Ekstrakcja nadkrytyczna jako metoda pozyskiwania karotenoidów z czerwonej papryki

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ekstrakcja nadkrytyczna jako metoda pozyskiwania karotenoidów z czerwonej papryki"

Transkrypt

1 Ekstrakcja nadkrytyczna jako metoda pozyskiwania karotenoidów z czerwonej papryki Dorota KOSTRZEWA, Edward RÓJ Instytut Nawozów Sztucznych, Al. Tysiąclecia Państwa Polskiego 13A, Puławy STRESZCZENIE Celem pracy było przedstawienie wyników badań pozyskiwania karotenoidów z czerwonej papryki. Badania przeprowadzono na instalacji doświadczalnej w skali laboratoryjnej z użyciem nadkrytycznego ditlenku węgla oraz metodą Soxhleta. Ocenie poddano surowiec użyty do ekstrakcji oraz jakość otrzymanych ekstraktów z wykorzystaniem metody spektrofotometrycznej. Słowa kluczowe: papryka, ekstrakcja nadkrytyczna ditlenkiem węgla, ekstrakcja Soxhletem 1. Wstęp Czerwona papryka roczna (Capsicum annuum) należy do rodziny psiankowatych i jest bogatym źródłem węglowodanów, witamin: A i C, E, K, B1, B6, kwasu foliowego, potasu, naturalnych karotenoidów oraz tłuszczów [1, 2, 3]. Zawartość oleju w owocni papryki wynosi około 6 %, w mielonej papryce około %, natomiast ziarna papryki zawierają nawet %. Olej otrzymany z papryki zawiera niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (linolowy, -linolenowy), mononienasycone kwasy tłuszczowe (kwas oleinowy) oraz nasycone kwasy tłuszczowe (kwas stearynowy, palmitynowy, arachidowy, behenowy, mirystynowy), z czego największy udział mają nienasycone kwasy tłuszczowe [4]. Barwa owoców papryki zależy od obecności karotenoidów oraz flawonoidów, a głównymi karotenoidami odpowiedzialnymi w % za kolor czerwonej papryki są kapsantyna i kapsorubina. Ponadto w papryce występuje również zeaksantyna, luteina, kryptoksantyna, kapsoluteina, α- i β-karoten. Zawartość karotenoidów oraz witaminy C w surowcu zależy od rodzaju, fazy dojrzałości papryki i zwiększa się wraz z jej dojrzewaniem. Dlatego też czerwona papryka ma więcej przeciwutleniaczy i witamin niż inne odmiany. Ze względu na wysoką zawartość witaminy A, C i E papryka pozytywnie wpływa na stan skóry, paznokci czy włosów. Witamina B6 i kwas foliowy, zawarte w papryce, pomagają obniżyć poziom homocysteiny, co zmniejsza ryzyko udaru. Papryka jest także dobrym

2 źródłem błonnika pokarmowego, który wiąże cholesterol i pomaga wyeliminować jego nadmiar z organizmu. Wyjątkowo wysoka zawartość przeciwutleniaczy w papryce sprawia, że wzmacnia ona układ odpornościowy, zmniejsza ryzyko chorób sercowo-naczyniowych oraz bierze udział w profilaktyce raka. Karotenoidy charakteryzują się wysoką aktywnością wobec reaktywnych form tlenu, jak i wolnych rodników. W badaniach wykazano, że β-karoten w porównaniu z innymi antyoksydantami, witaminą C i E, wykazuje wyższą aktywność antyoksydacyjną wobec tlenu singletowego, powstającego w procesie fotosyntezy. Hamuje on fazę początkową, jak również etap propagacji peroksydacji lipoprotein. Równoczesne stosowanie β-karotenu oraz witamin C i E powoduje cofanie się miażdżycy [3]. Badania przeprowadzone przez Matsufuji ego wykazały, że kapsantyna, specyficzny dla czerwonej papryki barwnik karotenoidowy, była bardziej efektywnym antyoksydantem niż -karoten, a jej estry z kwasami nienasyconymi miały taką samą zdolność wychwytywania wolnych rodników, jak -karoten [5]. Badania nad karotenoidami potwierdzają, że likopen zawarty w czerwonej papryce zapobiega niektórym rodzajom nowotworów, m.in. prostaty, trzustki, pęcherza moczowego i szyjki macicy [1, 3, 6]. Potwierdzono również skuteczne działanie ochronne β-karotenu na skórę u pacjentów chorych na protoporfirię erytropoetyczną, którzy są nadwrażliwi na światło słoneczne. Choć współczynnik ochrony przeciwsłonecznej β-karotenu jest stosunkowo niski (SPF 2) to wykazuje on działanie zapobiegające oparzeniom skóry u osób zdrowych. Wiąże się to z jego właściwościami zmiatania wolnych rodników i reaktywnych form tlenu, powstających w wyniku ekspozycji skóry na promieniowanie UVA. Natomiast luteina i zeaksantyna zawarte w papryce, obecne również w wysokim stężeniu w plamce żółtej oka, są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania narządu wzroku. Stosowanie diety bogatej w te dwa karotenoidy może stanowić ochronę przed zaćmą i związanym z wiekiem zwyrodnieniem plamki żółtej, które prowadzi do utraty wzroku. Karotenoidy są szeroko wykorzystywane w przemyśle, szczególnie jako barwniki żywności i pasz oraz suplementy [7]. Preparaty z papryki stosowane są również do przedłużania trwałości produktów końcowych (mięsnych dań gotowych, zarówno chłodzonych, jak i mrożonych) [2]. Światowy rynek dodatków do żywności opiera się głownie na produkcji syntetycznych substancji dodatkowych, jednakże coraz większa świadomość konsumentów wymusza wzrost wykorzystania związków pochodzenia naturalnego [8, 9].

3 Nowoczesną metodą pozyskiwania cennych składników roślin jest ekstrakcja w warunkach nadkrytycznych, gdzie czynnikiem ekstrahującym jest skompresowany pod wysokim ciśnieniem ditlenek węgla. Proces ten przebiega w stosunkowo niskich temperaturach, bez dostępu powietrza, przez co aktywne składniki roślin nie ulegają degradacji termicznej oraz przemianom oksydacyjnym, a tym samym nie powoduje to obniżenia ich jakości zdrowotnej i organoleptycznej. Jest to bardzo ważne, szczególnie w odniesieniu do pozyskiwania nietrwałych składników, takich jak karotenoidy. W wyniku ekstrakcji nadkrytycznej uzyskuje się ekstrakty roślinne o najwyższym poziomie czystości, które są czyste mikrobiologicznie i zachowują naturalne składniki aktywne. Tajemnicą czystości wyciągów roślinnych uzyskiwanych metodą ekstrakcji w warunkach nadkrytycznych jest ostatni etap procesu, w którym następuje obniżenie ciśnienia i cały rozpuszczalnik zostaje oddzielony od ekstraktu. Ekstrakcja nadkrytyczna jest procesem znacznie bardziej zaawansowanym technologicznie od tradycyjnych procesów ekstrakcji, gdzie temperatura i utlenianie towarzyszące procesom otrzymywania są szkodliwe dla witamin, enzymów, substancji lotnych oraz wielu innych substancji aktywnych. Wadą konwencjonalnych metod otrzymywania ekstraktów, w których stosuje się rozpuszczalniki organiczne są ścieki, emisja lotnych związków organicznych oraz możliwość zanieczyszczenia ekstraktów roślinnych śladami rozpuszczalników, które w nich pozostają [10]. Ponadto ekstrakcja z użyciem rozpuszczalników organicznych jest mało selektywna ze względu na ekstrahowane składniki. 2. Część eksperymentalna 2.1. Materiały Ditlenek węgla (czystość 99,8%) użyty do procesu ekstrakcji nadkrytycznej papryki z firmy Linde Gaz Polska" Sp. z o.o.. Surowcem do badań była papryka mielona z firmy KAMIS Przyprawy S.A. o natężeniu barwy ok. 160 ASTA (American Spice Trade Association). Odczynniki do oznaczeń spektrofotometrycznych oraz do ekstrakcji Soxhletem: aceton czda z firmy POCH S.A. Polska Aparatura i metodyka badań ekstrakcji Do badania procesu ekstrakcji nadkrytycznej papryki mielonej wykorzystano aparaturę firmy SITEC (SITEC-Sieber Engineering AG, Szwajcaria) znajdującą się w Instytucie Nawozów Sztucznych w Puławach. Instalacja jest wyposażoną w ekstraktor

4 o pojemności ok. 1 dm 3 i umożliwia prace pod ciśnieniem do 500 bar i w temperaturze do 200 o C. Próby ekstrakcji papryki z użyciem ditlenku węgla prowadzono w koszu, który umieszczano w ekstraktorze. Proces pozyskiwania karotenoidów z papryki przebiegał według schematu przedstawionego na rysunku 2. Załadunek surowca do ekstraktora Ekstrakcja papryki Redukcja ciśnienia od ciśnienia ekstrakcji do ciśnienia separacji Dekompresja ekstraktora Podgrzewanie mieszaniny CO 2 - ekstrakt Wyładunek pozostałości po ekstrakcji Separacja ekstraktu Skraplanie CO 2 Odbiór ekstraktu Sprężanie ciekłego CO 2 Podgrzewanie CO 2 Rys. 2. Schemat blokowy ekstrakcji nadkrytycznej papryki. Badania ekstrakcji nadkrytycznej czerwonej papryki mielonej prowadzono pod ciśnieniem bar i w temperaturze 60 C oraz przy stałym obciążeniu CO 2 (ok. 20 kg/h). Warunki separacji ekstraktów były jednakowe w każdym z przeprowadzonych doświadczeń. W trakcie procesu pobierano próbki ekstraktu z separatora w stałych odstępach czasu, a następnie ważono je w celu określenia wydajności ekstrakcji. Porównawczo do ekstrakcji nadkrytycznej przeprowadzono ekstrakcje papryki mielonej w aparacie Soxhleta. Jako rozpuszczalnika do ekstrakcji użyto acetonu (300 ml), który utrzymywano w stanie wrzenia. Po zakończonym procesie ekstrakcji rozpuszczalnik oddzielono w wyparce próżniowej firmy Büchi, a ekstrakt zważono i poddano analizie.

5 2.3. Metody oceny analitycznej karotenoidów otrzymanych z papryki Badania natężenia barwy próbek surowca, ekstraktów i pozostałości po ekstrakcji papryki (ogólna zawartość karotenoidów) oznaczano metodą spektrofotometryczną. Do badań wykorzystano dwuwiązkowy spektrofotometr UV-Vis typ JASCO V-650. Oznaczenia prowadzono zgodnie z przepisami zamieszczonymi w Official Methods of Analysis 14 th Edition 1984 Association of Official Analytical Chemists (AOAC). Przygotowanie próbki ekstraktu otrzymanego z papryki. Z homogenicznej próbki ekstraktu w zlewce wykonywano ok. 100 mg naważkę. Następnie do zlewki dawano aceton i umieszczano w płuczce ultradźwiękowej do rozpuszczenia próbki. Rozpuszczoną próbkę przenoszono ilościowo do kolby miarowej na 100 ml i uzupełniano acetonem do kreski. Kolbę z próbką krótko wytrząsano na wytrząsarce i pozostawiano w temperaturze pokojowej przez ok. 2 minuty. Z tak otrzymanego roztworu odpipetowywano 10 ml do kolby miarowej na 100 ml i uzupełniano acetonem do kreski. Pomiar absorbancji otrzymanego roztworu wykonywano w kuwecie szklanej o długości drogi optycznej l = 10 mm w odniesieniu do czystego acetonu przy długości 460 nm. Przygotowanie próbki papryki. Z homogenicznej próbki papryki lub papryki po ekstrakcji wykonywano ok. 100 mg naważkę do kolby miarowej na 100 ml i uzupełniano acetonem do kreski. Kolbę wstawiano do wytrząsarki i krótko wytrząsano. Tak przygotowaną próbkę pozostawiano w temperaturze pokojowej na ok. 16 godzin. Po wyznaczonym czasie kolbę z próbką intensywnie wytrząsano przez ok. 2 minuty. Następnie roztwór sączono przez filterki 0.45 µm, po czym wykonywano pomiar absorbancji badanej próbki analogicznie jak wyżej. Barwę surowca, ekstraktu i pozostałości po ekstrakcji wyrażano w skali zabarwienia ASTA, która stanowi międzynarodowy wzorzec do określania koloru sproszkowanej papryki oraz ekstraktów z niej uzyskanych. Obliczenia natężenia barwy wykonano zgodnie z prezentowanymi poniżej równaniami (rów. 1, 2). ASTA A nm f dla ekstraktu z papryki (1) m ASTA gdzie: A 460nm16, 4 m 2 f dla papryki lub papryki po ekstrakcji (2) A zmierzona absorbancja próbki, f współczynnik korekcji drogi optycznej, m 1, m 2 masa próbek użyta do badań, 164 i 16,4 współczynniki obliczeniowe.

6 3. Wyniki badań i dyskusja Podczas procesu ekstrakcji papryki mielonej określano wydajność i barwę otrzymywanych ekstraktów. Warunki prowadzenia eksperymentów prezentuje tabela 1, zamieszczona poniżej. Tabela 1. Warunki prowadzenia doświadczeń. Ekstrakcja papryki Wsad Warunki ekstrakcji g Barwa, ASTA T, 0 C P, bar Czas, min ekstrakcja nadkrytyczna nr 1 150, ekstrakcja nadkrytyczna nr ekstrakcja nadkrytyczna nr ekstrakcja nadkrytyczna nr ekstrakcja metodą Soxhleta Wyniki ekstrakcji papryki uzyskane dla poszczególnych doświadczeń, dotyczące odzysku ekstraktu w stosunku do masy wyjściowej wsadu oraz analizy ekstraktu i pozostałości po ekstrakcji papryki, przedstawia tabela 2. Tabela 2. Wyniki ekstrakcji czerwonej papryki. Ekstrakcja papryki Sumaryczny odzysk ekstraktu Natężenie barwy ekstraktu Natężenie barwy pozostałości po ekstrakcji g % wag. ASTA ASTA ekstrakcja nadkrytyczna nr 1 12,1 8, ,5 ekstrakcja nadkrytyczna nr 2 12, ,1 ekstrakcja nadkrytyczna nr 3 12, ,6 ekstrakcja nadkrytyczna nr 4 12,2 8, ,5 ekstrakcja metodą Soxhleta 2,1 13, ,6 Jak wynika z tabeli 2 podczas doświadczeń prowadzonych z użyciem ditlenku węgla w warunkach nadkrytycznych uzyskano dużo mniejszą wydajność ekstrakcji papryki niż metodą Soxhleta. Niezależnie od zastosowanego ciśnienia ekstrakcji wydajność ekstrakcji nadkrytycznej kształtowała się na poziomie 8,0 8,5 % wag. Natomiast w wyniku ekstrakcji papryki mielonej w aparacie Soxhleta uzyskano wydajność procesu na poziomie 14 % wag. Analiza pozostałości po ekstrakcji papryki potwierdziła wysoki stopień wyekstrahowania

7 Natężenie barwy w skali ASTA złoża dla ekstrakcji prowadzonej metodą Soxhleta. Jednak podczas omawianego doświadczenia nie uzyskano wysokiej wartości natężenia barwy ekstraktu. Wartość barwy otrzymanego ekstraktu wynosiła zaledwie 1215 ASTA, ponieważ ekstrakcja metodą Soxhleta jest mało selektywna. W wyniku ekstrakcji papryki z użyciem acetonu uzyskano związki nierozpuszczalne w warunkach prowadzenia ekstrakcji ditlenkiem węgla, które znacznie obniżyły stężenie karotenoidów w otrzymanym ekstrakcie. W przypadku ekstrakcji nadkrytycznej papryki natężenie barwy otrzymywanych ekstraktów wzrastało wraz ze wzrostem ciśnienia ekstrakcji. Najwyższe natężenie barwy ekstraktu uzyskano dla ekstrakcji papryki z użyciem ditlenku węgla pod ciśnieniem 450 bar. Podczas ekstrakcji papryki ditlenkiem węgla pod ciśnieniem 450 bar i w temperaturze 60 o C wykonano również pomiar natężenia barwy ekstraktu na poszczególnych etapach procesu ekstrakcji. Wyniki oznaczeń przedstawiono na rysunku Czas, min Rys. 3: Zmiana natężenia barwy ekstraktu podczas ekstrakcji nadkrytycznej papryki. Kontrola analityczna procesu wykazała, że natężenie barwy ekstraktu w trakcie procesu ekstrakcji papryki mielonej pod ciśnieniem 450 bar rosło od wartości ok ASTA do wartości ok ASTA. Na rysunku 4 zamieszczono przykładowe widma UV-Vis dla ekstraktu z papryki otrzymanego w temperaturze 60 o C i pod ciśnieniem 400 bar oraz pozostałości po ekstrakcji

8 papryki. Próbki ekstraktu i pozostałości po ekstrakcji papryki rozpuszczono w acetonie i wykonano pomiar widm absorpcyjnych w zakresie nm. Rys. 4. Widmo absorpcyjne dla próbki ekstraktu otrzymanego z papryki (kolor zielony) i pozostałości po ekstrakcji papryki (kolor pomarańczowy). Na otrzymanym widmie wyraźnie widoczne są pasma absorpcyjne charakterystyczne dla barwników karotenoidowych w zakresie nm. Dla karotenu maksimum absorpcji w acetonie występuje przy długości fali 451 i 477 nm. Natomiast dla głównych karotenoidów zawartych w papryce, kapsantyny i kapsorubiny, maksimum absorpcji występuje przy długości 460 nm. 4. Podsumowanie W pracy przedstawiono wyniki badań ekstrakcji czerwonej papryki mielonej za pomocą ditlenku węgla o parametrach nadkrytycznych oraz metodą Soxhleta. Największą wydajność procesu w stosunku do masy wsadu uzyskano dla ekstrakcji papryki mielonej metoda Soxhleta. Natomiast najwyższe natężenie barwy ekstraktu otrzymano podczas ekstrakcji nadkrytycznej ditlenkiem węgla pod ciśnieniem 450 bar. Wartość natężenia barwy wynosiła wówczas 1909 ASTA. W badanym zakresie parametrów nie stwierdzono wpływu ciśnienia na szybkość i wydajność ekstrakcji nadkrytycznej papryki, ale obserwowano wpływ ciśnienia na barwę otrzymanych ekstraktów i ogólną zawartość karotenoidów z nią związaną.

9 W wyniku podniesienia ciśnienia ekstrakcji papryki od 200 do 450 bar uzyskano prawie 4-krotny wzrost natężenia barwy ekstraktu. LITERATURA 1. G. Maiani, M.J. Periago Castón, G. Catasta, E. Toti, I. Go ni Cambrodon, A. Bysted, F. Granado-Lorencio, B. Olmedilla-Alonso, P. Knuthsen, M. Valoti, V. Böhm, E. Mayer- Miebach, D. Behsnilian, U. Schleme, Carotenoids: actual knowledge on food sources, intakes, stability and bioavailability and their protective role in humans, Molecular Nutrition and Food Research, 2009, 53, I. Perucka, M. Materska, L. Jachacz, Ocena jakości preparatów otrzymanych z wysuszonych owoców papryki (Capsicum annuum l.), Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 2010, 1 (68), A. Gryszczyńska, B. Gryszczyńska, B. Opala, Karotenoidy. Naturalne źródła, biosynteza, wpływ na organizm ludzki, Postępy Fitoterapii, 2011, 2, Li Guoliang, Song Cuihua, You Jinmao, Sun Zhiwei, Xia Lian, Suol Yourui, Optimisation of red pepper seed oil extraction using supercritical CO 2 and analysis of the composition by reversed-phase HPLC-FLD-MS/MS, International Journal of Food Science and Technology, 2011, 46, H. Matsufuji, H. Nakamura, M. Chino, M. Takeda, Antioxidant activity of capsantin and the fatty acid esters in paprika (Capsicum annuum), J. Agric Food Chem., 1998, 46, H. Nishino, Cancer prevention by carotenoids, Mutation Research, 1998, 402, , 7. P.D. Fraser, P.M. Bramley, The biosynthesis and nutritional uses of carotenoids, Progress in Lipid Research, 2004, 43, A. Rutkowski, S. Gwiazda., K. Dobrowski, Kompendium dodatków do żywności, J. Pokorny, Are natural antioxidants better and safer than synthetic antioxidants, Eur. J. Lipid Sci. Technol., 2007, 109, N. Aleksandra N. Tepić, Gordana R. Dimić, Biserka L. Vujičić, Žarko S. Kevrešan, Marika Varga and Zdravko M. Šumić, Quality of commercial ground paprika and its oleoresins, APTEFF, 2008, 39,

PL B1. Preparat o właściwościach przeciwutleniających oraz sposób otrzymywania tego preparatu. POLITECHNIKA ŁÓDZKA, Łódź, PL

PL B1. Preparat o właściwościach przeciwutleniających oraz sposób otrzymywania tego preparatu. POLITECHNIKA ŁÓDZKA, Łódź, PL PL 217050 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 217050 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 388203 (22) Data zgłoszenia: 08.06.2009 (51) Int.Cl.

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE ZAWARTOŚCI MANGANU W GLEBIE

OZNACZANIE ZAWARTOŚCI MANGANU W GLEBIE OZNACZANIE ZAWARTOŚCI MANGANU W GLEBIE WPROWADZENIE Przyswajalność pierwiastków przez rośliny zależy od procesów zachodzących między fazą stałą i ciekłą gleby oraz korzeniami roślin. Pod względem stopnia

Bardziej szczegółowo

PL B1. Instytut Chemii Przemysłowej im. Prof. Ignacego Mościckiego,Warszawa,PL

PL B1. Instytut Chemii Przemysłowej im. Prof. Ignacego Mościckiego,Warszawa,PL RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 200662 (21) Numer zgłoszenia: 351231 (22) Data zgłoszenia: 18.12.2001 (13) B1 (51) Int.Cl. A61K 8/97 (2006.01)

Bardziej szczegółowo

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r.

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r. Warsztaty dla Rodziców Wiosenne śniadanie Warszawa 26.05.2015 r. Urozmaicenie Uregulowanie Umiarkowanie Umiejętności Unikanie Prawidłowe żywienie 7 zasad wg prof. Bergera + Uprawianie sportu + Uśmiech

Bardziej szczegółowo

Owoce pomidora zawierają sód, potas, magnez, wapń, mangan, żelazo, kobalt, miedź, cynk, fosfor, fluor, chlor, jod, karoten, biotynę, witaminy: K, B1, B2, B6, C, PP; kwasy: pantotenowy, foliowy, szczawiowy.

Bardziej szczegółowo

Laboratorium 3 Toksykologia żywności

Laboratorium 3 Toksykologia żywności Laboratorium 3 Toksykologia żywności Literatura zalecana: Orzeł D., Biernat J. (red.) 2012. Wybrane zagadnienia z toksykologii żywności. Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. Wrocław. Str.:

Bardziej szczegółowo

Napój likopenowy Jabłkowo-Brzoskwiniowy

Napój likopenowy Jabłkowo-Brzoskwiniowy Napoje likopenowe > Model : 624 Producent : Cinna Napój likopenowy o smaku Jabłkowo - Brzoskwiniowym Napój likopenowy LycoLife produkowany jest z naturalnych surowców na bazie wody głębinowej z dodatkiem

Bardziej szczegółowo

BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY. www.calivita.com.pl

BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY. www.calivita.com.pl BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY WOLNE RODNIKI TO AKTYWNE ATOMY LUB CZĄSTECZKI, KTÓRE ZGUBIŁY JEDEN ELEKTRON. PRÓBUJĄC GO ODZYSKAĆ, SZYBKO WCHODZĄ W REAKCJE Z RÓŻNYMI ELEMENTAMI KOMÓREK, USZKADZAJĄC

Bardziej szczegółowo

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY d r i n ż. Magdalena Górnicka Zakład Oceny Żywienia Katedra Żywienia Człowieka WitaminyA, E i C oraz karotenoidy Selen Flawonoidy AKRYLOAMID Powstaje podczas przetwarzania

Bardziej szczegółowo

EKSTRAKCJA NADKRYTYCZNA OLEJÓW Z NASION ROŚLIN JAGODOWYCH

EKSTRAKCJA NADKRYTYCZNA OLEJÓW Z NASION ROŚLIN JAGODOWYCH EKSTRAKCJA NADKRYTYCZNA OLEJÓW Z NASION ROŚLIN JAGODOWYCH Agnieszka DOBRZYŃSKA INGER, Edward RÓJ, Instytut Nawozów Sztucznych, Al. Tysiąclecia Państwa Polskiego 13A, 24 110 Puławy STRESZCZENIE W pracy

Bardziej szczegółowo

Adsorpcja błękitu metylenowego na węglu aktywnym w obecności acetonu

Adsorpcja błękitu metylenowego na węglu aktywnym w obecności acetonu Adsorpcja błękitu metylenowego na węglu aktywnym w obecności acetonu Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zbadanie procesu adsorpcji barwnika z roztworu, wyznaczenie równania izotermy Freundlicha oraz wpływu

Bardziej szczegółowo

DYREKTYWA KOMISJI 2011/3/UE

DYREKTYWA KOMISJI 2011/3/UE 18.1.2011 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 13/59 DYREKTYWY DYREKTYWA KOMISJI 2011/3/UE z dnia 17 stycznia 2011 r. zmieniająca dyrektywę 2008/128/WE ustanawiającą szczególne kryteria czystości dotyczące

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS Zagadnienia teoretyczne. Spektrofotometria jest techniką instrumentalną, w której do celów analitycznych wykorzystuje się przejścia energetyczne zachodzące

Bardziej szczegółowo

Rozprawy Naukowe i Monografie Treatises and Monographs. Aneta Cegiełka. SGGW w Warszawie Katedra Technologii Żywności

Rozprawy Naukowe i Monografie Treatises and Monographs. Aneta Cegiełka. SGGW w Warszawie Katedra Technologii Żywności Rozprawy Naukowe i Monografie Treatises and Monographs Aneta Cegiełka SGGW w Warszawie Katedra Technologii Żywności Badania nad określeniem wpływu zastąpienia zwierzęcego surowca tłuszczowego olejami roślinnymi

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 4. Oczyszczanie ścieków ze związków fosforu

ĆWICZENIE 4. Oczyszczanie ścieków ze związków fosforu ĆWICZENIE 4 Oczyszczanie ścieków ze związków fosforu 1. Wprowadzenie Zbyt wysokie stężenia fosforu w wodach powierzchniowych stojących, spiętrzonych lub wolno płynących prowadzą do zwiększonego przyrostu

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie żelaza i miedzi metodą miareczkowania spektrofotometrycznego

Oznaczanie żelaza i miedzi metodą miareczkowania spektrofotometrycznego Oznaczanie żelaza i miedzi metodą miareczkowania spektrofotometrycznego Oznaczanie dwóch kationów obok siebie metodą miareczkowania spektrofotometrycznego (bez maskowania) jest możliwe, gdy spełnione są

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 2. Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych

ĆWICZENIE 2. Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych ĆWICZENIE 2 Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych Część doświadczalna 1. Metody jonowymienne Do usuwania chromu (VI) można stosować między innymi wymieniacze jonowe. W wyniku przepuszczania

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie SO 2 w powietrzu atmosferycznym

Oznaczanie SO 2 w powietrzu atmosferycznym Ćwiczenie 6 Oznaczanie SO w powietrzu atmosferycznym Dwutlenek siarki bezwodnik kwasu siarkowego jest najbardziej rozpowszechnionym zanieczyszczeniem gazowym, występującym w powietrzu atmosferycznym. Głównym

Bardziej szczegółowo

NUTROFTOTAL. liso PloraUTTEJN# I EPAX I. 65 mg 10 mg 2 mg 5 mg

NUTROFTOTAL. liso PloraUTTEJN# I EPAX I. 65 mg 10 mg 2 mg 5 mg NUTROFTOTAL DAWKA DZIENNA (1 KAPSUŁKA) Olej rybi klasy EPAX 280 mg _~ _ W tym DHA (omega-3) 50% WYCIĄG Z TAGETES ERECTA W tym luteina W tym zeaksantyna WYCIĄG Z WINOGRON (VITIS VINIFERA) 65 mg 10 mg 2

Bardziej szczegółowo

POTENCJAŁ PRZECIWUTLENIAJĄCY EKSTRAKTÓW KAROTENOIDÓW Z KOMÓREK RHODOTORULA SP. W EMULSJI KWASU LINOLOWEGO

POTENCJAŁ PRZECIWUTLENIAJĄCY EKSTRAKTÓW KAROTENOIDÓW Z KOMÓREK RHODOTORULA SP. W EMULSJI KWASU LINOLOWEGO BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLI, 2008, 3, str. 298 302 Anna Gramza-Michałowska, Barbara Stachowiak 1) POTENCJAŁ PRZECIWUTLENIAJĄCY EKSTRAKTÓW KAROTENOIDÓW Z KOMÓREK RHODOTORULA SP. W EMULSJI KWASU LINOLOWEGO

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Podstaw Biofizyki

Laboratorium Podstaw Biofizyki CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest zbadanie procesu adsorpcji barwnika z roztworu oraz wyznaczenie równania izotermy Freundlicha. ZAKRES WYMAGANYCH WIADOMOŚCI I UMIEJĘTNOŚCI: widmo absorpcyjne, prawo Lamberta-Beera,

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie ŁÓDZKIE CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNEGO kod Uzyskane punkty..... WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

Bardziej szczegółowo

Zakład Doświadczalny WPT. S.A. Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych. Ekstrakcja surowców roślinnych z wykorzystanie CO2 w stanie nadkrytycznym

Zakład Doświadczalny WPT. S.A. Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych. Ekstrakcja surowców roślinnych z wykorzystanie CO2 w stanie nadkrytycznym Zakład Doświadczalny WPT. S.A. Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ekstrakcja surowców roślinnych z wykorzystanie CO2 w stanie nadkrytycznym Wrocław 2016 I. Wprowadzenie. Ćwiczenia mają charakter teoretyczno-praktyczny,

Bardziej szczegółowo

1.1 Reakcja trójchlorkiem antymonu

1.1 Reakcja trójchlorkiem antymonu ĆWICZENIE IV - WYKRYWANIE WITAMIN Odczynniki: - chloroform bezwodny, - bezwodnik kwasu octowego, - trójchlorek antymonu roztwór nasycony w chloroformie, - 1,3-dichlorohydryna gliceryny - żelazicyjanek

Bardziej szczegółowo

Wpływ dodatku biokomponentów do paliw grzewczych na trwałość ich znakowania i barwienia

Wpływ dodatku biokomponentów do paliw grzewczych na trwałość ich znakowania i barwienia NAFTA-GAZ grudzień 2012 ROK LXVIII Aleksander Kopydłowski Instytut Nafty i Gazu, Kraków Wpływ dodatku biokomponentów do paliw grzewczych na trwałość ich znakowania i barwienia Wstęp Od kilku lat obserwuje

Bardziej szczegółowo

IR II. 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni

IR II. 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni IR II 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni Promieniowanie podczerwone ma naturę elektromagnetyczną i jego absorpcja przez materię podlega tym samym prawom,

Bardziej szczegółowo

TŁUSZCZE. Technologia gastronomiczna. Zespół Szkół Gospodarczych im Spytka Ligęzy w Rzeszowie

TŁUSZCZE. Technologia gastronomiczna. Zespół Szkół Gospodarczych im Spytka Ligęzy w Rzeszowie TŁUSZCZE Technologia gastronomiczna Zespół Szkół Gospodarczych im Spytka Ligęzy w Rzeszowie Materiały przygotowali: mgr inŝ. Krzysztof Matłosz mgr Sabina Walat RZESZÓW 2005 Tłuszcze to estry gliceryny

Bardziej szczegółowo

Soki 100% naturalne MALINA ARONIA

Soki 100% naturalne MALINA ARONIA Soki 100% naturalne MALINA Sok z malin 100 % jest doskonałym uzupełnieniem codziennej diety. Zawiera bogactwo witamin: C, E, B1, B2, B6, PP oraz minerały: magnez, potas, wapń i żelazo. W jego składzie

Bardziej szczegółowo

Projekty realizowane w ramach Programu Operacyjnego Rozwój j Polski Wschodniej

Projekty realizowane w ramach Programu Operacyjnego Rozwój j Polski Wschodniej Projekty realizowane w ramach Programu Operacyjnego Rozwój j Polski Wschodniej dr inż. Cezary Możeński prof. nadzw. Projekty PO RPW Wyposażenie Laboratorium Wysokich Ciśnień w nowoczesną infrastrukturę

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA GDAŃSKA

POLITECHNIKA GDAŃSKA POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA TECHNOLOGII CHEMICZNEJ Ćwiczenia laboratoryjne CHEMIA I TECHNOLOGIA MATERIAŁÓW BARWNYCH USUWANIE BARWNIKÓW ZE ŚCIEKÓW PRZEMYSŁU TEKSTYLNEGO Z WYKORZYSTANIEM

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 3: Ocena fizykochemiczna nawozów stałych fosforowych różne formy P 2 O 5

Ćwiczenie 3: Ocena fizykochemiczna nawozów stałych fosforowych różne formy P 2 O 5 ZAKŁAD TECHNOLOGII I PROCESÓW CHEMICZNYCH Wydział Chemiczny Politechnika Wrocławska Technologia chemiczna - surowce i procesy przemysłu nieorganicznego Ćwiczenie 3: Ocena fizykochemiczna nawozów stałych

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

Spektrofotometryczne wyznaczanie stałej dysocjacji czerwieni fenolowej

Spektrofotometryczne wyznaczanie stałej dysocjacji czerwieni fenolowej Spektrofotometryczne wyznaczanie stałej dysocjacji czerwieni fenolowej Metoda: Spektrofotometria UV-Vis Cel ćwiczenia: Celem ćwiczenia jest zapoznanie studenta z fotometryczną metodą badania stanów równowagi

Bardziej szczegółowo

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu.

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Dostarczają także kwasu foliowego. Zawierają znaczne ilości składników

Bardziej szczegółowo

Ekstrakt z Chińskich Daktyli

Ekstrakt z Chińskich Daktyli Ekstrakt z Chińskich Daktyli Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS Lekarze z Chin uważają, że owoce głożyny znane jako chińskie daktyle Pomagają zachować sprawność Poprawiają odporność Wspomagają pracę żołądka

Bardziej szczegółowo

2.1. Charakterystyka badanego sorbentu oraz ekstrahentów

2.1. Charakterystyka badanego sorbentu oraz ekstrahentów BADANIA PROCESU SORPCJI JONÓW ZŁOTA(III), PLATYNY(IV) I PALLADU(II) Z ROZTWORÓW CHLORKOWYCH ORAZ MIESZANINY JONÓW NA SORBENCIE DOWEX OPTIPORE L493 IMPREGNOWANYM CYANEXEM 31 Grzegorz Wójcik, Zbigniew Hubicki,

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 3. I. Analiza miareczkowa mocnych i słabych elektrolitów

ĆWICZENIE 3. I. Analiza miareczkowa mocnych i słabych elektrolitów ĆWICZENIE 3 I. Analiza miareczkowa mocnych i słabych elektrolitów Alkacymetria jest metodą opartą na reakcji zobojętniania jonów hydroniowych jonami wodorotlenowymi lub odwrotnie. H 3 O+ _ + OH 2 O Metody

Bardziej szczegółowo

Rola CHEMII w zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego na świecie VI KONFERENCJA NAUKA BIZNES ROLNICTWO

Rola CHEMII w zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego na świecie VI KONFERENCJA NAUKA BIZNES ROLNICTWO Rola CHEMII w zapewnieniu bezpieczeństwa żywnościowego na świecie VI KONFERENCJA NAUKA BIZNES ROLNICTWO 1 TRENDY W PRZEMYŚLE SPOŻYWCZYM Innowacyjność w przemyśle spożywczym Zdrowa żywność Żywność z długim

Bardziej szczegółowo

Barwniki spożywcze. Anna Rychter i Michalina Kolan. II Liceum Ogólnokształcące z oddziałami dwujęzycznymi i międzynarodowymi imienia Mikołaja

Barwniki spożywcze. Anna Rychter i Michalina Kolan. II Liceum Ogólnokształcące z oddziałami dwujęzycznymi i międzynarodowymi imienia Mikołaja Barwniki spożywcze Anna Rychter i Michalina Kolan II Liceum Ogólnokształcące z oddziałami dwujęzycznymi i międzynarodowymi imienia Mikołaja Kopernika w Lesznie Czym są barwniki? To chemiczne związki organiczne

Bardziej szczegółowo

Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman

Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman Porównanie Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman Spektroskopia FT-Raman Spektroskopia FT-Raman jest dostępna od 1987 roku. Systemy

Bardziej szczegółowo

Grzyby Zasada oznaczania zdolności antyoksydacyjnej

Grzyby Zasada oznaczania zdolności antyoksydacyjnej Przygotowanie ekstraktów z herbat (zielonej, czarnej, aroniowej) oraz suszonych grzybów. Sporządzenie krzywej wzorcowej z kationorodnikiem ABTS na glutation Zdolność antyoksydacyjna ekstraktów z herbat

Bardziej szczegółowo

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH Lipidy CH 3 R CH3 Kwasy t uszczowe Kwasy t uszczowe Omega3 Lipidy Schéma acides gras omega 6 CH3 Kwasy t uszczowe Omega6 23 TRAN Kwasy t uszczowe Wielonienasycone kwasy t uszczowe zawarte w pokarmie ulegajà

Bardziej szczegółowo

Wysokosprawna chromatografia cieczowa w analizie jakościowej i ilościowej

Wysokosprawna chromatografia cieczowa w analizie jakościowej i ilościowej Wysokosprawna chromatografia cieczowa w analizie jakościowej i ilościowej W analizie ilościowej z zastosowaniem techniki HPLC wykorzystuje się dwa możliwe schematy postępowania: kalibracja zewnętrzna sporządzenie

Bardziej szczegółowo

Budowa tłuszczów // // H 2 C O H HO C R 1 H 2 C O C R 1 // // HC O H + HO C R 2 HC - O C R 2 + 3H 2 O

Budowa tłuszczów // // H 2 C O H HO C R 1 H 2 C O C R 1 // // HC O H + HO C R 2 HC - O C R 2 + 3H 2 O Tłuszcze (glicerydy) - Budowa i podział tłuszczów, - Wyższe kwasy tłuszczowe, - Hydroliza (zmydlanie) tłuszczów - Utwardzanie tłuszczów -Próba akroleinowa -Liczba zmydlania, liczba jodowa Budowa tłuszczów

Bardziej szczegółowo

ANALIZA INSTRUMENTALNA

ANALIZA INSTRUMENTALNA ANALIZA INSTRUMENTALNA TECHNOLOGIA CHEMICZNA STUDIA NIESTACJONARNE Sala 522 ul. Piotrowo 3 Studenci podzieleni są na cztery zespoły laboratoryjne. Zjazd 5 przeznaczony jest na ewentualne poprawy! Możliwe

Bardziej szczegółowo

Opracowanie metodyk METODYKA OZNACZANIA KWASU ASKORBINOWEGO,

Opracowanie metodyk METODYKA OZNACZANIA KWASU ASKORBINOWEGO, Zakład Przechowalnictwa i Przetwórstwa Owoców i Warzyw Opracowanie metodyk METODYKA OZNACZANIA KWASU ASKORBINOWEGO, KWASU JABŁKOWEGO I KWASU CYTRYNOWEGO W JABŁKACH, GRUSZKACH I BRZOSKWINIACH Autorzy: dr

Bardziej szczegółowo

β-karoten jako lek Henryk Dyczek 2006

β-karoten jako lek Henryk Dyczek 2006 β-karoten jako lek Henryk Dyczek 2006 henryk.dyczek@man.torun.pl Definicja - 1 Karoten organiczny związek chemiczny, rozbudowany przestrzennie węglowodór nienasycony zawierający 40 atomów węgla o wzorze

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE. warzywnictwa metodami ekologicznymi. pt.: OPRACOWANIE METOD PRZETWÓRSTWA WARZYW Z UPRAW EKOLOGICZNYCH I OCENA ICH JAKOŚCI

SPRAWOZDANIE. warzywnictwa metodami ekologicznymi. pt.: OPRACOWANIE METOD PRZETWÓRSTWA WARZYW Z UPRAW EKOLOGICZNYCH I OCENA ICH JAKOŚCI SPRAWOZDANIE z prowadzenia w 2008r. badań podstawowych na rzecz rolnictwa ekologicznego w zakresie: warzywnictwa metodami ekologicznymi pt.: OPRACOWANIE METOD PRZETWÓRSTWA WARZYW Z UPRAW EKOLOGICZNYCH

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 3. Analiza tuszu metodą chromatografii cienkowarstwowej oraz spektrofotometrii UV/Vis

Ćwiczenie nr 3. Analiza tuszu metodą chromatografii cienkowarstwowej oraz spektrofotometrii UV/Vis Ćwiczenie nr 3 Analiza tuszu metodą chromatografii cienkowarstwowej oraz spektrofotometrii UV/Vis 1.Wprowadzenie Analiza tuszu jest wykonywana w laboratoriach kryminalistycznych w celu potwierdzenia lub

Bardziej szczegółowo

Katedra Chemii Fizycznej Uniwersytetu Łódzkiego. Spektrofotometryczne oznaczanie stężenia jonów żelaza(iii) opiekun mgr K. Łudzik

Katedra Chemii Fizycznej Uniwersytetu Łódzkiego. Spektrofotometryczne oznaczanie stężenia jonów żelaza(iii) opiekun mgr K. Łudzik Katedra Chemii Fizycznej Uniwersytetu Łódzkiego Spektrofotometryczne oznaczanie stężenia jonów żelaza(iii) opiekun mgr K. Łudzik ćwiczenie nr 26 Zakres zagadnień obowiązujących do ćwiczenia 1. Prawo Lamberta

Bardziej szczegółowo

Szkoła Letnia STC Łódź 2013 Oznaczanie zabarwienia cukru białego, cukrów surowych i specjalnych w roztworze wodnym i metodą MOPS przy ph 7,0

Szkoła Letnia STC Łódź 2013 Oznaczanie zabarwienia cukru białego, cukrów surowych i specjalnych w roztworze wodnym i metodą MOPS przy ph 7,0 Oznaczanie zabarwienia cukru białego, cukrów surowych i specjalnych w roztworze wodnym i metodą MOPS przy ph 7,0 1 Dr inż. Krystyna Lisik Inż. Maciej Sidziako Wstęp Zabarwienie jest jednym z najważniejszych

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

3. Badanie kinetyki enzymów

3. Badanie kinetyki enzymów 3. Badanie kinetyki enzymów Przy stałym stężeniu enzymu, a przy zmieniającym się początkowym stężeniu substratu, zmiany szybkości reakcji katalizy, wyrażonej jako liczba moli substratu przetworzonego w

Bardziej szczegółowo

RADA UNII EUROPEJSKIEJ. Bruksela, 5 października 2010 r. (07.10) (OR. en) 14440/10 DENLEG 103

RADA UNII EUROPEJSKIEJ. Bruksela, 5 października 2010 r. (07.10) (OR. en) 14440/10 DENLEG 103 RADA UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 5 października 2010 r. (07.10) (OR. en) 14440/10 DENLEG 103 PISMO PRZEWODNIE Od: Komisja Europejska Data otrzymania: 4 października 2010 r. Do: Sekretariat Generalny Rady

Bardziej szczegółowo

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Lekarze z Chin uważają, że owoce głożyny znane jako chińskie daktyle pomagają zachować sprawność, poprawiają odporność, wspomagają

Bardziej szczegółowo

ANNALES. Irena Perucka, Małgorzata Materska. Wpływ Ca na zawartość witaminy C, prowitaminy A i ksantofili w owocach wybranych odmian papryki ostrej

ANNALES. Irena Perucka, Małgorzata Materska. Wpływ Ca na zawartość witaminy C, prowitaminy A i ksantofili w owocach wybranych odmian papryki ostrej ANNALES UNIVERSITATIS VOL. LIX, Nr 4 MARIAE LUBLIN * CURIE- S K Ł O D O W S K A POLONIA SECTIO E 2004 Katedra Chemii, Akademia Rolnicza w Lublinie ul. Akademicka 15, 20-033 Lublin, Poland Irena Perucka,

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z badania potwierdzających tożsamość substancji Oliwa Ozonowana

Sprawozdanie z badania potwierdzających tożsamość substancji Oliwa Ozonowana KATEDRA CHEMII ORGANICZNEJ i STOSOWANEJ Wydział Chemii Uniwersytetu Łódzkiego 91-403 Łódź, ul. Tamka 12 Tel. +42 635 57 69, Fax +42 665 51 62 e-mail: romanski@uni.lodz.pl Sprawozdanie z badania potwierdzających

Bardziej szczegółowo

Atomowa spektrometria absorpcyjna i emisyjna

Atomowa spektrometria absorpcyjna i emisyjna Nowoczesne techniki analityczne w analizie żywności Zajęcia laboratoryjne Atomowa spektrometria absorpcyjna i emisyjna Cel ćwiczenia: Celem ćwiczenia jest oznaczenie zawartości sodu, potasu i magnezu w

Bardziej szczegółowo

Jan Drzymała ANALIZA INSTRUMENTALNA SPEKTROSKOPIA W ŚWIETLE WIDZIALNYM I PODCZERWONYM

Jan Drzymała ANALIZA INSTRUMENTALNA SPEKTROSKOPIA W ŚWIETLE WIDZIALNYM I PODCZERWONYM Jan Drzymała ANALIZA INSTRUMENTALNA SPEKTROSKOPIA W ŚWIETLE WIDZIALNYM I PODCZERWONYM Światło słoneczne jest mieszaniną fal o różnej długości i różnego natężenia. Tylko część promieniowania elektromagnetycznego

Bardziej szczegółowo

ANALIZA ŚLADOWYCH ZANIECZYSZCZEŃ ŚRODOWISKA I ROK OŚ II

ANALIZA ŚLADOWYCH ZANIECZYSZCZEŃ ŚRODOWISKA I ROK OŚ II ANALIZA ŚLADOWYCH ZANIECZYSZCZEŃ ŚRODOWISKA I ROK OŚ II Ćwiczenie 1 Przygotowanie próbek do oznaczania ilościowego analitów metodami wzorca wewnętrznego, dodatku wzorca i krzywej kalibracyjnej 1. Wykonanie

Bardziej szczegółowo

BIOTECHNOLOGIA W KOSMETOLOGII SŁAWOMIR WIERZBA

BIOTECHNOLOGIA W KOSMETOLOGII SŁAWOMIR WIERZBA BIOTECHNOLOGIA W KOSMETOLOGII SŁAWOMIR WIERZBA TREŚĆ WYKŁADÓW Budowa i biologia skóry. Typy skóry. Funkcje skóry. Układ odpornościowy skóry. Starzenie się skóry. Przenikanie przez skórę. Absorpcja skórna.

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI Pracownia studencka Zakład Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 3 Oznaczanie witaminy E w oleju metodą HPLC ANALIZA PRODUKTÓW POCHODZENIA NATURALNEGO

Bardziej szczegółowo

Opracował dr inż. Tadeusz Janiak

Opracował dr inż. Tadeusz Janiak Opracował dr inż. Tadeusz Janiak 1 Uwagi dla wykonujących ilościowe oznaczanie metodami spektrofotometrycznymi 3. 3.1. Ilościowe oznaczanie w metodach spektrofotometrycznych Ilościowe określenie zawartości

Bardziej szczegółowo

PROCESY JEDNOSTKOWE W TECHNOLOGIACH ŚRODOWISKOWYCH WYMIANA JONOWA

PROCESY JEDNOSTKOWE W TECHNOLOGIACH ŚRODOWISKOWYCH WYMIANA JONOWA KIiChŚ PROCESY JEDNOSTKOWE W TECHNOLOGIACH ŚRODOWISKOWYCH Ćwiczenie nr 2 WYMIANA JONOWA Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest określenie roboczej zdolności wymiennej jonitu na podstawie eksperymentalnie wyznaczonej

Bardziej szczegółowo

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I strona 1/9 Test diagnostyczny Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł Część A (0 5) Standard I 1. Przemianą chemiczną nie jest: A. mętnienie wody wapiennej B. odbarwianie wody bromowej C. dekantacja

Bardziej szczegółowo

BADANIE ZAWARTOŚCI WIELOPIERŚCIENIOWYCH WĘGLOWODORÓW AROMATYCZNYCH (OZNACZANIE ANTRACENU W PRÓBKACH GLEBY).

BADANIE ZAWARTOŚCI WIELOPIERŚCIENIOWYCH WĘGLOWODORÓW AROMATYCZNYCH (OZNACZANIE ANTRACENU W PRÓBKACH GLEBY). BADANIE ZAWARTOŚCI WIELOPIERŚCIENIOWYCH WĘGLOWODORÓW AROMATYCZNYCH (OZNACZANIE ANTRACENU W PRÓBKACH GLEBY). Wprowadzenie: Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA) to grupa związków zawierających

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej

Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej Wprowadzenie: Większość lądowych organizmów kręgowych część jonów amonowych NH + 4, produktu rozpadu białek, wykorzystuje w biosyntezie

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

BADANIE ZAWARTOŚCI ZWIĄZKÓW AZOTU. OZNACZANIE AZOTU AZOTANOWEGO(V) METODĄ KOLORYMETRYCZNĄ.

BADANIE ZAWARTOŚCI ZWIĄZKÓW AZOTU. OZNACZANIE AZOTU AZOTANOWEGO(V) METODĄ KOLORYMETRYCZNĄ. BADANIE ZAWARTOŚCI ZWIĄZKÓW AZOTU. OZNACZANIE AZOTU AZOTANOWEGO(V) METODĄ KOLORYMETRYCZNĄ. Wprowadzenie: Azot jest pierwiastkiem niezwykle ważnym dla organizmów ponieważ jest podstawowym składnikiem białek.

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY STECHIOMETRII

PODSTAWY STECHIOMETRII PODSTAWY STECHIOMETRII 1. Obliczyć bezwzględne masy atomów, których względne masy atomowe wynoszą: a) 7, b) 35. 2. Obliczyć masę próbki wody zawierającej 3,01 10 24 cząsteczek. 3. Która z wymienionych

Bardziej szczegółowo

(86) Data i numer zgłoszenia międzynarodowego: , PCT/EP03/02749 (87) Data i numer publikacji zgłoszenia międzynarodowego:

(86) Data i numer zgłoszenia międzynarodowego: , PCT/EP03/02749 (87) Data i numer publikacji zgłoszenia międzynarodowego: RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 203697 (21) Numer zgłoszenia: 371443 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data zgłoszenia: 17.03.2003 (86) Data i numer zgłoszenia

Bardziej szczegółowo

Safe-To-See Forte (Vision) suplement diety

Safe-To-See Forte (Vision) suplement diety Preparaty For Life VISION ziołowe Safe-To-See Forte (Vision) suplement diety Safe-to-see (Vision) suplement diety Supre Fiber (Vision) suplement diety Safe-To-See Forte (Vision) suplement diety Powiększ

Bardziej szczegółowo

BIOFITEO pyszne i zdrowe

BIOFITEO pyszne i zdrowe pyszne i zdrowe pysz Pierwszy na rynku naturalny posiłek niskokaloryczny - tylko 20 kcal 1 Smaczny, niskokaloryczny posiłek przygotowany z naturalnych składników" Dostarcza tylko 20 kcal" Łatwo go przygotować

Bardziej szczegółowo

Chemia środków ochrony roślin Katedra Analizy Środowiska. Instrukcja do ćwiczeń. Ćwiczenie 2

Chemia środków ochrony roślin Katedra Analizy Środowiska. Instrukcja do ćwiczeń. Ćwiczenie 2 UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Chemia środków ochrony roślin Katedra Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń Ćwiczenie 2 Ekstrakcja pestycydów chloroorganicznych z gleby i opracowanie metody analizy

Bardziej szczegółowo

EKSTRAKCJA DO FAZY STAŁEJ (SPE)

EKSTRAKCJA DO FAZY STAŁEJ (SPE) EKSTRAKCJA DO FAZY STAŁEJ (SPE) Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. Celem procesu analitycznego jest uzyskanie informacji o interesującym nas przedmiocie

Bardziej szczegółowo

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 29 grudzień 2016

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 29 grudzień 2016 ODCHUDZANIE I UJĘDRNIANIE > Model : 8688701 Producent : - SKUTECZNY SPOSÓB NA ORZEŹWIAJĄCE ODCHUDZANIE! Idealna propozycja na nadchodzące lato Mrożona kawa o pysznym waniliowym smaku. Sprawdzona kompozycja

Bardziej szczegółowo

PRAWO DZIAŁANIA MAS I REGUŁA PRZEKORY

PRAWO DZIAŁANIA MAS I REGUŁA PRZEKORY 12 PRAWO DZIAŁANIA MAS I REGUŁA PRZEKORY CEL ĆWICZENIA Zapoznanie studentów z wpływem zmiany parametrów stanu (temperatura, stężenie, ciśnienie) na położenie równowagi chemicznej w reakcjach odwracalnych.

Bardziej szczegółowo

TIENS L-Karnityna Plus

TIENS L-Karnityna Plus TIENS L-Karnityna Plus Zawartość jednej kapsułki Winian L-Karnityny w proszku 400 mg L-Arginina 100 mg Niacyna (witamina PP) 16 mg Witamina B6 (pirydoksyna) 2.1 mg Stearynian magnezu pochodzenia roślinnego

Bardziej szczegółowo

H 3. Limonen. ODCZYNNIKI Skórka z pomarańczy lub mandarynek, chlorek metylenu, bezwodny siarczan sodu.

H 3. Limonen. ODCZYNNIKI Skórka z pomarańczy lub mandarynek, chlorek metylenu, bezwodny siarczan sodu. WYDRĘBNIENIE LEJKÓW ETERYZNY el ćwiczenia elem ćwiczenia jest wyodrębnienie limonenu ze skórki pomarańczy lub mandarynki na drodze destylacji z parą wodna. Limonen ze względu na silny zapach znalazł zastosowanie

Bardziej szczegółowo

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK CIAŁ I ZDRWIE WSZECHŚWIAT KMÓREK RGANIZM RGANY TKANKA SKŁADNIKI DŻYWCZE x x KMÓRKA x FUNDAMENT ZDRWEG ŻYCIA x PRZEMIANA MATERII WSZECHŚWIAT KMÓREK Komórki są budulcem wszystkich żywych istot, również nasze

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 12 Lipidy - tłuszcze nasycone i nienasycone. Liczba jodowa, metoda Hanusa ilościowego oznaczania stopnia nienasycenia tłuszczu

Ćwiczenie nr 12 Lipidy - tłuszcze nasycone i nienasycone. Liczba jodowa, metoda Hanusa ilościowego oznaczania stopnia nienasycenia tłuszczu Ćwiczenie nr 12 Lipidy - tłuszcze nasycone i nienasycone. Liczba jodowa, metoda Hanusa ilościowego oznaczania stopnia nienasycenia tłuszczu Celem ćwiczenia jest: wykrywanie nienasyconych kwasów tłuszczowych

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 4 Suszenie rozpyłowe

Ćwiczenie 4 Suszenie rozpyłowe Ćwiczenie 4 Suszenie rozpyłowe Wstęp Suszenie rozpyłowe jest to proces, w wyniku którego, z wyjściowego płynnego surowca (roztworu lub zawiesiny), powstaje produkt w postaci proszku. Suszenie rozpyłowe

Bardziej szczegółowo

1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12

1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12 Spis treści III. Wstęp... 9 III. Zasady porządkowe w pracowni technologicznej... 10 1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12 III. Wskaźniki

Bardziej szczegółowo

II. ODŻELAZIANIE LITERATURA. Zakres wiadomości obowiązujących do zaliczenia przed przystąpieniem do wykonania. ćwiczenia:

II. ODŻELAZIANIE LITERATURA. Zakres wiadomości obowiązujących do zaliczenia przed przystąpieniem do wykonania. ćwiczenia: II. ODŻELAZIANIE LITERATURA 1. Akty prawne: Aktualne rozporządzenie dotyczące jakości wody do picia i na potrzeby gospodarcze. 2. Chojnacki A.: Technologia wody i ścieków. PWN, Warszawa 1972. 3. Hermanowicz

Bardziej szczegółowo

TAF TEMPERATURE ADAPTED FEEDS. - Odpowiednia pasza na daną porę roku TEMPERATURE ADAPTED FEEDS TM

TAF TEMPERATURE ADAPTED FEEDS. - Odpowiednia pasza na daną porę roku TEMPERATURE ADAPTED FEEDS TM TEMPERATURE ADAPTED FEEDS - Odpowiednia pasza na daną porę roku TEMPERATURE ADAPTED FEEDS - Odpowiednia pasza na daną porę roku Ryby to organizmy zmiennocieplne. Temperatura środowiska wpływa na pobieranie

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

8. MANGANOMETRIA. 8. Manganometria

8. MANGANOMETRIA. 8. Manganometria 8. MANGANOMETRIA 5 8. Manganometria 8.1. Oblicz ile gramów KMnO 4 zawiera 5 dm 3 roztworu o stężeniu 0,0285 mol dm 3. Odp. 22,5207 g 8.2. W jakiej objętości 0,0205 molowego roztworu KMnO 4 znajduje się

Bardziej szczegółowo

Substancje o Znaczeniu Biologicznym

Substancje o Znaczeniu Biologicznym Substancje o Znaczeniu Biologicznym Tłuszcze Jadalne są to tłuszcze, które może spożywać człowiek. Stanowią ważny, wysokoenergetyczny składnik diety. Z chemicznego punktu widzenia głównym składnikiem tłuszczów

Bardziej szczegółowo

Potencjometryczna metoda oznaczania chlorków w wodach i ściekach z zastosowaniem elektrody jonoselektywnej

Potencjometryczna metoda oznaczania chlorków w wodach i ściekach z zastosowaniem elektrody jonoselektywnej Potencjometryczna metoda oznaczania chlorków w wodach i ściekach z zastosowaniem elektrody jonoselektywnej opracowanie: dr Jadwiga Zawada Cel ćwiczenia: poznanie podstaw teoretycznych i praktycznych metody

Bardziej szczegółowo

WPŁYW WARUNKÓW UPRAWY I KRÓTKOTRWAŁEGO SKŁADOWANIA NA AKTYWNOŚĆ ANTYOKSYDACYJNĄ OWOCÓW PAPRYKI

WPŁYW WARUNKÓW UPRAWY I KRÓTKOTRWAŁEGO SKŁADOWANIA NA AKTYWNOŚĆ ANTYOKSYDACYJNĄ OWOCÓW PAPRYKI WPŁYW WARUNKÓW UPRAWY I KRÓTKOTRWAŁEGO SKŁADOWANIA NA AKTYWNOŚĆ ANTYOKSYDACYJNĄ OWOCÓW PAPRYKI THE INFLUENCE OF CULTIVATION CONDITIONS AND SHORT-TERM STORAGE ON ANTIOXIDANT ACTIVITY OF PEPPER FRUITS Justyna

Bardziej szczegółowo

Trichlorek fosforu. metoda oznaczania dr EWA GAWĘDA Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy 00-701 Warszawa ul.

Trichlorek fosforu. metoda oznaczania dr EWA GAWĘDA Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy 00-701 Warszawa ul. Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2012, nr 1(71), s. 135 139 Trichlorek fosforu metoda oznaczania dr EWA GAWĘDA Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy 00-701 Warszawa ul. Czerniakowska

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY LABORATORIUM PRZEMYSŁOWEGO. ĆWICZENIE 3a

PODSTAWY LABORATORIUM PRZEMYSŁOWEGO. ĆWICZENIE 3a PODSTAWY LABORATORIUM PRZEMYSŁOWEGO ĆWICZENIE 3a Analiza pierwiastkowa podstawowego składu próbek z wykorzystaniem techniki ASA na przykładzie fosforanów paszowych 1 I. CEL ĆWICZENIA Zapoznanie studentów

Bardziej szczegółowo

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu?

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu? 1. Oblicz, ilu moli HCl należy użyć, aby poniższe związki przeprowadzić w sole: a) 0,2 mola KOH b) 3 mole NH 3 H 2O c) 0,2 mola Ca(OH) 2 d) 0,5 mola Al(OH) 3 2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu

Bardziej szczegółowo

METODYKA POMIARÓW WIDM ABSORPCJI (WA) NA CARY-300 (Varian) i V-550 (JASCO)

METODYKA POMIARÓW WIDM ABSORPCJI (WA) NA CARY-300 (Varian) i V-550 (JASCO) METODYKA POMIARÓW WIDM ABSORPCJI (WA) NA CARY-300 (Varian) i V-550 (JASCO) Czas od włączenia spektrofotometru Cary-300 do momentu uzyskania stabilnej pracy: ok 30 minut., w przypadku V-550 ok. 3h. WA widmo

Bardziej szczegółowo

ANALIZA TŁUSZCZÓW WŁAŚCIWYCH CZ II

ANALIZA TŁUSZCZÓW WŁAŚCIWYCH CZ II KATEDRA BIOCHEMII Wydział Biologii i Ochrony Środowiska ANALIZA TŁUSZCZÓW WŁAŚCIWYCH CZ II ĆWICZENIE 8 ZADANIE 1 HYDROLIZA LIPIDÓW MLEKA ZA POMOCĄ LIPAZY TRZUSTKOWEJ Lipazy (EC 3.1) to enzymy należące

Bardziej szczegółowo

o skondensowanych pierścieniach.

o skondensowanych pierścieniach. Tabela F Wykaz złożonych ropopochodnych znajdujących się w wykazie substancji niebezpiecznych wraz z ich opisem, uporządkowany wg wzrastających mumerów indeksowych nr indeksowy: 649-001-00-3 nr WE: 265-102-1

Bardziej szczegółowo

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach 4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach JESTEŚ RODZICEM MŁODEGO SPORTOWCA? Czy Twoje dziecko uczęszcza na treningi minimum 2 razy w tygodniu? Zdarzyło się, że

Bardziej szczegółowo