rosnąca globalna epidemia cukrzycy, u której podłoża leży szybki przyrost przypadków nadwagi i otyłości

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ w rodzaju: programy profilaktyczne i promocja zdrowia

Bardziej szczegółowo

Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania.

Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania. Podstawy diety i wspomagania w sporcie - przedmiotowe zasady oceniania. W czasie zajęć ocenie podlegają wyłącznie zaangażowanie i aktywność ucznia na zajęciach. Planowane są w semestrze: - 3 oceny z zadań

Bardziej szczegółowo

Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności.

Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności. Zdrowy tryb życia Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności. Wyróżnia się: Zdrowie fizyczne prawidłowe funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

Dietoterapia. Dariusz WŁODAREK Ewa LANGE Lucyna KOZŁOWSKA Dominika GŁĄBSKA PZWL

Dietoterapia. Dariusz WŁODAREK Ewa LANGE Lucyna KOZŁOWSKA Dominika GŁĄBSKA PZWL Dietoterapia Dariusz WŁODAREK Ewa LANGE Lucyna KOZŁOWSKA Dominika GŁĄBSKA PZWL Dietoterapia dr hab. inż., lek. med. DanUSZ WŁODAREK dr. hab. inż. Ew a LANGE dr. hab. inż. Lucyna KOZŁOWSKA dr inż. Dominika

Bardziej szczegółowo

Ilość posiłków w ciągu dnia: Odstępy między posiłkami:

Ilość posiłków w ciągu dnia: Odstępy między posiłkami: Co znaczy ZDROWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Ilość posiłków w ciągu dnia: 4-5 Odstępy między posiłkami: regularne, co 3,5-4h ŚNIADANIE : max.2h od momentu wstania KOLACJA : min.3h przed snem Co znaczy ZDROWO SIĘ ODŻYWIAĆ?

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

Śniadanie jeść czy nie jeść? To nie jest trudne pytanie.

Śniadanie jeść czy nie jeść? To nie jest trudne pytanie. Katedra Żywienia Człowieka Uniwersytet Warmińsko-Mazurski Komitet Nauki o Żywieniu Człowieka Wydział V Nauk Medycznych Polska Akademia Nauk Polskie Towarzystwo Nauk Żywieniowych Śniadanie jeść czy nie

Bardziej szczegółowo

Zalecenia dietetyczne dla pacjenta z cukrzycą

Zalecenia dietetyczne dla pacjenta z cukrzycą Dietetyka lekwpolsce.pl Zalecenia dietetyczne dla pacjenta z cukrzycą według Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD) 2014 Polish Diabetology Association s 2014 nutrition recommendations for patients

Bardziej szczegółowo

AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA A AKTYWNOŚĆ SEKSUALNA. Jadwiga Wolszakiewicz. Regularna aktywność fizyczna korzystnie wpływa na funkcje seksualne między innymi

AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA A AKTYWNOŚĆ SEKSUALNA. Jadwiga Wolszakiewicz. Regularna aktywność fizyczna korzystnie wpływa na funkcje seksualne między innymi AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA A AKTYWNOŚĆ SEKSUALNA Jadwiga Wolszakiewicz Klinika Rehabilitacji Kardiologicznej i Elektrokardiologii Nieinwazyjnej Instytut Kardiologii w Warszawie Zdrowie seksualne jest odzwierciedleniem

Bardziej szczegółowo

PL 196487 B1. Grzelakowski Zdzisław,Bydgoszcz,PL 13.08.2001 BUP 17/01. Wojcieszko Jerzy, Kancelaria Patentowa PATENT-PARTNER 31.01.

PL 196487 B1. Grzelakowski Zdzisław,Bydgoszcz,PL 13.08.2001 BUP 17/01. Wojcieszko Jerzy, Kancelaria Patentowa PATENT-PARTNER 31.01. RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 196487 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 338270 (51) Int.Cl. G01N 33/02 (2006.01) A23L 1/307 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo