Wpływ urodzeniowej i aktualnej masy ciała na czynniki ryzyka wystąpienia chorób sercowo- -naczyniowych u młodych osób dorosłych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wpływ urodzeniowej i aktualnej masy ciała na czynniki ryzyka wystąpienia chorób sercowo- -naczyniowych u młodych osób dorosłych"

Transkrypt

1 Wływ urodzeniowej i aktualnej masy ciała na czynniki ryzyka wystąienia chorób sercowo- -naczyniowych u młodych osób dorosłych Influence of birthweight and current body mass on cardiovascular risk factors in young adults Dorota Szostak-Węgierek 1, Katarzyna Szamotulska 2, Irena Stolarska 1 1 Zakład Profilaktyki Chorób Żywieniowozależnych z Poradnią Chorób Metabolicznych, Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2 Zakład Eidemiologii, Instytut Matki i Dziecka, Warszawa Streszczenie: Wrowadzenie. Wyniki rac innych autorów wskazują na zwiększoną redysozycję do wystęowania chorób metabolicznych w wieku dorosłym u osób urodzonych z małą masą ciała. Cele. Ocena wystęowania czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych u osób dorosłych w zależności od urodzeniowej i aktualnej masy ciała. Pacjenci i metody. W badaniu uczestniczyło 498 osób w wieku lat, urodzonych w Warszawie w latach , których matki będąc w ciąży, uczestniczyły w badaniu rosektywnym czynników ryzyka małej masy urodzeniowej. Wykonano odstawowe omiary antroometryczne, zmierzono ciśnienie tętnicze, oznaczono stężenia cholesterolu całkowitego, triglicerydów, glukozy, insuliny, fibrynogenu i hemoglobiny glikowanej we krwi. Wyniki. 1) Wskaźnik masy ciała (BMI) oraz wskaźniki brzusznej dystrybucji tkanki tłuszczowej (, obwód talii) wykazywały u mężczyzn dodatnią korelację ze wskaźnikiem oorności na insulinę, stężeniem insuliny, hemoglobiny glikowanej, glukozy, triglicerydów, cholesterolu całkowitego, cholesterolu frakcji LDL i fibrynogenu we krwi oraz z ciśnieniem tętniczym, a także ujemną korelację ze stężeniem cholesterolu frakcji HDL. U kobiet BMI, i obwód talii korelował w stoniu statystycznie znamiennym tylko ze wskaźnikiem oorności na insulinę, stężeniem insuliny, triglicerydów, cholesterolu LDL i HDL oraz fibrynogenu we krwi. 2) Urodzeniowa masa ciała u mężczyzn wykazywała ujemną korelację tylko z oornością na insulinę i stężeniem insuliny w surowicy. U kobiet takich korelacji nie stwierdzono. 3) Analiza regresji logistycznej wykazała, że otyłość, zwłaszcza brzuszna, zwiększa ryzyko oorności na insulinę w większym stoniu niż urodzeniowa masa ciała. Wnioski. U młodych mężczyzn otyłość brzuszna jest znacznie silniejszą determinantą czynników ryzyka wystąienia choroby niedokrwiennej serca niż urodzeniowa masa ciała. Słowa kluczowe: czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, masa urodzeniowa, młode osoby dorosłe, oorność na insulinę, wskaźnik masy ciała Abstract: Introduction. Results of other studies indicate at increased redisosition of metabolic diseases in the adulthood in subjects born with low birthweight. Objectives. To estimate the revalence of cardiovascular risk factors in adults in relation to birthweight and current body mass. Patients and methods. The study was erformed in 498 subjects aged years, born in Warsaw in , whose mothers during regnancy articiated in a rosective study of risk factors of low birthweight. Basic anthroometric and blood ressure measurements were erformed; total cholesterol, triglycerides, glucose, insulin, fibrinogen and glycosylated hemoglobin were determined in the blood. Results. 1) In males body mass index (BMI) and indices of abdominal fat distribution (, waist circumference) correlated ositively with the insulin resistance index, blood insulin level, glycated hemoglobin, glucose, triglycerides, total cholesterol, LDL-cholesterol, fibrinogen and also blood ressure, and negativelely with HDL-cholesterol. In females BMI, and waist circumference correlated significantly only with the insulin resistance index, and blood levels of insulin, triglycerides, LDL-cholesterol, HDL-cholesterol and fibrinogen. 2) In males birthweight correlated negatively only with the insulin resistance index and serum insulin level. In females such correlations were not observed. 3) Logistic regression analysis revealed that obesity, articularly abdominal, was a stronger redictor of increased insulin resistance than birthweight. Conclusions. In young males abdominal obesity is a much stronger determinant of coronary risk factors than birthweight. Key words: birthweight, body mass index, cardiovascular risk factors, insulin resistance, young adults Wływ urodzeniowej i aktualnej masy ciała na czynniki ryzyka... 73

2 WPROWADZENIE Począwszy od lat 80. ubiegłego wieku oublikowano szereg rac wskazujących na zwiększoną redysozycję do wystęowania nadciśnienia tętniczego, dysliidemii, cukrzycy i chorób sercowo-naczyniowych w wieku dorosłym u osób urodzonych z małą masą ciała [1-3]. Niedożywienie wewnątrzmaciczne, będące rzyczyną małej urodzeniowej masy ciała, miałoby stwarzać srzyjające warunki do rozwoju rzyszłych nierawidłowości metabolicznych orzez zaburzenie rozwoju naczyń krwionośnych, komórek b trzustki, oorność na insulinę, uośledzenie rozwoju mięśni, zaburzenia czynności wątroby, nerek i innych narządów [4]. Ważną rolę może odegrać również nakładanie się na zaburzenia owstałe w życiu łodowym czynników środowiskowych w życiu ozamacicznym [5]. Wydaje się, że szczególnie ważne są mała aktywność fizyczna i nierawidłowe żywienie. Powyższe oglądy nadal jednak stanowią rzedmiot badań. Na szczególne odkreślenie zasługuje fakt, że w krajach rozwiniętych ekonomicznie mała urodzeniowa masa ciała dotyczy stosunkowo niewielkiego odsetka (4 9%) [6] żywo urodzonych noworodków, natomiast metaboliczne czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, zwłaszcza otyłość, wystęują nagminnie. Ich zależność od sosobu żywienia i aktywności fizycznej, a także związek rzyczynowo-skutkowy z rozwojem miażdżycy zostały dobrze udowodnione. Zanim sugerowane zależności można będzie uznać za mające istotne znaczenie dla raktyki ochrony zdrowia ublicznego, trzeba rzerowadzić dalsze badania zależności rzewlekłych chorób niezakaźnych od niedorozwoju wewnątrzmacicznego. W oublikowanych dotychczas wynikach badań zależność wystęowania zaburzeń metabolicznych lub chorób tętnic owodowanych miażdżycą od urodzeniowej masy ciała dotyczyła w większości osób dorosłych w wieku lat [7,8]. Mało jest rac dotyczących osób młodych [9]. Celem odjętych rzez nas badań była ocena wystęowania czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych u osób dorosłych w wieku lat w zależności od urodzeniowej i aktualnej masy ciała. Adres do koresondencji: dr med. Dorota Szostak-Węgierek, Zakład Profilaktyki Chorób Żywieniowozależnych z Poradnią Chorób Metabolicznych, Instytut Żywności i Żywienia, ul. Powsińska 61/63, Warszawa, tel./fax: , Praca włynęła: Przyjęta do druku: Nie zgłoszono srzeczności interesów. Pol Arch Med Wewn. 2007; 117 (3): Coyright by Medycyna Praktyczna, Kraków 2007 PACJENCI I METODY Badanie rowadzono w latach u osób w wieku lat, urodzonych w Warszawie w latach , których matki będąc w ciąży, uczestniczyły w rosektywnym badaniu czynników ryzyka małej masy urodzeniowej, rowadzonym rzez Instytut Matki i Dziecka. Do badania zaroszono 1899 osób. Zaroszenia kierowano na adresy matek zarejestrowanych w latach W rzyadku niezgłoszenia się zaroszenia onawiano jeszcze dwukrotnie. Łącznie zgłosiło się 498 osób, co stanowi 26,2% zaroszonych. U badanych osób rzerowadzono wywiady dotyczące wykształcenia, zawodu, aktualnych i rzebytych chorób, chorób układu krążenia w rodzinie, alenia tytoniu, aktywności fizycznej, sożycia alkoholu i aktualnego rzyjmowania leków. Za małą aktywność fizyczną uznawano racę siedzącą i mniej niż 2 godziny tygodniowo ćwiczeń fizycznych w czasie wolnym od racy. Badanie rzedmiotowe obejmowało: wzrost i masę ciała, obwód talii, obwód bioder i ciśnienie tętnicze. Pomiar wysokości ciała wykonywano bez obuwia z dokładnością do 0,5 cm. Pomiaru masy ciała dokonywano na wadze lekarskiej bez obuwia i wierzchniej odzieży, z dokładnością do 0,1 kg. Pomiaru obwodu talii i bioder dokonywano taśmą antroometryczną o urzednim zsunięciu bielizny. Obwód talii mierzono w ołowie odległości między talerzem biodrowym i brzegiem dolnego żebra, obwód bioder w miejscu największego obwodu na oziomie ośladków. Pomiary wykonywano z dokładnością do 0,5 cm. Wskaźnik masy ciała obliczono ze wzoru: BMI = masa ciała (kg)/wzrost (m) 2. Obliczono również wskaźnik (waist/hi ratio), czyli stosunek obwodu talii do obwodu bioder. Nadwagę rozoznawano, gdy BMI wynosił 25 29,9 kg/m 2, a otyłość, gdy BMI 30 kg/m 2, brzuszną dystrybucję tkanki tłuszczowej, gdy wynosił u mężczyzn >1,0, a u kobiet >0,85. Informacje dotyczące urodzeniowej masy ciała (MU) i urodzeniowej długości ciała (DU) uzyskano z danych archiwalnych. Urodzeniowy onderal index (PI) obliczono ze wzoru: PI = MU/(DU) 3 (kg/m 3 ). Pomiaru ciśnienia tętniczego dokonywano za omocą aaratu rtęciowego na rawym ramieniu w ozycji siedzącej, o co najmniej 5-minutowym odoczynku, z dokładnością do 2 mm Hg. We krwi żylnej obranej na czczo oznaczono stężenie cholesterolu całkowitego (TC), triglicerydów (TG), glukozy (Glu), insuliny (Ins), fibrynogenu (Fib) i hemoglobiny glikowanej (HbA 1c ). Na odstawie omiaru stężenia insuliny i glukozy w surowicy na czczo obliczono wskaźnik oorności na insulinę HOMA-IR według nastęującego wzoru: HOMA- -IR = (insulina na czczo [mu/ml] glukoza na czczo [mg/dl] 0,0555)/22,5. Za normę rzyjęto HOMA-IR <3,0 [10]. Stężenie cholesterolu, triglicerydów i glukozy w surowicy badano metodą kolorymetryczną z wykorzystaniem suchej chemii, a stężenie cholesterolu frakcji HDL metodą magnetyczną z użyciem aaratu Vitros-250 firmy Johnson and Johnson Poland S. z o.o. Stężenie cholesterolu frakcji LDL obliczono na odstawie równania Friedewalda (gdy stężenie triglicerydów nie rzekraczało 400 mg/dl [4,5 mmol/l]). Stężenie insuliny oznaczano metodą immunochemiczną aaratem IMX firmy Abbott, fibrynogenu metodą Claussa, odczynnikami firmy Biomerieux, aaratem Otion 2 Plus, i hemoglobiny glikowanej we krwi ełnej metodą chelatowania aaratem IMX firmy Abbott. 74 POLSKIE ARCHIWUM MEDYCYNY WEWNĘTRZNEJ 2007; 117 (3)

3 Za wartości rawidłowe czynników ryzyka rzyjęto oziomy wskazane w Euroean Guidelines on Cardiovascular Disease Prevention in Clinical Practice [11]. Wartości rawidłowe odsetka HbA 1c i insuliny odowiadają normie laboratoryjnej. Za nierawidłowe uznano odsetek HbA 1c >6,4% i stężenie insuliny >17 mu/ml. Oznaczenia biochemiczne wykonano w Pracowni Diagnostyki Laboratoryjnej Poradni Chorób Metabolicznych Instytutu Żywności i Żywienia, ozostającym od międzynarodową kontrolą biochemiczną RIQAS i uczestniczącym w międzylaboratoryjnym srawdzianie organizowanym rzez Centralny Ośrodek Badań Jakości w Diagnostyce Laboratoryjnej. Do analizy statystycznej wyników zastosowano wsółczynnik korelacji rang Searmana, test t Studenta, test niearametryczny Kruskalla i Wallisa oraz regresję logistyczną. Za znamienny oziom istotności rzyjęto wartość = 0,05. Oceny rerezentatywności badanej rzez nas gruy osób dla oulacji ogólnej dokonano rzez orównanie z róbą losową z oulacji Warszawy Pragi-Południe, zbadaną w ramach rogramu Pol-MONICA BIS, od względem wykształcenia, cech somatycznych i alenia tytoniu [12]. WYNIKI Sośród 498 osób, które zgłosiły się do badania, wykluczyliśmy 8 mężczyzn i 76 kobiet, w tym 4 mężczyzn i 2 kobiety z owodu rzyjmowania leków hiotensyjnych. Żadna z osób wykluczonych z tego owodu nie urodziła się z małą masą ciała. Pozostałe osoby wykluczono z owodu niedoczynności lub nadczynności tarczycy (5 osób), leczenia steroidami (1 osoba), stosowania doustnych środków antykoncecyjnych lub innych rearatów hormonalnych (69 osób), a także innych leków mogących włynąć na arametry gosodarki liidowej i węglowodanowej. Ostateczny materiał obejmował wyniki 209 mężczyzn i 205 kobiet. U 32 osób urodzeniowa masa ciała wynosiła <2500 g, co stanowi 7,7% badanej gruy. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego ochodzących ze zgłoszeń urodzenia noworodka w latach odsetek małej masy urodzeniowej wynosił w całej Polsce 7,3 7,5%, a w miastach 8,0 8,2%. Wykluczenie 84 osób z gruy zgłaszających się do badania nie miało istotnego wływu na częstość wystęowania odstawowych cech charakteryzujących badaną oulację. Ponieważ nasza oulacja nie była róbą losową z oulacji ogólnej, orównaliśmy wybrane cechy naszej oulacji z cechami warszawskiej oulacji badanej w badaniu Pol-MONI- CA z 2001 roku. Wśród badanych rzez nas rzeważały osoby z wykształceniem wyższym, których jest znacznie więcej niż w warszawskiej oulacji ogólnej. Większość kobiet i niemal ołowa mężczyzn rowadziła siedzący tryb życia. Porównanie od tym względem z oulacją badaną w rogramie Pol- -MONICA jest niemożliwe ze względu na różnice metodyczne w ocenie aktywności fizycznej. Różnice między orównywanymi oulacjami od względem alenia tytoniu, wzrostu, masy ciała, wskaźnika BMI i nie były istotne. Ocena wzajemnych korelacji badanych czynników ryzyka wykazała najsilniejszą korelację indeksu masy ciała i brzusznej dystrybucji tkanki tłuszczowej z ozostałymi czynnikami ryzyka. Jak wynika z tabeli 1, szczególnie silna korelacja zachodziła między BMI, i obwodem talii a stężeniem insuliny w surowicy. Duża była również korelacja ze wskaźnikiem HOMA-IR. Cechy te były silniej zaznaczone u mężczyzn niż u kobiet. Masa urodzeniowa i PI wykazywały u mężczyzn słabą ujemną korelację tylko ze stężeniem insuliny i wskaźnikiem HOMA-IR, a w rzyadku PI także z ciśnieniem skurczowym (RRs), stężeniem fibrynogenu i odsetkiem HbA 1c. U kobiet takich korelacji nie stwierdzono. Należy odkreślić, że MU i PI nie wykazywały korelacji z BMI, i obwodem talii. Może to wskazywać, że badane wskaźniki rozwoju wewnątrzmacicznego są niezależną determinantą rzynajmniej oorności na insulinę. W celu dokładniejszej oceny zależności czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca od wskaźników otłuszczenia ciała obliczono średnie wartości BMI, i obwodu talii o odziale uzyskanych wyników RRs, RRr, TC, LDL-C, HDL-C, TG, Fib, Glu, HbA 1c, Ins, HOMA-IR na rawidłowe i zwiększone. Jak wynika z tabel 2 i 3, zwiększone wartości czynników ryzyka kojarzyły się z większymi wskaźnikami otłuszczenia ciała. W rzyadku zdecydowanej większości badanych arametrów różnice były znamienne statystycznie. Nie dotyczyło to jednak urodzeniowej masy ciała, która nie wykazywała jednoznacznej zależności od oziomu czynników ryzyka. Jedynie u mężczyzn większe wartości wskaźnika HOMA-IR kojarzyły się w stoniu statystycznie znamiennym z mniejszą urodzeniową masą ciała. W celu leszego jednoczesnego zróżnicowania wływu kilku zmiennych niezależnych (takich jak otłuszczenie ciała, ty rozmieszczenia tkanki tłuszczowej oraz masa urodzeniowa) na insulinooorność oszacowano modele regresji logistycznej dla zmiennej zależnej HOMA-IR 3,00 (tab. 4). Wykazano, że u mężczyzn wraz ze zwiększeniem masy urodzeniowej o 100 g ryzyko wystąienia oorności na insulinę zmniejszyło się o około 10% o wyeliminowaniu wływu ( = 0,004) i o około 13% o wyeliminowaniu wływu BMI ( = 0,001) lub obwodu talii ( = 0,001). U kobiet takiej istotnej statystycznie zależności nie stwierdzono. Stoień aktualnego otłuszczenia ciała miał o wiele większy wływ na oorność na insulinę niż masa urodzeniowa. Zwiększenie BMI o 1 jednostkę zwiększało ryzyko wystąienia oorności na insulinę o 51% u mężczyzn ( ) i 42% u kobiet ( ); zwiększenie obwodu talii o 1 cm zwiększało to ryzyko o 17,5% u mężczyzn ( ) i 12% u kobiet ( ). Największy wływ na oorność na insulinę miał. Zwiększenie o 0,1 owodowało u mężczyzn aż 10,9 razy większe ( ), a u kobiet 3,6 razy ( ) większe ryzyko oorności na insulinę. Wływ urodzeniowej i aktualnej masy ciała na czynniki ryzyka... 75

4 Tabela 1. Wsółczynniki korelacji rang Searmana dla BMI,, obwodu talii, masy urodzeniowej (MU) i urodzeniowego onderal index (PI) z czynnikami ryzyka choroby niedokrwiennej serca mężczyźni (n = 209) BMI talia RRs RRr TC LDL-C HDL-C TG Fib Glu HbA 1C Ins HOMA-IR 0,386 0,343 0,429 0,302 0,325 0,350 0,306 0,271 0,301 0,301 0,257 0,001 0,293 0,344 0,330 0,366 0,458 0,435 0,479 0,396 0,349 0,404 0,165 0,179 0,009 0,180 0,009 MU NS NS NS NS NS NS NS NS NS PI kobiety (n = 205) 0,138 NS NS NS NS NS BMI NS NS 0,156 NS NS NS talia NS NS NS 0,225 0,001 0,181 0,009 0,217 0,002 MU NS NS NS NS 0,293 0,282 0,330 0,288 0,194 0,005 0,259 0,164 NS 0,342 0,192 0,005 0,170 0,183 0,008 0,165 0,163 NS 0,181 NS NS 0,324 NS NS 0,564 0,467 0,576 0,158 0,171 0,395 0,288 0,407 0,561 0,480 0,576 0,164 0,179 0,222 <0,01 NS NS NS NS NS NS PI NS NS NS NS NS NS NS NS NS NS NS 0,393 0,272 0,391 BMI wskaźnik masy ciała, Fib fibrynogen, Glu glukoza, HbA 1c hemoglobina glikowana, HDL-C cholesterol liorotein o dużej gęstości, HOMA-IR wskaźnik oorności na insulinę, Ins insulina, LDL-C cholesterol liorotein o małej gęstości, MU urodzeniowa masa ciała, NS nieznamienna statystycznie, PI onderal index, RRr ciśnienie rozkurczowe, RRs ciśnienie skurczowe, TC cholesterol całkowity, TG triglicerydy, stosunek obwodu talii do bioder OMÓWIENIE Profilaktyka chorób sercowo-naczyniowych owodowanych miażdżycą olega na zwalczaniu czynników ryzyka. Prace wskazujące na ewentualny wływ małej urodzeniowej masy ciała na óźniejszą redysozycję do wystęowania omawianych chorób mogą wskazywać na celowość uznania małej urodzeniowej masy ciała za czynnik ryzyka, a co za tym idzie wdrażanie rofilaktyki znacznie wcześniej, niż się to obecnie raktykuje. Ustalenie takich wskazań wymaga jednak zebrania większej liczby obserwacji dowodzących owiązań rzyczynowo-skutkowych między masą urodzeniową i ryzykiem rozwoju chorób owodowanych miażdżycą oraz leszego zrozumienia atomechanizmów tych owiązań. Jak już wsomniano, głębsze zrozumienie zależności wystęowania chorób sercowo-naczyniowych od urodzeniowej masy ciała jest oważnie utrudnione rzez zależność czynników ryzyka od warunków środowiskowych oddziałujących na organizm człowieka w życiu ozałodowym, a zwłaszcza od stylu życia. Dlatego w ocenie zależności klasycznych czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca od urodzeniowej masy ciała należy uwzględniać wływ stylu życia na te zależności, i to w młodym wieku, gdy choroby naczyń owodowanych miażdżycą jeszcze nie wystęują. Stwierdziliśmy znamienną korelację między BMI, i obwodem talii a ciśnieniem krwi i metabolicznymi czynnikami ryzyka wystąienia choroby niedokrwiennej serca u mężczyzn. Wsółczynnik korelacji był szczególnie duży w rzyadku stężenia insuliny i HOMA-IR. Jest to zrozumiałe w świetle licznych danych o wyższych oziomach metabolicznych czynników ryzyka w otyłości [13], hierinsulinemii i oorności na insulinę u otyłych [14]. Nie stwierdzono natomiast korelacji między urodzeniową masą ciała a ciśnieniem krwi i stężeniem liorotein, fibrynogenu oraz glukozy. Korelacja ze stężeniem insuliny i wartością HOMA-IR była znamienna, ale znacznie słabsza niż dotycząca aktualnego otłuszczenia ciała. Nieco lesze wyniki uzyskano w odniesieniu do korelacji PI z badanymi czynnikami ryzyka, ale w tym rzyadku wskaźniki korelacji były znacznie słabsze w orównaniu z BMI, oraz obwodem talii, i dotyczyły niektórych tylko arametrów. W gruie kobiet omawiane korelacje były słabiej wyrażone, chociaż odobnie jak u mężczyzn zachodziły najwyraźniej między wskaźnikami otłuszczenia ciała a stężeniem insuliny i wartością HOMA-IR. Urodzeniowa masa ciała i PI w gru- 76 POLSKIE ARCHIWUM MEDYCYNY WEWNĘTRZNEJ 2007; 117 (3)

5 Tabela 2. Wskaźniki otłuszczenia ciała i masa urodzeniowa u mężczyzn w zależności od natężenia czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca czynniki ryzyka N BMI, kg/m 2 talia, cm RRs <140 mm Hg ,6 ±3,7 0,89 ±0,06 88,8 ±10, ± mm Hg 84 27,0 ±4,3 0,93 ±0,06 97,0 ±11, ±548 * NS RRr <90 mm Hg ,5 ±3,5 0,89 ±0,05 88,7 ±9, ± mm Hg 80 27,2 ±4,5 0,94 ±0,06 97,6 ±12, ±577 * NS TC <5 mmol/l ,7 ±3,8 0,90 ±0,06 89,9 ±11, ±549 5 mmol/l 89 26,6 ±4,3 0,93 ±0,06 95,2 ±11, ±601 * 0,001 0,001 NS LDL-C <3 mmol/l ,5 ±3,9 0,90 ±0,06 89,5 ±11, ±545 3 mmol/l 92 26,7 ±4,0 0,92 ±0,06 95,2 ±10, ±606 * 0,003 NS HDL-C 1 mmol/l ,1 ±3,9 0,91 ±0,06 91,1 ±11, ±584 <1 mmol/l 34 27,6 ±4,4 0,94 ±0,06 97,6 ±11, ±485 * 0,002 0,009 0,002 NS TG <1,7 mmol/l ,8 ±3,7 0,90 ±0,06 90,0 ±10, ±594 1,7 mmol/l 48 28,0 ±4,5 0,95 ±0,07 99,4 ±12, ±490 * NS Fib 3 g/l ,4 ±4,0 0,91 ±0,06 91,8 ±11, ±569 >3 g/l 9 28,1 ±5,7 0,94 ±0,07 98,3 ±14, ±573 * NS NS NS NS Glu <6,0 mmol/l ,4 ±4,0 0,91 ±0,06 91,9 ±11, ±564 6,0 mmol/l 8 27,8 ±6,0 0,95 ±0,07 97,8 ±16, ±750 * NS NS NS NS HbA 1c 6,4% ,4 ±3,9 0,91 ±0,06 91,8 ±11, ±565 >6,4% 7 27,5 ±7,9 0,94 ±0,11 99,0 ±21, ±741 * NS NS NS NS Ins 17 mu/ml ,1 ±3,7 0,90 ±0,06 91,0 ±10, ±578 >17 mu/ml 11 32,8 ±4,3 1,01 ±0,07 113,0 ±12, ±434 * NS HOMA-IR <3, ,6 ±3,4 0,90 ±0,05 89,6 ±9, ±572 3, ,1 ±4,4 0,97 ±0,06 105,3 ±12, ±511 * 0,012 masa urodzeniowa, g Wartości graniczne czynników ryzyka w jednostkach tradycyjnych: Fib. 300 mg/dl, Glu 110 mg/dl, HDL-C 46 mg/dl, LDL-C 115 mg/dl, TC 190 mg/dl, TG 150 mg/dl. * test t Studenta. Skróty jak w tabeli 1 ie kobiet nie wykazywały korelacji z badanymi czynnikami ryzyka. Wyniki te wskazują, że w badanej rzez nas gruie osób stoień otłuszczenia ciała i brzuszna dystrybucja tkanki tłuszczowej są ważnymi determinantami oorności na insulinę, hierinsulinemii, nadciśnienia tętniczego i metabolicznych czynników ryzyka, natomiast urodzeniowa masa ciała odgrywa mniejszą rolę. Powyższy wniosek otwierdzają wyniki rzedstawione w tabeli 2 i 3. O ile nierawidłowe oziomy badanych czynników ryzyka kojarzyły się ze znamiennie większymi wartoś- Wływ urodzeniowej i aktualnej masy ciała na czynniki ryzyka... 77

6 Tabela 3. Wskaźniki otłuszczenia ciała i masa urodzeniowa u kobiet w zależności od natężenia czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca czynniki ryzyka N BMI, kg/m 2 talia, cm RRs <140 mm Hg ,3 ±3,8 0,75 ±0,06 74,0 ±9, ± mm Hg 25 24,6 ±6,6 0,78 ±0,11 80,8 ±19, ±444 * 0,011 0,024 0,004 NS RRr <90 mm Hg ,4 ±3,8 0,75 ±0,06 73,9 ±9, ± mm Hg 41 23,4 ±5,8 0,78 ±0,09 78,4 ±16, ±597 * NS 0,015 0,021 NS TC <5 mmol/l ,4 ±4,0 0,75 ±0,06 74,2 ±9, ±564 5 mmol/l 58 23,1 ±4,8 0,76 ±0,09 76,3 ±14, ±466 * NS NS NS NS LDL-C <3 mmol/l ,2 ±3,9 0,75 ±0,06 73,5 ±9, ±559 3 mmol/l 43 24,2 ±5,2 0,78 ±0,10 79,8 ±15, ±421 * 0,004 0,005 0,001 0,043 HDL-C 1,2 mmol/l ,3 ±4,0 0,75 ±0,07 74,0 ±10, ±542 <1,2 mmol/l 15 25,9 ±6,1 0,80 ±0,07 84,2 ±14, ±415 * 0,002 0,003 0,001 NS TG <1,7 mmol/l ,3 ±3,8 0,75 ±0,06 74,0 ±9, ±529 1,7 mmol/l 6 30,9 ±8,5 0,90 ±0,18 100,2 ±29, ±838 * NS Fib. 3 g/l ,2 ±3,6 0,75 ±0,06 73,7 ±9, ±532 >3 g/l 23 26,0 ±6,9 0,79 ±0,11 83,2 ±20, ±553 * 0,005 0,036 Glu <6,0 mmol/l ,5 ±4,0 0,75 ±0,06 74,4 ±9, ±540 6,0 mmol/l 3 30,3 ±13,6 0,91 ±0,26 100,7 ±44, ±416 * 0,001 NS HbA 1c 6,4% ,5 ±4,1 0,75 ±0,07 74,6 ±10, ±540 >6,4% 3 30,5 ±10,1 0,82 ±0,13 91,7 ±29, ±58 * 0,001 NS 0,009 NS Ins 17 mu/ml ,2 ±3,6 0,75 ±0,06 73,8 ±8, ±537 >17 mu/ml 6 34,5 ±7,8 0,92 ±0,17 107,3 ±27, ±497 * NS HOMA-IR <3, ,0 ±3,3 0,75 ±0,05 73,3 ±8, ±539 3, ,8 ±7,1 0,83 ±0,14 92,3 ±22, ±532 * NS masa urodzeniowa, g Wartości graniczne czynników ryzyka w jednostkach tradycyjnych: Fib. 300 mg/dl, Glu 110 mg/dl, HDL-C 46 mg/dl, LDL-C 115 mg/dl, TC 190 mg/dl, TG 150 mg/dl. * test t Studenta. Skróty jak w tabeli 1 ciami BMI, i obwodu talii, o tyle takiej zależności nie stwierdzono w odniesieniu do masy urodzeniowej. Jedynie u mężczyzn duży HOMA-IR wiązał się z mniejszą urodzeniową masą ciała, jednak stoień statystycznej znamienności był niższy niż w odniesieniu do BMI, i obwodu talii. Dodatkowe otwierdzenie omawianych sostrzeżeń stanowią wyniki rzedstawione w tabeli 4. W modelach regresji logistycznej (zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet) większe wartości BMI, i obwodu talii zwiększały ryzyko wystąienia oorności na insulinę. Wływ masy urodzeniowej był od tym 78 POLSKIE ARCHIWUM MEDYCYNY WEWNĘTRZNEJ 2007; 117 (3)

7 Tabela 4. Zależność wskaźnika HOMA-IR 3,00 od masy urodzeniowej i stonia aktualnego otłuszczenia ciała w szacowanych modelach regresji logistycznej mężczyźni kobiety Ex(β) 95% CI dla Ex(β) wartość Ex(β) 95% CI dla Ex(β) wartość model 1 masa urodzeniowa (100 g) 0,922 0,863 0,983 0,014 0,964 0,880 1,057 NS model 2 BMI 1,510 1,316 1,734 1,417 1,231 1,631 masa urodzeniowa (100 g) 0,866 0,796 0,941 0,001 0,930 0,839 1,031 NS model 3 (0,1) 10,953 4,693 25,564 3,586 1,745 7,372 0,001 masa urodzeniowa (100 g) 0,894 0,829 0,964 0,004 0,964 0,882 1,055 NS model 4 talia (cm) 1,175 1,111 1,243 1,120 1,065 1,177 masa urodzeniowa (100 g) 0,864 0,793 0,940 0,001 0,938 0,853 1,031 NS BMI wskaźnik masy ciała, Ex(β) iloraz szans, HOMA-IR wskaźnik oorności na insulinę, stosunek obwodu talii do bioder względem o wiele mniejszy i tylko u mężczyzn był statystycznie znamienny. Wraz ze zwiększeniem masy urodzeniowej ryzyko wystąienia oorności na insulinę u mężczyzn malało. Jednakże wływ BMI, i obwodu talii na HOMA-IR na ten wskaźnik był znacznie większy niż wływ urodzeniowej masy ciała. W odsumowaniu naszych badań dochodzimy do wniosku, że otyłość z brzuszną dystrybucją tkanki tłuszczowej jest znacznie silniejszą determinantą metabolicznych czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca niż urodzeniowa masa ciała. Wniosek ten odnosi się jednak do osób młodych, których dotyczyły nasze badania. U ludzi starszych wływ urodzeniowej masy ciała na metaboliczne czynniki ryzyka może być bardziej wyraźny ze względu na wcześniejsze wyczerywanie się wys Langerhansa u osób z małą urodzeniową masą ciała, co było wielokrotnie odkreślane w iśmiennictwie. Podsumowując, wskaźniki otłuszczenia ciała korelowały ze wszystkimi czynnikami ryzyka choroby niedokrwiennej serca u mężczyzn i tylko z niektórymi u kobiet. Urodzeniowa masa ciała u mężczyzn wykazywała ujemną korelację z oornością na insulinę i stężeniem insuliny w surowicy. U kobiet takich korelacji nie stwierdzono. U mężczyzn otyłość brzuszna była znacznie silniejszą determinantą czynników ryzyka rozwoju choroby niedokrwiennej serca niż urodzeniowa masa ciała. 8. Eriksson JG, Forsén T, Tuomilehto J, et al. Effects of size at birth and childhood growth on the insulin resistance syndrome in elderly individuals. Diabetologia 2002; 45: Bhargava SK, Sachdev HS, Fall CH, et al. Relation of serial changes in childhood body-mass index to imaired glucose tolerance in young adulthood. N Engl J Med. 2004; 350: Guerrero-Romero F, Tamez-Perez HE, Gonzalez-Gonzalez G, et al. Oral magnesium sulementation imroves insulin sensitivity in non-diabetic subjects with insulin resistance. A double-blind lacebo-controlled randomized trial. Diabetes Metab. 2004; 30: Euroean guidelines on cardiovascular disease revention in clinical ractice. Eur J Cardiovasc Prev Rehabil. 2003; 10 (Sul 1): 1S-78S. 12. Program POL-Monica Bis Warszawa. Stan zdrowia ludności Warszawy w roku Część I. Podstawowe wyniki badania rzekrojowego. Instytut Kardiologii, Warszawa Poirier P, Giles TD, Bray GA, et al. Obesity and cardiovascular disease: Pathohysiology, evaluation, and effect of weight loss. An Udate of the 1997 American Heart Association Scientific Statement on Obesity and Heart Disease From the Obesity Committee of the Council on Nutrition, Physical Activity, and Metabolism. Circulation 2006; 113: Grundy SM, Cleeman JI, Daniels SR, et al. Diagnosis and management of the metabolic syndrome. An American Heart Association/National Heart, Lung, and Blood Institute Scientific Statement. Executive Summary. Circulation 2005; 112: e285- e290. PIŚMIENNICTWO 1. Barker DJ. The develomental origins of insulin resistance. Horm Res. 2005; 64 (Sul 3): 2S-7S. 2. Barker DJ. Develomental antecedents of cardiovascular disease: a historical ersective. J Am Soc Nehrol. 2005; 16: Barker DJ. The develomental origins of adult disease. J Am Coll Nutr. 2004; 23: 588S-595S. 4. Godfrey KM, Barker DJP. Fetal nutrition and adult disease. Am J Clin Nutr. 2000; 71 (Sul): 1344S-1352S. 5. Eurodiet core reort. Nutrition and diet for healthy lifestyles in Euroe: science and olicy imlications. Public Health Nutr. 2001; 4: htt://data.euro.who.int/hfadb/ 7. Szamotulska K, Szostak-Węgierek D. Mała masa urodzeniowa a zesół X w wieku dorosłym ( hioteza Barkera ). Diabetologia Polska 1999; 6: Wływ urodzeniowej i aktualnej masy ciała na czynniki ryzyka... 79

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie 3 Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie Samokontrolne, przesiewowe rozpoznanie ryzyka stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy utajonej mogą wykonać pacjenci w swoich rodzinach. W praktyce

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe.

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe. Świadomość naszego zdrowia to oprócz odczuwania dolegliwości, wiedza na temat podstawowych parametrów pozwalających ocenić, czy nasz organizm funkcjonuje prawidłowo. Zapoznaj się z nimi i regularnie kontroluj

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚWIADCZEŃ I ZASAD ICH UDZIELANIA ORAZ WYMAGANIA WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW W PROGRAMIE PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA 1. OPIS ŚWIADCZEŃ 1) objęcie przez świadczeniodawcę Programem świadczeniobiorców,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego ETAP I (wypełni pielęgniarka) Imię i nazwisko:... Adres:... PESEL Wzrost:...cm Wykształcenie:... Masa ciała:...kg Zawód wykonywany:... Obwód talii:...cm

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia chorób serca i naczyń

Epidemiologia chorób serca i naczyń Warszawa, 8.10.2007 Epidemiologia chorób serca i naczyń Codziennie w Polsce, na choroby układu sercowo-naczyniowego umiera średnio 476 osób. Co prawda w latach 90. udało się zahamować bardzo duży wzrost

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

Ocena wpływu wybranych czynników na występowanie zaburzeń lipidowych u osób otyłych

Ocena wpływu wybranych czynników na występowanie zaburzeń lipidowych u osób otyłych PRACA ORYGINALNA ISSN 1640 8497 Agata Bronisz, Katarzyna Napiórkowska, Aleksandra Srokosz, Małgorzata Sobiś-Żmudzińska, Roman Junik Katedra i Klinika Endokrynologii i Diabetologii, Uniwersytet Mikołaja

Bardziej szczegółowo

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92 Magdalena Szopa Związek pomiędzy polimorfizmami w genie adiponektyny a wybranymi wyznacznikami zespołu metabolicznego ROZPRAWA DOKTORSKA Promotor: Prof. zw. dr hab. med. Aldona Dembińska-Kieć Kierownik

Bardziej szczegółowo

Największe wyzwania w diagnostyce zaburzeń lipidowych. Cholesterol LDL oznaczany bezpośrednio, czy wyliczany ze wzoru Friedewalna, na czczo czy nie?

Największe wyzwania w diagnostyce zaburzeń lipidowych. Cholesterol LDL oznaczany bezpośrednio, czy wyliczany ze wzoru Friedewalna, na czczo czy nie? Największe wyzwania w diagnostyce zaburzeń lipidowych. Cholesterol LDL oznaczany bezpośrednio, czy wyliczany ze wzoru Friedewalna, na czczo czy nie? Bogdan Solnica Katedra Biochemii Klinicznej Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Emilia Kolarzyk, Anna Janik, Jacek Kwiatkowski

Emilia Kolarzyk, Anna Janik, Jacek Kwiatkowski Kolarzyk Probl Hig E Epidemiol i wsp. Ocena 2011, ryzyka 92(4): zespołu 741-746 metabolicznego u dzieci z nadwagą i otyłością. Część I. Antropometryczne... 741 Ocena ryzyka zespołu metabolicznego u dzieci

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego.

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Konferencja otwierająca realizację projektu. Wieruszów, 28.04.2015 DLACZEGO PROFILAKTYKA?

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Wacław Karakuła Katedra i Klinika Chirurgii Naczyń i Angiologii U.M. w Lublinie Kierownik Kliniki prof. Tomasz Zubilewicz Lublin, 27.02.2016 Zespół

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

Wykładniki zespołu metabolicznego u kobiet po przebytej cukrzycy ciążowej

Wykładniki zespołu metabolicznego u kobiet po przebytej cukrzycy ciążowej Wykładniki zespołu metabolicznego u kobiet po przebytej cukrzycy ciążowej Ewa Wender-Ożegowska 1, Małgorzata Sporna 2, Agnieszka Zawiejska 1, Agnieszka Sporna 3, Jacek Brązert 1 1 Klinika Położnictwa i

Bardziej szczegółowo

Cardiovascular risk factors in young adult population in rural area in north-eastern Poland

Cardiovascular risk factors in young adult population in rural area in north-eastern Poland Cardiovascular risk factors in young adult population in rural area in north-eastern Poland Czynniki ryzyka rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego u młodych osób dorosłych w środowisku wiejskim w północnowschodniej

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2

PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2 Załącznik Nr 1 do Umowy Nr z dnia PROGRAM ZAPOBIEGANIA I WCZESNEGO WYKRYWANIA CUKRZYCY TYPU 2 Łódź, listopad 2009 rok Podstawa prawna: Art. 55 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 roku o zakładach

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 10/2011 Nr 4(37) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Stężenia letyny, adionektyny i insulinoodorność u dzieci urodzonych z hiotrofią wewnątrzmaciczną The Letin and Adionectin Concentrations

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ w rodzaju: programy profilaktyczne i promocja zdrowia

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

ROZPOWSZECHNIENIE ZESPOŁU METABOLICZNEGO ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEGO SKŁADOWYCH W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM U OSÓB W WIEKU 30 65 LAT

ROZPOWSZECHNIENIE ZESPOŁU METABOLICZNEGO ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEGO SKŁADOWYCH W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM U OSÓB W WIEKU 30 65 LAT Nowiny Lekarskie 2009, 78, 1, 3 7 ANDRZEJ SZCZEPANIAK 1, BARBARA CZEKALSKA 1, MARTA GLURA 2, HANNA STANKOWIAK-KULPA 1, MARIAN GRZYMISŁAWSKI 1 ROZPOWSZECHNIENIE ZESPOŁU METABOLICZNEGO ORAZ POSZCZEGÓLNYCH

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

OTYŁOŚĆ istotny problem zdrowotny

OTYŁOŚĆ istotny problem zdrowotny OTYŁOŚĆ istotny problem zdrowotny Barbara Zahorska-Markiewicz Prezes Polskiego Towarzystwa Badań nad Otyłością OTYŁOŚĆ Co to jest? Konsekwencje dla zdrowia Epidemiologia Przyczyny epidemii Koszty Strategia

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

Zaburzenie równowagi energetycznej

Zaburzenie równowagi energetycznej Otyłość dzieci i młodzieży czy można jej zapobiec? Dr n. med. Andrea Horvath Dr n. med. Piotr Dziechciarz Klinika Pediatrii WUM Zaburzenie równowagi energetycznej wyrażonej nadmiernym odkładaniem tkanki

Bardziej szczegółowo

Telefon 1: Ulica: Kod pocztowy: Województwo: Miejsce: Kraj: Poland. 90,55 kg 184,0 cm 26,7 kg/m²

Telefon 1: Ulica: Kod pocztowy: Województwo: Miejsce: Kraj: Poland. 90,55 kg 184,0 cm 26,7 kg/m² Wiek: Płeć: 29 lat 8 mies. mężczyzna Telefon 1: Ulica: Kod pocztowy: Województwo: Miejsce: Kraj: Poland Dane podstawowe Data: 13.04.23 Godzina: 10:53 90,55 kg 184,0 cm 26,7 kg/m² Płyn Pomiar całkowitej

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012

Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012 Nowe wytyczne ESC/PTK w kardiologii Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012 Przemysław Trzeciak Częstochowa 11.12.2012 Umieralność z powodu chorób ukł. krążenia w latach

Bardziej szczegółowo

LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62.

LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 701 Poz. 9 Załącznik B.64. LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62.9)

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 412 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 412 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 412 SECTIO D 2005 Zakład Pielęgniarstwa Internistycznego z Pracownią Pielęgniarstwa Onkologicznego WPiNoZ Akademii Medycznej

Bardziej szczegółowo

Występowanie czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych w grupie 40- i 50-letnich mieszkańców Wrocławia. Część II

Występowanie czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych w grupie 40- i 50-letnich mieszkańców Wrocławia. Część II PRACA ORYGINALNA Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2012, Tom 18, Nr 4, 435-441 www.monz.pl Występowanie czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych w grupie 40- i 50-letnich mieszkańców Wrocławia. Część

Bardziej szczegółowo

Wpływ podawania magnezu na zaburzenia metaboliczne u osób z otyłością brzuszną

Wpływ podawania magnezu na zaburzenia metaboliczne u osób z otyłością brzuszną Wpływ podawania magnezu na zaburzenia metaboliczne u osób z otyłością brzuszną Jednym z problemów patofizjologii otyłości dyskutowanych w aktualnym piśmiennictwie jest wpływ brzusznej tkanki tłuszczowej

Bardziej szczegółowo

The Influence of Anxiety Induced by Conservative Dentistry Procedures on Occurrence of Cardiac Arrhythmia in Patients with Ischaemic Heart Disease

The Influence of Anxiety Induced by Conservative Dentistry Procedures on Occurrence of Cardiac Arrhythmia in Patients with Ischaemic Heart Disease 424 M. Madejczyk et al. race oryginalne Dent. Med. Probl. 2010, 47, 4, 424 429 ISSN 1644-387X Coyright by Wroclaw Medical University and Polish Dental Society Marlena Madejczyk 1, Andrzej Madejczyk 2,

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca, a nadciśnienie tętnicze CZYM JEST NADCIŚNIENIE TĘTNICZE Nadciśnienie tętnicze jest chorobą układu krążenia, która charakteryzuje się stale lub okresowo

Bardziej szczegółowo

Narodowy Test Zdrowia Polaków

Narodowy Test Zdrowia Polaków Raport z realizacji projektu specjalnego MedOnet.pl: Narodowy Test Zdrowia Polaków Autorzy: Bartosz Symonides 1 Jerzy Tyszkiewicz 1 Edyta Figurny-Puchalska 2 Zbigniew Gaciong 1 1 Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

WPŁYW DIETOTERAPII NA REDUKCJĘ MASY CIAŁA I WYRÓWNANIE METABOLICZNE U OSÓB Z CUKRZYCĄ TYPU 2 LECZONYCH WYŁĄCZNIE DIETĄ

WPŁYW DIETOTERAPII NA REDUKCJĘ MASY CIAŁA I WYRÓWNANIE METABOLICZNE U OSÓB Z CUKRZYCĄ TYPU 2 LECZONYCH WYŁĄCZNIE DIETĄ ROCZN. PZH 2007, 58, NR 1, 89-94 KATARZYNA KOWALCZE, SA EED BAWA WPŁYW DIETOTERAPII NA REDUKCJĘ MASY CIAŁA I WYRÓWNANIE METABOLICZNE U OSÓB Z CUKRZYCĄ TYPU 2 LECZONYCH WYŁĄCZNIE DIETĄ EFFECT DIET THERAPY

Bardziej szczegółowo

Autoreferat. 1. Dorota Szostak-Węgierek

Autoreferat. 1. Dorota Szostak-Węgierek Autoreferat 1. Dorota Szostak-Węgierek 2. Posiadane dyplomy i stopnie naukowe dyplom lekarza, uzyskany na I Wydziale Lekarskim Akademii Medycznej w Warszawie w dniu 17 stycznia 1987 roku. dyplom doktora

Bardziej szczegółowo

inwalidztwo rodzaj pracy

inwalidztwo rodzaj pracy Zdrowie jest najważniejsze Wykłady wraz z konsultacjami medycznymi realizowane przez Stowarzyszenia na rzecz rozwoju wsi Bogufałów Źródło Baryczy w ramach wspierania realizacji zadania publicznego przez

Bardziej szczegółowo

Odżywianie osób starszych (konspekt)

Odżywianie osób starszych (konspekt) Prof. dr hab. med. Tomasz Kostka Odżywianie osób starszych (konspekt) GŁÓWNE CZYNNIKI RYZYKA CHOROBY WIEŃCOWEJ (CHD) wg. Framingham Heart Study (Circulation, 1999, 100: 1481-1492) Palenie papierosów Nadciśnienie

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

PL 196487 B1. Grzelakowski Zdzisław,Bydgoszcz,PL 13.08.2001 BUP 17/01. Wojcieszko Jerzy, Kancelaria Patentowa PATENT-PARTNER 31.01.

PL 196487 B1. Grzelakowski Zdzisław,Bydgoszcz,PL 13.08.2001 BUP 17/01. Wojcieszko Jerzy, Kancelaria Patentowa PATENT-PARTNER 31.01. RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 196487 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 338270 (51) Int.Cl. G01N 33/02 (2006.01) A23L 1/307 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Pyrżak B. i inni Analiza częstości występowania zespołu metabolicznego z zastosowaniem kryteriów Cook a, de Ferranti i IDF u dzieci z otyłością Vol. 7/2008 Nr 2(23) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric

Bardziej szczegółowo

Zakład Profilaktyki Chorób Żywieniowozależnych, Wydział Zdrowia Publicznego, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach 2

Zakład Profilaktyki Chorób Żywieniowozależnych, Wydział Zdrowia Publicznego, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach 2 49 FA R M AC J A W S P Ó Ł C Z E S N A 2014; 7: 49-56 ARTYKUŁ ORYGINALNY/ORIGINAL PAPER Otrzymano/Submitted: 11.02.2014 Poprawiono/Corrected: 01.04.2014 Zaakceptowano/Accepted: 20.05.2014 Akademia Medycyny

Bardziej szczegółowo

Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego

Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego Załącznik do Uchwały nr Zarządu Województwa Łódzkiego z dnia PROGRAM WCZESNEGO WYKRYWANIA I ZAPOBIEGANIA CHOROBOM UKŁADU KRĄŻENIA Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego 1 I. Diagnoza problemu i uzasadnienie

Bardziej szczegółowo

1) Program prewencji otyłości, cukrzycy typu 2, nadciśnienia i miażdżycy. 1. Opis problemu zdrowotnego

1) Program prewencji otyłości, cukrzycy typu 2, nadciśnienia i miażdżycy. 1. Opis problemu zdrowotnego 1) Program prewencji otyłości, cukrzycy typu 2, nadciśnienia i miażdżycy. 1. Opis problemu zdrowotnego Cukrzyca jest to schorzenie metaboliczne o różnorodnej etiologii, charakteryzujące się przewlekłą

Bardziej szczegółowo

Czy to prawda, że coraz więcej jest otyłych dzieci w Polsce? Czy otyłość u dzieci jest niebezpieczna?

Czy to prawda, że coraz więcej jest otyłych dzieci w Polsce? Czy otyłość u dzieci jest niebezpieczna? Czy to prawda, że coraz więcej jest otyłych dzieci w Polsce? Czy otyłość u dzieci jest niebezpieczna? Epidemiologia i powikłania otyłości Dr n. med. Alicja Karney OTYŁOŚĆ WŚRÓD DZIECI OD LAT 90 W POLSCE

Bardziej szczegółowo

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy Medtronic.w

Bardziej szczegółowo

Leczenie nowo rozpoznanej cukrzycy typu 2 w Polsce a najnowsze wytyczne. Wyniki polskiego badania ARETAEUS1 komentarz

Leczenie nowo rozpoznanej cukrzycy typu 2 w Polsce a najnowsze wytyczne. Wyniki polskiego badania ARETAEUS1 komentarz PRACA POGLĄDOWA ISSN 1640 8497 Władysław Grzeszczak Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Zabrzu Leczenie nowo rozpoznanej cukrzycy typu 2

Bardziej szczegółowo

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Dr n. med. Iwona Jakubowska Oddział Diabetologii, Endokrynologii i Chorób Wewnętrznych SP ZOZ Woj,. Szpital Zespolony Im. J. Śniadeckiego w Białymstoku DEFINICJA

Bardziej szczegółowo

Zakład Neuroendokrynologii Klinicznej, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa Kierownik Zakładu: dr hab. med.

Zakład Neuroendokrynologii Klinicznej, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa Kierownik Zakładu: dr hab. med. PRACE PRZEGLĄDOWE Borgis Postępy Nauk Medycznych, t. XXVI, nr 5B, 2013 REVIEW PAPERS *Magdalena Walicka 1, Wojciech Bik 2, Ada Sawicka 1, Ewa Marcinowska-Suchowierska 1 Czy istnieje zespół metaboliczny?

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Kamil Barański 1, Ewelina Szuba 2, Magdalena Olszanecka-Glinianowicz 3, Jerzy Chudek 1 STRESZCZENIE WPROWADZENIE

Kamil Barański 1, Ewelina Szuba 2, Magdalena Olszanecka-Glinianowicz 3, Jerzy Chudek 1 STRESZCZENIE WPROWADZENIE Czynniki socjodemograficzne wpływające na poziom wiedzy dotyczącej dróg szerzenia się zakażenia w kontaktach niezwiązanych z procedurami medycznymi wśród pacjentów z WZW typu C Kamil Barański 1, Ewelina

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

STAN ODŻYWIENIA MŁODZIEŻY W WIEKU 17 18 LAT W ASPEKCIE ZAGROŻENIA ZESPOŁEM METABOLICZNYM (ZM)

STAN ODŻYWIENIA MŁODZIEŻY W WIEKU 17 18 LAT W ASPEKCIE ZAGROŻENIA ZESPOŁEM METABOLICZNYM (ZM) BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLVI, 2013, 3, str. 354 362 Joanna Wyka, Ewa Piotrowska, Anna Broniecka, Monika Bronkowska, Dominika Mazurek, Jadwiga Biernat STAN ODŻYWIENIA MŁODZIEŻY W WIEKU 17 18 LAT W ASPEKCIE

Bardziej szczegółowo

Wyrównanie metaboliczne cukrzycy typu 2 i ocena realizacji zaleceń terapeutycznych w samoocenie chorych w zależności od sposobu leczenia

Wyrównanie metaboliczne cukrzycy typu 2 i ocena realizacji zaleceń terapeutycznych w samoocenie chorych w zależności od sposobu leczenia PRACE ORYGINALNE Borgis ORIGINAL PAPERS Wyrównanie metaboliczne cukrzycy typu 2 i ocena realizacji zaleceń terapeutycznych w samoocenie chorych w zależności od sposobu leczenia *Magdalena Świerzyńska 1,

Bardziej szczegółowo

Brak dolegliwości świadczy o tym, że ciśnienie krwi na pewno jest w normie.

Brak dolegliwości świadczy o tym, że ciśnienie krwi na pewno jest w normie. Codziennie miliony serc na całym świecie pompują krew zbyt mocno, narażając tętnice na groźne uszkodzenia. To zjawisko, nazywane nadciśnieniem tętniczym, jest najczęściej występującą chorobą układu krążenia.

Bardziej szczegółowo

WYBRANE WSKAŹNIKI PRZEMIANY LIPIDOWEJ I WĘGLOWODANOWEJ U KOBIET Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ W RÓŻNYM WIEKU

WYBRANE WSKAŹNIKI PRZEMIANY LIPIDOWEJ I WĘGLOWODANOWEJ U KOBIET Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ W RÓŻNYM WIEKU BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLV, 2012, 3, str. 839 844 Ewa Lange, Bronisława Tymolewska-Niebuda, Jolanta Krusiec WYBRANE WSKAŹNIKI PRZEMIANY LIPIDOWEJ I WĘGLOWODANOWEJ U KOBIET Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ W RÓŻNYM

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Skoczeń M. i inni: Występowanie zaburzeń gospodarki węglowodanowej i lipidowej u dzieci z otyłością prostą w zależności od wieku oraz stopnia otyłości Vol. 13/2014 Nr 4(49) Endokrynologia Pediatryczna

Bardziej szczegółowo

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY 10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY FAKT 1. Około 347 mln ludzi na świecie choruje na cukrzycę. Istnieje rosnąca globalna epidemia cukrzycy, u której podłoża leży szybki przyrost przypadków nadwagi i otyłości

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 34 SECTIO D 2005

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 34 SECTIO D 2005 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LX, SUPPL. XVI, 34 SECTIO D 2005 Studenckie Koło Naukowe przy Katedrze i Zakładzie Epidemiologii Akademii Medycznej w Lublinie Students

Bardziej szczegółowo

Evaluation of 6-month physical activity influence on insulin sensitivity level in obese women with metabolic syndrome

Evaluation of 6-month physical activity influence on insulin sensitivity level in obese women with metabolic syndrome Akademia Medycyny ARTYKUŁ ORYGINALNY/ORIGINAL PAPER Wpłynęło: 22.09.2008 Poprawiono: 29.09.2008 Zaakceptowano: 29.09.2008 Ocena wpływu 6-miesięcznej aktywności fizycznej na stopień insulinowrażliwości

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

AKTYWNOŚĆ RUCHOWA W PIERWOTNEJ PREWENCJI CHOROBY NIEDOKRWIENNEJ SERCA II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK. Wstęp

AKTYWNOŚĆ RUCHOWA W PIERWOTNEJ PREWENCJI CHOROBY NIEDOKRWIENNEJ SERCA II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK. Wstęp AKTYWNOŚĆ RUCHOWA W PIERWOTNEJ PREWENCJI CHOROBY NIEDOKRWIENNEJ SERCA II KATEDRA KARDIOLOGII CM UMK 2014 Wstęp Systematyczna aktywność ruchowa zmniejsza umieralność z powodu chorób sercowonaczyniowych

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 258/2012 z dnia 13 sierpnia 2012 o projekcie programu Program Edukacyjno-Leczniczy na Rzecz Zmniejszania Częstości

Bardziej szczegółowo

Skuteczność leczenia hipercholesterolemii u osób wysokiego ryzyka sercowonaczyniowego. Czy leczymy coraz lepiej? Piotr Jankowski

Skuteczność leczenia hipercholesterolemii u osób wysokiego ryzyka sercowonaczyniowego. Czy leczymy coraz lepiej? Piotr Jankowski Skuteczność leczenia hipercholesterolemii u osób wysokiego ryzyka sercowonaczyniowego w XX i XXI wieku. Czy leczymy coraz lepiej? Piotr Jankowski I Klinika Kardiologii i Nadciśnienia Tętniczego IK CMUJ

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

Piotr Socha. Interdyscyplinarna szkoła zimowa, 2014

Piotr Socha. Interdyscyplinarna szkoła zimowa, 2014 Piotr Socha Klinika Gastroenterologii, Hepatologii i Zaburzeń Odżywiania Instytut Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka Interdyscyplinarna szkoła zimowa, 2014 Zdjęcie Holenderki Zima 1944/45 2414 urodzonych w

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 261/2012 z dnia 10 grudnia 2012 r. o projekcie programu zdrowotnego Program profilaktyki i wczesnego wykrywania

Bardziej szczegółowo

Wskaźnik smukłości a wysklepienie podłużne stóp studentów

Wskaźnik smukłości a wysklepienie podłużne stóp studentów 98 Hygeia Public Health 2014, 49(1): 98-102 a wyskleienie odłużne stó studentów Index of slenderness vs. longitudinal arch of students feet Ewa Puszczałowska-Lizis Instytut Fizjoteraii, Wydział Medyczny,

Bardziej szczegółowo

ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek

ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek ediab - Bezprzewodowa platforma ezdrowie wspomagająca terapię osób chorych na cukrzycę Krzysztof Brzostowski, Jarosław Drapała, Jerzy Świątek II Konferencja i3: internet infrastruktury innowacje enauka

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji www.aotmit.gov.pl Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji nr 184/2015 z dnia 30 października 2015 r. o projekcie programu polityki

Bardziej szczegółowo

Testy wysiłkowe w wadach serca

Testy wysiłkowe w wadach serca XX Konferencja Szkoleniowa i XVI Międzynarodowa Konferencja Wspólna SENiT oraz ISHNE 5-8 marca 2014 roku, Kościelisko Testy wysiłkowe w wadach serca Sławomira Borowicz-Bieńkowska Katedra Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Analiza fali tętna u dzieci z. doniesienie wstępne

Analiza fali tętna u dzieci z. doniesienie wstępne Analiza fali tętna u dzieci z chorobami kłębuszków nerkowych doniesienie wstępne Piotr Skrzypczyk, Zofia Wawer, Małgorzata Mizerska-Wasiak, Maria Roszkowska-Blaim Katedra i Klinika Pediatrii i Nefrologii

Bardziej szczegółowo

estrogenowego α a objawami zespołu menopauzalnego badanych kobiet; estrogenowego α a lipidogramem badanych kobiet;

estrogenowego α a objawami zespołu menopauzalnego badanych kobiet; estrogenowego α a lipidogramem badanych kobiet; 11.Streszczenie Liczne badania sugerują, że zmniejszenie stężenia endogennych estrogenów po menopauzie jest przyczyną dolegliwości menopauzalnych i może być krytycznym czynnikiem ryzyka chorób nasilających

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE / ABSTRACT

STRESZCZENIE / ABSTRACT STRESZCZENIE / ABSTRACT Wstęp: Rtęć jest metalem o silnym działaniu neuro, nefro i hepatotoksycznym oraz zwiększającym ryzyko chorób układu krążenia. Pracownicy zatrudnieni w zakładach przemysłowych wykorzystujących

Bardziej szczegółowo

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 81 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 81 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 81 SECTIO D 2004 Zakład Pielęgniarstwa Położniczo Ginekologicznego Akademii Medycznej w Białymstoku * Department of Gynecology

Bardziej szczegółowo

Automatyczna kalkulacja bolusów w pompach insulinowych

Automatyczna kalkulacja bolusów w pompach insulinowych Automatyczna kalkulacja bolusów w pompach insulinowych Dr hab. med. Agnieszka Szypowska Kliniczny Oddział Diabetologii i Pediatrii Klinika Pediatrii Warszawski Uniwersytet Medyczny Funkcjonalna insulinoterapia

Bardziej szczegółowo

WPŁYW STATUSU SPOŁECZNEGO NA SPOSÓB ŻYWIENIA I STYL ŻYCIA MIESZKAŃCÓW WARSZAWY W ŚREDNIM WIEKU BADANIE POL-MONICA BIS

WPŁYW STATUSU SPOŁECZNEGO NA SPOSÓB ŻYWIENIA I STYL ŻYCIA MIESZKAŃCÓW WARSZAWY W ŚREDNIM WIEKU BADANIE POL-MONICA BIS Nowiny Lekarskie 6, 75, 5, 443 448 ANNA WAŚKIEWICZ, ELŻBIETA SYGNOWSKA WPŁYW STATUSU SPOŁECZNEGO NA SPOSÓB ŻYWIENIA I STYL ŻYCIA MIESZKAŃCÓW WARSZAWY W ŚREDNIM WIEKU BADANIE POL-MONICA BIS SOCIOECONOMIC

Bardziej szczegółowo

is being observed in developing countries what is related to worldwide epidemic of obesity due to atherogenic diet rich in calories, genetic

is being observed in developing countries what is related to worldwide epidemic of obesity due to atherogenic diet rich in calories, genetic Streszczenie Cukrzyca jako choroba społeczna i cywilizacyjna przybrała na przełomie XX i XXI wieku rozmiary epidemii. Szczególnie wzrost liczby chorych na cukrzycę typu 2 (T2DM) obserwuje się w krajach

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Aktywności Fizycznej Seniorów

Regionalny Program Aktywności Fizycznej Seniorów Regionalny Program Aktywności Fizycznej Seniorów Koordynator programu: dr Gabriel Chęsy - Katedra i Zakład Fizjologii Collegium Medium im. L. Rydygiera w Bydgoszczy, Wojewódzka Przychodnia Sportowo Lekarska

Bardziej szczegółowo

Analizator Składu Ciała JAWON MEDICAL IOI-353 z oprogramowaniem BodyPass i drukarką termiczną

Analizator Składu Ciała JAWON MEDICAL IOI-353 z oprogramowaniem BodyPass i drukarką termiczną Analizator Składu Ciała JAWON MEDICAL IOI-353 z oprogramowaniem BodyPass i drukarką termiczną Analizator składu Ciała IOI-353 ze względu na to, iż łączy w sobie zarówno cechy wysoko zaawansowanych urządzeń,

Bardziej szczegółowo

Evaluation of selected acute phase proteins in patients type 2 diabetes

Evaluation of selected acute phase proteins in patients type 2 diabetes ARTYKUŁ ORYGINALNY/ORIGINAL PAPER Wpłynęło: 21.01.2008 Poprawiono: 28.01.2008 Zaakceptowano: 28.01.2008 Ocena wybranych białek ostrej fazy u chorych z cukrzycą typu 2 Evaluation of selected acute phase

Bardziej szczegółowo

PRACE ORYGINALNE. Powikłania otyłości i nadwagi u dzieci i młodzieży. Obesity and Overweight Complications in Children and Youth

PRACE ORYGINALNE. Powikłania otyłości i nadwagi u dzieci i młodzieży. Obesity and Overweight Complications in Children and Youth PRACE ORYGINALNE Piel. Zdr. Publ. 2014, 4, 3, 201 207 ISSN 2082-9876 Copyright by Wroclaw Medical University Beata Całyniuk A, C, D, Anna Łukasik B, C, Elżbieta Szczepańska D, Elżbieta Grochowska-Niedworok

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 5/2006 Nr 2(15) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Czy acanthosis nigricans może być markerem zespołu metabolicznego u dzieci z otyłością prostą? Is acanthosis nigricans useful as

Bardziej szczegółowo

AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA JAKO METODA ZAPOBIEGANIA CHOROBOM SERCA W OPINII I PRAKTYCE UCZESTNIKÓW SONDAŻU REPREZENTATYWNEGO W POLSKIM PROJEKCIE 400 MIAST

AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA JAKO METODA ZAPOBIEGANIA CHOROBOM SERCA W OPINII I PRAKTYCE UCZESTNIKÓW SONDAŻU REPREZENTATYWNEGO W POLSKIM PROJEKCIE 400 MIAST Ann. Acad. Med. Gedan., 2006, 36, 201 209 MARZENA ZARZECZNA-BARAN 1, EWA WOJDAK-HAASA 1, JOLANTA PĘGIEL-KAMRAT 1, TOMASZ ZDROJEWSKI 2, BOGDAN WYRZYKOWSKI 3 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA JAKO METODA ZAPOBIEGANIA CHOROBOM

Bardziej szczegółowo

Analiza częstości występowania insulinooporności u osób młodych w oparciu o wybrane kryteria diagnostyczne badanie wstępne

Analiza częstości występowania insulinooporności u osób młodych w oparciu o wybrane kryteria diagnostyczne badanie wstępne Płaczkowska Hygeia Public S Health i wsp. 2014, Analiza 49(4): częstości 851-856 występowania insulinooporności u osób młodych... 851 Analiza częstości występowania insulinooporności u osób młodych w oparciu

Bardziej szczegółowo

Rozpowszechnienie czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca w szóstej dekadzie życia

Rozpowszechnienie czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca w szóstej dekadzie życia Gerontologia Polska PRACA ORYGINALNA tom 14, nr 1, 18 24 ISSN 1425 4956 Elżbieta ozak-szkopek, Jerzy Baraniak, Jolanta ieczkowska atedra i linika Chorób Wewnętrznych Akademii edycznej w Lublinie Rozpowszechnienie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, III Kongres Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego, 12 października 2013

Warszawa, III Kongres Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego, 12 października 2013 Piotr Socha Klinika Gastroenterologii, Hepatologii i Zaburzeń Odżywiania Instytut Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka Warszawa, III Kongres Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego, 12 października 2013 Nieskuteczna

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Łukasz Adamkiewicz Health and Environment Alliance (HEAL) 10 Marca 2014, Kraków HEAL reprezentuje interesy Ponad 65 organizacji członkowskich

Bardziej szczegółowo