obniżyć cholesterol Jak Jak obniżyć cholesterol Jak obniżyć cholesterol Specjalny plan dla Twojego zdrowia na 12 tygodni ZDROWO ŻYJ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "obniżyć cholesterol Jak Jak obniżyć cholesterol Jak obniżyć cholesterol Specjalny plan dla Twojego zdrowia na 12 tygodni ZDROWO ŻYJ"

Transkrypt

1 READER S DIGEST: ŻYJ ZDROWO READER S DIGEST: ŻYJ ZDROWO Ta książka jest nie tylko o cholesterolu, bo nie tylko on jest odpowiedzialny za choroby serca. Winowajcami są również nadciśnienie tętnicze, cukrzyca i inne, nowo poznane czynniki, o których dowiesz się z tej książki. Proponowany przez nas 12-tygodniowy program (w którego skład wchodzą ćwiczenia fizyczne, dieta i suplementacja) pozwala obniżyć poziom cholesterolu we krwi nawet o 30 mg%, zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia zawału serca lub udaru mózgu, a także ryzyko wystąpienia cukrzycy, nowotworu i przypuszczalnie również choroby Alzheimera. W tej książce znajdziesz wiele bardzo szczegółowych informacji, m.in.: Jaki rodzaj tłuszczu jest zdrowy i poprawia stan tętnic Czy niedoczynność tarczycy może podwyższać poziom cholesterolu Jakie suplementy diety powinny przyjmować osoby z wysokim ryzykiem choroby układu krążenia, a zwłaszcza osoby zażywające leki z grupy statyn Jakie produkty zmniejszają wchłanianie tłuszczu z pożywienia Jaki typ osobowości sprzyja rozwojowi choroby serca oraz jakie podejście do życiowych problemów pozwala zmniejszyć jej ryzyko Jak obniżyć cholesterol ŻYJ Jak obniżyć cholesterol ZDROWO Jak obniżyć cholesterol Specjalny plan dla Twojego zdrowia na 12 tygodni Zapraszamy do księgarni internetowej oraz do salonu firmowego Reader s Digest Marynarska Business Park Warszawa, ul. Taśmowa 7

2 Jak obniżyć cholesterol

3 Cut Your Cholesterol was published by The Reader s Digest Association Limited 11 Westferry Circus, Canary Wharf, London E14 4HE First UK edition copyright 2006 Adapted from Cut Your Cholesterol 2003 originated by the editorial team of The Reader s Digest Association Inc., USA Project editor Lisa Thomas Art Editor Kate Harris Nutritionist Fiona Hunter Editor Helen Spence Researcher Neil Carlson Proofreader Ron Pankhurst Indexer Marie Lorimer Reader s Digest, London Editorial director Julian Browne Art director Nick Clark Head of book development Sarah Bloxham Managing editor Alastair Holmes Picture resource manager Martin Smith Jak obniżyć cholesterol Drugie polskie wydanie, Copyright 2011 Wydawca Readers s Digest Przegląd Sp. z o.o. Marynarska Business Park ul. Taśmowa Warszawa tel , fax Redaktor naczelny Redakcji Książek Jacek Fronczak Dyrektor artystyczny Maciej Marchewicz Redaktor prowadzący Zofia Klimaszewska Tłumaczenie Piotr Art, Katarzyna Murawska Konsultacja Katarzyna Murawska Korekta Ewa Stempniewicz Indeks Elżbieta Potocka Łamanie i redakcja techniczna POINT PLUS i Tatiana Kwaśniewska Produkcja Janina Dołowa Druk Leo Paper Products LTD, China ISBN Reader s Digest, USA Editorial-in-chief and publishing director Neil Wertheimer Senior editor Marianne Wait Copy editor Sean Nolan Designers Susan Welt, Andrew Ploski US 4410H/G Reader s Digest jest prawnie zastrzeżonym znakiem The Reader s Digest Association, Inc. Żadna część niniejszej publikacji nie może być w żadnej formie reprodukowana lub przedrukowywana bez pisemnej zgody Reader s Digest Przegląd Sp. z o.o.

4 O autorach Autorami książki Jak obniżyć cholesterol jest dwoje Amerykanów David L. Katz oraz Debra L. Gordon. Lekarz medycyny David L. Katz, specjalista w dziedzinie zdrowia publicznego i profilaktyki, jest wykładowcą zdrowia publicznego i medycyny na Uniwersytecie Yale. Jest też głównym badaczem w licznych projektach badawczych dotyczących zapobiegania otyłości i walki z nią, odżywiania, zmian zachowań i profilaktyki chorób przewlekłych, prowadzonych przez Ośrodek ds. Badań nad Profilaktyką Uniwersytetu Yale. Jest też założycielem i dyrektorem Ośrodka Medycyny Integracyjnej w Griffin Hospital w Derby, w stanie Connecticut, oraz prowadzi wykłady z dietetyki na Uniwersytecie Yale dla studentów medycyny i pielęgniarstwa. Jest autorem książek: Nutrition in Clinical Practice oraz The Way to Eat. Debra L. Gordon od ponad 15 lat zajmuje się tematyką zdrowia i medycyny. Jest współautorką książki Maximum Food Power oraz autorką książek: Women i Seven Days to a Perfect Night s Sleep. Konsultanci edycji brytyjskiej Dr Sheila A. Bingham, MRC Dunn Human Nutrition Unit, Cambridge Dr S.M. Boekholdt, Academic Medical Center, Amsterdam, The Netherlands British Heart Foundation, London Britsh Nutrition Foundation, London Dr Harry Brown, GP, Leeds Profesor Cary L. Cooper CBE, Lancaster University, Lancaster Diabetes UK, London Fiona Hunter, Nutritionist, London Michael Livingston, Heart UK, Maidenhead, Berkshire Dr Pamela Mason, Abergavenny, Wales Dr Tom Meade, London School of Hygiene and Tropical Medicine, London Dr Sheena Meredith, Berkshire The Medicines and Healthcare products Regulatory Agency, London Dr Jonathan Morrell, GP, Hastings, East Sussex Stroke Association, London Profesor Patrick Vallance, University College London Dr Mark Vanderpump, The Royal Free Hospital, London Dr Anthony Wierzbicki, St. Thomas Hospital, London

5 Spis treści Wstęp 8 rozdział pierwszy 11 Cholesterol: raz w górę, raz w dół rozdział drugi 33 Nie tylko cholesterol rozdział trzeci 55 Co możesz zrobić ty i twój lekarz rozdział czwarty 73 Odżywianie rozdział piąty 123 Suplementy diety

6 rozdział szósty 139 Aktywność fizyczna rozdział siódmy 163 Stres rozdział ósmy 181 Leki rozdział dziewiąty tygodniowy plan Obniżamy cholesterol Tydzień po tygodniu 206 Przepisy 230 Indeks 250

7 Wstęp Najlepszym sposobem przewidywania przyszłości jest po prostu jej tworzenie. Dzięki planowi Obniżamy cholesterol rzeczywiście możemy tworzyć przyszłość, zapewniając zdrowie sobie i swoim najbliższym. Choroby serca to jedna z głównych przyczyn śmierci zarówno wśród mężczyzn, jak i wśród kobiet (kobiety często uważają, że głównym zagrożeniem dla ich zdrowia jest rak piersi, choć w rzeczywistości choroby serca powodują 10 razy więcej zgonów niż rak). Trzeba jednak wiedzieć, że choroba serca nie jest prawdziwą przyczyną, a jedynie skutkiem. Rzeczywistym winowajcą jest połączenie złej diety, braku ruchu, palenia papierosów i mnóstwa innych złych nawyków, które prowadzą do choroby serca. Ponad połowę zgonów na zawał serca wywołują zachowania, które można samodzielnie zmienić. Dokonując właściwych wyborów, większość z nas może obniżyć ryzyko śmierci wywołanej chorobą serca nawet o ponad 80% i to bez zażywania żadnych środków farmakologicznych. Plan Obniżamy cholesterol został opracowany po to, żeby ułatwić dokonywanie takich wyborów. Wbrew tytułowi, ta książka jest nie tylko o cholesterolu, ponieważ nie tylko on prowadzi do zawału. Lista znanych winowajców, czyli wysokiego cholesterolu, nadciśnienia i cukrzycy, bezustannie wydłuża się, obejmując nowe czynniki, takie jak białko C-reaktywne, homocysteina, Lp (a), drobne i gęste cząsteczki LDL, zaburzenia czynności śródbłonka. Plan Obniżamy cholesterol bierze je wszystkie na celownik. Pomaga też obniżyć nadciśnienie tętnicze, chronić się przed cukrzycą i wzmocnić naczynia krwionośne, żeby były bardziej odporne na miażdżycę, a także zapewnia wiele innych korzyści zdrowotnych. Można uważać, że zmiana trybu życia jest zbyt trudna, więc gra jest niewarta świeczki. Istnieje przecież coraz więcej leków obniżających cholesterol, więc można ograniczyć się tylko do nich. Faktycznie, niektórzy potrzebują takich leków ze względu na wysokie zagrożenie chorobą serca lub predyspozycje genetyczne, którym nie zaradzą dieta i aktywność fizyczna. Jednak żadna terapia, żadne pigułki nie dorównają leczniczej mocy właściwego trybu życia. Postępując według wskazań planu Obniżamy cholesterol, większość z nas może teoretycznie obniżyć ryzyko zawału serca do poziomu bliskiego zeru. Plan Obniżamy cholesterol składa się z takich działań, jak program regularnych marszów, uwzględnienie większej ilości błonnika w diecie, jadanie ryb trzy razy w tygodniu oraz łykanie codziennie tranu w kapsułkach. Nie wymagają one heroicznych wysiłków, natomiast mogą przynieść radykalną poprawę 8

8 zdrowia. Badania przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych wykazały, że u osób, które przyjmują tran, całkowity cholesterol spada o 12%. Strategia żywieniowa w ramach naszego planu Obniżamy cholesterol oparta jest na najnowszych ustaleniach naukowych oraz na tym wszystkim, co wiemy o diecie naszych przodków na przestrzeni wieków, czyli co powinniśmy jadać, żeby żyć w zgodzie z organizmem. Dzięki niej będziesz zapewniał sobie idealny zestaw mikroelementów, optymalne źródła białka oraz doskonałe proporcje kwasów tłuszczowych omega-6 i omega-3 (większość z nas je dziś o wiele za dużo tych pierwszych). Ponieważ zaś stres na wiele sposobów wywiera zły wpływ na serce, umieściliśmy w tej książce rozdział zawierający mnóstwo porad, jak ograniczyć negatywne skutki współczesnego życia w ciągłym biegu. Pomóc może już samo nauczenie się prostej metody głębokiego oddychania. Dzięki planowi Obniżamy cholesterol większość Czytelników zdoła obniżyć znacznie swój poziom cholesterolu w ciągu zaledwie 12 tygodni. Ale nawet to osiągnięcie jest tylko niewielkim elementem tego, czego możemy oczekiwać. Łącząc lepsze odżywianie się z większą dawką aktywności fizycznej, suplementami diety oraz troską o ciało i umysł, plan Obniżamy cholesterol pozwala kompleksowo polepszyć stan zdrowia. To samo, co chroni serce, obniża też ryzyko zachorowalności na raka, pomaga utrzymywać właściwą masę ciała, obniża zagrożenie zatorem mózgu, pomaga uchronić się przed cukrzycą lub hamować jej przebieg, a nawet spowolnić procesy starzenia się organizmu. Badania kontrolne mogą przewidzieć stan zdrowia w przyszłości, jednak zadbać o nie możemy tylko my sami. Ta książka zawiera szczegółowe informacje, których potrzebujemy, żeby cieszyć się jak najlepszym zdrowiem. Przewidujemy, że jeśli obniżysz cholesterol, podniesiesz jakość swojego życia na długie lata! Nota od wydawcy Autorzy tej książki dołożyli wszelkich starań, by wszystkie informacje w niej zawarte były prawdziwe. Wiedza medyczna i farmakologiczna stale się jednak zmienia, prosimy zatem Czytelników, by zasięgali indywidualnych porad u lekarzy. Osoby, które uczestniczyły przy tworzeniu tej książki, nie mogą być odpowiedzialne za ewentualne pomyłki, brak działania czy niewłaściwe postępowanie, podjęte przez Czytelnika po jej przeczytaniu. 9

9

10 rozdział pierwszy Cholesterol: raz w górę, raz w dół Starsi ludzie zwykli mawiać: Samo przyszło, samo pójdzie. Z wysokim poziomem cholesterolu tak się nie stanie. Będziesz musiał włożyć sporo wysiłku, by go obniżyć i jednocześnie zredukować ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego. Pytanie tylko, co robić, by cholesterol spadł. Niestety, siła grawitacji w tym nie pomoże. Jeśli stanąłeś wobec problemu podwyższonego cholesterolu, czyli hipercholesterolemii, a prawdopodobnie tak jest, skoro sięgnąłeś po tę książkę, nie jesteś sam. Nawet jeśli nie zmierzyłeś jeszcze jego poziomu, a masz nadwagę (nadmierną masę ciała ma 46% Polaków) lub pędzisz siedzący tryb życia (tylko 41% Polaków uprawia regularnie sport), prawdopodobnie masz za wysoki poziom tłuszczy (lipidów) we krwi. Co więc masz zrobić w takiej sytuacji? Jeśli lekarz zdiagnozował u ciebie wysoki poziom cholesterolu, czyli hipercholesterolemię, to być może przepisał ci tabletki, ale przede wszystkim zalecił zmianę diety i ćwiczenia fizyczne. By dokonać zmian w dotychczasowym stylu życia, musisz wiedzieć, które pokarmy powinieneś jeść, a których unikać. Zwykle wizyta u lekarza trwa zbyt krótko, by zdobyć te wszystkie bardzo szczegółowe informacje. Czy wiesz na przykład, że orzechy, mimo że zawierają sporo tłuszczu, są zdrowe, bo ich tłuszcz jest dobry wpływa pozytywnie na układ naczyniowy, a jajka które zalecano kiedyś ograniczać przeżywają dietetyczny renesans? Czy słyszałeś, że uwolnienie się od stresu pomaga oczyścić organizm z cholesterolu i że mogą to ułatwić pewne suplementy diety? 11

11 Cholesterol: raz w górę, raz w dół Postęp w zakresie profilaktyki chorób układu sercowo-naczyniowego dokonuje się stale, więc część twojej dotychczasowej wiedzy może być już nieaktualna. Na przykład dopiero od niedawna wiadomo, że dieta o bardzo niskiej zawartości tłuszczu może powodować obniżenie poziomu dobrego cholesterolu i paradoksalny wzrost poziomu trójglicerydów tłuszczy, które są nie mniej groźne od cholesterolu. Trudno jest lekarzowi w czasie jednej wizyty nakreślić program zmiany stylu życia, który pacjent będzie realizował krok po kroku, zwykle musi się ograniczyć do ogólnych wskazówek. W tej książce przedstawimy szczegółowy i wypróbowany, 12-tygodniowy program obniżenia poziomu cholesterolu. Zawarty on jest w kilku kolejnych rozdziałach pod wspólnym tytułem Obniżamy cholesterol. Obniżenie poziomu cholesterolu nie wymaga heroizmu, tylko zmian nawyków, nabytych przez lata, które wpływają w zasadniczy sposób na poziom cholesterolu. Zastąpienie chleba z masłem chlebem posmarowanym dipem na bazie oleju z oliwek czy też rezygnacja z tłustych kiełbasek na śniadanie to drobne zmiany, dzięki którym cholesterol może spaść o 5 10% w ciągu kilku tygodni, co oznacza obniżenie ryzyka wystąpienia choroby sercowo-naczyniowej o 10 20%. Dodanie do codziennej diety roślin strączkowych (np. fasoli) i wysokobłonnikowych płatków zbożowych pozwala obniżyć cholesterol o kolejnych 20%, a ryzyko sercowo-naczyniowe o połowę. Realizując 12-tygodniowy plan Obniżamy cholesterol, można zredukować jego poziom o co najmniej 30 mg%. Największą zaletą planu (obejmującego zwiększenie ilości spożywanych owoców, warzyw oraz błonnika, wdrożenie codziennej, regularnej aktywności fizycznej, a także naukę relaksu) jest wielokierunkowy wpływ na zdrowie, prowadzący do zmniejszenia ryzyka miażdżycy, ale także nadciśnienia, cukrzycy i nowotworów. Żadne tabletki nie zapewnią tak wielu pozytywnych efektów. Gra w liczby Obciążamy pamięć mnóstwem liczb; dla wielu z nas jedną z najważniejszych stała się ta oznaczająca poziom cholesterolu we krwi. Wynika to z narastającej świadomości zagrożenia, jakie niesie zdolność cholesterolu do odkładania się w ścianie naczyń krwionośnych i tym samym zwężania światła naczyń, co prowadzi do zablokowania przepływu krwi w tętnicach, a w efekcie do zawałów serca i udarów mózgu. Przed 100 laty nikt nie mówił o cholesterolu, a jego wpływ na ścianę naczyń był nieznany, aż do XX wieku. W 1910 roku Wiliam Osler opisał przypadek dławicy piersiowej bólu zamostkowego, wywołanego zwężeniem naczyń serca (wieńcowych) i zmniejszeniem dopływu krwi do serca, określając ją jako rzadką chorobę. Obecnie choroba niedokrwienna serca (ChNS) zbiera w krajach rozwiniętych wielkie żniwo; w Polsce dotyka 8,6% populacji i odpowiada za 21% zgonów u mężczyzn oraz 23% zgonów u kobiet. 12

12 Cholesterol a geografia Najwięcej problemów związanych z wysokim poziomem cholesterolu występuje w krajach rozwiniętych. Wyraża się to w liczbach: latami życia w niepełnosprawności, której przyczyną są choroby związane z wysokim poziomem cholesterolu. Procentowy udział lat życia w niepełnosprawności spowodowanej chorobami związanymi z wysokim poziomem cholesterolu <0,5% 0,5 0,9% 1 1,9% 2 3,9% 4 7,9% 8 15,9% Źródło: The World Health Report 2002 Pierwsze duże badania nad tym cichym zabójcą przeprowadzono na mieszkańcach miasta Framingham (Massachusetts, USA). Badania pod nazwą Framingham Heart Study rozpoczęły się w 1948 roku, w okresie powojennej prosperity, kiedy rozpowszechnił się siedzący tryb życia, spędzanie czasu wolnego w centrach handlowych, kinach, restauracjach i przed telewizorem, ludzkie nogi zastąpił samochód, a palenie papierosów stało się elementem nowoczesnego stylu życia, podobnie jak stek wieprzowy na obiad. Wcześniej nie wiedziano, jaki wpływ ma wysoki poziom cholesterolu i nadciśnienie tętnicze na rozwój choroby niedokrwiennej serca. Nie wiedziano, że można je modyfikować i zmniejszyć prawdopodobieństwo rozwoju ChNS. Badania objęły mieszkańców Framingham, w tym 5209 potomków pierwszych osadników. Badania dotyczyły: Związku między cukrzycą a ChNS. Wpływu diety i nadwagi na rozwój ChNS. Znaczenia wysokiego poziomu dobrego cholesterolu HDL w redukcji ryzyka rozwoju ChNS. Identyfikacji homocysteiny, apolipoproteiny E, apolipoproteiny (a) jako czynników ryzyka choroby serca. 13

13 Cholesterol: raz w górę, raz w dół Cholesterol: mity i fakty Mit: Cholesterol jest z natury zły. PRAWDA: Cholesterol jest niezbędny do rozwoju wszystkim ssakom. Mit: Jego wysoki poziom jest niebezpieczny. PRAWDA: To uproszczenie. Wysoki poziom cholesterolu całkowitego zagraża zdrowiu, ale równie groźny jest niekorzystny stosunek złego i dobrego cholesterolu oraz otyłość, brak ruchu, palenie, występowanie chorób serca w rodzinie. Niezbędna jest całościowa ocena tych czynników, by ocenić tzw. ogólne ryzyko sercowo-naczyniowe. Mit: Ludzie, u których wystąpił zawał, mają wysoki poziom cholesterolu. PRAWDA: Wysoki poziom cholesterolu jest istotnym czynnikiem ryzyka choroby wieńcowej, ale nie u wszystkich, u których się ona rozwija lub nawet u których dochodzi do zawału, występuje hipercholesterolemia. Niektórzy z nich mają niski poziom cholesterolu. Mit: Ograniczenie tłustych pokarmów jest jedyną dobrą i zawsze skuteczną metodą walki z hipercholesterolemią. PRAWDA: Cholesterol we krwi pochodzi z pokarmu, ale też z wątroby, która jest jego producentem w organizmie. Wątroba produkuje 3 razy więcej cholesterolu, niż przyjmujemy go z pożywieniem. Niemniej badania wykazały, że zawartość cholesterolu w diecie ma istotny wpływ na jego poziom we krwi. Nie u każdego jednak dietetyczne leczenie hipercholesterolemii jest wystarczające, niektórzy wymagają zastosowania leków. Mit: Należy unikać spożywania jaj, by uniknąć hipercholesterolemii. PRAWDA: Badania dowodzą, że spożywanie 1 2 jaj dziennie nie wpływa istotnie na poziom cholesterolu. Ważniejsza jest całkowita zawartość tłuszczy nasyconych w diecie, które stymulują produkcję cholesterolu w wątrobie. Mit: U każdego właściwa dieta i ćwiczenia fizyczne znormalizują poziom tłuszczy. PRAWDA: U większości z nas tak, ale są osoby, których cechy genetyczne sprawiają, że nawet restrykcyjna dieta w połączeniu z reżimem ćwiczeń fizycznych nie znormalizuje poziomu cholesterolu. Wymagają też podawania leków. Mit: U młodych ludzi nie występują wysokie poziomy cholesterolu. PRAWDA: Zaburzenia gospodarki tłuszczowej mogą zdarzyć się w każdym wieku. Badania przesiewowe poziomu cholesterolu należy przeprowadzać u mężczyzn po 35. roku życia i kobiet po 45. lub wcześniej, jeśli występują czynniki ryzyka (otyłość, wywiad rodzinny obciążony chorobami serca). Blaszki miażdżycowe w naczyniach powstają już u nastolatków. Co to właściwie jest cholesterol Mimo że od lat ma bardzo złą opinię, nie wydaje się, by cholesterol sam w sobie był rzeczą złą. Jest to jasnożółta, miękka, woskowata substancja, występująca naturalnie w błonach komórkowych w całym organizmie, w komórkach układu nerwowego, skóry, mięśni, wątroby, jelit, serca. Cholesterol jest nie tylko dostarczany z pożywieniem, ale podobnie jak kilka innych postaci lipidów (tłuszczy), jest także produkowany w organizmie. Jest niezbędny do życia i prawidłowego funkcjonowania organizmu. Z cholesterolu produkowane są hormony płciowe (estrogeny, progesteron, testosteron), witamina D 3 oraz kwasy żółciowe, wspomagające trawienie tłuszczy. Nie wymaga to jednak dużych jego ilości, właściwie wystarczyłby ten 14

14 wytwarzany w organizmie, głównie w wątrobie i jelicie. Powstaje go tam około 1 g dziennie, a przeciętna dieta w krajach rozwiniętych dostarcza 300 mg, a więc 3 razy mniej. Oznacza to, że mógłbyś przez resztę życia nie spożywać cholesterolu, bez żadnej szkody dla siebie. Oczywiście nie ma takiej konieczności, a poza tym nie tylko produkty bogate w cholesterol są przyczyną jego podwyższenia we krwi. Dobry, zły i najgorszy Podobnie jak w przypadku wielu innych rzeczy, cholesterol jest zły w nadmiarze, bo wtedy zaczyna szkodzić. Ale to też pewne uproszczenie. Z pewnością słyszałeś, że są różne typy cholesterolu, tzw. frakcje. Jest frakcja złego i dobrego cholesterolu. Mają one zupełnie inny wpływ na ryzyko rozwoju choroby serca Organizm produkuje i naczyń, w tym naczyń mózgu. Obecnie uważa się, że cholesterol dziennie 3 4 razy więcej sam z siebie nie jest zły ani dobry, cholesterolu, niż znajduje tylko jego połączenia z pewnymi cząsteczkami białkowymi, w postaci których może on wędrować z krwią do różnych narządów. Cholesterol jest tłuszczem, więc nie rozpuszcza się we krwi, która jest roztworem wodnym. Wniknięcie cholesterolu do komórek, gdzie jest niezbędny do przemian metabolicznych, możliwe jest tylko po połączeniu z białkami. Połączenia cholesterolu i białka nazywa się lipoproteinami; mają kształt kuli, której jądro stanowi tłuszcz, a z zewnątrz pokryta jest białkiem. się go w codziennej diecie. LDL lipoproteiny o małej gęstości Wróg numer jeden to LDL (low density lipoproteins). LDL transportuje 75 80% cholesterolu zawartego we krwi, przenosząc go do tkanek, do komórek ściany naczyniowej. Cholesterol gromadzący się w ścianie naczyń krwionośnych tworzy blaszki miażdżycowe, które zwężają światło naczyń, co w konsekwencji prowadzi do ograniczenia dopływu krwi i tlenu do mięśnia sercowego. Nie wszystkie cząsteczki LDL są takie same, niektóre są groźniejsze od innych. Najgroźniejsze są te najmniejsze, o największej gęstości. To one najłatwiej przechodzą przez błony komórkowe i wnikają do komórek ściany naczyń krwionośnych. Nie robi się powszechnie badań określających, jaki rodzaj LDL dominuje u pacjenta (są zbyt skomplikowane i drogie). Nie ma to jednak znaczenia dla postępowania z pacjentem, bo zawsze podstawowym celem jest obniżenie poziomu LDL. Do jakiego poziomu LDL powinniśmy dążyć? Jest to sprawa indywidualna i zależy od tego, jakie czynniki ryzyka choroby sercowo-naczyniowej u ciebie występują. 15

15 Cholesterol: raz w górę, raz w dół Jeśli jednak jesteś mężczyzną powyżej 45. roku życia lub kobietą powyżej 55. roku życia i nie masz istotnych czynników ryzyka takich jak palenie, cukrzyca, nadciśnienie, choroba wieńcowa, która wystąpiła wcześnie u ciebie lub u któregoś z członków bliskiej rodziny to powinieneś dążyć do następujących wartości: Poziom LDL Kategoria Mniej niż 100 mg/dl Optymalny poziom mg/dl Prawie optymalny mg/dl Graniczny mg/dl Wysoki 190 mg/dl i więcej Bardzo wysoki Na poziom LDL wpływ ma wiele czynników od masy ciała, przez palenie papierosów, skłonności genetyczne, aż po natężenie stresu, w jakim żyjesz. Zasadnicze znaczenie ma dieta, a zwłaszcza rodzaj tłuszczy, jakie spożywasz. HDL lipoproteiny o dużej gęstości HDL, czyli lipoproteiny o dużej gęstości, to przyjaciele naszego organizmu, nazywane przez specjalistów śmieciarkami, ponieważ transportują cholesterol z tkanek, m.in. ze ściany naczyń, do wątroby, w której zostaje przerobiony na kwasy żółciowe i z żółcią wydalony. Około 20 25% cholesterolu występuje we krwi w postaci HDL. Im więcej HDL we krwi, tym skuteczniej usuwane są złogi cholesterolu, które mogłyby utworzyć blaszki miażdżycowe zatykające światło naczyń. Im mniej HDL, tym większe wysypiska cholesterolowych śmieci zalegają w naszym organizmie. Naukowcy szacują, że wzrost poziomu HDL o 1% zmniejsza ryzyko zawału o 3 4%. Dla porównania, spadek LDL o 1% zmniejsza to ryzyko o 2%. Wysoki poziom HDL istotnie zmniejsza wpływ takich silnych czynników ryzyka choroby sercowo-naczyniowej, jak cukrzyca czy otyłość. Niestety, niski poziom HDL często współistnieje z innymi niekorzystnymi parametrami w zakresie gospodarki tłuszczami, na przykład z wysokim poziomem trójglicerydów czy remnantów, czyli pozostałości chylomikronów (cząstki powstające w ścianie jelita z wchłanianych trójglicerydów i wydzielane do limfy). Niedobór HDL związany jest także z insulinoopornością, która stanowi najistotniejszy element zespołu metabolicznego, tzw. zespołu X. Poziom HDL Kategoria Mniej niż 40 mg/dl Niskie mg/dl Średnie 60 mg/dl i więcej Wysokie 16

16 Palenie, nadwaga, siedzący tryb życia, dieta bogatowęglowodanowa (ponad 60% dziennej podaży kalorii pochodzi z węglowodanów) odpowiadają za niski poziom HDL. Ważny jest też czynnik genetyczny (dotyczy prawie połowy przypadków niskiego poziomu HDL). Kobiety mają na ogół wyższy poziom HDL niż mężczyźni. Specjaliści uważają jednak, że kobiety, aby uniknąć choroby serca, wymagają utrzymania HDL powyżej 60 mg%. Wrogowie i sprzymierzeńcy Wewnątrz naczyń krwionośnych toczy się walka. LDL to twoi wrogowie, a HDL sprzymierzeńcy. Jeśli stosunek liczbowy sił wrogich do sił sprzymierzonych jest korzystny dla tych drugich, będziesz zwycięzcą, unikniesz powstawania blaszek miażdżycowych. Dlaczego tak się dzieje? VLDL produkowane w wątrobie dostają się do krwi, z nią wędrują do tkanek, gdzie oddają komórkom trójglicerydy i ulegają stopniowemu przekształceniu, m.in. w LDL, które wnikają w ścianę naczyń, tworząc blaszki miażdżycowe. Powstające w wątrobie i w jelicie HDL, wędrują z krwią, szukając cząstek VLDL, od których mogłyby odebrać cholesterol i przenieść go do wątroby. Z wątroby cholesterol wydalany jest wraz z żółcią, w postaci kwasów żółciowych. VLDL lipoproteiny o bardzo małej gęstości Trójglicerydy LDL lipoproteiny o małej gęstości Do wątroby HDL lipoproteiny o dużej gęstości 17

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

CHOLESTEROL NA CENZUROWANYM

CHOLESTEROL NA CENZUROWANYM CHOLESTEROL NA CENZUROWANYM Wszyscy doskonale wiemy, że utrzymanie prawidłowej i pełnowartościowej diety u osób przewlekle dializowanych i po przeszczepie nerki jest rzeczą bardzo ważną, ale również niezmiernie

Bardziej szczegółowo

Cholesterol. Co powinieneś wiedzieć. Dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl

Cholesterol. Co powinieneś wiedzieć. Dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl Cholesterol Co powinieneś wiedzieć Dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl Wstęp Cholesterol jest substancją, której organizm potrzebuje do produkcji hormonów, witaminy D oraz przemian tłuszczów w organizmie.

Bardziej szczegółowo

potrzebujemy ich 1 g, by nasz organizm dobrze funkcjonował.

potrzebujemy ich 1 g, by nasz organizm dobrze funkcjonował. Specjaliści od zdrowego żywienia biją na alarm. Jemy za mało ryb morskich, co oznacza, że w organizmie przeciętnego Polaka brakuje nienasyconych kwasów Omega 3, uważanych przez wielu naukowców za złoty

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego.

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Konferencja otwierająca realizację projektu. Wieruszów, 28.04.2015 DLACZEGO PROFILAKTYKA?

Bardziej szczegółowo

Cholesterol. Cholesterol jest przenoszony w krwi przez cząsteczki zwane lipoproteidami. Ich trzy główne rodzaje to:

Cholesterol. Cholesterol jest przenoszony w krwi przez cząsteczki zwane lipoproteidami. Ich trzy główne rodzaje to: Cholesterol Wprowadzenie Cholesterol jest lipidem (tłuszczem). Jest wytwarzany w wątrobie z pokarmów zawierających tłuszcz; organizm potrzebuje go do normalnego funkcjonowania. Cholesterol znajduje się

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

a problemy z masą ciała

a problemy z masą ciała POLACY a problemy z masą ciała POLACY a problemy z masą ciała Badanie NATPOL PLUS (2002): reprezentatywna grupa dorosłych Polek: wiek 18-94 lata Skutki otyłości choroby układu sercowo-naczyniowego cukrzyca

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

Sterydy (Steroidy) "Chemia Medyczna" dr inż. Ewa Mironiuk-Puchalska, WChem PW

Sterydy (Steroidy) Chemia Medyczna dr inż. Ewa Mironiuk-Puchalska, WChem PW Sterydy (Steroidy) Związki pochodzenia zwierzęcego, roślinnego i mikroorganicznego; pochodne lipidów, których wspólnącechą budowy jest układ czterech sprzężonych pierścieni węglowodorowych zwany steranem(cyklopentanoperhydrofenantren)

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

prof. Krzysztof Krygier Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Technologów Żywności

prof. Krzysztof Krygier Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Technologów Żywności prof. Krzysztof Krygier Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Technologów Żywności Motto: Prawidłowe żywienie jest konieczne nie tylko dlatego, aby zapobiec chorobom, ale

Bardziej szczegółowo

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe.

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe. Świadomość naszego zdrowia to oprócz odczuwania dolegliwości, wiedza na temat podstawowych parametrów pozwalających ocenić, czy nasz organizm funkcjonuje prawidłowo. Zapoznaj się z nimi i regularnie kontroluj

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego ETAP I (wypełni pielęgniarka) Imię i nazwisko:... Adres:... PESEL Wzrost:...cm Wykształcenie:... Masa ciała:...kg Zawód wykonywany:... Obwód talii:...cm

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E. Omega-3. Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię

Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E. Omega-3. Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię Dlaczego kwasy tłuszczowe są tak ważne? Kwasy tłuszczowe należą do grupy

Bardziej szczegółowo

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Wacław Karakuła Katedra i Klinika Chirurgii Naczyń i Angiologii U.M. w Lublinie Kierownik Kliniki prof. Tomasz Zubilewicz Lublin, 27.02.2016 Zespół

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA I PATRYCJA SZAFRAŃSKA HASŁO PORADNIKA Nie wystarczy jeść - należy się odżywiać - to mądre słowa. Nie należy wpychać w siebie wszystkiego co jest na stole, czy w

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

CO NALEŻY WIEDZIEĆ O MIAŻDŻYCY?

CO NALEŻY WIEDZIEĆ O MIAŻDŻYCY? Wstęp Miażdżyca jest dziś chorobą bardzo rozpowszechnioną. Schorzenie to należy do chorób cywilizacyjnych, ponieważ wiąże się z trybem życia, jaki prowadzą mieszkańcy krajów rozwiniętych, a zwłaszcza mieszkańcy

Bardziej szczegółowo

Odżywianie osób starszych (konspekt)

Odżywianie osób starszych (konspekt) Prof. dr hab. med. Tomasz Kostka Odżywianie osób starszych (konspekt) GŁÓWNE CZYNNIKI RYZYKA CHOROBY WIEŃCOWEJ (CHD) wg. Framingham Heart Study (Circulation, 1999, 100: 1481-1492) Palenie papierosów Nadciśnienie

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Dlaczego walczymy z rakiem? Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce zaraz po zawałach i wylewach. Liczba zachorowao na nowotwory złośliwe w Polsce to ponad 140,5 tys.

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

SANPROBI Super Formula

SANPROBI Super Formula SUPLEMENT DIETY SANPROBI Super Formula Unikalna formuła siedmiu żywych szczepów probiotycznych i dwóch prebiotyków Zdrowie i sylwetka a w super formie Zaburzenia metaboliczne stanowią istotny problem medyczny

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne produkty żywnościowe

Innowacyjne produkty żywnościowe Innowacyjne produkty żywnościowe prof. Krzysztof Krygier Wydział Nauk o Żywności Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Żywność wygodna Żywność minimalnie przetworzona Żywność ekologiczna Żywność

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia chorób serca i naczyń

Epidemiologia chorób serca i naczyń Warszawa, 8.10.2007 Epidemiologia chorób serca i naczyń Codziennie w Polsce, na choroby układu sercowo-naczyniowego umiera średnio 476 osób. Co prawda w latach 90. udało się zahamować bardzo duży wzrost

Bardziej szczegółowo

Trienyl. - kwas alfa-iinolenowy (C 18:3) - kwas eikozapentaenowy (EPA, C 20:3) - kwas dokozaheksaenowy (DCHA, C 22:6)

Trienyl. - kwas alfa-iinolenowy (C 18:3) - kwas eikozapentaenowy (EPA, C 20:3) - kwas dokozaheksaenowy (DCHA, C 22:6) Trienyl - kwas alfa-iinolenowy (C 18:3) - kwas eikozapentaenowy (EPA, C 20:3) - kwas dokozaheksaenowy (DCHA, C 22:6) Stosowany w leczeniu przeciwmiażdżycowym i w profilaktyce chorób naczyniowych serca

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚWIADCZEŃ I ZASAD ICH UDZIELANIA ORAZ WYMAGANIA WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW W PROGRAMIE PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA 1. OPIS ŚWIADCZEŃ 1) objęcie przez świadczeniodawcę Programem świadczeniobiorców,

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce

Bardziej szczegółowo

Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności.

Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności. Zdrowy tryb życia Zdrowie stan pełnego fizycznego, umysłowego i społecznego dobrostanu, a nie tylko całkowity brak choroby czy niepełnosprawności. Wyróżnia się: Zdrowie fizyczne prawidłowe funkcjonowanie

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ w rodzaju: programy profilaktyczne i promocja zdrowia

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

LCBalance WSZYSTKO POD KONTROLĄ LINIA PRODUKTÓW DIRECT HIT. Tylko najlepsze Tylko z Europy

LCBalance WSZYSTKO POD KONTROLĄ LINIA PRODUKTÓW DIRECT HIT. Tylko najlepsze Tylko z Europy Tylko najlepsze Tylko z Europy LCBalance WSZYSTKO POD KONTROLĄ BLOKUJE produkcję złego cholesterolu w wątrobie. ZAPOBIEGA przedostawaniu się złego cholesterolu z układu pokarmowego. OGRANICZA wytwarzanie

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

DuŜo wiem, zdrowo jem

DuŜo wiem, zdrowo jem DuŜo wiem, zdrowo jem Projekt edukacyjny: Pogadanki do dzieci w przedszkolach, szkołach podstawowych i gimnazjach oraz prezentacje do ich rodziców Cel projektu: Podniesienie świadomości na temat odżywiania

Bardziej szczegółowo

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA

MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA MIĘSO, WĘDLINY, RYBY, JAJKA I NASIONA ROŚLIN STRĄCZKOWYCH W DIECIE DZIECKA Wartość odżywcza Żywność z tej grupy należy do grupy produktów białkowych. Białko mięsa, ryb i jaj charakteryzuje sie dużą wartością

Bardziej szczegółowo

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach 4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach JESTEŚ RODZICEM MŁODEGO SPORTOWCA? Czy Twoje dziecko uczęszcza na treningi minimum 2 razy w tygodniu? Zdarzyło się, że

Bardziej szczegółowo

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE Czym jest cellulit? cellulit= skórka pomarańczowa = nierównomierne rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, wody i produktów przemiany materii w tkankach skóry, widoczne wgłębienia i guzkowatość skóry, występująca

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. med. Marianna Janion Konsultant wojewódzki w dziedzinie kardiologii

Prof. dr hab. med. Marianna Janion Konsultant wojewódzki w dziedzinie kardiologii Prof. dr hab. med. Marianna Janion Konsultant wojewódzki w dziedzinie kardiologii Prof. dr hab. med. Marianna Janion Konsultant wojewódzki w dziedzinie kardiologii Wydział Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Jana

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES STAROSTWO POWIATOWE W ŚWIDNICY WYDZIAŁ ZDROWIA 2007 r. Opracowała Barbara Świętek PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES UMOŻLIWIAJĄCY JEDNOSTKOM, GRUPOM, SPOŁECZNOŚCIĄ ZWIĘKSZENIE KONTROLI NAD WŁASNYM ZROWIEM I JEGO

Bardziej szczegółowo

Wysoki poziom hemoglobiny glikowanej (HbA1c)

Wysoki poziom hemoglobiny glikowanej (HbA1c) Wysoki poziom hemoglobiny glikowanej (HbA1c) Cukrzyca wieku dziecięcego Ulotka informacyjna dla pacjentów Wprowadzenie Otrzymaliście Państwo tę ulotkę ze względu na wysoki poziom hemoglobiny glikowanej

Bardziej szczegółowo

Dla kogo dieta? Dbam o ładną sylwetkę przez całe życie. Natalia Niedźwiedzka 2016-02-12

Dla kogo dieta? Dbam o ładną sylwetkę przez całe życie. Natalia Niedźwiedzka 2016-02-12 Dla kogo dieta? Dbam o ładną sylwetkę przez całe życie. Natalia Niedźwiedzka 2016-02-12 Spis treści 1. Co to dieta?... 2 2. Dlaczego ludzie przechodzą na dietę?... 3 3. Od czego zależy jaki rodzaj diety

Bardziej szczegółowo

http://www.odkryjjakschudnac.pl

http://www.odkryjjakschudnac.pl 7 Pokarmów Automatycznie Spalających Tłuszcz Czy może to być możliwe, że jedzenie niektórych pokarmów może pomóc Ci schudnąć oraz automatycznie spalać tłuszcz bez ćwiczeń lub diet? Odpowiedź na to pytanie

Bardziej szczegółowo

Aktywność fizyczna na receptę. Anna Plucik Mrożek Małgorzata Perl

Aktywność fizyczna na receptę. Anna Plucik Mrożek Małgorzata Perl Aktywność fizyczna na receptę Anna Plucik Mrożek Małgorzata Perl Cel prezentacji Podzielenie się zdobytą wiedzą i doświadczeniem Przedstawienie programów treningowych dla poszczególnych grup docelowych

Bardziej szczegółowo

www.chimed.pl Program Styl Życia z TIENS

www.chimed.pl Program Styl Życia z TIENS Program Styl Życia z TIENS Czy kiedykolwiek zastanawiałeś się, dlaczego jesz? Odpowiedzi są proste: ponieważ jesteś głodny, zmęczony i Twój żołądek wydaje charakterystyczny odgłos. Po jedzenie sięgasz

Bardziej szczegółowo

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06. Wymienniki dietetyczne w cukrzycy Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.2012 Zalecenia szczegółowe - węglowodany: 40 50% wartości energetycznej

Bardziej szczegółowo

Długotrwały niedobór witaminy C (hipoascorbemia) powoduje miażdżycę oraz osadzanie się lipoproteiny(a) w naczyniach krwionośnych transgenicznych myszy

Długotrwały niedobór witaminy C (hipoascorbemia) powoduje miażdżycę oraz osadzanie się lipoproteiny(a) w naczyniach krwionośnych transgenicznych myszy Długotrwały niedobór witaminy C (hipoascorbemia) powoduje miażdżycę oraz osadzanie się lipoproteiny(a) w naczyniach krwionośnych transgenicznych myszy Nowa publikacja Instytutu Medycyny Komórkowej dr Ratha

Bardziej szczegółowo

Komentarz Dietetyk 322[20] Czerwiec 2012. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH. w zawodzie: Dietetyk 322[20]

Komentarz Dietetyk 322[20] Czerwiec 2012. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH. w zawodzie: Dietetyk 322[20] Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łomży KOMENTARZ DO PRAC EGZAMINACYJNYCH w zawodzie: Dietetyk 322[20] ETAP PRAKTYCZNY SESJA LETNIA 2012 Łomża, lipiec 2012 r. Strona 1 z 35 1. Treść zadania z załącznikami:

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

Indeks glikemiczny w pigułce

Indeks glikemiczny w pigułce Wprowadzenie Być może ta książka zwróciła twoją uwagę, ponieważ zmagasz się ze zbędnymi kilogramami, a wiesz, że indeks glikemiczny wywołał niedawno rewolucję w badaniach nad żywieniem. Prawdą jest, że

Bardziej szczegółowo

Plan suplementacji ukierunkowany na redukcję tkanki tłuszczowej i kształtowanie rzeźby mięśni.

Plan suplementacji ukierunkowany na redukcję tkanki tłuszczowej i kształtowanie rzeźby mięśni. Plan suplementacji ukierunkowany na redukcję tkanki tłuszczowej i kształtowanie rzeźby mięśni. Dane otrzymane od Klienta, przez specjalny formularz: Rafał, wiek: 30 lat, waga: 84kg, wzrost: 179cm BMI:

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA. Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA Agnieszka Wyszyńska Oddział HŻŻ i PU WSSE w Białymstoku Nadwaga i otyłość - najważniejszy problem zdrowia publicznego. Istnieje ok. 80 chorób powstających na tle wadliwego

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

Wyzwanie na Odchudzanie

Wyzwanie na Odchudzanie Wyzwanie na Odchudzanie Gratulacje! Dzisiejszy temat: DLACZEGO DIETY NIE DZIAŁAJĄ Statystyki otyłości i chorób w Polsce: 61,6% mężczyzn ma nadwagę lub otyłość. 50,3% kobiet ma nadwagę lub otyłość. Na przestrzeni

Bardziej szczegółowo

Materiały informacyjne dla pacjentów

Materiały informacyjne dla pacjentów Materiały informacyjne dla pacjentów Choroba wieńcowa Rozdziały tego tematu: Wprowadzenie Objawy Przyczyny Rozpoznanie Leczenie Zapobieganie Wybrane linki Wprowadzenie Aby pracować, serce potrzebuje stałej

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE SZKOLNYM Opracowała: Iwona Konowalska Prawidłowe żywienie powinno stanowić bardzo istotny element promocji zdrowia. Tworząc szkolne programy prozdrowotne należy koncentrować

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Lekarze z Chin uważają, że owoce głożyny znane jako chińskie daktyle pomagają zachować sprawność, poprawiają odporność, wspomagają

Bardziej szczegółowo

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47

Spis treści. śelazo... 46 Wapń i witamina D... 47 Cynk... 47 Spis treści Przedmowa... 9 1. Ustalanie zapotrzebowania energetycznego w róŝnych stanach chorobowych (Danuta Gajewska)... 11 Wiadomości ogólne... 11 Całkowita przemiana materii... 12 Wprowadzenie... 12

Bardziej szczegółowo

Agencja Oceny Technologii Medycznych

Agencja Oceny Technologii Medycznych Agencja Oceny Technologii Medycznych Opinia Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych nr 261/2012 z dnia 10 grudnia 2012 r. o projekcie programu zdrowotnego Program profilaktyki i wczesnego wykrywania

Bardziej szczegółowo

GENODIET ZDROWIE ZAPISANE W GENACH

GENODIET ZDROWIE ZAPISANE W GENACH GENODIET ZDROWIE ZAPISANE W GENACH Rodzaje testów Genodiet Test Genodiet składają się z 3 uzupełniających się modułów, stanowiących 3 kroki do poznania indywidualnych zasad zdrowia. Identyfikacja typu

Bardziej szczegółowo

MeridianHealth.com. Ścieżka zdrowia dla serca Podręcznik dla kobiet

MeridianHealth.com. Ścieżka zdrowia dla serca Podręcznik dla kobiet MeridianHealth.com Spis treści Określenie ryzyka Czym jest choroba serca...5 Główne czynniki ryzyka chorób serca...7 W jakiej grupie ryzyka się Pani znajduje...7 Dziewięć istotnych pytań, jakie zadać swojemu

Bardziej szczegółowo

Bieganie. Moda czy sposób na zdrowie? mgr Wojciech Brakowiecki Kraśnik 2014 r.

Bieganie. Moda czy sposób na zdrowie? mgr Wojciech Brakowiecki Kraśnik 2014 r. Bieganie. Moda czy sposób na zdrowie? mgr Wojciech Brakowiecki Kraśnik 2014 r. 5:41.03 Bieganie korzyści. Bieganie jest najlepszym sposobem na podniesienie sprawności fizycznej, złapanie kondycji i może

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska Powszechne mity dotyczące diety 1 Zofia Kwiatkowska Struktura prezentacji O Historia O Czym jest dieta? O Czym jest żywienie? O Zasady zdrowego żywienia O Najczęstsze mity dotyczące diety O Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

Pyszne dania. dla. zdrowego serca

Pyszne dania. dla. zdrowego serca Pyszne dania dla zdrowego serca Pyszne dania dla zdrowego serca Warszawa 2010 PYSZNE DANIA DLA ZDROWEGO SERCA Pierwsze polskie wydanie Copyright 2010 Wydawca Reader s Digest Przegląd Sp. z o.o. ul. Taśmowa

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? CEL/75/11/09 Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

WEŹ SERCE W SWOJE RĘCE

WEŹ SERCE W SWOJE RĘCE WEŹ SERCE W SWOJE RĘCE www.profilaktyka-przasnysz.pl Profilaktyka chorób układu krążenia szansą na poprawę sytuacji zdrowotnej mieszkańców powiatu przasnyskiego w ramach Programu PL13 Ograniczanie społecznych

Bardziej szczegółowo

NAPOJE ENERGETYCZNE- DZIECIAKOM TAKA MOC NIEPOTRZEBNA!

NAPOJE ENERGETYCZNE- DZIECIAKOM TAKA MOC NIEPOTRZEBNA! NAPOJE ENERGETYCZNE- DZIECIAKOM TAKA MOC NIEPOTRZEBNA! NAPOJE ENERGETYCZNE, ZWANE TEŻ ENERGY DRINKAMI, NAPOJAMI ENERGETYZUJĄCYMI LUB PSYCHODRINKAMI, SĄ BARDZO POPULARNE WŚRÓD POLSKIEJ MŁODZIEŻY. GŁÓWNYM

Bardziej szczegółowo

Źródła kwasów tłuszczowych omega-3 dla wegan. Wszstkie prawa zastrzeżone COPYRIGHT RAWPEOPLE.COM

Źródła kwasów tłuszczowych omega-3 dla wegan. Wszstkie prawa zastrzeżone COPYRIGHT RAWPEOPLE.COM Źródła kwasów tłuszczowych omega-3 dla wegan COPYRIGHT RAWPEOPLE.COM Wszstkie prawa zastrzeżone Kwasy tłuszczowe omega-3 są obecnie gorącym tematem w świecie dietetyki. Do niedawna naukowcy sugerowali,

Bardziej szczegółowo

LAMININE OMEGA +++ Informacje o produkcie

LAMININE OMEGA +++ Informacje o produkcie LAMININE OMEGA +++ Informacje o produkcie NAWIĄZUJĄC DO DANYCH GŁÓWNEGO URZĘDU STATYSTYCZNEGO W POLSCE W 2011r. Z powodu chorób układu krążenia zmarło 440,9 na każde 100 tys. osób W Polsce wykryto cukrzycę

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS

Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS 1 Wyższa Szkoła Hotelarstwa i Gastronomii w Poznaniu SYLABUS Profil kształcenia: Zawodowy Stopień studiów: I Kierunek studiów: Turystyka i Rekreacja Specjalność: Semestr: Forma studiów: Nazwa przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

Rehabilitacja po udarze - rozpoznanie udaru

Rehabilitacja po udarze - rozpoznanie udaru Rehabilitacja po udarze - rozpoznanie udaru Jak można zapobiec udarowi? 1 / 6 Jednym ze sposobów jest jak najszybsze rozpoznanie udaru. Jeśli to udar niedokrwienny to istnieje szansa podania leków trombolitycznych

Bardziej szczegółowo

Choroba wieńcowa - rosnący problem współczesnej kardiologii

Choroba wieńcowa - rosnący problem współczesnej kardiologii Choroba wieńcowa - rosnący problem współczesnej kardiologii Choroby układu sercowo - naczyniowego stanowią przyczynę około połowy wszystkich zgonów w Polsce. W 2001 r. z powodu choroby wieńcowej zmarło

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie 3 Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie Samokontrolne, przesiewowe rozpoznanie ryzyka stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy utajonej mogą wykonać pacjenci w swoich rodzinach. W praktyce

Bardziej szczegółowo

STAROSTWO POWIATOWE WE WŁODAWIE

STAROSTWO POWIATOWE WE WŁODAWIE Znak sprawy: WO. 272.1.20.2015.BT Włodawa, dnia 28.05.2015 r. Z A P R O S Z E N I E do złożenia oferty cenowej na przeprowadzenie szkoleń/warsztatów dla uczestników projektu Serce i rozum program profilaktyczny

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej

Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki w Rudzie Śląskiej Zdrowe odżywianie polega na odpowiednim wyborze produktów i przygotowaniu posiłków umożliwiających prawidłowe funkcjonowanie organizmu poprzez

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Sandra Czeszejko-Sochacka SUPER DIETA 26 STWÓRZ SWOJE MARZENIA Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Sandra Czeszejko-Sochacka, 2013 Wszelkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola

SPIS TREŚCI. 1. Znaczenie nauki o żywieniu. 2. Gospodarka energetyczna organizmu człowieka. 3. Podstawowe składniki pokarmowe i ich rola 3 SPIS TREŚCI 1. Znaczenie nauki o żywieniu 1.1. Cele i zadania nauki o żywieniu................................................8 1.2. Rozwój nauki o żywieniu człowieka.............................................9

Bardziej szczegółowo