Ekstrakcja nadkrytyczna jako metoda pozyskiwania karotenoidów z czerwonej papryki

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ekstrakcja nadkrytyczna jako metoda pozyskiwania karotenoidów z czerwonej papryki"

Transkrypt

1 Ekstrakcja nadkrytyczna jako metoda pozyskiwania karotenoidów z czerwonej papryki Dorota KOSTRZEWA, Edward RÓJ Instytut Nawozów Sztucznych, Al. Tysiąclecia Państwa Polskiego 13A, Puławy STRESZCZENIE Celem pracy było przedstawienie wyników badań pozyskiwania karotenoidów z czerwonej papryki. Badania przeprowadzono na instalacji doświadczalnej w skali laboratoryjnej z użyciem nadkrytycznego ditlenku węgla oraz metodą Soxhleta. Ocenie poddano surowiec użyty do ekstrakcji oraz jakość otrzymanych ekstraktów z wykorzystaniem metody spektrofotometrycznej. Słowa kluczowe: papryka, ekstrakcja nadkrytyczna ditlenkiem węgla, ekstrakcja Soxhletem 1. Wstęp Czerwona papryka roczna (Capsicum annuum) należy do rodziny psiankowatych i jest bogatym źródłem węglowodanów, witamin: A i C, E, K, B1, B6, kwasu foliowego, potasu, naturalnych karotenoidów oraz tłuszczów [1, 2, 3]. Zawartość oleju w owocni papryki wynosi około 6 %, w mielonej papryce około %, natomiast ziarna papryki zawierają nawet %. Olej otrzymany z papryki zawiera niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (linolowy, -linolenowy), mononienasycone kwasy tłuszczowe (kwas oleinowy) oraz nasycone kwasy tłuszczowe (kwas stearynowy, palmitynowy, arachidowy, behenowy, mirystynowy), z czego największy udział mają nienasycone kwasy tłuszczowe [4]. Barwa owoców papryki zależy od obecności karotenoidów oraz flawonoidów, a głównymi karotenoidami odpowiedzialnymi w % za kolor czerwonej papryki są kapsantyna i kapsorubina. Ponadto w papryce występuje również zeaksantyna, luteina, kryptoksantyna, kapsoluteina, α- i β-karoten. Zawartość karotenoidów oraz witaminy C w surowcu zależy od rodzaju, fazy dojrzałości papryki i zwiększa się wraz z jej dojrzewaniem. Dlatego też czerwona papryka ma więcej przeciwutleniaczy i witamin niż inne odmiany. Ze względu na wysoką zawartość witaminy A, C i E papryka pozytywnie wpływa na stan skóry, paznokci czy włosów. Witamina B6 i kwas foliowy, zawarte w papryce, pomagają obniżyć poziom homocysteiny, co zmniejsza ryzyko udaru. Papryka jest także dobrym

2 źródłem błonnika pokarmowego, który wiąże cholesterol i pomaga wyeliminować jego nadmiar z organizmu. Wyjątkowo wysoka zawartość przeciwutleniaczy w papryce sprawia, że wzmacnia ona układ odpornościowy, zmniejsza ryzyko chorób sercowo-naczyniowych oraz bierze udział w profilaktyce raka. Karotenoidy charakteryzują się wysoką aktywnością wobec reaktywnych form tlenu, jak i wolnych rodników. W badaniach wykazano, że β-karoten w porównaniu z innymi antyoksydantami, witaminą C i E, wykazuje wyższą aktywność antyoksydacyjną wobec tlenu singletowego, powstającego w procesie fotosyntezy. Hamuje on fazę początkową, jak również etap propagacji peroksydacji lipoprotein. Równoczesne stosowanie β-karotenu oraz witamin C i E powoduje cofanie się miażdżycy [3]. Badania przeprowadzone przez Matsufuji ego wykazały, że kapsantyna, specyficzny dla czerwonej papryki barwnik karotenoidowy, była bardziej efektywnym antyoksydantem niż -karoten, a jej estry z kwasami nienasyconymi miały taką samą zdolność wychwytywania wolnych rodników, jak -karoten [5]. Badania nad karotenoidami potwierdzają, że likopen zawarty w czerwonej papryce zapobiega niektórym rodzajom nowotworów, m.in. prostaty, trzustki, pęcherza moczowego i szyjki macicy [1, 3, 6]. Potwierdzono również skuteczne działanie ochronne β-karotenu na skórę u pacjentów chorych na protoporfirię erytropoetyczną, którzy są nadwrażliwi na światło słoneczne. Choć współczynnik ochrony przeciwsłonecznej β-karotenu jest stosunkowo niski (SPF 2) to wykazuje on działanie zapobiegające oparzeniom skóry u osób zdrowych. Wiąże się to z jego właściwościami zmiatania wolnych rodników i reaktywnych form tlenu, powstających w wyniku ekspozycji skóry na promieniowanie UVA. Natomiast luteina i zeaksantyna zawarte w papryce, obecne również w wysokim stężeniu w plamce żółtej oka, są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania narządu wzroku. Stosowanie diety bogatej w te dwa karotenoidy może stanowić ochronę przed zaćmą i związanym z wiekiem zwyrodnieniem plamki żółtej, które prowadzi do utraty wzroku. Karotenoidy są szeroko wykorzystywane w przemyśle, szczególnie jako barwniki żywności i pasz oraz suplementy [7]. Preparaty z papryki stosowane są również do przedłużania trwałości produktów końcowych (mięsnych dań gotowych, zarówno chłodzonych, jak i mrożonych) [2]. Światowy rynek dodatków do żywności opiera się głownie na produkcji syntetycznych substancji dodatkowych, jednakże coraz większa świadomość konsumentów wymusza wzrost wykorzystania związków pochodzenia naturalnego [8, 9].

3 Nowoczesną metodą pozyskiwania cennych składników roślin jest ekstrakcja w warunkach nadkrytycznych, gdzie czynnikiem ekstrahującym jest skompresowany pod wysokim ciśnieniem ditlenek węgla. Proces ten przebiega w stosunkowo niskich temperaturach, bez dostępu powietrza, przez co aktywne składniki roślin nie ulegają degradacji termicznej oraz przemianom oksydacyjnym, a tym samym nie powoduje to obniżenia ich jakości zdrowotnej i organoleptycznej. Jest to bardzo ważne, szczególnie w odniesieniu do pozyskiwania nietrwałych składników, takich jak karotenoidy. W wyniku ekstrakcji nadkrytycznej uzyskuje się ekstrakty roślinne o najwyższym poziomie czystości, które są czyste mikrobiologicznie i zachowują naturalne składniki aktywne. Tajemnicą czystości wyciągów roślinnych uzyskiwanych metodą ekstrakcji w warunkach nadkrytycznych jest ostatni etap procesu, w którym następuje obniżenie ciśnienia i cały rozpuszczalnik zostaje oddzielony od ekstraktu. Ekstrakcja nadkrytyczna jest procesem znacznie bardziej zaawansowanym technologicznie od tradycyjnych procesów ekstrakcji, gdzie temperatura i utlenianie towarzyszące procesom otrzymywania są szkodliwe dla witamin, enzymów, substancji lotnych oraz wielu innych substancji aktywnych. Wadą konwencjonalnych metod otrzymywania ekstraktów, w których stosuje się rozpuszczalniki organiczne są ścieki, emisja lotnych związków organicznych oraz możliwość zanieczyszczenia ekstraktów roślinnych śladami rozpuszczalników, które w nich pozostają [10]. Ponadto ekstrakcja z użyciem rozpuszczalników organicznych jest mało selektywna ze względu na ekstrahowane składniki. 2. Część eksperymentalna 2.1. Materiały Ditlenek węgla (czystość 99,8%) użyty do procesu ekstrakcji nadkrytycznej papryki z firmy Linde Gaz Polska" Sp. z o.o.. Surowcem do badań była papryka mielona z firmy KAMIS Przyprawy S.A. o natężeniu barwy ok. 160 ASTA (American Spice Trade Association). Odczynniki do oznaczeń spektrofotometrycznych oraz do ekstrakcji Soxhletem: aceton czda z firmy POCH S.A. Polska Aparatura i metodyka badań ekstrakcji Do badania procesu ekstrakcji nadkrytycznej papryki mielonej wykorzystano aparaturę firmy SITEC (SITEC-Sieber Engineering AG, Szwajcaria) znajdującą się w Instytucie Nawozów Sztucznych w Puławach. Instalacja jest wyposażoną w ekstraktor

4 o pojemności ok. 1 dm 3 i umożliwia prace pod ciśnieniem do 500 bar i w temperaturze do 200 o C. Próby ekstrakcji papryki z użyciem ditlenku węgla prowadzono w koszu, który umieszczano w ekstraktorze. Proces pozyskiwania karotenoidów z papryki przebiegał według schematu przedstawionego na rysunku 2. Załadunek surowca do ekstraktora Ekstrakcja papryki Redukcja ciśnienia od ciśnienia ekstrakcji do ciśnienia separacji Dekompresja ekstraktora Podgrzewanie mieszaniny CO 2 - ekstrakt Wyładunek pozostałości po ekstrakcji Separacja ekstraktu Skraplanie CO 2 Odbiór ekstraktu Sprężanie ciekłego CO 2 Podgrzewanie CO 2 Rys. 2. Schemat blokowy ekstrakcji nadkrytycznej papryki. Badania ekstrakcji nadkrytycznej czerwonej papryki mielonej prowadzono pod ciśnieniem bar i w temperaturze 60 C oraz przy stałym obciążeniu CO 2 (ok. 20 kg/h). Warunki separacji ekstraktów były jednakowe w każdym z przeprowadzonych doświadczeń. W trakcie procesu pobierano próbki ekstraktu z separatora w stałych odstępach czasu, a następnie ważono je w celu określenia wydajności ekstrakcji. Porównawczo do ekstrakcji nadkrytycznej przeprowadzono ekstrakcje papryki mielonej w aparacie Soxhleta. Jako rozpuszczalnika do ekstrakcji użyto acetonu (300 ml), który utrzymywano w stanie wrzenia. Po zakończonym procesie ekstrakcji rozpuszczalnik oddzielono w wyparce próżniowej firmy Büchi, a ekstrakt zważono i poddano analizie.

5 2.3. Metody oceny analitycznej karotenoidów otrzymanych z papryki Badania natężenia barwy próbek surowca, ekstraktów i pozostałości po ekstrakcji papryki (ogólna zawartość karotenoidów) oznaczano metodą spektrofotometryczną. Do badań wykorzystano dwuwiązkowy spektrofotometr UV-Vis typ JASCO V-650. Oznaczenia prowadzono zgodnie z przepisami zamieszczonymi w Official Methods of Analysis 14 th Edition 1984 Association of Official Analytical Chemists (AOAC). Przygotowanie próbki ekstraktu otrzymanego z papryki. Z homogenicznej próbki ekstraktu w zlewce wykonywano ok. 100 mg naważkę. Następnie do zlewki dawano aceton i umieszczano w płuczce ultradźwiękowej do rozpuszczenia próbki. Rozpuszczoną próbkę przenoszono ilościowo do kolby miarowej na 100 ml i uzupełniano acetonem do kreski. Kolbę z próbką krótko wytrząsano na wytrząsarce i pozostawiano w temperaturze pokojowej przez ok. 2 minuty. Z tak otrzymanego roztworu odpipetowywano 10 ml do kolby miarowej na 100 ml i uzupełniano acetonem do kreski. Pomiar absorbancji otrzymanego roztworu wykonywano w kuwecie szklanej o długości drogi optycznej l = 10 mm w odniesieniu do czystego acetonu przy długości 460 nm. Przygotowanie próbki papryki. Z homogenicznej próbki papryki lub papryki po ekstrakcji wykonywano ok. 100 mg naważkę do kolby miarowej na 100 ml i uzupełniano acetonem do kreski. Kolbę wstawiano do wytrząsarki i krótko wytrząsano. Tak przygotowaną próbkę pozostawiano w temperaturze pokojowej na ok. 16 godzin. Po wyznaczonym czasie kolbę z próbką intensywnie wytrząsano przez ok. 2 minuty. Następnie roztwór sączono przez filterki 0.45 µm, po czym wykonywano pomiar absorbancji badanej próbki analogicznie jak wyżej. Barwę surowca, ekstraktu i pozostałości po ekstrakcji wyrażano w skali zabarwienia ASTA, która stanowi międzynarodowy wzorzec do określania koloru sproszkowanej papryki oraz ekstraktów z niej uzyskanych. Obliczenia natężenia barwy wykonano zgodnie z prezentowanymi poniżej równaniami (rów. 1, 2). ASTA A nm f dla ekstraktu z papryki (1) m ASTA gdzie: A 460nm16, 4 m 2 f dla papryki lub papryki po ekstrakcji (2) A zmierzona absorbancja próbki, f współczynnik korekcji drogi optycznej, m 1, m 2 masa próbek użyta do badań, 164 i 16,4 współczynniki obliczeniowe.

6 3. Wyniki badań i dyskusja Podczas procesu ekstrakcji papryki mielonej określano wydajność i barwę otrzymywanych ekstraktów. Warunki prowadzenia eksperymentów prezentuje tabela 1, zamieszczona poniżej. Tabela 1. Warunki prowadzenia doświadczeń. Ekstrakcja papryki Wsad Warunki ekstrakcji g Barwa, ASTA T, 0 C P, bar Czas, min ekstrakcja nadkrytyczna nr 1 150, ekstrakcja nadkrytyczna nr ekstrakcja nadkrytyczna nr ekstrakcja nadkrytyczna nr ekstrakcja metodą Soxhleta Wyniki ekstrakcji papryki uzyskane dla poszczególnych doświadczeń, dotyczące odzysku ekstraktu w stosunku do masy wyjściowej wsadu oraz analizy ekstraktu i pozostałości po ekstrakcji papryki, przedstawia tabela 2. Tabela 2. Wyniki ekstrakcji czerwonej papryki. Ekstrakcja papryki Sumaryczny odzysk ekstraktu Natężenie barwy ekstraktu Natężenie barwy pozostałości po ekstrakcji g % wag. ASTA ASTA ekstrakcja nadkrytyczna nr 1 12,1 8, ,5 ekstrakcja nadkrytyczna nr 2 12, ,1 ekstrakcja nadkrytyczna nr 3 12, ,6 ekstrakcja nadkrytyczna nr 4 12,2 8, ,5 ekstrakcja metodą Soxhleta 2,1 13, ,6 Jak wynika z tabeli 2 podczas doświadczeń prowadzonych z użyciem ditlenku węgla w warunkach nadkrytycznych uzyskano dużo mniejszą wydajność ekstrakcji papryki niż metodą Soxhleta. Niezależnie od zastosowanego ciśnienia ekstrakcji wydajność ekstrakcji nadkrytycznej kształtowała się na poziomie 8,0 8,5 % wag. Natomiast w wyniku ekstrakcji papryki mielonej w aparacie Soxhleta uzyskano wydajność procesu na poziomie 14 % wag. Analiza pozostałości po ekstrakcji papryki potwierdziła wysoki stopień wyekstrahowania

7 Natężenie barwy w skali ASTA złoża dla ekstrakcji prowadzonej metodą Soxhleta. Jednak podczas omawianego doświadczenia nie uzyskano wysokiej wartości natężenia barwy ekstraktu. Wartość barwy otrzymanego ekstraktu wynosiła zaledwie 1215 ASTA, ponieważ ekstrakcja metodą Soxhleta jest mało selektywna. W wyniku ekstrakcji papryki z użyciem acetonu uzyskano związki nierozpuszczalne w warunkach prowadzenia ekstrakcji ditlenkiem węgla, które znacznie obniżyły stężenie karotenoidów w otrzymanym ekstrakcie. W przypadku ekstrakcji nadkrytycznej papryki natężenie barwy otrzymywanych ekstraktów wzrastało wraz ze wzrostem ciśnienia ekstrakcji. Najwyższe natężenie barwy ekstraktu uzyskano dla ekstrakcji papryki z użyciem ditlenku węgla pod ciśnieniem 450 bar. Podczas ekstrakcji papryki ditlenkiem węgla pod ciśnieniem 450 bar i w temperaturze 60 o C wykonano również pomiar natężenia barwy ekstraktu na poszczególnych etapach procesu ekstrakcji. Wyniki oznaczeń przedstawiono na rysunku Czas, min Rys. 3: Zmiana natężenia barwy ekstraktu podczas ekstrakcji nadkrytycznej papryki. Kontrola analityczna procesu wykazała, że natężenie barwy ekstraktu w trakcie procesu ekstrakcji papryki mielonej pod ciśnieniem 450 bar rosło od wartości ok ASTA do wartości ok ASTA. Na rysunku 4 zamieszczono przykładowe widma UV-Vis dla ekstraktu z papryki otrzymanego w temperaturze 60 o C i pod ciśnieniem 400 bar oraz pozostałości po ekstrakcji

8 papryki. Próbki ekstraktu i pozostałości po ekstrakcji papryki rozpuszczono w acetonie i wykonano pomiar widm absorpcyjnych w zakresie nm. Rys. 4. Widmo absorpcyjne dla próbki ekstraktu otrzymanego z papryki (kolor zielony) i pozostałości po ekstrakcji papryki (kolor pomarańczowy). Na otrzymanym widmie wyraźnie widoczne są pasma absorpcyjne charakterystyczne dla barwników karotenoidowych w zakresie nm. Dla karotenu maksimum absorpcji w acetonie występuje przy długości fali 451 i 477 nm. Natomiast dla głównych karotenoidów zawartych w papryce, kapsantyny i kapsorubiny, maksimum absorpcji występuje przy długości 460 nm. 4. Podsumowanie W pracy przedstawiono wyniki badań ekstrakcji czerwonej papryki mielonej za pomocą ditlenku węgla o parametrach nadkrytycznych oraz metodą Soxhleta. Największą wydajność procesu w stosunku do masy wsadu uzyskano dla ekstrakcji papryki mielonej metoda Soxhleta. Natomiast najwyższe natężenie barwy ekstraktu otrzymano podczas ekstrakcji nadkrytycznej ditlenkiem węgla pod ciśnieniem 450 bar. Wartość natężenia barwy wynosiła wówczas 1909 ASTA. W badanym zakresie parametrów nie stwierdzono wpływu ciśnienia na szybkość i wydajność ekstrakcji nadkrytycznej papryki, ale obserwowano wpływ ciśnienia na barwę otrzymanych ekstraktów i ogólną zawartość karotenoidów z nią związaną.

9 W wyniku podniesienia ciśnienia ekstrakcji papryki od 200 do 450 bar uzyskano prawie 4-krotny wzrost natężenia barwy ekstraktu. LITERATURA 1. G. Maiani, M.J. Periago Castón, G. Catasta, E. Toti, I. Go ni Cambrodon, A. Bysted, F. Granado-Lorencio, B. Olmedilla-Alonso, P. Knuthsen, M. Valoti, V. Böhm, E. Mayer- Miebach, D. Behsnilian, U. Schleme, Carotenoids: actual knowledge on food sources, intakes, stability and bioavailability and their protective role in humans, Molecular Nutrition and Food Research, 2009, 53, I. Perucka, M. Materska, L. Jachacz, Ocena jakości preparatów otrzymanych z wysuszonych owoców papryki (Capsicum annuum l.), Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 2010, 1 (68), A. Gryszczyńska, B. Gryszczyńska, B. Opala, Karotenoidy. Naturalne źródła, biosynteza, wpływ na organizm ludzki, Postępy Fitoterapii, 2011, 2, Li Guoliang, Song Cuihua, You Jinmao, Sun Zhiwei, Xia Lian, Suol Yourui, Optimisation of red pepper seed oil extraction using supercritical CO 2 and analysis of the composition by reversed-phase HPLC-FLD-MS/MS, International Journal of Food Science and Technology, 2011, 46, H. Matsufuji, H. Nakamura, M. Chino, M. Takeda, Antioxidant activity of capsantin and the fatty acid esters in paprika (Capsicum annuum), J. Agric Food Chem., 1998, 46, H. Nishino, Cancer prevention by carotenoids, Mutation Research, 1998, 402, , 7. P.D. Fraser, P.M. Bramley, The biosynthesis and nutritional uses of carotenoids, Progress in Lipid Research, 2004, 43, A. Rutkowski, S. Gwiazda., K. Dobrowski, Kompendium dodatków do żywności, J. Pokorny, Are natural antioxidants better and safer than synthetic antioxidants, Eur. J. Lipid Sci. Technol., 2007, 109, N. Aleksandra N. Tepić, Gordana R. Dimić, Biserka L. Vujičić, Žarko S. Kevrešan, Marika Varga and Zdravko M. Šumić, Quality of commercial ground paprika and its oleoresins, APTEFF, 2008, 39,

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r.

Warsztaty dla Rodziców. Wiosenne śniadanie. Warszawa 26.05.2015 r. Warsztaty dla Rodziców Wiosenne śniadanie Warszawa 26.05.2015 r. Urozmaicenie Uregulowanie Umiarkowanie Umiejętności Unikanie Prawidłowe żywienie 7 zasad wg prof. Bergera + Uprawianie sportu + Uśmiech

Bardziej szczegółowo

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY d r i n ż. Magdalena Górnicka Zakład Oceny Żywienia Katedra Żywienia Człowieka WitaminyA, E i C oraz karotenoidy Selen Flawonoidy AKRYLOAMID Powstaje podczas przetwarzania

Bardziej szczegółowo

BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY. www.calivita.com.pl

BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY. www.calivita.com.pl BIOLOGICZNIE AKTYWNY SUPLEMENT DIETY WOLNE RODNIKI TO AKTYWNE ATOMY LUB CZĄSTECZKI, KTÓRE ZGUBIŁY JEDEN ELEKTRON. PRÓBUJĄC GO ODZYSKAĆ, SZYBKO WCHODZĄ W REAKCJE Z RÓŻNYMI ELEMENTAMI KOMÓREK, USZKADZAJĄC

Bardziej szczegółowo

EKSTRAKCJA NADKRYTYCZNA OLEJÓW Z NASION ROŚLIN JAGODOWYCH

EKSTRAKCJA NADKRYTYCZNA OLEJÓW Z NASION ROŚLIN JAGODOWYCH EKSTRAKCJA NADKRYTYCZNA OLEJÓW Z NASION ROŚLIN JAGODOWYCH Agnieszka DOBRZYŃSKA INGER, Edward RÓJ, Instytut Nawozów Sztucznych, Al. Tysiąclecia Państwa Polskiego 13A, 24 110 Puławy STRESZCZENIE W pracy

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS Zagadnienia teoretyczne. Spektrofotometria jest techniką instrumentalną, w której do celów analitycznych wykorzystuje się przejścia energetyczne zachodzące

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 4. Oczyszczanie ścieków ze związków fosforu

ĆWICZENIE 4. Oczyszczanie ścieków ze związków fosforu ĆWICZENIE 4 Oczyszczanie ścieków ze związków fosforu 1. Wprowadzenie Zbyt wysokie stężenia fosforu w wodach powierzchniowych stojących, spiętrzonych lub wolno płynących prowadzą do zwiększonego przyrostu

Bardziej szczegółowo

Projekty realizowane w ramach Programu Operacyjnego Rozwój j Polski Wschodniej

Projekty realizowane w ramach Programu Operacyjnego Rozwój j Polski Wschodniej Projekty realizowane w ramach Programu Operacyjnego Rozwój j Polski Wschodniej dr inż. Cezary Możeński prof. nadzw. Projekty PO RPW Wyposażenie Laboratorium Wysokich Ciśnień w nowoczesną infrastrukturę

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 2. Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych

ĆWICZENIE 2. Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych ĆWICZENIE 2 Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych Część doświadczalna 1. Metody jonowymienne Do usuwania chromu (VI) można stosować między innymi wymieniacze jonowe. W wyniku przepuszczania

Bardziej szczegółowo

Zakład Doświadczalny WPT. S.A. Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych. Ekstrakcja surowców roślinnych z wykorzystanie CO2 w stanie nadkrytycznym

Zakład Doświadczalny WPT. S.A. Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych. Ekstrakcja surowców roślinnych z wykorzystanie CO2 w stanie nadkrytycznym Zakład Doświadczalny WPT. S.A. Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ekstrakcja surowców roślinnych z wykorzystanie CO2 w stanie nadkrytycznym Wrocław 2016 I. Wprowadzenie. Ćwiczenia mają charakter teoretyczno-praktyczny,

Bardziej szczegółowo

IR II. 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni

IR II. 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni IR II 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni Promieniowanie podczerwone ma naturę elektromagnetyczną i jego absorpcja przez materię podlega tym samym prawom,

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA GDAŃSKA

POLITECHNIKA GDAŃSKA POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA TECHNOLOGII CHEMICZNEJ Ćwiczenia laboratoryjne CHEMIA I TECHNOLOGIA MATERIAŁÓW BARWNYCH USUWANIE BARWNIKÓW ZE ŚCIEKÓW PRZEMYSŁU TEKSTYLNEGO Z WYKORZYSTANIEM

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 3. I. Analiza miareczkowa mocnych i słabych elektrolitów

ĆWICZENIE 3. I. Analiza miareczkowa mocnych i słabych elektrolitów ĆWICZENIE 3 I. Analiza miareczkowa mocnych i słabych elektrolitów Alkacymetria jest metodą opartą na reakcji zobojętniania jonów hydroniowych jonami wodorotlenowymi lub odwrotnie. H 3 O+ _ + OH 2 O Metody

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie ŁÓDZKIE CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNEGO kod Uzyskane punkty..... WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

Bardziej szczegółowo

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu.

Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Warzywa i owoce powinny wchodzić w skład codziennej diety, gdyż są źródłem cennych witamin, zwłaszcza witaminy C oraz B - karotenu. Dostarczają także kwasu foliowego. Zawierają znaczne ilości składników

Bardziej szczegółowo

Soki 100% naturalne MALINA ARONIA

Soki 100% naturalne MALINA ARONIA Soki 100% naturalne MALINA Sok z malin 100 % jest doskonałym uzupełnieniem codziennej diety. Zawiera bogactwo witamin: C, E, B1, B2, B6, PP oraz minerały: magnez, potas, wapń i żelazo. W jego składzie

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH Lipidy CH 3 R CH3 Kwasy t uszczowe Kwasy t uszczowe Omega3 Lipidy Schéma acides gras omega 6 CH3 Kwasy t uszczowe Omega6 23 TRAN Kwasy t uszczowe Wielonienasycone kwasy t uszczowe zawarte w pokarmie ulegajà

Bardziej szczegółowo

2.1. Charakterystyka badanego sorbentu oraz ekstrahentów

2.1. Charakterystyka badanego sorbentu oraz ekstrahentów BADANIA PROCESU SORPCJI JONÓW ZŁOTA(III), PLATYNY(IV) I PALLADU(II) Z ROZTWORÓW CHLORKOWYCH ORAZ MIESZANINY JONÓW NA SORBENCIE DOWEX OPTIPORE L493 IMPREGNOWANYM CYANEXEM 31 Grzegorz Wójcik, Zbigniew Hubicki,

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE. warzywnictwa metodami ekologicznymi. pt.: OPRACOWANIE METOD PRZETWÓRSTWA WARZYW Z UPRAW EKOLOGICZNYCH I OCENA ICH JAKOŚCI

SPRAWOZDANIE. warzywnictwa metodami ekologicznymi. pt.: OPRACOWANIE METOD PRZETWÓRSTWA WARZYW Z UPRAW EKOLOGICZNYCH I OCENA ICH JAKOŚCI SPRAWOZDANIE z prowadzenia w 2008r. badań podstawowych na rzecz rolnictwa ekologicznego w zakresie: warzywnictwa metodami ekologicznymi pt.: OPRACOWANIE METOD PRZETWÓRSTWA WARZYW Z UPRAW EKOLOGICZNYCH

Bardziej szczegółowo

Barwniki spożywcze. Anna Rychter i Michalina Kolan. II Liceum Ogólnokształcące z oddziałami dwujęzycznymi i międzynarodowymi imienia Mikołaja

Barwniki spożywcze. Anna Rychter i Michalina Kolan. II Liceum Ogólnokształcące z oddziałami dwujęzycznymi i międzynarodowymi imienia Mikołaja Barwniki spożywcze Anna Rychter i Michalina Kolan II Liceum Ogólnokształcące z oddziałami dwujęzycznymi i międzynarodowymi imienia Mikołaja Kopernika w Lesznie Czym są barwniki? To chemiczne związki organiczne

Bardziej szczegółowo

Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman

Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman Porównanie Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman Spektroskopia FT-Raman Spektroskopia FT-Raman jest dostępna od 1987 roku. Systemy

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Lekarze z Chin uważają, że owoce głożyny znane jako chińskie daktyle pomagają zachować sprawność, poprawiają odporność, wspomagają

Bardziej szczegółowo

ANNALES. Irena Perucka, Małgorzata Materska. Wpływ Ca na zawartość witaminy C, prowitaminy A i ksantofili w owocach wybranych odmian papryki ostrej

ANNALES. Irena Perucka, Małgorzata Materska. Wpływ Ca na zawartość witaminy C, prowitaminy A i ksantofili w owocach wybranych odmian papryki ostrej ANNALES UNIVERSITATIS VOL. LIX, Nr 4 MARIAE LUBLIN * CURIE- S K Ł O D O W S K A POLONIA SECTIO E 2004 Katedra Chemii, Akademia Rolnicza w Lublinie ul. Akademicka 15, 20-033 Lublin, Poland Irena Perucka,

Bardziej szczegółowo

Atomowa spektrometria absorpcyjna i emisyjna

Atomowa spektrometria absorpcyjna i emisyjna Nowoczesne techniki analityczne w analizie żywności Zajęcia laboratoryjne Atomowa spektrometria absorpcyjna i emisyjna Cel ćwiczenia: Celem ćwiczenia jest oznaczenie zawartości sodu, potasu i magnezu w

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej

Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej Wprowadzenie: Większość lądowych organizmów kręgowych część jonów amonowych NH + 4, produktu rozpadu białek, wykorzystuje w biosyntezie

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI Pracownia studencka Zakład Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 3 Oznaczanie witaminy E w oleju metodą HPLC ANALIZA PRODUKTÓW POCHODZENIA NATURALNEGO

Bardziej szczegółowo

BIOTECHNOLOGIA W KOSMETOLOGII SŁAWOMIR WIERZBA

BIOTECHNOLOGIA W KOSMETOLOGII SŁAWOMIR WIERZBA BIOTECHNOLOGIA W KOSMETOLOGII SŁAWOMIR WIERZBA TREŚĆ WYKŁADÓW Budowa i biologia skóry. Typy skóry. Funkcje skóry. Układ odpornościowy skóry. Starzenie się skóry. Przenikanie przez skórę. Absorpcja skórna.

Bardziej szczegółowo

Opracował dr inż. Tadeusz Janiak

Opracował dr inż. Tadeusz Janiak Opracował dr inż. Tadeusz Janiak 1 Uwagi dla wykonujących ilościowe oznaczanie metodami spektrofotometrycznymi 3. 3.1. Ilościowe oznaczanie w metodach spektrofotometrycznych Ilościowe określenie zawartości

Bardziej szczegółowo

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I strona 1/9 Test diagnostyczny Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł Część A (0 5) Standard I 1. Przemianą chemiczną nie jest: A. mętnienie wody wapiennej B. odbarwianie wody bromowej C. dekantacja

Bardziej szczegółowo

BIOFITEO pyszne i zdrowe

BIOFITEO pyszne i zdrowe pyszne i zdrowe pysz Pierwszy na rynku naturalny posiłek niskokaloryczny - tylko 20 kcal 1 Smaczny, niskokaloryczny posiłek przygotowany z naturalnych składników" Dostarcza tylko 20 kcal" Łatwo go przygotować

Bardziej szczegółowo

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK CIAŁ I ZDRWIE WSZECHŚWIAT KMÓREK RGANIZM RGANY TKANKA SKŁADNIKI DŻYWCZE x x KMÓRKA x FUNDAMENT ZDRWEG ŻYCIA x PRZEMIANA MATERII WSZECHŚWIAT KMÓREK Komórki są budulcem wszystkich żywych istot, również nasze

Bardziej szczegółowo

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS

Piramida Żywienia. Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Piramida Żywienia Dominika Kondrak Karina Warwas 1TFS Zasady zdrowego żywienia 1. Dbaj o różnorodnośd spożywanych produktów. 2. Strzeż się nadwagi i otyłości, nie zapominaj o codziennej aktywności fizycznej.

Bardziej szczegółowo

TAF TEMPERATURE ADAPTED FEEDS. - Odpowiednia pasza na daną porę roku TEMPERATURE ADAPTED FEEDS TM

TAF TEMPERATURE ADAPTED FEEDS. - Odpowiednia pasza na daną porę roku TEMPERATURE ADAPTED FEEDS TM TEMPERATURE ADAPTED FEEDS - Odpowiednia pasza na daną porę roku TEMPERATURE ADAPTED FEEDS - Odpowiednia pasza na daną porę roku Ryby to organizmy zmiennocieplne. Temperatura środowiska wpływa na pobieranie

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY STECHIOMETRII

PODSTAWY STECHIOMETRII PODSTAWY STECHIOMETRII 1. Obliczyć bezwzględne masy atomów, których względne masy atomowe wynoszą: a) 7, b) 35. 2. Obliczyć masę próbki wody zawierającej 3,01 10 24 cząsteczek. 3. Która z wymienionych

Bardziej szczegółowo

METODYKA POMIARÓW WIDM ABSORPCJI (WA) NA CARY-300 (Varian) i V-550 (JASCO)

METODYKA POMIARÓW WIDM ABSORPCJI (WA) NA CARY-300 (Varian) i V-550 (JASCO) METODYKA POMIARÓW WIDM ABSORPCJI (WA) NA CARY-300 (Varian) i V-550 (JASCO) Czas od włączenia spektrofotometru Cary-300 do momentu uzyskania stabilnej pracy: ok 30 minut., w przypadku V-550 ok. 3h. WA widmo

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY LABORATORIUM PRZEMYSŁOWEGO. ĆWICZENIE 3a

PODSTAWY LABORATORIUM PRZEMYSŁOWEGO. ĆWICZENIE 3a PODSTAWY LABORATORIUM PRZEMYSŁOWEGO ĆWICZENIE 3a Analiza pierwiastkowa podstawowego składu próbek z wykorzystaniem techniki ASA na przykładzie fosforanów paszowych 1 I. CEL ĆWICZENIA Zapoznanie studentów

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo

o skondensowanych pierścieniach.

o skondensowanych pierścieniach. Tabela F Wykaz złożonych ropopochodnych znajdujących się w wykazie substancji niebezpiecznych wraz z ich opisem, uporządkowany wg wzrastających mumerów indeksowych nr indeksowy: 649-001-00-3 nr WE: 265-102-1

Bardziej szczegółowo

1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12

1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12 Spis treści III. Wstęp... 9 III. Zasady porządkowe w pracowni technologicznej... 10 1. Regulamin bezpieczeństwa i higieny pracy... 10 2. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach... 12 Literatura... 12 III. Wskaźniki

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 12 Lipidy - tłuszcze nasycone i nienasycone. Liczba jodowa, metoda Hanusa ilościowego oznaczania stopnia nienasycenia tłuszczu

Ćwiczenie nr 12 Lipidy - tłuszcze nasycone i nienasycone. Liczba jodowa, metoda Hanusa ilościowego oznaczania stopnia nienasycenia tłuszczu Ćwiczenie nr 12 Lipidy - tłuszcze nasycone i nienasycone. Liczba jodowa, metoda Hanusa ilościowego oznaczania stopnia nienasycenia tłuszczu Celem ćwiczenia jest: wykrywanie nienasyconych kwasów tłuszczowych

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

II. ODŻELAZIANIE LITERATURA. Zakres wiadomości obowiązujących do zaliczenia przed przystąpieniem do wykonania. ćwiczenia:

II. ODŻELAZIANIE LITERATURA. Zakres wiadomości obowiązujących do zaliczenia przed przystąpieniem do wykonania. ćwiczenia: II. ODŻELAZIANIE LITERATURA 1. Akty prawne: Aktualne rozporządzenie dotyczące jakości wody do picia i na potrzeby gospodarcze. 2. Chojnacki A.: Technologia wody i ścieków. PWN, Warszawa 1972. 3. Hermanowicz

Bardziej szczegółowo

Substancje o Znaczeniu Biologicznym

Substancje o Znaczeniu Biologicznym Substancje o Znaczeniu Biologicznym Tłuszcze Jadalne są to tłuszcze, które może spożywać człowiek. Stanowią ważny, wysokoenergetyczny składnik diety. Z chemicznego punktu widzenia głównym składnikiem tłuszczów

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedry Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 3 Oznaczanie chlorków metodą spektrofotometryczną z tiocyjanianem rtęci(ii)

Bardziej szczegółowo

OCENA JAKOŚCI PREPARATÓW OTRZYMANYCH Z WYSUSZONYCH OWOCÓW PAPRYKI (CAPSICUM ANNUUM L.)

OCENA JAKOŚCI PREPARATÓW OTRZYMANYCH Z WYSUSZONYCH OWOCÓW PAPRYKI (CAPSICUM ANNUUM L.) ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 2010, 1 (68), 30 39 IRENA PERUCKA, MAŁGORZATA MATERSKA, LUIZA JACHACZ OCENA JAKOŚCI PREPARATÓW OTRZYMANYCH Z WYSUSZONYCH OWOCÓW PAPRYKI (CAPSICUM ANNUUM L.) S t r e

Bardziej szczegółowo

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu?

2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu z 4 objętościami H 2 otrzymano 1 objętość N 2 i 4 objętości H 2O. Jaki gaz uległ spalaniu? 1. Oblicz, ilu moli HCl należy użyć, aby poniższe związki przeprowadzić w sole: a) 0,2 mola KOH b) 3 mole NH 3 H 2O c) 0,2 mola Ca(OH) 2 d) 0,5 mola Al(OH) 3 2. Podczas spalania 2 objętości pewnego gazu

Bardziej szczegółowo

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach 4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach JESTEŚ RODZICEM MŁODEGO SPORTOWCA? Czy Twoje dziecko uczęszcza na treningi minimum 2 razy w tygodniu? Zdarzyło się, że

Bardziej szczegółowo

Trichlorek fosforu. metoda oznaczania dr EWA GAWĘDA Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy 00-701 Warszawa ul.

Trichlorek fosforu. metoda oznaczania dr EWA GAWĘDA Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy 00-701 Warszawa ul. Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2012, nr 1(71), s. 135 139 Trichlorek fosforu metoda oznaczania dr EWA GAWĘDA Centralny Instytut Ochrony Pracy Państwowy Instytut Badawczy 00-701 Warszawa ul. Czerniakowska

Bardziej szczegółowo

DEZYNFEKCJA WODY CHLOROWANIE DO PUNKTU

DEZYNFEKCJA WODY CHLOROWANIE DO PUNKTU DEZYNFEKCJA WODY CHLOROWANIE DO PUNKTU PRZEŁAMANIA WPROWADZENIE Ostatnim etapem uzdatniania wody w procesie technologicznym dla potrzeb ludności i przemysłu jest dezynfekcja. Proces ten jest niezbędny

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie spektroskopii UV/VIS do określania struktury związków organicznych

Zastosowanie spektroskopii UV/VIS do określania struktury związków organicznych Zwiększenie liczby wysoko wykwalifikowanych absolwentów kierunków ścisłych Uniwersytetu Jagiellońskiego POKL.04.01.02-00-097/09-00 Zastosowanie spektroskopii UV/VIS do określania struktury związków organicznych

Bardziej szczegółowo

CORSENTIALS prosta metoda na doskonałe zdrowie.

CORSENTIALS prosta metoda na doskonałe zdrowie. CORSENTIALS prosta metoda na doskonałe zdrowie. System CORSENTIALS korzysta z zastrzeżonej, zgłoszonej do opatentowania technologii firmy LifeWave, która odmieni stan Twojego zdrowia, przynosząc istotne

Bardziej szczegółowo

Seria filtrów GL Wysokowydajne filtry

Seria filtrów GL Wysokowydajne filtry Seria filtrów GL Wysokowydajne filtry 2 Uwaga: skażenie! Wszystkie branże przemysłu stosują sprężone powietrze jako bezpieczny i niezawodny nośnik energii. Jednakże po wytworzeniu w chwili tłoczenia do

Bardziej szczegółowo

Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E. Omega-3. Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię

Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E. Omega-3. Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię Dlaczego kwasy tłuszczowe są tak ważne? Kwasy tłuszczowe należą do grupy

Bardziej szczegółowo

Badanie stanu fizycznego zanieczyszczenia wód w gminie Raba Wyżna.

Badanie stanu fizycznego zanieczyszczenia wód w gminie Raba Wyżna. Badanie stanu fizycznego zanieczyszczenia wód w gminie Raba Wyżna. Zanieczyszczenie wód - niekorzystne zmiany właściwości fizycznych, chemicznych i bakteriologicznych wody spowodowane wprowadzaniem w nadmiarze

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 2. Ekstrakcja

Ćwiczenie 2. Ekstrakcja Ćwiczenie 2 Ekstrakcja Ekstrakcja (z łaciny: extraho = wyciągam) jest to metoda wyodrębniania z mieszaniny ciał stałych lub cieczy jakiegoś składnika przy pomocy rozpuszczalnika tak dobranego, aby rozpuszczał

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 11. ANALIZA INSTRUMENTALNA KOLORYMETRIA - OZNACZANIE Cr(VI) METODĄ DIFENYLOKARBAZYDOWĄ. DZIAŁ: Kolorymetria

ĆWICZENIE 11. ANALIZA INSTRUMENTALNA KOLORYMETRIA - OZNACZANIE Cr(VI) METODĄ DIFENYLOKARBAZYDOWĄ. DZIAŁ: Kolorymetria ĆWICZENIE 11 ANALIZA INSTRUMENTALNA KOLORYMETRIA - OZNACZANIE Cr(VI) METODĄ DIFENYLOKARBAZYDOWĄ DZIAŁ: Kolorymetria ZAGADNIENIA Elektronowe widmo absorpcyjne; rodzaje przejść elektronowych w kompleksach

Bardziej szczegółowo

Korzyści z wegetarianizmu

Korzyści z wegetarianizmu Korzyści z wegetarianizmu QQ QQ Wegetarianizm a choroby cywilizacyjne Przemiana lipidowa ustroju Lipidy (tłuszcze) dostarczają z 1 grama 9 kcal. Są naturalną formą gromadzenia zapasów energii magazynowanej

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY PLUS FIRMY TIENS

PRODUKTY PLUS FIRMY TIENS PRODUKTY PLUS FIRMY TIENS PRODUKTY PLUS FIRMY TIENS TIENS POLSKA PRZEDSTAWIA NOWĄ SERIĘ PRODUKTÓW PLUS 5000 lat chińskiej tradycji i wiedzy połączone z najnowszą technologią z Europy PRODUTY PLUS FIRMY

Bardziej szczegółowo

LITOZIN Forte jest wynikiem naukowego odkrycia, dzięki któremu powstał preparat, który zawiera Rosenoid - unikalny kompleks aktywnych składników.

LITOZIN Forte jest wynikiem naukowego odkrycia, dzięki któremu powstał preparat, który zawiera Rosenoid - unikalny kompleks aktywnych składników. suplement diety FORTE ROSENOID Forte suplement diety DLA SPRAWNYCH STAWÓW kapsułki Ultra Forte jest wynikiem naukowego odkrycia, dzięki któremu powstał preparat, który zawiera Rosenoid - unikalny kompleks

Bardziej szczegółowo

Chemia jesienią. Profil chemiczny spotkanie II. mgr Ewelina Zielińska

Chemia jesienią. Profil chemiczny spotkanie II. mgr Ewelina Zielińska Chemia jesienią Profil chemiczny spotkanie II mgr Ewelina Zielińska Barwniki roślinne Do barwienia tkanin i innych przedmiotów codziennego użytku stosowane były już około 4000 lat p.n.e. w Chinach, Indiach

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1. Wytyczne do konstrukcji fotochromowych dozymetrów promieniowania nadfioletowego

Załącznik nr 1. Wytyczne do konstrukcji fotochromowych dozymetrów promieniowania nadfioletowego Załącznik nr 1 Wytyczne do konstrukcji fotochromowych dozymetrów promieniowania nadfioletowego 1. Zasada działania dozymetrów fotochromowych Opracowana koncepcja wytwarzania dozymetrów promieniowania UV,

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

MIEJSCE WIEPRZOWINY W ZDROWEJ DIECIE

MIEJSCE WIEPRZOWINY W ZDROWEJ DIECIE Sfinansowano z Funduszu Promocji Mięsa Wieprzowego Sfinansowano Funduszu Promocji Mięsa Wieprzowego MIEJSCE WIEPRZOWINY W ZDROWEJ DIECIE Wieprzowina mięso dla każdego Wieprzowina jest mięsem uniwersalnym

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 4. Identyfikacja wybranych cukrów w oparciu o niektóre reakcje charakterystyczne

Ćwiczenie 4. Identyfikacja wybranych cukrów w oparciu o niektóre reakcje charakterystyczne Klasyczna Analiza Jakościowa Organiczna, Ćw. 4 - Identyfikacja wybranych cukrów Ćwiczenie 4 Identyfikacja wybranych cukrów w oparciu o niektóre reakcje charakterystyczne Zagadnienia teoretyczne: 1. Budowa

Bardziej szczegółowo

Deproteinizacja jako niezbędny etap przygotowania próbek biologicznych

Deproteinizacja jako niezbędny etap przygotowania próbek biologicznych Deproteinizacja jako niezbędny etap przygotowania próbek biologicznych Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. 1. Wstęp Określenie próbka biologiczna jest

Bardziej szczegółowo

Odpowiedź:. Oblicz stężenie procentowe tlenu w wodzie deszczowej, wiedząc, że 1 dm 3 tej wody zawiera 0,055g tlenu. (d wody = 1 g/cm 3 )

Odpowiedź:. Oblicz stężenie procentowe tlenu w wodzie deszczowej, wiedząc, że 1 dm 3 tej wody zawiera 0,055g tlenu. (d wody = 1 g/cm 3 ) PRZYKŁADOWE ZADANIA Z DZIAŁÓW 9 14 (stężenia molowe, procentowe, przeliczanie stężeń, rozcieńczanie i zatężanie roztworów, zastosowanie stężeń do obliczeń w oparciu o reakcje chemiczne, rozpuszczalność)

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNE I PROZDROWOTNE METODY PRZETWARZANIA OWOCÓW I WARZYW Z PRODUKCJI EKOLOGICZNEJ

EKOLOGICZNE I PROZDROWOTNE METODY PRZETWARZANIA OWOCÓW I WARZYW Z PRODUKCJI EKOLOGICZNEJ EKOLOGICZNE I PROZDROWOTNE METODY PRZETWARZANIA OWOCÓW I WARZYW Z PRODUKCJI EKOLOGICZNEJ Wprowadzenie Liczne badania przeprowadzone w Europie i w Polsce wskazują, że warzywa z produkcji ekologicznej są

Bardziej szczegółowo

BUDOWA I ZASADA DZIAŁANIA ABSORPCYJNEJ POMPY CIEPŁA

BUDOWA I ZASADA DZIAŁANIA ABSORPCYJNEJ POMPY CIEPŁA Anna Janik AGH Akademia Górniczo-Hutnicza Wydział Energetyki i Paliw BUDOWA I ZASADA DZIAŁANIA ABSORPCYJNEJ POMPY CIEPŁA 1. WSTĘP W ostatnich latach obserwuje się wzrost zainteresowania tematem pomp ciepła.

Bardziej szczegółowo

6. Wykorzystanie tyrozynazy otrzymywanej z pieczarki dwuzarodnikowej (Agaricus Bisporus) do produkcji L-DOPA

6. Wykorzystanie tyrozynazy otrzymywanej z pieczarki dwuzarodnikowej (Agaricus Bisporus) do produkcji L-DOPA 6. Wykorzystanie tyrozynazy otrzymywanej z pieczarki dwuzarodnikowej (Agaricus Bisporus) do produkcji L-DOPA L-DOPA (L-3,4-dihydroksyfenyloalanina) jest naturalnym prekursorem dopaminy, jednego z najważniejszych

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) Dz.U.07.137.967 2010.01.22 zm. Dz.U.2010.9.63 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) (Dz. U. z dnia 31 lipca 2007 r.) Na

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA

WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA Temat: Denaturacja białek oraz przemiany tłuszczów i węglowodorów, jako typowe przemiany chemiczne i biochemiczne zachodzące w żywności mrożonej. Łukasz Tryc SUChiKL Sem.

Bardziej szczegółowo

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich:

Uzdatnianie wody. Ozon posiada wiele zalet, które wykorzystuje się w uzdatnianiu wody. Oto najważniejsze z nich: Ozonatory Dezynfekcja wody metodą ozonowania Ozonowanie polega na przepuszczaniu przez wodę powietrza nasyconego ozonem O3 (tlenem trójatomowym). Ozon wytwarzany jest w specjalnych urządzeniach zwanych

Bardziej szczegółowo

Koniec z przebarwieniami i piegami

Koniec z przebarwieniami i piegami INFORMACJA PRASOWA Warszawa, 24.09.2009 r. Koniec z przebarwieniami i piegami Koniec lata to czas, kiedy wiele osób rozpoczyna proces pozbycia się przebarwień będących efektem zbyt intensywnego korzystania

Bardziej szczegółowo

Czynniki alternatywne - przyszłość chłodnictwa? Dr hab. inż. Artur Rusowicz Instytut Techniki Cieplnej Politechnika Warszawska

Czynniki alternatywne - przyszłość chłodnictwa? Dr hab. inż. Artur Rusowicz Instytut Techniki Cieplnej Politechnika Warszawska Czynniki alternatywne - przyszłość chłodnictwa? Dr hab. inż. Artur Rusowicz Instytut Techniki Cieplnej Politechnika Warszawska Wpływ na środowisko: ODP (ang. Ozone Depletion Potential) - potencjał niszczenia

Bardziej szczegółowo

Kaskadowe urządzenia do skraplania gazów

Kaskadowe urządzenia do skraplania gazów Kaskadowe urządzenia do skraplania gazów Damian Siupka-Mróz IMM sem.9 1. Kaskadowe skraplanie gazów: Metoda skraplania, wykorzystująca coraz niższe temperatury skraplania kolejnych gazów. Metodę tę stosuje

Bardziej szczegółowo

Emisja substancji o działaniu rakotwórczym przy spawaniu niskoenergetycznymi metodami łukowymi stali odpornych na korozję

Emisja substancji o działaniu rakotwórczym przy spawaniu niskoenergetycznymi metodami łukowymi stali odpornych na korozję Emisja substancji o działaniu rakotwórczym przy spawaniu niskoenergetycznymi metodami łukowymi stali odpornych na korozję dr inż. Jolanta Matusiak mgr inż. Joanna Wyciślik Chrom występuje w pyle powstającym

Bardziej szczegółowo

Ellagi Guard Ochrona kwasem elagowym

Ellagi Guard Ochrona kwasem elagowym Ellagi Guard Ochrona kwasem elagowym Ellagi Guard wspomaga wysiłki mające na celu utrzymanie dobrego stanu zdrowia. Jest on, bogaty w składniki, które są silnymi przeciwutleniaczami, zwalczającymi wolne

Bardziej szczegółowo

Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży

Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży Saccharomyces cerevisiae 100% i preparaty na bazie tych drożdży Ideą stworzenia marki AgroYeast było długotrwałe doświadczenie w pracy z drożdżami piwowarskimi Saccharomyces cerevisiae i ich oddziaływaniem

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Aparatura

Spis treści. Aparatura Spis treści Aparatura I. Podstawowe wyposażenie laboratoryjne... 13 I.I. Probówki i naczynia laboratoryjne... 13 I.II. Pipety... 17 I.II.I. Rodzaje pipet automatycznych... 17 I.II.II. Techniki pipetowania...

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

Synteza nanocząstek Ag i pomiar widma absorpcyjnego

Synteza nanocząstek Ag i pomiar widma absorpcyjnego Synteza nanocząstek Ag i pomiar widma absorpcyjnego Nanotechnologia jest nową, interdyscyplinarną dziedziną nauki łączącą osiągnięcia różnych nauk (m. in. chemii, biologii, fizyki, mechaniki, inżynierii)

Bardziej szczegółowo

Zastanów się, co jesz.

Zastanów się, co jesz. 1 Zastanów się, co jesz. Czas trwania zajęć: 45 minut Potencjalne pytania badawcze: 1. Co dzieje się z witaminą C pod wpływem wysokiej temperatury? Hipoteza sformułowana przez uczniów: 1. Gotowanie albo

Bardziej szczegółowo

ELEMENTY ANALIZY INSTRUMENTALNEJ. SPEKTROFOTOMETRII podstawy teoretyczne

ELEMENTY ANALIZY INSTRUMENTALNEJ. SPEKTROFOTOMETRII podstawy teoretyczne ELEMENTY ANALZY NSTRUMENTALNEJ Ćwiczenie 3 Temat: Spektrofotometria UV/ViS SPEKTROFOTOMETR podstawy teoretyczne SPEKTROFOTOMETRA jest techniką instrumentalną, w której do celów analitycznych wykorzystuje

Bardziej szczegółowo

D O U G L A S N A T U R A L S 1 0 0 % N A T U R A L N O Ś C I

D O U G L A S N A T U R A L S 1 0 0 % N A T U R A L N O Ś C I D O U G L A S N A T U R A L S 1 0 0 % N A T U R A L N O Ś C I D O U G L A S N A T U R A L S Z N A C Z N I E W I Ę C E J N I Ż S K U T E C Z N A P I E L Ę G N A C J A Douglas Naturals to naturalna linia

Bardziej szczegółowo

Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010

Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010 Rejestr produktów podlegających zgłoszeniu do Głównego Inspektora Sanitarnego 2007-2010 Analiza rejestru powiadomień o pierwszym wprowadzeniu do obrotu środków spożywczych Środki spożywcze specjalnego

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI

TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI TECHNOLOGIA ŻYWNOŚCI CZ. 1 PODSTAWY TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI Praca zbiorowa pod red. Ewy Czarnieckiej-Skubina SPIS TREŚCI Rozdział 1. Wiadomości wstępne 1.1. Definicja i zakres pojęcia technologia 1.2. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Katalityczne uwodornienie glicerolu

Katalityczne uwodornienie glicerolu Katalityczne uwodornienie glicerolu 1. Wprowadzenie Postęp technologiczny oraz rosnące zapotrzebowanie na energię wymusza poszukiwanie nowych metod zagospodarowania łatwo dostępnych surowców, takich jak

Bardziej szczegółowo

Ulotka informacyjna. Apo-lutea

Ulotka informacyjna. Apo-lutea Ulotka informacyjna Apo-lutea Supelement diety Co to jest preparat Apo-Lutea i w jakim celu się go stosuje Skład suplementu diety Apo-Lutea został starannie skomponowany, aby w pełni uzupełnić dietę o

Bardziej szczegółowo

SLIMXL. Trójfazowy system odchudzania: oczyszcza organizm i redukuje wahania nastroju

SLIMXL. Trójfazowy system odchudzania: oczyszcza organizm i redukuje wahania nastroju SLIMXL Trójfazowy system odchudzania: oczyszcza organizm i redukuje wahania nastroju GRUPA DOCELOWA SlimXL to suplement diety przeznaczony dla kobiet: - z nadwagą i otyłością - które chcą tygodniowo zrzucić

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia nr 2: Stężenia

Ćwiczenia nr 2: Stężenia Ćwiczenia nr 2: Stężenia wersja z 5 listopada 2007 1. Ile gramów fosforanu(v) sodu należy zużyć w celu otrzymania 2,6kg 6,5% roztworu tego związku? 2. Ile należy odważyć KOH i ile zużyć wody do sporządzenia

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi

Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Pracownia: Utylizacja odpadów i ścieków dla MSOŚ Instrukcja ćwiczenia nr 17 Adsorpcyjne oczyszczanie gazów z zanieczyszczeń związkami organicznymi Uniwersytet Warszawski Wydział Chemii Zakład Dydaktyczny

Bardziej szczegółowo

CaniAge. CaniAge. Tabletki

CaniAge. CaniAge. Tabletki CaniAge Tabletki CaniAge Preparat uzupełniający dla psów do leczenia i zapobiegania schorzeniom wieku starczego oraz niewydolności ukł. krążenia (kompleks witalny) > Zastosowanie CaniAge Pomóż swojemu

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

śywność Lista analiz wykonywanych w Dziale Kontroli Jakości POCH S.A.: - analiza klasyczna

śywność Lista analiz wykonywanych w Dziale Kontroli Jakości POCH S.A.: - analiza klasyczna Lista analiz wykonywanych w Dziale Kontroli Jakości POCH S.A.: śywność zawartość głównego składnika (miareczkowanie: alkacymetryczne, redoksometryczne, kompleksometryczne, strąceniowe) zawartość głównego

Bardziej szczegółowo