ROZDZIAŁ 15. Lipoproteiny osocza. Tomasz Francuz. Dorota Polańska

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ROZDZIAŁ 15. Lipoproteiny osocza. Tomasz Francuz. Dorota Polańska"

Transkrypt

1 ROZDZIAŁ 15 Lipoproteiny osocza Tomasz Francuz Dorota Polańska Związki tłuszczowe osocza, jako nierozpuszczalne w wodzie transportowane są w kompleksie z białkami tworząc lipoproteiny. Wyjątkiem są wolne kwasy tłuszczowe przenoszone w osoczu przez albuminy. Lipoproteiny stanowią heterogenną grupę cząstek różniących się składem lipidowym, białkowym, miejscem syntezy i metabolizmem. Podstawą klasyfikacji lipoprotein jest rozdział metodą ultrawirowania (tab. 15.1) lub elektroforezy (tab. 15.2). Tabela Frakcje lipoprotein osocza uzyskane metodą ultrawirowania. chylomikrony, lipoproteiny o bardzo małej gęstości (VLDL), lipoproteiny o pośredniej gęstości (IDL), lipoproteiny o małej gęstości (LDL), lipoproteiny o dużej gęstości (HDL). Tabela Frakcje lipoprotein rozdzielone metodą elektroforezy. chylomikrony, -lipoproteiny, pre--lipoproteiny, -lipoproteiny. 215

2 Coraz częściej wykorzystuje się metodę opartą na spektroskopii magnetycznego rezonansu jądrowego (NMR), pozwalającą rozdzielić poszczególne frakcje lipoprotein na podfrakcje oraz określić nie tylko stężenie cholesterolu poszczególnych podfrakcji, ale także liczbę cząsteczek lipoprotein oraz ich wielkość. Dane te znacznie lepiej odzwierciedlają ryzyko wieńcowe pacjenta niż do tej pory stosowany panel badań lipidowych. Głównym składnikiem lipidowym LDL i HDL jest cholesterol, a chylomikronów i VLDLi triglicerydy. Cząstki LDL transportują cholesterol do wątroby i tkanek pozawątrobowych, gdzie podlega dalszym przemianom, natomiast HDL uczestniczy w zwrotnym transporcie cholesterolu z tkanek obwodowych do wątroby. Triglicerydy zawarte w chylomikronach są pochodzenia pokarmowego, natomiast występujące w VLDL są syntetyzowane w wątrobie. Zainteresowanie badaniami diagnostycznymi w zakresie gospodarki lipidowej spowodowane jest powiązaniami doświadczalnymi, epidemiologicznymi i klinicznymi między podwyższonym stężeniem cholesterolu i triglicerydów w osoczu a nasileniem procesu miażdżycowego. Miażdżyca tętnic jest morfologicznym podłożem chorób układu krążenia (choroba niedokrwienna serca, zawał mięśnia sercowego, udar mózgu), które są główną przyczyną zgonów w krajach rozwiniętych ekonomicznie. Najistotniejszymi lipidowymi czynnikami ryzyka choroby niedokrwiennej serca jest podwyższenie stężenia cholesterolu frakcji LDL i obniżenie frakcji HDL. Częstość zaburzeń biochemicznych w zakresie przemian lipidowych jest bardzo wysoka. Wg badania Pol-MONICA przeprowadzonego przy współpracy z WHO 2/3 dorosłej populacji w naszym kraju ma podwyższone wartości stężeń cholesterolu i/lub triglicerydów. Badania laboratoryjne oceniające gospodarkę lipidową mają różną przydatność diagnostyczną, dostępność i koszt wykonania (tab. 15.3). W zasięgu możliwości lekarza podstawowej opieki zdrowotnej jest wykonanie badań podstawowych i uzupełniających. Są one tanie, dostępne i pozwalają w większości przypadków postawić prawidłowe rozpoznanie i wdrożyć właściwe leczenie. Badania specjalistyczne są coraz bardziej dostępne, a jedynym czynnikiem ograniczającym ich stosowanie jest cena. Najczęstszym błędem uniemożliwiającym prawidłową interpretację uzyskanego wyniku jest niewłaściwe przygotowanie pacjenta do badania, opieranie się na jednorazowym oznaczeniu i wreszcie nieuwzględnienie przeciwwskazań do przeprowadzenia diagnostyki (tab. 15.4). 216

3 Tabela Badania laboratoryjne gospodarki lipidowej Podstawowe cholesterol całkowity trójglicerydy cholesterol HDL cholesterol LDL Uzupełniające test zimnej flotacji elektroforeza lipoprotein Specjalistyczne Lp(a) apob apoai fenotyp apoe profil LDL enzymy: LCAT, LPL, HTGL, CETP badania genetyczne Tabela Zasady diagnostyki układu lipidowego. A. Przygotowanie pacjenta 16 godzinna dieta 0 stabilna masa ciała B. Wykonanie badania 2-3 razy w odstępach dni stosowanie identycznej diety C. Przeciwwskazania (uzyskany wynik jest niediagnostyczny) ostra faza zawału mięśnia sercowego ostre stany zapalne niewyrównane zaburzenia endokrynologiczne stosowanie leków wywołujących zaburzenia lipidowe ciąża 217

4 Oznaczając stężenia poszczególnych frakcji cholesterolu należy pamiętać, że wymagane są przynajmniej dwa oznaczenia, aby średnia z tych oznaczeń nie odbiegała o więcej niż 10% od rzeczywistego stężenia badanego parametru lipidowego u pacjenta. Zgodnie z rekomendacjami EAS badanie lipidowe należy powtórzyć co najmniej dwukrotnie, chyba, że stan kliniczny pacjenta wymaga natychmiastowego rozpoczęcia leczenia. W skład panelu wchodzi oznaczenie TCh, HDL i trójglicerydów. Pacjent musi być na czczo ze względu na wiarygodność oznaczenia trójglicerydów. Jeśli oznaczamy TCh, HDL i LDL metodą bezpośrednią bycie na czczo nie jest wymagane. Według ESC pomiar parametrów lipidowych ze względu na ich dużą zmienność należy wykonać trzykrotnie, przy czym badanie powinno być wykonane na czczo. U pacjentów z ostrymi epizodami wieńcowymi i zawałem serca badanie układu lipidowego można wykonać do 24 godzin od wystąpienia objawów lub po 12 tygodniach. Należy jednak pamiętać, że nawet do 3 miesięcy po ostrym incydencie wieńcowym lub zabiegu kardiochirurgicznym stężenie cholesterolu może być zaniżone, natomiast trójglicerydów podwyższone. Na podstawie uzyskanych wyników stężenia cholesterolu całkowitego, triglicerydów i cholesterolu frakcji HDL dokonuje się obliczenia stężenia cholesterolu LDL ze wzoru Friedewalda (tab. 15.5). Ograniczeniem jego stosowalności jest stężenie triglicerydów przekraczające 400 mg/dl (4,5 mm), co zdarza się bardzo rzadko. Wówczas zachodzi konieczność bezpośredniego oznaczenia stężenia cholesterolu LDL. Tabela Wzór Friedewalda cholesterol LDL (mg/dl) = cholesterol całkowity (mg/dl) cholesterol HDL (mg/dl) [triglicerydy (mg/dl) : 5] cholesterol LDL (mm) = cholesterol całkowity (mm) cholesterol HDL (mm) [triglicerydy (mm) : 2,2] Oprócz wyliczenia LDL ze wzoru Friedewalda, jeśli nie dysponujemy wartością TG lub przekracza ona górny próg stosowalności wzoru, możemy wyliczyć tzw. cholesterol nie-hdl. Test to różnica pomiędzy TCh a HDL. Jego przydatność jako markera ryzyka CVD jest podobna jak cholesterolu LDL. 218

5 Hiperlipoproteinemie są heterogenną grupą zaburzeń przemian lipidów, w których dochodzi do wzrostu stężenia cholesterolu lub triglicerydów w osoczu. Najbardziej przydatnym dla lekarza praktyka jest kliniczny podział hiperlipoproteinemii dokonany przez Europejskie Towarzystwo Miażdżycowe (EAS) (tab. 15.6). Tabela Klasyfikacja hiperlipoproteinemii wg EAS Typ zaburzenia Stężenie cholesterolu Stężenie triglicerydów całkowitego hipercholesterolemia > 200 mg/dl < 200 mg/dl hipertriglicerydemia < 200 mg/dl > 200 mg/dl (>150 mg/dl)* hiperlipidemia > 200 mg/dl > 200 mg/dl (>150 mg/dl)* mieszana * wg NCEP ATP III (2004) Wiele badań, zarówno eksperymentalnych, epidemiologicznych i klinicznych wskazuje, że najistotniejszym czynnikiem odpowiedzialnym za rozwój miażdżycy tętnic i jej powikłań jest cholesterol LDL. Co więcej, obniżenie jego stężenia wiąże się z redukcją ryzyka wystąpienia CHD (ang. coronary heart disease choroba wieńcowa). Dlatego czynnikiem decydującym o rozpoczęciu terapii hipolipemizującej jest stężenie cholesterolu LDL. Według NCEP ATP III u osób powyżej 20 r.ż. powinno się co 5 lat wykonywać panel lipidowy obejmujący oznaczanie stężenia: cholesterolu całkowitego (TCh), LDL, HDL oraz trójglicerydów (TG). Powyższe badanie screeningowe powinno być wykonywane na czczo. Alternatywnie jeśli mamy do dyspozycji precyzyjne metody oznaczania HDL, badanie screeningowe możemy oprzeć na oznaczaniu TCh i HDL (na czczo lub po posiłku). Samo oznaczanie TCh nie może być wykorzystywane jako badanie screeningowe. W przypadku kiedy TCh>200mg/dl lub HDL<40mg/dl należy wykonać ponowne pełne badanie lipidogramu na czczo. Oznaczanie LDL lub TCh w połączeniu z HDL niesie podobną wartość diagnostyczną, a ponieważ oznaczanie LDL jest kosztowniejsze, a pacjent musi być na czczo, badania screeningowe można oprzeć na oznaczaniu TCh+HDL. 219

6 Badania screeningowe zaleca się u wszystkich osób powyżej 20 r.ż., a szczególnie u osób z podwyższonym ryzykiem CHD, np.: cukrzycą, jeśli u ojca choroba wieńcowa wystąpiła <50 r.ż., a u matki <60 r.ż., z wywiadem rodzinnym sugerującym rodzinną hiperlipidemię, z wieloma czynnikami ryzyka. Wg ESC dobrym parametrem odzwierciedlającym ryzyko wieńcowe jest stosunek LDL/HDL, jednakże, kiedy stężenie LDL wyliczamy ze wzoru Friedewalda lepszym parametrem jest stosunek TCh/HDL (ze względu na błędy oznaczania HDL przenoszące się na wyliczone ze wzoru stężenie LDL). Stosunek TCh/HDL>5 świadczy o zwiększonym ryzyku wieńcowym. Każda osoba z podwyższonym stężeniem cholesterolu LDL lub inną postacią hiperlipidemii powinna przed rozpoczęciem terapii hipolipemizującej mieć wykonane badania wykluczające wtórne przyczyny zaburzeń lipidowych. Najczęstsze przyczyny wtórnych hiperlipidemii: cukrzyca niedoczynność tarczycy choroby wątroby przewlekła niewydolność nerek leki zwiększające stężenie cholesterolu LDL i zmniejszające stężenie cholesterolu HDL (progestageny, sterydy anaboliczne, kortykosterydy) zapalenie trzustki zespół Cushinga ciąża Po wykluczeniu przyczyn wtórnych należy, jeśli to konieczne, wdrożyć leczenie mające na celu osiągnięcie docelowego stężenia cholesterolu wg tabeli

7 Tabela Klasyfikacja zaburzeń lipidowych wg ATP III (wartości wyrażone w mg/dl) Cholesterol LDL <100 optymalny bliski optymalnego/powyżej optymalnego granicznie wysoki wysoki 190 bardzo wysoki Cholesterol całkowity <200 pożądany granicznie wysoki 240 wysoki Cholesterol HDL <40 niski 60 wysoki Hipertriglicerydemia jest niezależnym czynnikiem ryzyka choroby niedokrwiennej serca. Szczególne znaczenie przypada tu cząstkom VLDL i ich remnantom bogatym w apob 100. Tego rodzaju zaburzenie ma najczęściej charakter wtórny i towarzyszy insulinooporności. Stwierdzane wówczas stężenie triglicerydów jest umiarkowanie podwyższone, nie przekraczając wartości 400 mg/dl. Wysoka hipertriglicerydemia (>1000 mg/dl) jest najczęściej spowodowana kumulacją chylomikronów wskutek zaburzeń enzymatycznych ich hydrolizy (lipaza lipoproteinowa) i wiąże się ze zwiększonym ryzykiem ostrego zapalenia trzustki. Trójglicerydy < 150 mg/dl prawidłowe mg/dl umiarkowanie wysokie mg/dl wysokie > 500 mg/dl bardzo wysokie 221

8 Interpretując wynik badania lipidowego należy wziąć pod uwagę możliwy błąd oznaczenia wynikający ze stosowanej metody oznaczania. Wg NCEP dopuszczalny błąd całkowity dla pojedynczej próbki powinien być mniejszy niż: TCh<8,9%, HDL<13%, LDL<12%, a w przypadku LDL oznaczanego metodami precyzyjnymi <4%. O ile stężenie cholesterolu całkowitego i triglicerydów jest podstawą rozpoznania hiperlipoproteinemii, to monitorowanie skuteczności leczenia dokonuje się w oparciu o stężenie cholesterolu frakcji LDL. Docelowe stężenie cholesterolu LDL (tab. 15.8) zależy od typu prewencji oraz występowania innych czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca (tab ). Tabela Docelowe stężenie cholesterolu LDL wg Narodowego Programu Edukacji Cholesterolowej III Panelu Leczenia Dorosłych (NCEP ATP III 2004). LDL-C Ch nie-hdl Pacjenci o szczególnie wysokim ryzyku <70 mg/dl CHD lub ekwiwalenty CHD, 10-letnie <130 mg/dl <100 mg/dl ryzyko >20% Wiele (>2) czynników ryzyka, 10-letnie ryzyko <20% <130 mg/dl <160 mg/dl 0 lub 1 czynnik ryzyka <160 mg/dl <190 mg/dl Tabela Pożądane stężenia lipidów wg ESC (wartości wyrażone w mg/dl) Osoby bez CVD i cukrzycy (prewencja pierwotna) Cholesterol całkowity <190 LDL <115 Osoby z CVD lub cukrzycą (prewencja wtórna) Cholesterol całkowity <175 LDL <100 Zwiększone ryzyko CVD Kobiety <40 HDL Mężczyźni <46 Triglicerydy >

9 Tabela Główne czynniki ryzyka modyfikujące cele terapii. palenie papierosów nadciśnienie ( 140/90 mmhg lub leczenie przeciwnadciśnieniowe) niski cholesterol HDL (<40 mg/dl) rodzinnie wcześnie występująca choroba wieńcowa (u krewnego pierwszego stopnia płci żeńskiej <55 r.ż.; męskiej <65 r.ż) wiek (mężczyźni 45 r.ż.; kobiety 55 r.ż.) Oprócz cholesterolu LDL na ryzyko CHD wpływ ma wiele innych czynników, z których najistotniejsze zostały wymienione w tabeli Oprócz czynników ryzyka wyróżniamy tzw. ekwiwalenty choroby wieńcowej, które zostały przedstawione w tabeli W tych przypadkach ryzyko 10-letnie wystąpienia CHD, wg predyktorów opartych na badaniu Framingham, jest większe od 20%. Tabela Ekwiwalenty choroby wieńcowej: cukrzyca inne manifestacje kliniczne miażdżycy: miażdżyca tętnic obwodowych tętniak aorty brzusznej miażdżyca tętnic wieńcowych W chwili opracowywania NCEP ATP III nie było dowodów iż obniżanie LDL poniżej podanych 100 mg/dl u pacjentów szczególnie wysokiego ryzyka CHD przynosi dalsze korzyści kliniczne. Obecnie po opublikowaniu nowych badań klinicznych, m.in. HPS (ang. Heart Prevention Study), PROVE-IT TIMI 22 (ang. Pravastatin or Atorvastatin Evaluation and Infection Therapy) oraz REVERSAL (ang. Reversal of Atherosclerosis with Agressive Lipid Lowering) wydaje się, iż zależność ryzyka wieńcowego od stężenia LDL jest liniowa i nie ma żadnego progu poniżej którego pacjent nie odnosiłby dalszych korzyści klinicznych jest to tzw. linearyzowany model redukcji ryzyka wieńcowego (ryc. 15.1). Podsumowaniem tego jest zasada im niżej tym lepiej. 223

10 Ryzyko względne CHD (Skala logarytmiczna) LDL-C (mg/dl) Grundy SM et al. Circulation 2004;110: Ryc Wyniki badań HPS i PROVE-IT TIMI 22 pokazują, że nie ma dolnej granicy stężenia LDL poniżej której pacjenci nie odnosiliby korzyści z dalszej redukcji stężenia LDL. Do takiej intensywnej terapii hipolipemizującej (LDL<70 mg/dl) kwalifikują się pacjenci o szczególnie dużym ryzyku wieńcowym (tab ). Tabela Pacjenci bardzo dużego ryzyka kwalifikujący się do obniżania LDL<70 mg/dl: ustalone rozpoznanie choroby wieńcowej i: wiele czynników ryzyka (szczególnie cukrzyca) poważne i słabo kontrolowane czynniki ryzyka (np. palenie papierosów) zespół metaboliczny (wysokie trójglicerydy, niskie HDL) ostry zespół wieńcowy Tabela Docelowe stężenie cholesterolu LDL wg Narodowego Programu Edukacji Cholesterolowej III Panelu Leczenia Dorosłych (NCEP ATP III 2004) z uwzględnieniem wyników badań HPS i PROVE-IT TIMI 22. pacjenci o bardzo wysokim ryzyku (tab ) <70 mg/dl CHD lub ekwiwalenty CHD <100 mg/dl wiele (>2) czynników ryzyka, 10-letnie ryzyko <20% <130 mg/dl 0 lub 1 czynnik ryzyka <160 mg/dl Spośród badań uzupełniających istotne znaczenie praktyczne ma elektroforeza lipoprotein osocza na żelu agarozowym. Uzyskany elektroforegram jest podstawą klasyfikacji fenotypowej hiperlipoproteinemii (tab ). Podział ten został wprowadzony przez 224

11 Fredricksona w 1967 roku, a w 3 lata później WHO zmodyfikowała go, dokonując wyodrębnienia podtypu IIa i IIb. Tabela Fenotypowa klasyfikacja hiperlipoproteinemii. Typ Elektroforeza I chylomikrony IIa β-lipoproteiny IIb β- i pre-β-lipoproteiny III β-vldl IV pre-β-lipoproteiny V chylomikrony i pre-β-lipoproteiny Elektroforeza lipoprotein osocza jest szczególnie przydatna w rozpoznawaniu hiperlipoproteinemii typu III, tzw. choroby szerokiego prążka (ze względu na obraz elektroforetyczny). Zaburzenie to klasyfikowane jest wg podziału klinicznego jako hiperlipidemia mieszana. Związane jest z nieprawidłową izoformą apolipoproteiny E (E 2 /E 2 ) i mimo normalnego lub obniżonego stężenia cholesterolu LDL związane jest z podwyższonym ryzykiem choroby niedokrwiennej serca. Mimo, iż elektroforeza lipoprotein osocza jest badaniem technicznie prostym z niezrozumiałych względów wykonuje się ją rzadko. Przybliżony wgląd w fenotypowy podział hiperlipoproteinemii można uzyskać wykonując test zimnej flotacji (test lodówkowy). Polega on na umieszczeniu osocza w temp. 4 o C na okres godzin, a następnie ocenie jego wyglądu. Nawet bardzo wysokie stężenie cholesterolu nie powoduje zmian w przejrzystości próbki. Triglicerydy zawarte w VLDL powodują zmętnienie osocza od lekkiej opalescencji do barwy mleczno białej w miarę wzrostu stężenia. Chylomikrony lokalizują się na powierzchni jako biały kożuch (tab ). 225

12 Tabela Test zimnej flotacji. Typ hiperlipoproteinemii I IIa IIb III IV V Wygląd osocza przejrzyste, kożuch przejrzyste opalescencja zmętnienie, delikatny kożuch zmętnienie zmętnienie, kożuch 226

13 ĆWICZENIA PRAKTYCZNE ĆWICZENIE 1 OZNACZANIE STĘŻENIA CHOLESTEROLU METODĄ ENZYMATYCZNĄ Zasada metody Oznaczanie stężenia cholesterolu przeprowadza się przy wykorzystaniu reakcji enzymatycznych z udziałem esterazy i oksydazy cholesterolowej oraz metody Trindera (peroksydaza/fenol/4-aminoantypiryna), w której zastąpiono fenol jego substytutem (sulfonian p-hydroksybenzenowy) nie wykazującym właściwości żrących. estry cholesterolu esteraza cholesterol + kwasy tłuszczowe oksydaza CHOLESTEROL + O 2 4 -CHOLESTENON + H 2 O 2 2H 2 O aminoantypiryna + p-hbs peroksydaza barwnik chinonominowy + 2H 2 O Powstające czerwone zabarwienie mierzone przy długości fali 520 nm jest proporcjonalne do stężenia cholesterolu całkowitego. MATERIAŁ BADANY Surowica ODCZYNNIKI 1. Wzorzec cholesterolu o stężeniu 200 mg/dl 2. Odczynnik do oznaczania cholesterolu o składzie: 4-aminoantypiryna 0,6 mm cholan sodowy 8,0 mm esteraza cholesterolowa >1500 U/I peroksydaza chrzanowa 1500 U/I oksydaza cholesterolowa > 200 U/I sulfonian p-hydroksybenzenowy (p-hbs) 20 mm bufor ph 7,2 ±0,1 azydek sodowy 0,01 % 227

14 nieaktywne stabilizatory WYKONANIE Oznaczenie wykonać według schematu: Składnik Próba próby wzorcowa - W badana - B odczynnikowa - O odczynnik do oznaczania cholesterolu 1 ml 1 ml 1 ml Inkubacja w temp. 37 C przez 5 min. wzorzec 10 l - - surowica - 10 l - H 2 O dest l Inkubacja w temp. 37 C przez 5 min. Odczytać absorbancję próby wzorcowej i badanej względem próby odczynnikowej przy długości fali 520 nm. OBLICZENIA Stężenie cholesterolu oblicza się z wzoru: A cholesterol ( mg / dl) B st. wzorca( mg / dl) A W Uwagi Oznaczenie cholestrolu powinno być wykonywane w wolnej od hemolizy surowicy krwi. Cholesterol jest stabilny w surowicy przez 7 dni w temp. pokojowej (18-25 C) lub 6 miesięcy po zamrożeniu (temp. -20 C). 228

15 ĆWICZENIE 2 OZNACZANIE STĘŻENIA CHOLESTEROLU FRAKCJI HDL ZASADA METODY Metoda oznaczania lipoprotein o dużej gęstości (HDL) polega na selektywnym wytrącaniu frakcji o niskiej gęstości (LDL i VLDL). Prezentowana metodyka opiera się na wykorzystaniu glikolu polietylenowego jako odczynnika wytrącającego. Otrzymany w wyniku wirowania supernatant, zawierający jedynie frakcję HDL stanowi materiał do oznaczania stężenia cholesterolu metodą enzymatyczną. MATERIAŁ BADANY Surowica ODCZYNNIKI Wzorzec HDL o stężeniu 50 mg/dl Odczynnik wytrącający 20% w/v glikol polietylenowy w buforze glicynowym o ph 10 WYKONANIE Oznaczenie wykonać wg schematu: Separacja frakcji HDL Składnik Próba próby wzorcowa - W 1 badana - B 1 surowica - 0,1 ml wzorzec HDL 0,1 ml - odczynnik wytrącający 0,1 ml 0,1 ml Dokładnie wymieszać przez wstrząsanie. Próbę badaną (B 1 ) wirować przez 30 min przy 4000 obr./min. 229

16 Oznaczanie cholesterolu frakcji HDL Składnik Próba próby wzorcowa W 2 badana B 2 odczynnikowa O odczynnik do oznaczania cholesterolu roztwór wzorca HDL i odcz. wytrącającego W 1 supernatant uzyskany po odwirowaniu B 1 1 ml 1 ml 1 ml 50 l l - H 2 O destylowana l Inkubacja w temp. 37 C przez 10 min. Odczytać absorbancję próby wzorcowej i badanej względem próby odczynnikowej przy długości fali 520 nm. OBLICZENIA Stężenie cholesterolu frakcji HDL oblicza się wg wzoru: cholestero l HDL(mg/dl) Uwagi A A B W st. wzorca( mg / dl) Surowice pacjentów z żółtaczką oraz o znacznej hemolizie mogą dawać fałszywie podwyższone wyniki. Kwas askorbinowy hamuje aktywność enzymów zawartych w odczynniku do oznaczania cholesterolu. ĆWICZENIE 3 OZNACZANIE STĘŻENIA TRIGLICERYDÓW METODĄ ENZYMATYCZNĄ ZASADA METODY Triglicerydy są hydrolizowane przez lipazę do kwasów tłuszczowych i glicerolu, a glicerol jest następnie fosforylowany w reakcji katalizowanej przez kinazę glicerolową (GK) do 3-fosfoglicerolu (G3P). 3-fosfoglicerol w dalszym etapie jest utleniany do fosfodihydroksyacetonu (DAP) przez oksydazę glicerofosforanową (GPO). Powstający nadtlenek wodoru 230

17 (H 2 O 2 ) jest oznaczany w reakcji z 4-aminoantypiryną (4-AAP) i 3-hydroksy-2,4,6-trójbromobenzoesanem (TBHB), w wyniku której powstaje czerwony barwnik. Intensywność zabarwienia mierzona przy długości fali 540 nm jest proporcjonalna do stężenia triglicerydów w próbce surowicy. triglicerydy lipaza glicerol + kwasy tłuszczowe GLICEROL + ATP GK G3P + ADP G3P + O GPO 2 DAP + H 2 O 2 H 2 O 2 + 4AAP + TBHP peroksydaza barwnik chinonoiminowy + H 2 O MATERIAŁ BADANY Surowica ODCZYNNIKI 1. Wzorzec triglicerydów o stężeniu 200 mg/dl 2. Odczynnik do oznaczania triglicerydów (TG) o składzie: ATP 10 mm, Mg 2+ > 5,0 mm, TBHB - 2,0 mm, GPO > 2000 U/I peroksydaza >500 U/I, azydek sodowy 0,1%, bufor i niereaktywne stabilizatory WYKONANIE Oznaczenie wykonać wg schematu: Składnik Próba Próby wzorcowa W badana B odczynnikowa 0 odczynnik do oznaczania TG 1 ml 1 ml 1 ml Inkubacja w temp. 37 C przez 5 min. Wzorzec 10 l - - surowica - 10 l - H 2 O dest l Inkubacja w temp. 37 C przez 5 min. 231

18 Odczytać absorbancję próby wzorcowej i badanej wobec próby odczynnikowej przy długości fali 540 nm. Barwa jest stabilna przez 30 min. OBLICZENIA Stężenie triglicerydów oblicza się wg wzoru: trójglicer ydy(mg/dl) A A B W st. wzorca( mg / dl) Uwagi Oznaczenie może być wykonane w osoczu pobranym na EDTA lub heparynę (nie stosować osocza cytrynianowego, szczawianowego lub zawierającego fluorek). Przedstawiona procedura polega na oznaczeniu wolnego glicerolu po hydrolizie enzymatycznej triglicerydów. Poziom glicerolu we krwi jest bardzo niski. Fałszywie podwyższone wyniki można uzyskać w przypadku próbek o silnej hemolizie lub wysokim poziomie bilirubiny, a także w przypadku ich niewłaściwego przechowywania. Triglicerydy są stabilne w temp. 2-8 C przez kilka dni. Nie przechowywać próbek w temperaturze pokojowej (18-25 C) - uwolniony z fosfolipidów glicerol będzie fałszywie podwyższał wyniki. Na oznaczenie wpływ mogą mieć również stosowane przez pacjenta leki. ĆWICZENIE 4 ELEKTROFOREZA LIPOPROTEIN ZASADA METODY Elektroforeza na żelu agarozowym jest stosowana do rozdziału lipoprotein na 4 frakcje, każdą złożoną z jednej lub więcej lipoprotein. Te frakcje to: chylomikrony, - lipoproteiny, pre-lipoproteiny, -lipoproteiny. Zasada elektroforezy jest oparta na tym, że lipoproteiny po umieszczeniu w polu elektrycznym wędrują w kierunku anody. MATERIAŁ BADANY Surowica 232

19 Odczynniki Żel agarozowy Bufor barbitalowy (siła jonowa 0,05) Barwnik 0,07% Roztwór utrwalający (mieszanina alkoholu, wody destylowanej i kwasu octowego lodowatego w stosunku 6:3:1) Roztwór odbarwiający (mieszanina alkoholu i wody destylowanej w stosunku 9:11) WYKONANIE Zestaw THE PARAGON LIPO KIT przeprowadza rozdział elektroforetyczny w buforowanym żelu agarozowym. Po elektroforezie lipoproteiny w żelu są unieruchamiane roztworem fiksującym, a żel jest wysuszany. Rozdział lipoprotein jest uwidaczniany przez wybarwienie wysuszonego żelu barwnikiem charakterystycznym dla lipidów. Rozdział ten może być interpretowany wizualnie lub wyliczany densytometrycznie. Do elektroforezy można używać surowicę lub osocze (zalecanym antykoagulantem jest EDTA, przeciwskazana jest krew heparynizowana). Pacjenci powinni być na czczo (16 godzin od ostatniego posiłku). Najlepsze są świeżo pobrane próbki, ale można używać również próbek przechowywanych do 72 godzin w temperaturze 2-8C. Wykonanie elektroforezy 1. Przygotować próbki zgodnie z instrukcją. 2. Napełnić każdą z części aparatu do eletroforezy 45 ml buforu barbitalowego. 3. Napełnić pojemniki poszczególnymi roztworami, w ilości 300 ml w następującej kolejności: A. roztwór fiksacyjny, B. barwnik, C. roztwór odbarwiający I, D. roztwór odbarwiający II, E. roztwór odbarwiający III, 4. Wyjąć żel z opakowania i umieścić na papierowym ręczniku. Osuszyć delikatnie bibułą. 5. Umieszczenie szablonu: A. zgiąć szablon wzdłuż, 233

20 B. wyrównać szablon do pozycji C, zgodnie z kropkami umieszczonymi na brzegu żelu, C. przyłożyć szablon do żelu tak, aby pierwsza z powierzchnią żelu zetknęła się szczelina kontaktowa, D. delikatnie potrzeć palcem w poprzek szablonu, aby upewnić się, że dobrze przylega. 6. Nanieść 3-5 l surowicy do każdego otworu szablonu, odpowiadającego ścieżkom żelu 1-8. Zewnętrzne otwory na szablonie nie powinny być używane. Poczekać 5 min od nałożenia ostatniej próbki, aby doszło do dyfuzji. 7. Delikatnie osuszyć szablon bibułą. Usunąć szablon i bibułę. 8. Umieścić żel na mostku, odpowiednio ustawiając + i -. Włożyć mostek do komory do elektroforezy i przykryć ją pokrywą. 9. Podłączyć komorę do elektroforezy do zasilacza (100V), na 30 min. 10. Po zakończeniu elektroforezy wyjąć żel i umieścić w ramce. 11. Zanurzyć na 5 min. w roztworze utrwalającym. 12. Po wyjęciu z utrwalacza osuszyć nadmiar roztworu z tylnej powierzchni żelu i umieścić w suszarce do całkowitego wysuszenia. 13. Wysuszony żel należy umieścić w następujących roztworach: A. barwnik do lipoprotein - zanurzyć na 5 min, B. roztwór odbarwiający I - 3x zanurzyć, C. roztwór odbarwiający II - 3x zanurzyć, D. roztwór odbarwiający III - zanurzyć na 5 min. 14. Opłukać żel wodą destylowaną i umieścić w suszarce aż do całkowitego wysuszenia. 15. Ocenić żel optycznie albo wyliczyć procentowy udział każdej frakcji używając densytometru, przy długości fali 600 nm. ĆWICZENIE 5 OZNACZANIE STĘŻENIA LIPOPROTEINY (a) W SUROWICY METODĄ ELISA ZASADA METODY Immunoenzymatyczne oznaczanie liproteiny (a) wykonuje się w oparciu o ilościową technikę kanapkową. W technice tej używa się dwóch monoklonalnych przeciwciał przeciwko dwóm różnym epitopom Lp(a). Oba przeciwciała rozpoznają naturalną i rekombinowaną 234

21 Lp(a) w takim samym stopniu. Podczas etapu inkubacji próbki zawierające Lp(a) wprowadzane są do odpowiednich dołków płytki serologicznej, pokrytych przeciwciałami. Następnie przez dodanie koniugatu drugiego przeciwciała z peroksydazą przeprowadza się jednoetapową reakcję immunologiczną. Po przemyciu buforem, pozostałość poddaje się reakcji z TMB (tetrametylobenzydyną), a powstający produkt oznacza się fotometrycznie. MATERIAŁ BADANY Surowica ODCZYNNIKI Przeciwciało opłaszczające (przeciwciało monoklonalne przeciwko lipoproteinie (a)) Wzorzec Lp(a) o stężeniu 1 mg/dl Koniugat (monoklonalne przeciwciała mysie anty-igg sprzeżone z peroksydazą) Roztwór substratu TMB (tetrametylobenzydyna) Roztwór hamujący reakcję - 1M H 2 SO 4 Bufor do inkubacji Bufor do przemywania WYKONANIE OZNACZENIA Materiał badany (B) rozcieńczyć buforem do inkubacji w stos. 1:100. Na płytkę serologiczną opłaszczoną przeciwciałami odpipetować po 20 l wzorca (W), wody destylowanej jako próby ślepej (O) oraz wcześniej rozcieńczonej surowicy (B). Następnie do wszystkich dołków dodać 100 l koniugatu. Płytki serologiczne przykryć wieczkiem i inkubować przez 2 godz. w temperaturze o C. W kolejnym etapie usunąć zawartość przez dekantację, a pozostałość przemyć dwukrotnie buforem do przemywania (300 l). Następnie do każdego dołka dodać 100 l roztworu substratu TMB. Płytkę przykryć wieczkiem i inkubować w ciemności w temp C przez min. Po tym czasie do każdego dołka dodać 25 l 1M H 2 SO 4 i inkubować przez ok. 1 min. Pomiar absorbancji przeprowadza się przy użyciu czytnika ELISA, przy długości fali 450 nm, w czasie 5 min. od dodania roztworu do hamowania reakcji. 235

22 OBLICZENIA A st. Lp( a) A gdzie: A B A W A 0 B W A 0 A 0 100,0 1,0( mg / dl) absorbancja próby badanej absorbancja próby wzorcowej absorbancja próby ślepej 1,0 stężenie wzorca Lp(a) 100,0 przelicznik wynikający z rozcieńczenia surowicy 236

ROZDZIAŁ 14 LIPIDY. Jan Gmiński. Dorota Polańska

ROZDZIAŁ 14 LIPIDY. Jan Gmiński. Dorota Polańska ROZDZIAŁ 14 LIPIDY Jan Gmiński Dorota Polańska Związki tłuszczowe osocza, jako nierozpuszczalne w wodzie transportowane są w kompleksie z białkami tworząc lipoproteiny. Wyjątkiem są wolne kwasy tłuszczowe

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM 2 15. 10. 2015

SEMINARIUM 2 15. 10. 2015 SEMINARIUM 2 15. 10. 2015 Od tłuszczu pokarmowego do lipoprotein osocza, metabolizm, budowa cząsteczek lipoprotein, apolipoproteiny, znaczenie biologiczne, enzymy biorące udział w metabolizmie lipoprotein,

Bardziej szczegółowo

Wytyczne ACCF/AHA 2010: Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego u bezobjawowych dorosłych

Wytyczne ACCF/AHA 2010: Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego u bezobjawowych dorosłych Wytyczne ACCF/AHA 2010: Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego u bezobjawowych dorosłych Jednym z pierwszych i podstawowych zadań lekarza jest prawidłowa i rzetelna ocena ryzyka oraz rokowania pacjenta. Ma

Bardziej szczegółowo

W badaniu 4S (ang. Scandinavian Simvastatin Survivat Study), oceniano wpływ symwastatyny na całkowitą śmiertelność u 4444 pacjentów z chorobą wieńcową i z wyjściowym stężeniem cholesterolu całkowitego

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

Największe wyzwania w diagnostyce zaburzeń lipidowych. Cholesterol LDL oznaczany bezpośrednio, czy wyliczany ze wzoru Friedewalna, na czczo czy nie?

Największe wyzwania w diagnostyce zaburzeń lipidowych. Cholesterol LDL oznaczany bezpośrednio, czy wyliczany ze wzoru Friedewalna, na czczo czy nie? Największe wyzwania w diagnostyce zaburzeń lipidowych. Cholesterol LDL oznaczany bezpośrednio, czy wyliczany ze wzoru Friedewalna, na czczo czy nie? Bogdan Solnica Katedra Biochemii Klinicznej Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE STĘŻENIA GLUKOZY WE KRWI METODĄ ENZYMATYCZNĄ-OXY

OZNACZANIE STĘŻENIA GLUKOZY WE KRWI METODĄ ENZYMATYCZNĄ-OXY OZNACZANIE STĘŻENIA GLUKOZY WE KRWI METODĄ ENZYMATYCZNĄ-OXY ZASADA OZNACZENIA Glukoza pod wpływem oksydazy glukozowej utlenia się do kwasu glukonowego z wytworzeniem nadtlenku wodoru. Nadtlenek wodoru

Bardziej szczegółowo

Ocena ryzyka sercowego

Ocena ryzyka sercowego Ocena ryzyka sercowego Zautomatyzowane testy dla analizatorów klinicznych pozwalające ocenić ryzyko zachorowania na choroby układu sercowo-naczyniowego Ocena ryzyka sercowego Z wykorzystaniem profilu lipidowego

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej

Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej Wprowadzenie: Większość lądowych organizmów kręgowych część jonów amonowych NH + 4, produktu rozpadu białek, wykorzystuje w biosyntezie

Bardziej szczegółowo

Analiza mutacji p.d36n i p.n318s oraz polimorfizmu p.s474x genu lipazy lipoproteinowej u chorych z hipercholesterolemią rodzinną.

Analiza mutacji p.d36n i p.n318s oraz polimorfizmu p.s474x genu lipazy lipoproteinowej u chorych z hipercholesterolemią rodzinną. Analiza mutacji p.d36n i p.n318s oraz polimorfizmu p.s474x genu lipazy lipoproteinowej u chorych z hipercholesterolemią rodzinną. Monika śuk opiekun: prof. dr hab. n. med. Janusz Limon Katedra i Zakład

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA.

UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA. UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA Małgorzata Biskup Czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego u chorych na reumatoidalne zapalenie

Bardziej szczegółowo

Wpływ egzogennych fosfolipidów na HDL

Wpływ egzogennych fosfolipidów na HDL Wpływ egzogennych fosfolipidów na HDL Praca wykonana w Katedrze Biochemii Klinicznej GUMed Anna Gliwińska V OML PROMOTOR prof. dr hab. Andrzej Szutowicz OPIEKUN Dr n. przyr. Małgorzata Wróblewska Krążenie

Bardziej szczegółowo

Rozpowszechnienie dyslipidemiii leczenie zaburzeń lipidowych wśród lekarzy POZ

Rozpowszechnienie dyslipidemiii leczenie zaburzeń lipidowych wśród lekarzy POZ Rozpowszechnienie dyslipidemiii leczenie zaburzeń lipidowych wśród lekarzy POZ w Polsce. Badanie LIPIDOGRAM 5 LAT dr n. med. Jacek Jóźwiak KLRWP, Poznań 2013 Cel Celem strategicznym badań LIPIDOGRAM była

Bardziej szczegółowo

Hipercholesterolemia rodzinna - co warto wiedzieć

Hipercholesterolemia rodzinna - co warto wiedzieć I Katedra i Klinika Kardiologii Gdański Uniwersytet Medyczny Hipercholesterolemia rodzinna - co warto wiedzieć Dlaczego to takie ważne? Marcin Gruchała Czynniki ryzyka zawału serca 15 152 osób z pierwszym

Bardziej szczegółowo

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie

Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie 3 Osoby z cukrzycą pomagają innym prewencja cukrzycy w rodzinie Samokontrolne, przesiewowe rozpoznanie ryzyka stanu przedcukrzycowego lub cukrzycy utajonej mogą wykonać pacjenci w swoich rodzinach. W praktyce

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego.

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Konferencja otwierająca realizację projektu. Wieruszów, 28.04.2015 DLACZEGO PROFILAKTYKA?

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na problemy sercowo-naczyniowe.

Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na problemy sercowo-naczyniowe. Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na problemy sercowo-naczyniowe. Przewlekła hiperglikemia wiąże sięz uszkodzeniem, zaburzeniem czynności i niewydolnością różnych narządów:

Bardziej szczegółowo

Hipercholesterolemia najgorzej kontrolowany czynnik ryzyka w Polsce punkt widzenia lekarza rodzinnego

Hipercholesterolemia najgorzej kontrolowany czynnik ryzyka w Polsce punkt widzenia lekarza rodzinnego XVI Kongres Medycyny Rodzinnej Kielce, 2 5 czerwca 2016 Prof. UJ dr hab. med. Adam Windak Kierownik Zakładu Medycyny Rodzinnej CM UJ Wiceprezes Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce Hipercholesterolemia

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚWIADCZEŃ I ZASAD ICH UDZIELANIA ORAZ WYMAGANIA WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW W PROGRAMIE PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA 1. OPIS ŚWIADCZEŃ 1) objęcie przez świadczeniodawcę Programem świadczeniobiorców,

Bardziej szczegółowo

Hemoglobina glikowana (HbA1c) a cukrzyca

Hemoglobina glikowana (HbA1c) a cukrzyca Hemoglobina glikowana (HbA1c) a cukrzyca Cukrzyca jest najpopularniejszą chorobą cywilizacyjną XXI wieku. Dotyczy osób w różnym przedziale wiekowym. Niezależnie od typu cukrzycy, głównym objawem choroby

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA

PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA - 2006 1. UZASADNIENIE POTRZEBY PROGRAMU Choroby układu krążenia są główną przyczyną zgonów w Polsce i na świecie. Umieralność z tego

Bardziej szczegółowo

Aktywność sportowa po zawale serca

Aktywność sportowa po zawale serca Aktywność sportowa po zawale serca Czy i jaki wysiłek fizyczny jest zalecany? O prozdrowotnych aspektach wysiłku fizycznego wiadomo już od dawna. Wysiłek fizyczny o charakterze aerobowym (dynamiczne ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego

Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Zespół Metaboliczny w praktyce chirurga naczyniowego Wacław Karakuła Katedra i Klinika Chirurgii Naczyń i Angiologii U.M. w Lublinie Kierownik Kliniki prof. Tomasz Zubilewicz Lublin, 27.02.2016 Zespół

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012

Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012 Nowe wytyczne ESC/PTK w kardiologii Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012 Przemysław Trzeciak Częstochowa 11.12.2012 Umieralność z powodu chorób ukł. krążenia w latach

Bardziej szczegółowo

Magdalena Krintus Katedra i Zakład Diagnostyki Laboratoryjnej Uniwersytet Mikołaja Kopernika Collegium Medicum w Bydgoszczy

Magdalena Krintus Katedra i Zakład Diagnostyki Laboratoryjnej Uniwersytet Mikołaja Kopernika Collegium Medicum w Bydgoszczy Zalecenia dotyczące wykonywania rutynowego oznaczania profilu lipidowego po posiłku: konsensus Europejskiego Towarzystwa Miażdżycowego (EAS) oraz Europejskiego Towarzystwa Chemii Klinicznej i Medycyny

Bardziej szczegółowo

HARMONOGRAM ZAJĘĆ Z DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ DLA III ROKU KIERUNKU LEKARSKIEGO 2015/2016:

HARMONOGRAM ZAJĘĆ Z DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ DLA III ROKU KIERUNKU LEKARSKIEGO 2015/2016: HARMONOGRAM ZAJĘĆ Z DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ DLA III ROKU KIERUNKU LEKARSKIEGO 2015/2016: Tematy wykładów: 1. Badania laboratoryjne w medycynie prewencyjnej. dr hab. Bogdan Solnica, prof. UJ 2. Diagnostyka

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: DIETETYK przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej Priorytet III. Wysoka jakość

Bardziej szczegółowo

C 6 H 12 O 6 2 C 2 O 5 OH + 2 CO 2 H = -84 kj/mol

C 6 H 12 O 6 2 C 2 O 5 OH + 2 CO 2 H = -84 kj/mol OTRZYMYWANIE BIOETANOLU ETAP II (filtracja) i III (destylacja) CEL ĆWICZENIA: Celem ćwiczenia jest przeprowadzenie procesu filtracji brzeczki fermentacyjnej oraz uzyskanie produktu końcowego (bioetanolu)

Bardziej szczegółowo

CR3000 INFORMACJE O BADANIACH.

CR3000 INFORMACJE O BADANIACH. CHOLESTEROL FRAKCJI HDL 0344 Przeznaczenie Pakiet odczynników do samodzielnej diagnostyki in vitro, służący do ilościowego oznaczania cholesterolu HDL w krwi pełnej. Wstęp Ponieważ znajdujące się we krwi

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WIRUSOWEGO ZAPALENIA WĄTROBY TYPU C TERAPIĄ BEZINTERFERONOWĄ (ICD-10 B 18.2)

LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WIRUSOWEGO ZAPALENIA WĄTROBY TYPU C TERAPIĄ BEZINTERFERONOWĄ (ICD-10 B 18.2) Załącznik B.71. LECZENIE PRZEWLEKŁEGO WIRUSOWEGO ZAPALENIA WĄTROBY TYPU C TERAPIĄ BEZINTERFERONOWĄ (ICD-10 B 18.2) ŚWIADCZENIOBIORCY 1. Kryteria kwalifikacji: 1) Do programu kwalifikowani są dorośli świadczeniobiorcy

Bardziej szczegółowo

Techniki immunoenzymatycznego oznaczania poziomu hormonów (EIA)

Techniki immunoenzymatycznego oznaczania poziomu hormonów (EIA) Techniki immunoenzymatycznego oznaczania poziomu hormonów (EIA) Wstęp: Test ELISA (ang. Enzyme-Linked Immunosorbent Assay), czyli test immunoenzymatyczny (ang. Enzyme Immunoassay - EIA) jest obecnie szeroko

Bardziej szczegółowo

Klasyczne (tradycyjne) i nowe czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych

Klasyczne (tradycyjne) i nowe czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych Klasyczne (tradycyjne) i nowe czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych Zasadnicze znaczenie dla opanowania epidemii chorób układu krążenia jest modyfikacja czynników ryzyka rozwoju miażdżycy tętnic

Bardziej szczegółowo

Zakład Biologii Molekularnej Materiały do ćwiczeń z przedmiotu: BIOLOGIA MOLEKULARNA

Zakład Biologii Molekularnej Materiały do ćwiczeń z przedmiotu: BIOLOGIA MOLEKULARNA Zakład Biologii Molekularnej Materiały do ćwiczeń z przedmiotu: BIOLOGIA MOLEKULARNA Zakład Biologii Molekularnej Wydział Farmaceutyczny, WUM ul. Banacha 1, 02-097 Warszawa IZOLACJA DNA Z HODOWLI KOMÓRKOWEJ.

Bardziej szczegółowo

Pułapki farmakoterapii nadciśnienia tętniczego. Piotr Rozentryt III Katedra i Kliniczny Oddział Kardiologii Śląskie Centrum Chorób Serca, Zabrze

Pułapki farmakoterapii nadciśnienia tętniczego. Piotr Rozentryt III Katedra i Kliniczny Oddział Kardiologii Śląskie Centrum Chorób Serca, Zabrze Pułapki farmakoterapii nadciśnienia tętniczego Piotr Rozentryt III Katedra i Kliniczny Oddział Kardiologii Śląskie Centrum Chorób Serca, Zabrze Leczenie nadciśnienia tętniczego versus leczenie chorego

Bardziej szczegółowo

1. Oznaczanie aktywności lipazy trzustkowej i jej zależności od stężenia enzymu oraz żółci jako modulatora reakcji enzymatycznej.

1. Oznaczanie aktywności lipazy trzustkowej i jej zależności od stężenia enzymu oraz żółci jako modulatora reakcji enzymatycznej. ĆWICZENIE OZNACZANIE AKTYWNOŚCI LIPAZY TRZUSTKOWEJ I JEJ ZALEŻNOŚCI OD STĘŻENIA ENZYMU ORAZ ŻÓŁCI JAKO MODULATORA REAKCJI ENZYMATYCZNEJ. INHIBICJA KOMPETYCYJNA DEHYDROGENAZY BURSZTYNIANOWEJ. 1. Oznaczanie

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie aktywności - i β- amylazy słodu metodą kolorymetryczną

Oznaczanie aktywności - i β- amylazy słodu metodą kolorymetryczną KATEDRA BIOCHEMII Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Oznaczanie aktywności - i β- amylazy słodu metodą kolorymetryczną ĆWICZENIE 5 OZNACZANIE AKTYWNOŚCI -AMYLAZY SŁODU METODĄ KOLORYMETRYCZNĄ Enzymy

Bardziej szczegółowo

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA

David Levy. P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA David Levy m d P raktyczna OPIEKA DIABETOLOGICZNA Redakcja naukowa tłumaczenia prof. dr hab. n. med. W ALDEM AR KARNAFEL Z języka angielskiego tłumaczyła dr

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH ŻYWIENIE KLINICZNE

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH ŻYWIENIE KLINICZNE 1. Ramowe treści kształcenia PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH ŻYWIENIE KLINICZNE L.p. DATA TEMAT ZAJĘĆ LICZBA GODZIN: FORMA ZALI- CZENIA PUNKTY ECTS 1. 2. 22.09.2012 23.09.2012 20.10.2012 21.10.2012 Żywienie

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie aktywności proteolitycznej trypsyny metodą Ansona

Oznaczanie aktywności proteolitycznej trypsyny metodą Ansona Oznaczanie aktywności proteolitycznej trypsyny metodą Ansona Wymagane zagadnienia teoretyczne 1. Enzymy proteolityczne, klasyfikacja, rola biologiczna. 2. Enzymy proteolityczne krwi. 3. Wewnątrzkomórkowa

Bardziej szczegółowo

TaqNova-RED. Polimeraza DNA RP20R, RP100R

TaqNova-RED. Polimeraza DNA RP20R, RP100R TaqNova-RED Polimeraza DNA RP20R, RP100R RP20R, RP100R TaqNova-RED Polimeraza DNA Rekombinowana termostabilna polimeraza DNA Taq zawierająca czerwony barwnik, izolowana z Thermus aquaticus, o przybliżonej

Bardziej szczegółowo

Testy wysiłkowe w wadach serca

Testy wysiłkowe w wadach serca XX Konferencja Szkoleniowa i XVI Międzynarodowa Konferencja Wspólna SENiT oraz ISHNE 5-8 marca 2014 roku, Kościelisko Testy wysiłkowe w wadach serca Sławomira Borowicz-Bieńkowska Katedra Rehabilitacji

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa Badanie pacjenta z chorobami sercowo-naczyniowymi... 13

Spis treści. Przedmowa Badanie pacjenta z chorobami sercowo-naczyniowymi... 13 Spis treści Przedmowa................ 11 1. Badanie pacjenta z chorobami sercowo-naczyniowymi.................. 13 Najważniejsze problemy diagnostyczne....... 13 Ból w klatce piersiowej........... 14 Ostry

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte na kryteriach

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

KINETYKA HYDROLIZY SACHAROZY

KINETYKA HYDROLIZY SACHAROZY Ćwiczenie nr 2 KINETYKA HYDROLIZY SACHAROZY I. Kinetyka hydrolizy sacharozy reakcja chemiczna Zasada: Sacharoza w środowisku kwaśnym ulega hydrolizie z wytworzeniem -D-glukozy i -D-fruktozy. Jest to reakcja

Bardziej szczegółowo

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby SPIS TREŚCI JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje Wątroba jest największym narządem wewnętrznym naszego organizmu. Wątroba jest kluczowym organem regulującym nasz metabolizm (każda substancja

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika. Woda do wstrzykiwań Baxter rozpuszczalnik do sporządzania leków pareneteralnych

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika. Woda do wstrzykiwań Baxter rozpuszczalnik do sporządzania leków pareneteralnych Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika Woda do wstrzykiwań Baxter rozpuszczalnik do sporządzania leków pareneteralnych Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem

Bardziej szczegółowo

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach skróconej charakterystyki produktu leczniczego i ulotce dla pacjenta.

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach skróconej charakterystyki produktu leczniczego i ulotce dla pacjenta. Aneks III Zmiany w odpowiednich punktach skróconej charakterystyki produktu leczniczego i ulotce dla pacjenta. Uwaga: Niniejsze zmiany w odpowiednich punktach skróconej charakterystyki produktu leczniczego

Bardziej szczegółowo

Rejestr codziennej praktyki lekarskiej dotyczący cy leczenia nadciśnienia nienia tętniczego t tniczego. czynnikami ryzyka sercowo- naczyniowego

Rejestr codziennej praktyki lekarskiej dotyczący cy leczenia nadciśnienia nienia tętniczego t tniczego. czynnikami ryzyka sercowo- naczyniowego Rejestr codziennej praktyki lekarskiej dotyczący cy leczenia nadciśnienia nienia tętniczego t tniczego współwyst występującego z innymi czynnikami ryzyka sercowo- naczyniowego Nr rejestru: HOE 498_9004

Bardziej szczegółowo

ANALIZA TŁUSZCZÓW WŁAŚCIWYCH CZ II

ANALIZA TŁUSZCZÓW WŁAŚCIWYCH CZ II KATEDRA BIOCHEMII Wydział Biologii i Ochrony Środowiska ANALIZA TŁUSZCZÓW WŁAŚCIWYCH CZ II ĆWICZENIE 8 ZADANIE 1 HYDROLIZA LIPIDÓW MLEKA ZA POMOCĄ LIPAZY TRZUSTKOWEJ Lipazy (EC 3.1) to enzymy należące

Bardziej szczegółowo

wiczenie - Oznaczanie stenia magnezu w surowicy krwi metod kolorymetryczn

wiczenie - Oznaczanie stenia magnezu w surowicy krwi metod kolorymetryczn wiczenie - Oznaczanie stenia magnezu w surowicy krwi metod kolorymetryczn Wprowadzenie Magnez wystpuje we wszystkich tkankach i pynach ustrojowych, a znaczna cz znajduje si w tkance kostnej. Razem z wapniem

Bardziej szczegółowo

BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO

BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO BADANIE PŁYNU MÓZGOWO-RDZENIOWEGO 1. Pobranie płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR) Podstawowym sposobem uzyskania próbki do badania płynu mózgowo rdzeniowego jest punkcja lędźwiowa. Nakłucie lędźwiowe przeprowadza

Bardziej szczegółowo

Migotanie przedsionków czynniki ograniczające dostępności do współczesnej terapii

Migotanie przedsionków czynniki ograniczające dostępności do współczesnej terapii Migotanie przedsionków czynniki ograniczające dostępności do współczesnej terapii Piotr Pruszczyk, Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii Warszawski Uniwersytet Medyczny Centrum Diagnostyki i Leczenia

Bardziej szczegółowo

Sterydy (Steroidy) "Chemia Medyczna" dr inż. Ewa Mironiuk-Puchalska, WChem PW

Sterydy (Steroidy) Chemia Medyczna dr inż. Ewa Mironiuk-Puchalska, WChem PW Sterydy (Steroidy) Związki pochodzenia zwierzęcego, roślinnego i mikroorganicznego; pochodne lipidów, których wspólnącechą budowy jest układ czterech sprzężonych pierścieni węglowodorowych zwany steranem(cyklopentanoperhydrofenantren)

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA

NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA NARODOWY FUNDUSZ ZDROWIA SZCZEGÓŁOWE MATERIAŁY INFORMACYJNE O PRZEDMIOCIE POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ZAWARCIA UMÓW O UDZIELANIE ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ w rodzaju: programy profilaktyczne i promocja zdrowia

Bardziej szczegółowo

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 1. Leczeniem powinni być objęci chorzy z ostrym, przewlekłym zapaleniem wątroby oraz wyrównaną

Bardziej szczegółowo

Dyslipidemie. 1. Hipercholesterolemia

Dyslipidemie. 1. Hipercholesterolemia Dyslipidemie Dyslipidemia to stan, w którym stężenia lipidów i lipoprotein w osoczu nie odpowiadają wartościom uznanym za prawidłowe, a te zależą od całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego u pacjenta niżej.

Bardziej szczegółowo

Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zawieszenia pozwolenia na dopuszczenie do obrotu przedstawione przez Europejską Agencję Leków

Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zawieszenia pozwolenia na dopuszczenie do obrotu przedstawione przez Europejską Agencję Leków Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zawieszenia pozwolenia na dopuszczenie do obrotu przedstawione przez Europejską Agencję Leków 1 Wnioski naukowe Ogólne podsumowanie oceny naukowej dotyczącej kwasu nikotynowego/laropiprantu

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50)

LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50) Załącznik B.32. LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE WYKONYWANE W

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 719 Poz. 27 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM I EPOPROSTENOLEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia sildenafilem

Bardziej szczegółowo

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY 10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY FAKT 1. Około 347 mln ludzi na świecie choruje na cukrzycę. Istnieje rosnąca globalna epidemia cukrzycy, u której podłoża leży szybki przyrost przypadków nadwagi i otyłości

Bardziej szczegółowo

Cholesterol. Co powinieneś wiedzieć. Dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl

Cholesterol. Co powinieneś wiedzieć. Dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl Cholesterol Co powinieneś wiedzieć Dr Maciej Starachowski www.swiatzdrowia.pl Wstęp Cholesterol jest substancją, której organizm potrzebuje do produkcji hormonów, witaminy D oraz przemian tłuszczów w organizmie.

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 589 Poz. 86 Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50)

LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50) Załącznik B.32. LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY A. Leczenie infliksymabem 1. Leczenie choroby Leśniowskiego-Crohna (chlc)

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 30 wrzesień 2016

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 30 wrzesień 2016 TESTY CIĄŻOWE I DIAGNOSTYCZNE > Model : 9048435 Producent : HYDREX PRZED.TECH.HANDL. Testy paskowe Insight BIAŁKO Test są przeznaczone do wykonania ogólnego badania moczu w warunkach domowych. Testy BIAŁKO

Bardziej szczegółowo

Wydział Zdrowia Publicznego, Kierunek DIETETYKA, Studia I stopnia stacjonarne I rok, Rok akademicki 2013/2014

Wydział Zdrowia Publicznego, Kierunek DIETETYKA, Studia I stopnia stacjonarne I rok, Rok akademicki 2013/2014 Grupa 1 1 63571 2.1 3.1 4.1 8.1 12.1 14.1 2 63572 2.2 3.2 4.2 8.2 12.2 14.2 3 63573 2.3 3.3 4.3 8.3 12.3 14.3 4 63574 2.4 3.4 4.4 8.4 12.4 14.4 5 63575 2.5 3.5 4.5 8.5 12.5 14.5 6 63576 2.6 3.6 5.1 9.1

Bardziej szczegółowo

Jakość leczenia pacjentów z po ostrych epizodach choroby niedokrwiennej serca w XX i XXI wieku. Czynniki ograniczające wdrażanie wytycznych.

Jakość leczenia pacjentów z po ostrych epizodach choroby niedokrwiennej serca w XX i XXI wieku. Czynniki ograniczające wdrażanie wytycznych. Jakość leczenia pacjentów z po ostrych epizodach choroby niedokrwiennej serca w XX i XXI wieku. Czynniki ograniczające wdrażanie wytycznych. Piotr Jankowski I Klinika Kardiologii i El. Int. oraz Nad. Tęt.

Bardziej szczegółowo

LECZENIE WTÓRNEJ NADCZYNNOŚCI PRZYTARCZYC U PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH ICD-10 N

LECZENIE WTÓRNEJ NADCZYNNOŚCI PRZYTARCZYC U PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH ICD-10 N Załącznik nr 42 do zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu: LECZENIE WTÓRNEJ NADCZYNNOŚCI PRZYTARCZYC U PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH ICD-10 N 25.8 Inne zaburzenia

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca. epidemia XXI wieku

Cukrzyca. epidemia XXI wieku Cukrzyca epidemia XXI wieku Typy cukrzycy Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 1 (Insulinozależna, Młodzieńcza) Cukrzyca ciążowa i przedciążowa Cukrzyca noworodków (wrodzona i przejściowa) Cukrzyca typu LADA

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego ETAP I (wypełni pielęgniarka) Imię i nazwisko:... Adres:... PESEL Wzrost:...cm Wykształcenie:... Masa ciała:...kg Zawód wykonywany:... Obwód talii:...cm

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia gospodarki lipidowej jako czynnik ryzyka sercowonaczyniowego.

Zaburzenia gospodarki lipidowej jako czynnik ryzyka sercowonaczyniowego. Zaburzenia gospodarki lipidowej jako czynnik ryzyka sercowonaczyniowego. Wykład 11 Dr Agnieszka Jaźwa agnieszka.jazwa@uj.edu.pl Główne przyczyny zgonów w EU Causes of death - standardised death rate, EU-

Bardziej szczegółowo

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0)

LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 731 Poz. 66 Załącznik B.68. LECZENIE TĘTNICZEGO NADCIŚNIENIA PŁUCNEGO SILDENAFILEM, EPOPROSTENOLEM I MACYTENTANEM (TNP) (ICD-10 I27, I27.0) ŚWIADCZENIOBIORCY I. Terapia

Bardziej szczegółowo

BADANIE WŁASNOŚCI KOENZYMÓW OKSYDOREDUKTAZ

BADANIE WŁASNOŚCI KOENZYMÓW OKSYDOREDUKTAZ KATEDRA BIOCHEMII Wydział Biologii i Ochrony Środowiska BADANIE WŁASNOŚCI KOENZYMÓW OKSYDOREDUKTAZ ĆWICZENIE 2 Nukleotydy pirydynowe (NAD +, NADP + ) pełnią funkcję koenzymów dehydrogenaz przenosząc jony

Bardziej szczegółowo

Co może zniszczyć nerki? Jak żyć, aby je chronić?

Co może zniszczyć nerki? Jak żyć, aby je chronić? Co może zniszczyć nerki? Jak żyć, aby je chronić? Co zawdzięczamy nerkom? Działanie nerki można sprowadzić do działania jej podstawowego elementu funkcjonalnego, czyli nefronu. Pod wpływem ciśnienia hydrostatycznego

Bardziej szczegółowo

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010

... Dzienniczek Badań. Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... Dzienniczek Badań Centrum Promocji Zdrowia i Edukacji Ekologicznej Warszawa Bemowo 2010 ... lekarz prowadzący imię nazwisko wiek adres MASA CIAŁ A Masę ciała można ocenić na podstawie wskaźnika BMI

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 2. Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych

ĆWICZENIE 2. Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych ĆWICZENIE 2 Usuwanie chromu (VI) z zastosowaniem wymieniaczy jonowych Część doświadczalna 1. Metody jonowymienne Do usuwania chromu (VI) można stosować między innymi wymieniacze jonowe. W wyniku przepuszczania

Bardziej szczegółowo

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe.

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe. Świadomość naszego zdrowia to oprócz odczuwania dolegliwości, wiedza na temat podstawowych parametrów pozwalających ocenić, czy nasz organizm funkcjonuje prawidłowo. Zapoznaj się z nimi i regularnie kontroluj

Bardziej szczegółowo

ANEKS WARUNKI LUB OGRANICZENIA W ODNIESIENIU DO BEZPIECZNEGO I SKUTECZNEGO UŻYWANIA PRODUKTÓW LECZNICZYCH DO SPEŁNIENIA PRZEZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE

ANEKS WARUNKI LUB OGRANICZENIA W ODNIESIENIU DO BEZPIECZNEGO I SKUTECZNEGO UŻYWANIA PRODUKTÓW LECZNICZYCH DO SPEŁNIENIA PRZEZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE ANEKS WARUNKI LUB OGRANICZENIA W ODNIESIENIU DO BEZPIECZNEGO I SKUTECZNEGO UŻYWANIA PRODUKTÓW LECZNICZYCH DO SPEŁNIENIA PRZEZ PAŃSTWA CZŁONKOWSKIE 1/5 WARUNKI LUB OGRANICZENIA W ODNIESIENIU DO BEZPIECZNEGO

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁY SZKOLENIOWE DLA ZAKŁADÓW HIGIENY WETERYNARYJNEJ W ZAKRESIE LABORATORYJNEJ DIAGNOSTYKI AFRYKAŃSKIEGO POMORU ŚWIŃ

MATERIAŁY SZKOLENIOWE DLA ZAKŁADÓW HIGIENY WETERYNARYJNEJ W ZAKRESIE LABORATORYJNEJ DIAGNOSTYKI AFRYKAŃSKIEGO POMORU ŚWIŃ MATERIAŁY SZKOLENIOWE DLA ZAKŁADÓW HIGIENY WETERYNARYJNEJ W ZAKRESIE LABORATORYJNEJ DIAGNOSTYKI AFRYKAŃSKIEGO POMORU ŚWIŃ Puławy 2013 Opracowanie: Prof. dr hab. Iwona Markowska-Daniel, mgr inż. Kinga Urbaniak,

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości

Spis treści. Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości. Część II Etiologia i patogeneza otyłości Spis treści Część I Definicja, epidemiologia i koszty otyłości Rozdział 1. Wprowadzenie: problematyka otyłości w ujęciu historycznym i współczesnym..................................... 15 Problematyka

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 7

Spis treści. Wstęp... 7 LUCYNA NAROJEK C iągłość i zmiana w postępowaniu dietetycznym w wybranych schorzeniach Wydawnictwo SGGW Spis treści Wstęp... 7 1. Dieta w cukrzycy... 9 Era przedinsulinowa... 9 Ograniczenie węglowodanów

Bardziej szczegółowo

Nadciśnienie tętnicze punkt widzenia lekarza i dietetyka. prof. nadzw. dr hab. n. med. J. Niegowska dr inż. D. Gajewska

Nadciśnienie tętnicze punkt widzenia lekarza i dietetyka. prof. nadzw. dr hab. n. med. J. Niegowska dr inż. D. Gajewska Nadciśnienie tętnicze punkt widzenia lekarza i dietetyka prof. nadzw. dr hab. n. med. J. Niegowska dr inż. D. Gajewska Wszechnica Żywieniowa SGGW Warszawa 2016 Ciśnienie tętnicze krwi Ciśnienie wywierane

Bardziej szczegółowo

2 Porady w zakresie obrazu chorobowego

2 Porady w zakresie obrazu chorobowego Rozdział 2 2 Porady w zakresie obrazu chorobowego W niniejszym rozdziale przedstawiona jest choroba nadciśnieniowa, choroba wieńcowa serca i niewydolność mięśnia sercowego. Dodatkowe ryzyko wystąpienia

Bardziej szczegółowo