An initiative of the European Union. Innowacyjne zarządzanie w polskiej oświacie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "An initiative of the European Union. Innowacyjne zarządzanie w polskiej oświacie"

Transkrypt

1 An initiative of the European Union Innowacyjne zarządzanie w polskiej oświacie Warszawa

2 Innowacyjne zarządzanie w polskiej oświacie 27 października 2009, Warszawa hotel Marriott Pierwsza w Polsce konferencja przeprowadzona w formie WEB 2.0 z możliwością uczestnictwa na żywo przez internet Organizatorzy Patronat honorowy Patronat strategiczny Partner merytoryczny Partner technologiczny Patronat biznesowy Patronat medialny 2 Lista partnerów i patronów Konferencji aktualna wg. stanu na dzień 14 kwietnia 2009 r.

3 Katarzyna Hall Minister Edukacji Narodowej przedmowa Warszawa, marzec 2009 W publikacji zajmującej się innowacyjnym zarządzaniem w polskiej oświacie potrzebna jest informacja o tym, że wchodzące od września 2009 roku zmiany systemowe dają nowe pole do tej innowacyjności. Dyrektor szkoły wraz z nauczycielami stają się bowiem w dużo większym stopniu odpowiedzialni za sposób organizacji pracy szkoły, za zawartość realizowanych programów. Autorskie rozwiązania organizacyjne i programowe muszą jednak prowadzić do tych samych, precyzyjnie opisanych w podstawie programowej, efektów. Jednocześnie z wchodzeniem do szkół i przedszkoli nowej podstawy programowej zaczynają obowiązywać inne zmiany w prawie oświatowym. Tych zmian, porządkujących edukacyjną rzeczywistość od września 2009 roku, jest sporo: to zmieniona ustawa o systemie oświaty, to kolejne podwyżki dla nau czycieli oraz nowe dla nich zadania wynikające ze zmian w Karcie Nauczyciela, to także nowe ramowe plany nauczania obowiązujące w szkołach publicznych i nowe rozporządzenie o kwalifikacjach nauczycieli. Najważniejszymi partnerami we wdrażaniu tych zmian są nauczyciele, dyrektorzy szkół i samorządowcy. Liczymy na ich mądrość i aktywność. Pracujemy nad uruchomieniem programów mających ich wesprzeć w tych zmianach, szkolimy wizytatorów, pracowników placówek doskonalenia. Przygotowujemy także komentarze eksperckie do wspomnianych aktów prawnych, aby możliwie szybko bardzo precyzyjna i obszerna informacja była jak najszerzej dostępna. Szczególne pole do innowacyjnego podejścia w zarządzaniu szkołą w nowym stanie prawnym będą mieli dyrektorzy szkół. Najistotniejszą zmianą w ramowym planie nauczania jest nieokreślanie liczby godzin tygodniowo w cyklu kształcenia, przeznaczonej na poszczególne obowiązkowe zajęcia edukacyjne. W to miejsce określone zostały minimalne ogólne liczby godzin przeznaczone na realizację podstawy programowej z poszczególnych obowiązkowych zajęć edukacyjnych w całym cyklu kształcenia. Dyrektor szkoły odpowiada za to, aby łączne sumy godzin w ciągu trzech lat zajęć z danego przedmiotu były nie mniejsze niż wymienione w ramowym planie nauczania, a efekty określone w podstawie programowej zostały osiągnięte. Dzięki takiemu opisaniu godzin nauczania poszczególnych przedmiotów pojawia się możliwość innego niż do tej pory planowania roku szkolnego. Dyrektor szkoły może planować rok szkolny również nierytmicznie, decydując o różnej organizacji pracy szkoły w niektóre dni czy tygodnie. Zapraszam do korzystania z nowych możliwości naprawdę innowacyjnego i kreatywnego podejścia do planowania pracy szkoły. Więcej informacji dla dyrektorów szkół i nauczycieli można znaleźć pod adresem internetowym 3

4 Podziękowania Powstanie tej książki nie byłoby możliwe bez wsparcia ze strony Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji, w szczególności Tadeusza Wojciechowskiego i Dra Pawła Poszytka, dyrektora programu Uczenie się przez całe życie. Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji poniosła główny ciężar finansowy związany z publikacją tego opracowania. Wsparcie finansowe zapewnił także Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu. Przy realizacji tego projektu wykorzystano wiele doświadczeń związanych z realizacją III Kongresu Obywatelskiego, który odbył się w maju 2008 roku dzięki talentom organizacyjnym Dra Jana Szomburga, prezesa Badań nad Gospodarką Rynkową oraz założyciela Forum Obywatelskiego. Innowacyjne przedsięwzięcia realizować jest o wiele łatwiej, jeśli otrzymują wsparcie, także moralne, ze strony decydentów. Dlatego Autorzy wyrażają wyrazy wdzięczności Pani Katarzynie Hall, Minister Edukacji Narodowej oraz władzom Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu reprezentowanym przez JM Rektora prof. dra hab. Mariana Gorynię za ich życzliwość i przychylność. Słowa wsparcia i cenne uwagi ze strony wielu osób, m.in. Tadeusza Wojciechowskiego, Prof. Aldony Andrzejczak, Piotra Łukomskiego, Renaty Gut, Małgorzaty Jas, pomogły nadać tej publikacji ostateczną formę. Duży wkład organizacyjny należy przypisać Witoldowi Kołodziejczykowi, redaktorowi naczelnemu miesięcznika Edukacja i Dialog. Opracowanie niniejsze ma oddziaływać na wyobraźnię czytelnika, dlatego nie można przecenić wartości, jakie wnosi niepowtarzalna forma graficzna autorstwa Michała Gołasia. Zawarte w książce teksty pod względem redakcyjnym opracowała Marta Schmidt. Czytelnik znajdzie tutaj efekty przemyśleń i opisy wyników pracy kilkudziesięciu osób, którym na sercu leży interes modernizacji Polski. Im wszystkim składam niniejszym podziękowania za udział w tym projekcie. dr Jan Fazlagić Kierownik projektu Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Polskie Forum Obywatelskie Kierownik projektu: Redakcja: Skład i opracowanie graficzne: Korekta: jan Fazlagić jan Fazlagić, Marta Schmidt Michał Gołaś marta Schmidt Druk: ARDRUK ul. Szachowa Warszawa Wydawca: fundacja Rozwoju Systemu Edukacji ISBn Warszawa

5 dr Paweł Poszytek Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji wstęp dr Jan Fazlagić Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Warszawa / Poznań, kwiecień 2009 roku Szanowni Państwo, w tym roku wkraczamy w trzecie dziesięciolecie po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w roku Wyzwania, przed jakimi stoi Polska obecnie, są inne od tych sprzed dziesięciu czy dwudziestu lat. Dziś Polska jest silnie umocowana w strukturach NATO i Unii Europejskiej. Obecnie czynniki dalszego umacniania polskiej suwerenności w XXI wieku są ściśle związane ze zdolnością polskiej gospodarki i polskich instytucji do tworzenia innowacyjnych rozwiązań. Chcemy, aby Polska za lat 20 czy 30 zasłynęła w świecie z najlepszych artystów, programistów, architektów, menedżerów. Musimy więc inwestować w kreatywność młodego pokolenia. To ono sprawi, że Polska sprosta wyzwaniom, jakie niesie ze sobą globalizacja. Aby kontynuować modernizację naszego kraju, potrzebne nam jest kreatywne społeczeństwo obywatelskie zdolne do tworzenia i adaptacji innowacji. System oświaty w Polsce odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu innowacyjnego społeczeństwa. Jednak innowacyjność w oświacie nie może ograniczać się wyłącznie do działań poszczególnych na uczycieli w klasie lekcyjnej. Nowocześnie myślący nauczyciele, którzy wychowują obecnie nowe pokolenie, potrzebują wsparcia ze strony instytucji publicznych. Wsparcie to powinno się przejawiać w postaci innowacyjnego zarządzania szkołami. Nowoczesność polskiej oświaty osiągniemy, jeśli w zarządzaniu polską oświatą wykorzystane zostaną wyniki badań naukowych nad edukacją, gdy dyrektorzy placówek oświatowych będą stosować innowacyjne metody: motywowania nauczycieli i zarządzania relacjami ze środowiskiem lokalnym, rekrutacji najlepszych nauczycieli, promocji placówek oświatowych w środowisku lokalnym itp. Także organy prowadzące i Kuratoria Oświaty mogą pozytywnie wpłynąć na obraz polskiej oświaty poprzez doskonalenie metod nadzoru pedagogicznego, promocję nowoczesnych szkoleń dla pracowników oświaty oraz efektywnych metod finansowania oświaty. Należy tu wspomnieć, że ci wszyscy aktorzy polskiej sceny edukacyjnej nie pozostają sami w swoich działaniach i wysiłkach. Jednym z potężnych narzędzi wspierających ich twórczą pracę na rzecz rozwoju polskiego systemu edukacji jest unijny program Uczenie się przez całe życie. Działania tego programu mogą przyczynić się do rozbicia monopolu tradycyjnych filarów polskiej edukacji, czyli wspomnianej wyżej klasy lekcyjnej i podręcznika. Słowem, wychowamy kreatywnych obywateli tylko wtedy, gdy kreatywni nauczyciele będą pracowali w systemie edukacji, który jest zarządzany w sposób innowacyjny oraz jest otwarty na Europę i świat. Dlatego z ogromną radością zapraszamy do lektury książki pt. Innowacyjne zarządzanie w polskiej oświacie, która ukazała się dzięki wspólnym wysiłkom Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu oraz Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji. W opracowaniu tym znajdą Państwo wiele ciekawych inspiracji, idei i rozwiązań, które z pewnością przysłużą się budowie kreatywnego społeczeństwa w Polsce. 5

6 wstęp Rok 2009 został ogłoszony przez Parlament Europejski Rokiem Kreatywności i Innowacyjności. We wczesnym średniowieczu potęga państwa (grupy etnicznej) zależała od liczby grodów, jakimi ono dysponowało. W epoce oświecenia wyznacznikiem siły rozwojowej było posiadanie kolonii zamorskich i zaciężnej armii. W czasie oświecenia siła państwa zależała od dochodów skarbu państwa. W XIX i XX wieku sukces państwa zależał od bazy przemysłowej oraz dostępu do surowców naturalnych. Aktualnie widzimy, że czynniki sukcesu już nie leżą po stronie posiadaczy zasobów naturalnych. W XXI wieku takim zasobem strategicznym i wyznacznikiem siły rozwojowej jest innowacyjność gospodarki i społeczeństwa. Postęp cywilizacyjny zależy więc od tego, jak innowacyjne będzie społeczeństwo. Jeśli Polska ma stać się krajem zamożnym, musi oprzeć swój rozwój na zasobach cennych, niewyczerpywalnych i trudnych do skopiowania przez inne kraje. Takim zasobem jest wiedza. Stopa życiowa rośnie tylko w tych państwach, w których organizacje zwiększają produktywność dzięki poszukiwaniu nowych sposobów zdobywania przewagi na polu wiedzy, inwestycji oraz innowacyjności. 1 W demokratycznym społeczeństwie sieciowym innowacyjności nie da się zadekretować. Innowacyjność powstaje tam, gdzie stworzono ku niej odpowiednie warunki. Najlepszą inwestycją w innowacyjność jest inwestycja w oświatę. Chociaż innowacje ostatecznie powstają dzięki geniuszowi pojedynczych jednostek, jednak wpływ grupy i środowiska jest niebagatelny. To w przedszkolu lub szkole dziecko po raz pierwszy styka się z grupą rówieśniczą. Na forum grupy indywidualne pomysły i ambicje są konfrontowane z opiniami rówieśników i wychowawcy. Nawyki wyrobione w szkole są później przenoszone do zakładów pracy i instytucji zatrudniających absolwentów. dr Paweł Poszytek dr Jan Fazlagić 1 M. E. Porter, Postawy, wartości i przekonania a makroekonomia dobrobytu w: Kultura ma znaczenie, praca zb. pod red. L.E. Harrison, S.P. Huntington, Zysk i S ka, Poznań 2003, s

7 spis treści 3 Przedmowa Katarzyna Hall, Minister Edukacji Narodowej 5 Wstęp dr Paweł Poszytek i dr Jan Fazlagić część I zrozumieć innowacje w oświacie, strona 8 9 Wkład oświaty w kształtowanie innowacyjnego społeczeństwa dr Jan Fazlagić 12 Innowacyjne zarządzanie na przykładzie Wydziału Oświaty Urzędu Miasta Poznania 15 Kształtowanie kreatywności jako wyzwanie dla polskiej szkoły renata gut 17 Twórczość, innowacje, badania naukowe, kształcenie i polityka: kilka słów o wzajemnym związku pojęć dr Jan Kozłowski 20 Innowacyjne zarządzanie w kontekście wykorzystania wyników egzaminów zewnętrznych Kamil Czajka 22 Wykorzystanie wizyt studyjnych w zarządzaniu oświatą i kształtowaniu nowoczesnej polityki edukacyjnej Stanisław Faber 26 Miejsce badań marketingowych w oświacie prezentacja wyników badań Marek Jastrzębski 33 Między kreatywnością a innowacyjnością w oświacie implementacja dobrych praktyk w programie Uczenie się przez całe życie Tadeusz Wojciechowski 38 Zarządzanie innowacją w niepublicznej placówce oświatowej perspektywa dyrektora szkoły Piotr Łukomski 41 Innowacja i ludzie Iwona Majewska Opiełka 44 Fundusze unijne źródłem inspiracji do twórczego rozwiązywania problemów metodą projektu Krzysztof Łysak 47 Dzielenie się odpowiedzialnością za szkołę sposobem zapewniania jej rozwoju i przyszłości opis przypadku dr Anna Okońska Walkowicz 49 Szkolenia e learningowe jako innowacyjna strategia doskonalenia zawodowego nauczycieli dr Anna Wach Kąkolewicz 53 Innowacyjność w zarządzaniu zasobami ludzkimi możliwości i ograniczenia transferu praktyk zzl z przedsiębiorstw do szkół dr Beata Skowron Mielnik 56 Kreatywność i przedsiębiorczość uczniów, a działalność pozalekcyjna szkół DR HAB. ALDONA ANDRZEJCZAK, PROF. NADZW. UEP część II kreatywni o kreatywności, strona 61 Anna Sobala Zbroszczyk, dr Andrzej Byrt, prof. Aldona Andrzejczak, Wojciech Starzyński, Krystyna Poślednia, prof. Witold Abramowicz, Iwona Majewska Opiełka, prof. Andrzej Jajszczyk, Anna Szymańska, dr Mirosław Grudzień, prof. Aleksander Surdej, Andrzej Blikle, Marek Darecki, Maciej Witucki, dr Paweł Poszytek, dr Krzysztof Pawłowski, dr inż. Bogdan Ciszewski, prof. Marzenna Weresa, dr hab. Krzysztof Rybiński część III sesja plakatowa, strona Wprowadzenie 95 Plakaty 100 Informacje o sponsorach 7

8 część I zrozumieć innowacje w oświacie

9 Wkład oświaty w kształtowanie innowacyjnego społeczeństwa dr Jan Fazlagić Katedra Usług Wydział Zarządzania Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Dlaczego oświata? Na innowacyjność społeczeństwa wpływa wiele czynników historycznych, społecznych, kulturowych i instytucjonalnych. Jeśli Państwo ma wpływać na innowacyjność społeczeństwa, to najskuteczniejszym środkiem do osiągnięcia tego celu jest odpowiednie zarządzanie i organizacja systemu oświaty. Innowacje powstają w sieciach powiązań społecznych dzięki współpracy wielu podmiotów. Dlatego szkoła jest dla młodych ludzi przestrzenią, w której kształtowane są umiejętności i zachowania, determinujące innowacyjność społeczeństwa. Jak organizować proces nauczania? Dzieci są z natury kreatywne. System edukacji powinien więc raczej koncentrować się na pielęgnowaniu kreatywności niż jej kształtowaniu. Jeśli chodzi o innowacyjność, to wiąże się ona z umiejętnością wdrażania kreatywnych rozwiązań. Tutaj rola systemu edukacji polega na kształtowaniu umiejętności funkcjonowania w zespołach ludzkich. Kształtowanie innowacyjności innowacyjnego społeczeństwa dotyczy zarówno obszarów nauczania, jak i wychowywania młodzieży. Czego i jak nauczać? W Stanach Zjednoczonych już w 1918 roku w opracowaniu Cardinal Priniciples of Education amerykańscy nauczyciele zaczęli kwestionować skuteczność nauczania przedmiotowego i proponowali zmianę podejścia w edukacji w kierunku kształtowania umiejętności rozwiązywania problemów. Posłużono się wówczas metaforą narzędzia. Według tej koncepcji uczniowie nie powinni być wypełniani wiedzą, lecz zamiast tego powinni być nauczani tego, jak się uczyć. Musimy uczyć dzieci, jak się uczyć, zamiast wpajać im mnóstwo niepotrzebnych faktów, które wkrótce staną się nieaktualne. E.D. Hirsch, Jr. w książce The Schools We Need zauważa, że wiedza (kapitał intelektualny) jest potrzebna do zapoczątkowania pozytywnych sprzężeń zwrotnych. Innymi słowy, aby zdobywać wiedzę, potrzebne jest posiadanie wiedzy (a nie tylko samej umiejętności jej zdobywania ). 1 Nowa wiedza powstaje na obrzeżach starej wiedzy. Wiedza nabyta przez uczniów w szkole jest swego rodzaju walutą, która pozwala na funkcjonowanie w społeczeństwie. Człowiek wyposażony w wiedzę, a nie tylko umiejętność uczenia się, staje się bardziej skuteczny w społeczeństwie. Póki co, społeczeństwo bardziej ceni ludzi wiedzących niż umiejących się uczyć. We Francji, w której system edukacji nadal akcentuje wpajanie wiedzy encyklopedycznej, różnice między uczniami najbardziej zdolnymi i tymi najsłabszymi maleją z każdym rokiem nauki w szkole. Hirsch podaje cztery argumenty przeciwko odchodzeniu od tradycyjnego modelu szkoły wpajającej wiedzę encyklopedyczną : 2 1. Przywiązywanie zbytniej uwagi do kształcenia umiejętności krytycznego myślenia bez wsparcia ze strony faktów w istocie pogarsza tę umiejętność. Przypomina to trochę naukę pływania bez kontaktu z wodą. Wiedza o świecie jest środowiskiem, w którym najlepiej mogą się rozwijać umiejętność krytycznego myślenia. 1 E.D. Hirsch Jr., The Schools We Need: And Why We Don t Have Them, Doubley, New York D. Closson, Intellectual Capital The Learning Gap, Probe Ministries, 1997, za: E.D. Hirsch Jr., The Schools We Need: And Why We Don t Have Them, Doubley, New York 1996, s

10 2. Umiejętność krytycznego myślenia można wykształcić przy stosunkowo niskim wysiłku ze strony ucznia. Powoduje to szkodliwe przekonanie, że kompetencje można zdobyć niewielkim wysiłkiem, a nagroda jest łatwo osiągalna. 3. Nauczyciele stawiający na indywidualny kontakt z uczniem przy kształceniu umiejętności społecznych zwykle nie są w stanie poświecić pełnej uwagi nikomu spośród dwudziestu czy trzydziestu uczniów w klasie. 4. Od wielu pokoleń tradycyjny model edukacji sprawdzał się i sprawdza się nadal w tych krajach, które nie zdecydowały się na wprowadzenie reform, takich jak te w Stanach Zjednoczonych. Innowacyjne społeczeństwo powinno być dobrze wykształcone, a to oznacza posiadanie metawiedzy o świecie. Największe wynalazki powstają dzięki kombinacji wiedzy istniejącej. Uczeń, który jest wyposażony w wiedzę (a nie tylko zdolność do uczenia się ), będzie w związku z tym bardziej kreatywny. Jak wychowywać? Polski system edukacji systematycznie kształci innowacyjne jednostki. Niestety wiele z tych twórczych osób nie znajduje miejsca na rozwój zawodowy w Polsce. Mamy kreatywne jednostki, lecz nasze systemy (mikrosystemy) społeczne, takie jak przedsiębiorstwa, szkoły, miasta, wsie, kościoły itd., nie są kreatywne. Zadziwiające jest to, jak często widzimy w Polsce efekt antergii (przeciwieństwo synergii), gdy grupa kreatywnych i inteligentnych osób nie jest w stanie stworzyć żadnych innowacji, a czasami działa destruktywnie. Poniżej przedstawiono kluczowe kompetencje i cechy osobowości, które powinny być uwzględnione w strategii wychowania młodego pokolenia. Ważne jest, aby zadania te były spójne we wszystkich rodzajach placówek oświatowych, tzn. aby były płynnie kontynuowane. Kompetencje i cechy osobowości są ze sobą powiązane, nie można ich traktować odrębnie, np. niezależność jest ściśle związane z wysokim po czuciem własnej wartości. Otwartość Przeciwieństwem otwartości jest dogmatyzm, rozumiany jako skłonność do przed wczesnego udzielenia,,jedynie słusznej odpowiedzi i upodobanie do zdecydowanych, radykalnych sądów. Osoba, której brak tego rodzaju tolerancji, wykazuje skłonność do poszukiwania za wszelką cenę jakiejkolwiek definicji sytuacji problemowej, ponieważ nie lubi sytuacji otwartych i problemów nierozwiązanych. Niezależność Niezależność osób twórczych przejawia się przede wszystkim w postawie nonkonformistycznej i nieuleganiu naciskowi. Niezależność wynika po części z szerokiej wiedzy o świecie, którą powinien przekazać program nauczania. Wytrwałość Obserwacje i badania nad osobami twórczymi wskazują na ich zdolność do długotrwałej, wytężonej pracy i odraczania gratyfikacji. Jeśli ktoś pracuje nad problemem naukowym, książką lub sztuką kilkanaście lat, poświęcając dziełu wszystkie dostępne zasoby czasu i energii, musi dysponować niezwykle skutecznym mechanizmem motywującym. Uprawianie sportu czy posiadanie pasji życiowej przez młodego człowieka kształtuje umiejętność samoorganizacji i wytrwałość. Poczucie własnej wartości oparte na kompetencjach Osoby, które czują się bezwartościowe, gorsze, niekochane, niekompetentne, nie potrafią zaakceptować pozytywnych informacji o sobie, a to z kolei uniemożliwia tworzenie kreatywnych rozwiązań. Jeśli w umyśle człowieka w czasach edukacji szkolnej zadomowi się wewnętrzny krytyk i cenzor, który będzie nieustannie odrzucał własne pomysły, wówczas dana osoba utraci na stałe swoją zdolność do innowacji. W takim dialogu wewnętrznym pomysł będzie odrzucany jako bezwartościowy. Co więcej, osoby takie, gdy staną się członkami zespołów, będą dokonywać projekcji swojego wizerunku na inne osoby w otoczeniu (np. menedżerowie/liderzy o niskim poczuciu własnej wartości będą niszczyć w zarodku pomysły podwładnych itp.). Jak zauważa Carol Tavris 3, osoby o niskim poczuciu własnej wartości częściej uznają krytykę za zgodną z ich negatywną samooceną, lecz nie będą w stanie użyć tej krytyki, by się poprawić. Z kolei osoby o wysokim poczuciu własnej wartości mają wrażliwą samoocenę: jeśli zostaną skrytykowane, przyjmują pozycje obronną. Najlepiej krytykę przyjmują osoby o wysokim, lecz ugruntowanym poczuciu własnej wartości. Opierają się oni na swoich doświadczeniach i kompetencji. Wykorzystują krytykę jako impuls do samodoskonalenia się. W związku z tym nauczyciele, a także rodzice powinni wystrzegać się chwalenia dzieci bez względu na okoliczności ( Jesteś najlepszy! ). Prowadzi to wysokiej, lecz wrażliwej samooceny. Człowiek wie, że jest dobry, lecz nie 10 3 To ich wina!, wywiad z Carol Tavris, Przekrój, 5 stycznia 2009

11 wie dlaczego. Jeśli otoczenie dostarczy mu dowód na to, że się pomylił, nie potrafi sobie poradzić emocjonalnie, wpada w depresję. Carol Tavris zauważa, że samoocena powinna być budowana na opanowywaniu nowych umiejętności. Nauczyciel nie powinien przybierać roli psychoterapeuty, który kompensuje wyniesione z domu niskie poczucie wartości nieustannym chwaleniem dziecka. Budowa poczucia własnej wartości w szkole powinna być produktem ubocznym mądrze prowadzonego przez nauczyciela procesu nauczania. Tolerancja dla błędów Tolerancja dla błędów wynika z tolerancji w szerszym ujęciu. Nie ma sensu rozróżnianie pomiędzy nietolerancją dla odmiennej religii, rasy, orientacji seksualnej a nietolerancją dla oryginalnych rozwiązań, nowych nurtów myślenia, pomyłek itd. Jeśli nauczyciel zacznie karać uczniów za popełnianie błędów (choćby np. przez ośmieszenie na forum klasy), wykształci się u uczniów awersja do podejmowania ryzyka i uczenia się. Thomas Watson, jeden z założycieli firmy IBM, powiedział kiedyś, że sposobem na odniesienie sukcesu jest podwojenie tempa popełniania pomyłek. Odwaga Bez odwagi nie ma mowy o podejmowaniu nowych wyzwań. Osoby kreatywne muszą być odważne. Złamanie schematu myślowego zawsze wiąże się ze skokiem w nieznane. Ned Belski postać zupełnie nieznana miał być pierwszym człowiekiem, który postawi nogę na księżycu, lecz przestraszył się, zawahał i na księżyc wyszedł jako pierwszy Neil Armstrong. Do zmian w życiu osobistym, jak i zmian społecznych potrzebni są ludzie odważni. Umiejętności przywódcze W Stanach Zjednoczonych młodzież w szkołach od najmłodszych lat kształci się w zakresie przewodzenia ludziom: 10 latki organizują zespoły 5 latków (programy typu Leaders in training), 15 latki opiekują sie 10 latkami itp. I nie chodzi wyłącznie o to, żeby wykształcić umiejętność przewodzenia innym. Ważniejsze są tutaj umiejętności bycia członkiem zespołu, bycia członkiem organizacji, która posiada lidera. Polska jest krajem, który z historycznego punktu widzenia zawsze cierpiał na deficyt dobrych przywódców, szczególnie wyższego szczebla. Społeczeństwo innowacyjne powinno posiadać innowacyjnych liderów. Poczucie odpowiedzialności za dobro wspólne W tradycji romantycznej dobrem wspólnym była metafizycznie przedstawiana ojczyzna. Dzisiaj musimy wychowywać w poczuciu odpowiedzialności za wspólne dobra o zasięgu lokalnym, a dobro ogólnonarodowe stanie się sumą odpowiedzialności za dobra lokalne. W nowoczesnym ujęciu dbałość o dobra wspólne zaczyna się od uczenia segregacji śmieci, utrzymania czystości w otoczeniu miejsca zamieszkania, kształtowania wrażliwości na estetykę przestrzeni publicznej itp. Idąc tym tropem, można nauczać demokracji lokalnej, a w oparciu o nią dopiero powstaje poczucie odpowiedzialności za Państwo jako całość. Implikacje dla zarządzania oświatą Przedstawione powyżej spostrzeżenia dotyczą długookresowych pozytywnych skutków dla społeczeństwa. Jeśli zostaną wykorzystane przez pojedynczego nauczyciela, ich wpływ na rozwój cywilizacyjny będzie niewielki. 4 Jeśli zostaną wpisane w strategie rozwoju oświaty i politykę edukacyjną państwa ich wpływ na rozwój Polski w następnych dziesięcioleciach będzie olbrzymi. W związku z tym przedstawione w niniejszym opracowaniu spostrzeżenia należałoby zamienić na programy nauczania i wychowania. Bibliografia 1. D. Closson, Intellectual Capital The Learning Gap, Probe Ministries, 1997, 2. E.D. Hirsch, Jr., The Schools We Need: And Why We Don t Have Them, Doubley, New York D. Landes, Kultura przesądza o wszystkim w: Kultura ma znaczenie, zb. pod red. L.E. Harrison, S.P. Huntington, Zysk i S ka, Poznań E. Nęcka, Psychologia Twórczości, GWP, Gdańsk Nikt wam tutaj z Anglii nie wróci, fragmenty listu młodego człowieka, Gazeta Wyborcza (18 19 sierpnia 2007). 6. M.E. Porter, Postawy, Wartości i przekonania a makroekonomia dobrobytuw: Kultura ma znaczenie, praca zb. pod red. L.E. Harrison, S.P. Huntington, Zysk i S ka, Poznań To ich wina!, wywiad z Carol Tavris, Przekrój, 5 stycznia Aczkolwiek historia zna przykłady szkół, które wychowały nieliczne grono absolwentów, którzy mieli nieproporcjonalnie wielki wpływ na życie całego narodu (np. Akademia Rycerska). 11

12 Innowacyjne zarządzanie na przykładzie Wydziału Oświaty Urzędu Miasta Poznania Wydział Oświaty Urzędu Miasta Poznania Wydział Oświaty Urzędu Miasta Poznania może się poszczycić wieloma innowacyjnymi działaniami, które dobrze służą społeczności lokalnej. Dotyczą one zarówno inwestycji w infrastrukturę twardą (np. termoizolacja), jak i miękką (np. wolontariat). Zadaniem Wydziału Oświaty jest nie tylko utrzymanie obiektów szkolnych w dobrym stanie technicznym, ale przede wszystkim podejmowanie wszelkich działań zmierzających do poprawy bazy oświatowej poprzez ulepszenia i modernizacje. Wydział Oświaty wdraża program termorenowacji budynków szkolnych zgodnie z przyjętym przez Prezydenta Miasta Poznania w kwietniu 2005 roku Planem Rozwoju Miasta Poznania na lata , pod hasłem Zielony Poznań przyjazny środowisku czyste powietrze w Poznaniu. Program obejmuje wszelkie działania na rzecz racjo nalizacji zużycia energii w placówkach oświatowych. Termorenowacja zakłada realizację zadań mających na celu obniżenie kosztów zużycia energii dostarczanej do budynków szkolnych oraz zmniejszenie strat energii poprzez ocieplane budynków, wymianę stolarki okiennej oraz źródeł ciepła. Głównym założeniem programu są działania techniczno ekonomiczne mające na celu racjonalne gospodarowanie energią cieplną. W latach wymieniono wszystkie kotłownie węglowe na ekologiczne źródła ciepła w 88 obiektach oświatowych, w tym w 48 szkołach podstawowych i gimnazjach, 27 przedszkolach i 13 pozostałych placówkach. Innym ważnym działaniem na rzecz racjonalizacji zużycia energii w placówkach jest porządkowanie gospodarki cieplnej w placówkach. Aktualnie Wydział przygotowuje się do programu wdrażania programu certyfikacji i charakterystyki energetycznej budynków oświatowych w związku z nowelizacją ustawy Prawo Budowlane. Wydział Oświaty od roku 2000 realizuje samodzielnie zadania z zakresu rozbudowy i budowy obiektów oświatowych. Tak duża autonomia w zarządzaniu funduszami na oświatę jest rozwiązaniem rzadko spotykanym w Polsce. W Oddziale Inwestycji i Spraw Majątkowych prowadzone są działania, które obejmują całokształt niezbędnych czynności składających się na przygotowanie inwestycji. Wykonywane są wszystkie zadania związane z procesem inwestycyjnym, wynikające z obowiązków inwestora. Funkcję Inspektora Nadzoru pełnią pracownicy zatrudnieni w oddziale. Takie rozwiązanie pozwala uniknąć dodatkowych kosztów związanych z powierzeniem obsługi inwestycyjnej przez inwestora zastępczego. W latach , tj. od momentu przejęcia inwestycji przez Wydział Oświaty, zrealizowano wiele konkretnych zadań, m.in. zbudowano nowe przedszkola, hale sportowe i namiotowe. Duży rozmach inwestycyjny planowany jest także na rok Wydział Oświaty bierze aktywny udział w pozyskiwaniu dodatkowych środków dla budżetu miasta ze środków unijnych oraz Ministerstwa Edukacji Narodowej. Jednym z najdynamiczniej rozwijających się zadań dodatkowych realizowanych przez Wydział Oświaty Urzędu Miasta Poznania jest wolontariat. Dbałość o edukację jest ściśle związana z rozwojem społeczeństwa obywatelskiego. Przez wiele lat Wydział podejmował aktywne działania na rzecz propagowania w środowisku szkolnym idei pomocy potrzebującym. Największą inicjatywą tego rodzaju stał się Ogólnopolski Samorządowy Konkurs Nastolatków 8 Wspaniałych. Projekt mający wspierać inicjatywy młodzieży podejmującej działania na rzecz osób potrzebujących wsparcia, który jest realizowany we współpracy z Fundacją Świat na Tak. Laureaci edycji poznańskiej wielokrotnie byli wyróżniani i nagradzani na szczeblu ogólnopolskim. Bezpośrednim impulsem do rozszerzenia form wolontariatu wśród młodzieży było przyznanie Polsce i Ukrainie prawa do organizacji EURO Konieczne stało się przygotowanie projektu, który umożliwiłby aktywny udział wolontariuszom w Mistrzostwach Europy w Piłce Nożnej. Takie wsparcie każdej nowo czesnej imprezy masowej tego formatu jest niezbędne. Okazją do przetestowania przygotowanych 12

13 przez zespół rozwiązań stała się 14. sesja konferencji stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu odbywająca się w Poznaniu w dniach 1 12 grudnia 2008 roku. W obsłudze organizacyjnej tego wydarzenia brało udział 500 wolontariuszy. Każdy z nich znał język angielski, a często także inne języki obce. Wolontariusze okazali się nieocenionym wsparciem dla realizacji projektu COP 14, ich wiedza, umiejętności oraz zaangażowanie i motywacja przyczyniły się w znacznym stopniu do sukcesu organizacyjnego konferencji. Zespół organizacyjny w celu przygotowania nowoczesnego wolontariatu akcyjnego na potrzeby COP 14 stanął przed sporym wyzwaniem. Należało opracować procedury oraz narzędzia, które w krótkim czasie pozwoliłyby rekrutować, przeszkolić, a także zarządzać i administrować dużym zespołem osób w sposób ustandaryzowany, jednolity i przejrzysty. Projekt jako całość został pozytywnie oceniony przez 89% wolontariuszy, a 90% z nich zadeklarowało chęć udziału w kolejnych działaniach tego typu. Wolontariat akcyjny wykorzystywany na potrzeby imprez sportowych czy wydarzeń kulturalnych różni się w swoim charakterze od dotychczas podejmowanych działań przez Wydział Oświaty. Urząd Miasta Poznania stał się jedną z pierwszych organizacji w Polsce, która na taka skalę w profesjonalny i zorganizowany sposób oparty na zasadzie otwartości, dobrowolności i troski o dobro publiczne podjęła współpracę z wolontariuszami w celu realizowania ważnych wydarzeń dla miasta i regionu. W najbliższej przyszłości planowana jest realizacja projektów wsparcia przez wolontariuszy organizacji Mistrzostw Europy w Koszykówce (współpraca z Polskim Związkiem Koszykówki) oraz Mistrzostw Świata w Wioślarstwie. Najważniejszym celem w dłuższej perspektywie jest sprawna organizacja Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej EURO Ważną inicjatywą jest także projekt Wolontariat wart Poznania realizowany we współpracy z DGA. Ta inicjatywa ma na celu diagnozę potrzeb, szkolenie i rozwój tego obszaru aktywności społecznej w Wielkopolsce. Projekt w całości jest finansowany ze środków Unii Europejskiej. Urząd Miasta Poznania planuje wykorzystać pozytywne doświadczenia w obszarze wolontariatu akcyjnego przy jednoczesnym pielęgnowaniu inicjatyw indywidualnych podejmowanych na rzecz środowiska lokalnego, tak aby w możliwie najszerszy sposób stymulować go i rozwiać. Poznań jest miastem, w którym funkcjonują zasady Poznańskiego Bonu Oświatowego. Objęte są nimi: przedszkola ogólnodostępne, szkoły podstawowe włącznie z oddziałami przedszkolnymi, gimnazja ogólnodostępne, licea ogólnokształcące, licea profilowane oraz szkoły zawodowe. Począwszy od 1 styczna 2006 roku, szkoły i placówki oświatowe objęte PBO otrzymują środki finansowe według ściśle określonych zasad: 1. z bazowego bonu oświatowego, które stanowią podstawę planu finansowego, wysokość środków stanowi iloczyn fizycznej liczba uczniów w placówce i kwoty ustalonej w Stanowisku odrębnie dla różnych typów szkół i placówek (w tym odrębnie dla szkół dla młodzieży i dla dorosłych), 2. z dodatkowego bonu oświatowego, wynikającego z iloczynu liczby uczniów niepełnosprawnych, uczniów w klasach sportowych i mistrzostwa sportowego czy dwujęzycznych w placówce i kwoty ustalonej w Stanowisku odrębnie dla różnych rodzajów niepełnosprawności lub innych zadań ujętych w tym bonie, 3. z indywidualnego bonu oświatowego, dla tych placówek, które realizują dodatkowe zadania opisane w Stanowisku, których finansowanie przejęło na siebie miasto, 4. z uzupełniającego bonu oświatowego, ze względu na swój charakter, środki naliczane są w każdym przypadku, gdy wysokość środków ustalonych w oparciu o bony bazowy, dodatkowy i indywidualny jest niewystarczająca. Na podstawie danych o liczbie uczniów fizycznych oraz tzw. uczniów przeliczeniowych (niepełnosprawni, sportowcy, dwujęzyczni) i wiedzy o indywidualnych zadaniach realizowanych przez poszczególne placówki określona zastała wysokość środków wynikająca z bonu bazowego, bonu dodatkowego oraz częściowo indywidualnego. Pozostała część środków na zadania indywidualne oraz środki przeznaczone na bon uzupełniający uruchamiane będą w ciągu roku w przypadku zaistnienia uzasadnionych powodów do zwiększenia planu finansowego danej szkoły czy placówki. 13

14 Pozostałe szkoły i placówki oświatowe (szkoły artystyczne, szkolnictwo specjalne, poradnie psychologiczno pedagogiczne, placówki wychowania pozaszkolnego, bursy i internaty oraz szkolne schroniska młodzieżowe) nie są objęte powyższymi zasadami, a ich budżety określane są na podstawie analizy kosztów ich bieżącego funkcjonowania oraz wydatków na ewentualne nowe zadania. Aktem prawnym pomocnym w planowaniu organizacji placówek oświatowych jest Nr XXXIV/271/ IV/8/2003 Rady Miasta Poznania z dnia 2 grudnia 2003 roku w sprawie ustalenia standardów funkcjonowania przedszkoli, szkół i placówek oświatowych, dla których Miasto Poznań jest organem prowadzącym. Dokument ten zawiera wytyczne określające minimalną liczebność oraz ilość oddziałów na jednym poziomie nauczania, które stanowią podstawę właściwej organizacji placówki oraz w powiązaniu z zasadami finansowania niezbędne minimum środków finansowych na koszty jej funkcjonowania. Jeśli chodzi o wypełnianie jeszcze jednego obowiązku z zakresu zadań oświatowych, dotowanie szkół i placówek nie samorządowych (niepublicznych i publicznych), to zgodnie z art. 80 ust. 2 i 3, art. 90 ust. 2a 3b ustawy o systemie oświaty z 7 września 1991 r. (tekst jednolity Dz.U. z 2004 r. Nr 256 poz. 2572) oraz uchwałą Nr XIX/168/V/2007 Rady Miasta Poznania z dnia 17 lipca 2007 roku ze zmianami, dofinansowywane są szkoły i placówki niepubliczne oraz publiczne prowadzone przez inny niż samorząd organ, których organ prowadzący złożył wniosek o udzielenie dotacji. W roku 2009 na terenie Miasta Poznania funkcjonować będzie 270 szkół i placówek, do których ma uczęszczać średniorocznie uczniów i wychowanków. Dotacje na te placówki stanowią ponad 10 % wydatków bieżących na zadania oświatowe w Mieście Poznaniu. Reasumując doświadczenia związane z zarządzaniem Wydziałem Oświaty UM Poznania, Andrzej Tom czak jego dyrektor przedstawia następujące postulaty, które ułatwiłyby zarządzanie polską oświatą: -- określić standardy zatrudnienia pracowników pedagogicznych, -- określić czytelne standardy finansowania zadań oświatowych (m.in. zlikwidować nadmierną liczbę wag w algorytmie subwencyjnym), -- kwota subwencji dla gmin zrzeszonych w powiatach położonych w otoczeniu dużych aglomeracji powinna być niższa na korzyść tych aglomeracji, które ściągają nie tylko uczniów, ale i pracowników, będących mieszkańcami okolicznych gmin; aglomeracja ma wydatki, podczas gdy dochody z podatku PIT kierowane są do miejsca zamieszkania pracownika, -- zlikwidować ustawę Karta Nauczyciela, -- przenieść większość obecnych kompetencji Kuratorium Oświaty na organy prowadzące, szcze gólnie w zakresie regulacji stosunków pracy między dyrektorem placówki oświatowej a władzą samorządową, -- ująć w subwencji finansowanie opieki przedszkolnej ponieważ decyzje centralne (np. stopnie awansu zawodowego, podwyżki wynagrodzeń) generują dodatkowe wydatki samorządów, zarówno w zakresie finansowania placówek samorządowych, jak i niesamorządowych. 14

15 Kształtowanie kreatywności jako wyzwanie dla polskiej szkoły Renata Gut Szkoła Trenerów Biznesu i Coachingu przy Akademii L. Koźmińskiego w Warszawie Istnieje prosty sposób na kształtowanie kreatywności w polskiej szkole. Recepta w tym przypadku jest dostępna, prosta, bezpieczna i każdy dyrektor, nauczyciel, wychowawca, pedagog czy psycholog szkolny możne ją śmiało stosować w praktyce. Doświadczenie pokazuje, że realizowanie jej wywołuje zawsze pożądane rezultaty. W prezencie dostajemy wyjątkową wartość dodatnią w postaci rosnącej samooceny i poczucia własnej wartości zarówno nauczycieli, jak i uczniów. Recepta brzmi: chcesz uczyć kreatywności bądź kreatywny. Jeżeli dla Ciebie, drogi czytelniku, kreatywność jest wyzwaniem zacznij od siebie. Dopiero gdy zrozumiesz, czym jest kreatywność i kiedy zgodzisz się ze zdaniem współczesnych naukowców, że KAŻDY MOŻE BYĆ KREATYWNY (na swój własny sposób, w oparciu o osobiste talenty, jakie posiada), jak poznasz techniki wpierające budzenie się i rozwój kreatywności, możesz zająć się innymi. Maksyma P. Druckera Najpierw zarządzaj sobą potem innymi jest jak najbardziej aktualna w tym przypadku. Najważniejsza tezą tego artykułu jest stwierdzenie, że kreatywność jest wyzwaniem tylko dla osób, które kreatywne nie są. Dla tych, którzy są kreatywni na co dzień, kreatywność jest stanem natu ralnej ciekawości siebie, ludzi i świata. Jest chęcią poznawania nowych rozwiązań, wychodzenia poza schematy myślenia i działania, łamania utartych ścieżek postępowania, generowania pomysłów, zabawą w tworzenie nowych rzeczywistości. Kreatywność może stać się sposobem na uczenie się, podążaniem za własnymi emocjami, zaufaniem intuicji, byciem przedsiębiorczym czy uruchamianiem doskonałej wyobraźni, którą posiada każdy z nas. Jest otwartością na nowości i innowacje, tolerancją dla inności, nie ocenianiem, zanim się nie pozna. Czasem nawet skłonnością do kwestionowania norm i autorytetów, ale w tym pozytywnym słowa znaczeniu, kiedy sprawdzam, śledzę czyjąś myśl staram się zrozumieć zanim się z nią całkowicie zgodzę. Kreatywność to również wiara we własne talenty i możliwości, zaufanie do samego siebie, radość z niewiedzenia do końca, bycia w drodze poszukiwania rozwiązań. To ochota na budowanie wizji, plecienie marzeń oraz wychodzenie poza czas i przestrzeń. Ktoś, dla kogo kreatywność jest codziennym narzędziem pracy i działania, potrafi śmiało zbudować z niej wartość dla innych. Znam wielu nauczycieli kreatywnych, poszukujących, otwartych na innowacje, przedsiębiorczych których kochają uczniowie za ich pozytywne nastawienie do świata, za tworzenie, za dobrą energię przy działaniu, za inspirację i budzenie w uczniach potencjału do bycia kreatywnym. Jednym z zasobów niezbędnym do bycia kreatywnym jest ENERGIA, bez niej nie dzieje się nic. Kreatywnymi są osoby posiadające wysoki poziom energii życiowej, przekładający się na energię do działania i tworzenia. Tak wysoki poziom energii w pracy wydaje się być dużym wyzwaniem dla nauczycieli w polskiej szkole. W szkole, w której dużo miejsca i uwagi poświęca się głównie syndromowi wypalenia zawodowego i radzeniu sobie ze stresem. Trudno wymagać kreatywności od kogoś, kto jest zmęczony, zdemotywowany i znudzony codziennymi obowiązkami. Chyba największym wyzwaniem i innowacją dla polskiej szkoły, byłoby stworzenie nauczycielom takich warunków do pracy oraz uczenia siebie i innych, które zapewniałyby im nie tylko zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, ale jeszcze inspirowały do rozwoju osobistego, refleksji i poznawania siebie na nowo w świetle współczesnej wiedzy o człowieku. Transfer współczesnej wiedzy o procesach uczenia się byłby z pewnością kreatywną inspiracją i możliwością czerpania z doświadczeń światowych autorytetów. Polska szkoła, często preferuje uczniów z dominującą lewą półkulą mózgu myślących analitycznie i systemowo. Uczniów poukładanych, punktualnych i uporządkowanych, lubiących działać w schematach i procedurach, stosujących się do poleceń, obowiązkowych i przewidywalnych. Metody, jakie stosują 15

16 16 nauczyciele, wprost skierowane są do tego typu ucznia. Oczywiście ich zdolności matematyczno ścisłe, również są preferowane programowo. Najlepszy uczeń w polskiej szkole to taki, który nie sprawia kłopotów wychowawczych, jest dobry z matematyki i z fizyki, rozumie rzeczywistość przyczynowo skutkową i wie, co zrobić, żeby uzyskać przewidywalny rezultat. Większość nauczycieli to również osoby z dominującą lewą półkulą mózgu lub z tzw. mózgiem bez dominującej półkuli. Aż tu nagle natura płata nam figla. Z najnowszych badań wynika, że na świecie rośnie liczba dzieci z dominującą prawą półkulą mózgową. Nie mieszczą się one w ramach lewopółkulowych metod nauczania, są bardziej wrażliwe, emocjonalne i częściej przeciążone bodźcami. Uczniowie ci częściej wychodzą poza schematy myślenia i działania, a w procesie uczenia się wymagają innej instrukcji obsługi. Jak reagują nauczyciele na takich uczniów? Z moich obserwacji wynika, że próbują dopasować prawopółkulowych uczniów do starego, lewopółkulowego systemu edukacji. Narzekają, że wcześniej skuteczne metody nie działają i popadają w zwątpienie i frustrację, że nie nadają się do bycia nauczycielem. To trochę efekt uczenia wszystkich tego samego w taki sam sposób. Coś, co działało przy dzieciach lewopółkulowych i dalej działa, w pokoleniu dzieci prawopółkulowych nie przynosi zamierzonego rezultatu i powoduje stres! Co byłoby wyzwaniem dla polskiej szkoły??? Zrozumieć zjawisko, poznać współczesne trendy, pozwolić nauczycielom poznać ich własne schematy działania, nauczyć ich technologii i metod obsługi prawych półkul mózgowych i nade wszystko szacunku dla inności. Bo zwykliśmy sadzić, że normalne jest to, co My osobiście uważamy za normalne i właściwe. Jak na ironię losu, powszechnie zwykło się uważać, że za kreatywność odpowiedzialna jest prawa półkula mózgu z jej wyobraźnią, emocjami, myśleniem obrazami, łamaniem procedur i schematów oraz wychodzeniem poza czas i standardy. Można by zatem uważać, że w szkołach właśnie mamy wyjątkową okazję do kreowania kreatywności z osobami, które są do tego gotowe, z ich naturalnymi umiejętnościami i potencjałem. Ale kadra nauczycielska musiałaby wiedzieć: JAK TO ROBIĆ? JAKICH UŻYWAĆ NARZĘDZI I TECHNIK? i JAK ZARZĄDZIĆ SOBĄ I INNYMI W TYM PROCESIE? To by dopiero była innowacja i wyzwanie dla polskiej edukacji Na szczęście mamy wzorce w innych krajach (Szwecja, Norwegia, USA), w których z rewelacyjnym skutkiem wykorzystuje się współczesną wiedzę o budowie i funkcjonowaniu ludzkiego mózgu w procesach uczenia się. Na koniec chciałabym obalić jeszcze jeden mit sugerujący, że kreatywną jest tylko prawa półkula. Otóż kreatywne są obie półkule mózgu tyle tylko, że każda półkula jest kreatywna na swój własny sposób. Dlatego warto, by nauczyciele byli świadomi siebie i innych w procesie nauczania, by mogli dobierać indywidualnie narzędzia do budzenia kreatywności uczniów. Gdy będą cieszyć się zjawiskiem inności i tym, że każdy uczeń osiąga rezultat inną, właściwą tylko dla niego drogą, wspólnie (i nauczyciel, i uczeń) odniosą sukces! Podsumowując, w polskiej szkole warto zrobić na początku diagnozę i ocenę bieżącej sytuacji. Na przyszłość określić trendy szkoleniowe dla kadry nauczycielskiej i zbudować zespoły fachowców, rozumiejących istotę zjawiska kreatywności. Uruchomiona samoświadomość nauczycieli pozwoli rozumieć kształtowanie kreatywnych postaw jako szansę rozwoju.

17 Twórczość, innowacje, badania naukowe, kształcenie i polityka: kilka słów o wzajemnym związku pojęć dr Jan Kozłowski Centrum Badań Polityki Naukowej i Szkolnictwa Wyższego Pojęcia twórczości (kreatywności) i innowacji od chwili zetknięcia się ze sobą w roku 1962 w tytule książki Johna W. Haefele (Creativity and innovation, New York, Reinhold) stworzyły niezwykle płodną parę owocującą jak dotąd blisko 1000 pozycji. Po okresie powolnego wzrostu, w latach 90. liczba nowych książek zawierających w tytule połączone ze sobą oba pojęcia zaczęła galopować; przełom nastąpił zwłaszcza w II połowie ostatniej dekady XX wieku, równolegle z boomem koncepcji kapitału intelektualnego, zarządzania wiedzą i gospodarki opartej na wiedzy. Liczba książek ze zwrotem creativity and innovation w tytule Liczba tytułów książek to tylko wierzchołek góry lodowej problemu z a i n t e r e s o w a n i a t w ó r c z o ś c i ą i innowacją ; corocznie pod hasłem creativity and innovation publikuje się dziesiątki materiałów oraz organizuje dziesiątki warsztatów i konferencji. Google pozwala sięgnąć do blisko 3 milionów dokumentów, zawierających w sobie ten zwrot. Każde z pojęć w kontekście drugiego zmieniło swój sens. Twórczość przestała być widziana jako (przede wszystkim) szczególna kompetencja jednostki, a na innowację spojrzano nie tylko (jak dotąd) od strony jej efektów (nowych produktów, procesów, usług lub zmian organizacyjno menedżerskich), ale (także) od strony szczególnych kompetencji jej twórców. Z kolei oba połączone ze sobą pojęcia weszły w dalsze związki pojęciowe, z których szczególnie płodne okazały się związki z edukacją, badaniami naukowymi i polityką. Triada twórczość innowacje edukacja wzmocniła te poglądy i podejścia w pedagogice, które uczenie traktują nie jako przekazywanie, co współ tworzenie wiedzy i które sens edukacji widzą przede wszystkim w rozwijaniu umiejętności uczenia się i twórczego rozwiązywania problemów. W OECD opisana zmiana spojrzenia zaowocowała ostatnio podjęciem badań nad kompetencjami koniecznymi dla prowadzenia działalności innowacyjnej (projekt Measuring skills for innovation, 2008). Ustalenia mają posłużyć do rozszerzenia statystyki o dotąd niedoceniane aspekty osobowościowe i intelektualne działalności innowacyjnej oraz do sformułowania zaleceń w przyszłej Strategii Innowacji OECD dotyczących zmian w programach kształcenia. W Unii Europejskiej przyczyniła się ona do ogłoszenia bieżącego roku Rokiem Twórczości i Innowacji, pomyślanego jako składnik Strategii Uczenia się przez Całe Życie, zaprojektowanego w kontekście Strategii Lizbońskiej. 1 Z kolei triada twórczość innowacje badania naukowe pobudziła do studiów nad charakterem przełomowych badań naukowych i warunkami, które takim badaniom sprzyjają. Ponadto, zachęciła ona do przeglądu stosowanych na świecie przez ministerstwa, agencje i fundacje zasad oceny i finansowania 1 Celem inicjatywy jest wspieranie działań państw członkowskich zmierzających do propagowania rozwoju kreatywności, w drodze uczenia się przez całe życie, jako siły napędowej innowacji i jako głównego czynnika rozwoju kompetencji osobistych, zawodowych, społecznych i związanych z przedsiębiorczością ( ), lex.europa.eu/lexuriserv/lexuriserv.do?uri=oj:l:2008:348:0115:01:p L:HTML. 17

18 badań naukowych pod kątem wpływu korzystnego lub szkodliwego jaki zasady te wywierają na skalę ich nowatorstwa i przyszłego oddziaływania. Oba te kierunki zainteresowań zbiegły się m.in. w projekcie CREA (Measuring and Analyzing Highly Creative Scientific Research). 2 W odniesieniu do pierwszego problemu, pytania badawcze dotyczą roli odgrywanej przez takie czynniki, jak motywacja badaczy, przywództwo zespołu, czy też panująca w nim kultura organizacyjna. 3 W odniesieniu do drugiej kwestii, pytania koncentrują się wokół procedur i kryteriów wyboru naukowców oraz typu i długości okresu finansowania w programach nastawionych na wyławianie i wspieranie naukowców stwarzających nadzieję, że pchną front poznania. Pytania te podejmuje m.in. Thomas Heinze w pracy How to Sponsor Ground Breaking Research: A Comparison of Funding Schemes. 4 Uruchomienie programu wspierania przełomowych badań okazuje się niemal równie trudne, jak ich dokonanie, a to z tego względu, że jest uwarunkowane pokonaniem aż dwóch przeszkód: jedna z nich to biurokratyczny wymóg inwestowania środków publicznych w najmniej ryzykowne projekty, druga to nacisk środowiska naukowego, aby kontynuować dotychczasowe ścieżki rozwojowe badań. W efekcie, stworzenie takiego programu wydaje się przedsięwzięciem tego samego rodzaju, co rozwiązanie dylematu barona Münchausena. Niemniej jednak, takie programy powstają, choć najczęściej w krajach przodujących w nauce (w których są bardziej akceptowane) oraz w prywatnych fundacjach (niezmuszanych do rygorystycznego stosowania zasad accountability). Wreszcie, triada twórczość innowacje polityka wzmocniła te nurty prób i poszukiwań w ramach Nowego Zarządzania Publicznego, które starają się tchnąć w administrację publiczną ducha innowacyjności i przedsiębiorczości, przekształcić organa rządowe w organizacje uczące się oraz wzmocnić umiejętność uczenia się tworzenia polityki (policy learning). To, jak się okazuje, są zadania niemniej trudne, jak wyszukiwanie i popieranie naukowców chętnych i zdolnych do ojcobójstwa dotychczasowych autorytetów naukowych i narażenia się establishmentowi w nauce. W jednej z najciekawszych pozycji tego nurtu Jake Chapman przeciwstawia dominującemu w admi nistracji myśleniu mechanistycznemu myślenie systemowe i dowodzi, że coraz częściej politycy i administratorzy stają w obliczu problemów wymagających umiejętności uwolnienia się spod nacisku obowiązujących mechanistycznych ram i metafor i poszukiwania nowych, opartych na tym drugim podejściu. Założenie, że wie się najlepiej, całkowicie zamyka drzwi do wszelkiego doświadczenia i uczenia się pisze Chapman. Kiedy z góry zna się odpowiedź, nie ma żadnej potrzeby uczenia się. Mechanistyczne podejście bardzo wzmacnia te postawy. Ludzie awansowani na wysokie stanowiska interpretują nominację jako potwierdzenie faktu, że wiedzą najlepiej. Politycy wybrani w wyborach interpretują wybór jako potwierdzenie swoich przekonań. Krótka rozmowa z politykami uświadamia że upatrują oni w rządach i urzędach maszyny: maszyneria rządowa, stepping up a gear, changing direction, driving through change, the machinery of government and policy levers, czy delivery : a przecież dowodzi autor można dostarczyć klientowi pizzę, lecz nie zdrowie czy edukację. Jest jeszcze dodatkowy powód, dlaczego tak trudno wprowadzić uczenie się do służby cywilnej i rządu: uczenie interpretuje się jako potrzebę pozyskania nowej wiedzy oraz umiejętności. Podczas gdy pozyskiwanie nowej wiedzy i umiejętności jest ważne, nie o taki tryb uczenia chodzi. Chodzi o uczenie się systemowe, refleksyjne, takie, które zakłada umiejętność refleksji nad swym własnym doświadczeniem, pracę z ludźmi posiadającymi odmienne perspektywy poznawcze i umiejętność oceny własnych działań oraz wprowadzania stosownych modyfikacji na podstawie autorefleksji. Ten tryb uczenia się jest różny od uczenia się opartego na uczęszczaniu na kursy oraz wysłuchiwaniu wykładów instruktorów. Większość ludzi nie jest świadoma sposobu, w jaki myśli. W szczególności, nie jest świadoma, do jakiego stopnia używa mechanistycznych wyobrażeń i metafor. Jest także nieświadoma, jak bardzo obawia się stracić 2 3 Zob. np. J. Burbiel, Creativity in Research and Development Environments: A Practical Review, International Journal of Business Science and Applied Measurement, vol. 4, issue 2, 2009, s ; J. Rogers Hollingsworth, Organizational And Psychological Factors Influencing Creativity in Basic Science, Atlanta Conference on Science and Technology Policy 2006, Session on Fostering Research Creativity, May 19, 2006, history.wisc.edu/hollingsworth/documents/hollingsworth,j.rogers.creativity.in.basic.science.doc. 4 Science & Public Policy 35:2008, s , 18

19 kontrolę nad rzeczywistością. Kluczowym aspektem myślenia systemowego jest wspięcie się na wyższy szczebel abstrakcji i umiejętność uznawania różnych perspektyw widzenia zagadnień i sytuacji. Kluczo wym ograniczeniem w tym trybie uczenia się jest nie tyle brak nowych informacji, co nieumiejętność autorefleksji, czyli zawieszania milcząco zakładanych przesłanek oraz głośno wypowiadanych przekonań. Obecny model tworzenia polityki, oparty na redukcji złożonych zagadnień na oddzielne części, podatne do racjonalnej manipulacji, nie jest skuteczny w obliczu wyzwań stojących przed administracją publiczną. Wyzwania te obejmują: wzrost złożoności i powiązań (m.in. wskutek ICT); wzrost różnorodności typów organizacji włączonych do dostaw usług; zacieranie się granic pomiędzy polityką krajową a międzynarodową wskutek powstania międzynarodowych sieci komunikacji oraz liberalizacji działalności gospodarczej, co oznacza, że na krajowe sprawy w coraz większym stopniu oddziaływują międzynarodowe, i odwrotnie. Wzrasta skala porażek w decyzjach dotyczących spraw społecznych. Głównym źródłem porażek jest założenie separacji elementów, liniowości, prostej przyczynowości oraz przewidywalności. Założenia te przestały obowiązywać. Podejście systemowe jest najbardziej skuteczne odniesieniu do zawikłanych zagadnień, które są nieokreślone pod względem zakresu, czasu i zasobów, oraz co do których istnieje wiele skrajnie odmiennych diagnoz i propozycji terapii. 5 Wzajemne zazębianie się pojęć prowadzi do ich redefinicji, a odmiennie rozumiane pojęcia sugerują zmiany podejść. Jeśli umiejętność znajdowania twórczych niestandardowych odpowiedzi na pogmatwane, złożone i niejasne sytuacje jest wyzwaniem naszych czasów, wydaje się oczywiste, że zaszczepienie kreatywności i innowacyjności w edukacji oraz wsparcie dla badań rokujących nadzieję przełomowych odkryć musi być uwarunkowane nowym, twórczym i innowacyjnym podejściem w sposobie prowadzenia polityki wobec edukacji i nauki; te różne zagadnienia są od siebie wzajemnie zależne. Podsumowując, od połowy lat 90. pojęcia twórczości, innowacji, badań naukowych, kształcenia i polityki zaczęły grawitować wokół siebie, łączyć się ze sobą, wzajemnie zapładniać. Bibliografia 1. J. Burbiel, Creativity in Research and Development Environments: A Practical Review, International Journal of Business Science and Applied Measurement, vol. 4, issue 2, J. Rogers Hollingsworth, Organizational And Psychological Factors Influencing Creativity in Basic Science, Atlanta Conference on Science and Technology Policy 2006, Session on Fostering Research Creativity, May 19, 2006, Creativity.in.Basic.Science.doc. 3. J. Chapman, System failure. Why governments must learn to think differently, London, Demos Science & Public Policy 35:2008, 5. lex.europa.eu/lexuriserv/lexuriserv.do?uri=oj:l:2008:348:0115:01:pl:html J. Chapman, System failure. Why governments must learn to think differently, London, Demos

20 Innowacyjne zarządzanie w kontekście wykorzystania wyników egzaminów zewnętrznych Kamil Czajka Asystent Działu Rozwoju Rynku ProgMan S.A. Każdego roku na biurka dyrektorów szkół maturalnych trafia kilkusetwierszowa, a w najlepszym razie kilkudziesięciowierszowa tabela z wynikami maturalnymi uczniów. Wyniki egzaminu zewnętrznego są niezwykle istotnym elementem oceny jakości pracy szkół. Niestety dane w tej formie, bez odpowiedniego przetworzenia, są bezużyteczne dla przeprowadzania analiz. Dodatkowo jest odczuwalny brak rozwiązań systemowych umożliwiających sprawne przetwarzanie informacji o wynikach. Natomiast analizy są niezbędne dla kompetentnego zarządzania jednostką, a zestaw analiz ze wszystkich placówek z regionu, niezastąpiony w rzetelnym kierowaniu oświatą w podległym okręgu. W obliczu takiej sytuacji na polskim rynku oświatowym koniecznością stało się zaprojektowanie odpowiednich analitycznych narzędzi informatycznych. Punktem wyjścia jest zawsze konkretna szkoła, a w niej konkretny uczeń. Mając wyniki swoich absolwentów w ogromnej tabeli z Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej (OKE), dyrektorzy nie tylko wykonują żmudną pracę, której efektem są czysto informacyjne dane, podsumowujące sesję egzaminacyjną. Dokonują również głębszej analizy pracy swoich placówek, żeby określić jakość kształcenia w podległej szkole. W obu kwestiach jedyne narzędzie, jakie mają do dyspozycji, to własna pomysłowość. Same surowe wyniki (punktowe czy procentowe) nie dają żadnej informacji. Proste wnioski ze średnich są zwykle nieprawdziwe, bo nie uwzględniają szeregu czynników np. łatwości czy trudności testów. Prowadzą do powstania dzikich rankingów szkół, które pozbawione są jakiejkolwiek wartości merytorycznej, a dając fałszywy obraz rzeczywistości, są kłamliwe i w praktyce życiowej krzywdzące i szkodliwe. Nie można też 35% z arkusza rozszerzonego z fizyki porównywać z 56% z arkusza podstawowego z języka polskiego. Częściowym rozwiązaniem jest komunikowanie wyników w rozkładach staninowych. Godzi to w zdrowy rozsądek zaliczenie do tej samej grupy uczniów, których surowe wyniki znacznie od siebie odbiegają. Na przykład w 2005 roku średni, piąty stanin dla poziomu rozszerzonego z fizyki mieścił uczniów, którzy uzyskali wynik pomiędzy 24% a 35%, co stanowi 11 jednostek różnicy! Jeżeli prowadzimy rekrutację na wyższą uczelnię, to bierzemy pod uwagę kilka wyników z różnych egzaminów, a różnice powiększają się jeszcze drastyczniej, mimo że średnia staninów nie zmienia się. Ponadto, jeśli pozycje staninowe przedstawia się jako jakościowo porównywalne, to dlaczego w trudnym teście młodzież o osiągnięciach klasyfikujących ich do pierwszego stanina z wynikiem surowym poniżej 30% nie zdaje matury? Natomiast zdający przedmiot ostatecznie z łatwiejszym testem uzyskując wynik surowy wyższy niż 30% zdają go, mimo tej samej pozycji statystycznej. Problemy tego typu można mnożyć, ale nawet jeśli pogodzimy się z ich istnieniem, to i tak nie ma mowy o przeprowadzaniu jakichkolwiek sensownych porównań wieloletnich. Takie porównania są szczególnie ważne dla obserwacji trendów rozwojowych i zapewniają możliwość odpowiedniego reagowania, kiedy dzieje się coś odbiegającego od normy wyznaczonej linią trendu. W tej sytuacji pan Leszek Ciesielski dyrektor I Akademickiego Liceum Ogólnokształcącego w Gdyni zwrócił się do firmy ProgMan z własnym rozwiązaniem. W wyniku współpracy, w oparciu o metodologię zaproponowaną przez dyrektora praktyka, informatycy stworzyli program Analizator Matur. System umożliwia, po zaimportowaniu wyników egzaminów uczniów danej szkoły z OKE, rzetelne ZDIAGNO- ZOWANIE badanej placówki. Ideą jest przeliczenie wyników surowych uczniów w oparciu o zapropono wany przez dyrektora Ciesielskiego punkt odniesienia (dolny próg 9 stanina w odpowiednim rozkładzie). Konieczność szacowania górnego punktu obszaru typowego w rozkładzie nie zmienia istotnie wyniku, po transformacji, w stosunku do rzeczywistości. Punkt ten ma dwie istotne zalety. Po pierwsze, zawsze ma stałe położenie w rozkładach statystycznych dzieli populację na 4% objętych 9. staninem i 96% pozostałych. Po drugie, ze względu na znaczenie, jest swoistym nobilitującym celem edukacyjnym! Osiągnięcie tej 20

KONCEPCJA FUNKCJONOWANIA I ROZWOJU NIEPUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W BRZEGACH. Na lata

KONCEPCJA FUNKCJONOWANIA I ROZWOJU NIEPUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W BRZEGACH. Na lata KONCEPCJA FUNKCJONOWANIA I ROZWOJU NIEPUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. JANA PAWŁA II W BRZEGACH Na lata 2012-2017 Koncepcja funkcjonowania i rozwoju szkoły została opracowana w oparciu o: 1.Ustawę o systemie

Bardziej szczegółowo

Do projektu przystąpiło 48 placówek z terenu powiatu głogowskiego i 1086 nauczycieli.

Do projektu przystąpiło 48 placówek z terenu powiatu głogowskiego i 1086 nauczycieli. Powiatowe Centrum Poradnictwa Psychologiczno Pedagogicznego i Doskonalenia Nauczycieli w Głogowie od dnia 01.08.2013 r. realizuje projekt pn. Kompleksowe wspomaganie rozwoju szkół i przedszkoli Powiatu

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie)

Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Projekt Programu rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 (streszczenie) Program rozwoju edukacji w Warszawie w latach 2013-2020 jest strategicznym dokumentem opisującym cele i sposoby rozwoju warszawskiej

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH NA ROK SZKOLNY 2015/2016 WIZJA I MISJA SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 20 W KATOWICACH WIZJA I MISJA SZKOŁY Tworzymy szkołę, która: Troszczy się o wszechstronny

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej nr 4 w Jarocinie na lata

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej nr 4 w Jarocinie na lata Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej nr 4 w Jarocinie na lata 2016-2020. Podstawa prawna: Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę o systemie oświaty z dn. 7 września 1991r. (Dz.

Bardziej szczegółowo

Aldona-Benedykta Pospiech KONCEPCJA FUNKCJONOWANIA I ROZWOJU MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 10 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI WYSPA DZIECI W ZIELONEJ GÓRZE

Aldona-Benedykta Pospiech KONCEPCJA FUNKCJONOWANIA I ROZWOJU MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 10 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI WYSPA DZIECI W ZIELONEJ GÓRZE Aldona-Benedykta Pospiech KONCEPCJA FUNKCJONOWANIA I ROZWOJU MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 10 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI WYSPA DZIECI W ZIELONEJ GÓRZE ZIELONA GÓRA 2016 SPIS TREŚCI 1. Uzasadnienie przystąpienia

Bardziej szczegółowo

I. Realizacja Szkolnego Programu Profilaktyki i Szkolnego Programu Wychowawczego

I. Realizacja Szkolnego Programu Profilaktyki i Szkolnego Programu Wychowawczego NONCEPCJA PRACY SPOŁECZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 12 W WARSZAWIE-WESOŁEJ W LATACH 2010-2015 Wstęp Misja Szkoły Wizja szkoły Priorytety do pracy w latach 2010-2015 W obszarze kształcenia: I. Podnoszenie

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy. Zespołu Szkół Leśnych i Ekologicznych im. Stanisława Morawskiego w Brynku. na lata 2011-2016

Koncepcja pracy. Zespołu Szkół Leśnych i Ekologicznych im. Stanisława Morawskiego w Brynku. na lata 2011-2016 Koncepcja pracy Zespołu Szkół Leśnych i Ekologicznych im. Stanisława Morawskiego w Brynku na lata 2011-2016 Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572

Bardziej szczegółowo

Akademia Twórczego i Logicznego Myślenia Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie

Akademia Twórczego i Logicznego Myślenia Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie Akademia Twórczego i Logicznego Myślenia Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie Tak naprawdę geniusz oznacza mniej więcej zdolność do postrzegania w niewyuczony sposób Założenia i cele Akademii:

Bardziej szczegółowo

Realizacja projektów etwinning a nowa podstawa programowa

Realizacja projektów etwinning a nowa podstawa programowa Europejski wymiar edukacji rola dyrektora szkoły w realizacji międzynarodowych projektów współpracy szkół Realizacja projektów etwinning a nowa podstawa programowa Warszawa, 5 listopada 2010 r. Iwona Moczydłowska,

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 MISJA SZKOŁY Jesteśmy szkołą bezpieczną i przyjazną. Szanujemy się wzajemnie i wspieramy. Celem naszej szkoły jest dobre przygotowanie uczniów

Bardziej szczegółowo

Zasady organizacji klas integracyjnych

Zasady organizacji klas integracyjnych Zasady organizacji klas integracyjnych Zasady organizacji nauczania integracyjnego oraz podstawy prawne regulujące tę formę nauczania Wychowanie i nauczanie integracyjne jest ofertą edukacyjną dla dzieci

Bardziej szczegółowo

Nowy system kompleksowego wspomagania pracy szkoły

Nowy system kompleksowego wspomagania pracy szkoły Nowy system kompleksowego wspomagania pracy szkoły W obecnej dobie podejmowane są szeroko zakrojone działania, których najważniejszym celem jest zmodernizowanie polskiego systemu oświaty. Reforma programowa,

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Szkoły

Program Wychowawczy Szkoły Zespół Szkół im. Jana Kochanowskiego w Częstochowie Program Wychowawczy Szkoły na rok szkolny 2015/2016 Częstochowa, sierpień 2015 Podstawy prawne: 1. Ustawa z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

CZYNNIKI WYBORU DROGI EDUKACYJNO-ZAWODOWEJ

CZYNNIKI WYBORU DROGI EDUKACYJNO-ZAWODOWEJ CZYNNIKI WYBORU DROGI EDUKACYJNO-ZAWODOWEJ Cieszyn, 18.10.2012r. Od 01.09.2012 Zespół Poradni Psychologiczno- Pedagogicznych w Cieszynie Na mocy uchwały nr XXII/177/12 Rady Powiatu Cieszyńskiego ZDANIA

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Zapraszam na szkolenie on line prezentujące dwie nowoczesne metody pracy: coaching i mentoring. Idea i definicja coachingu Coaching,

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017 Podstawa prawna : 1) Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn.

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego Publicznego Gimnazjum im. Marii Konopnickiej w Strykowicach Górnych rok szkolny 2015/2016

Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego Publicznego Gimnazjum im. Marii Konopnickiej w Strykowicach Górnych rok szkolny 2015/2016 Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego Publicznego Gimnazjum im. Marii Konopnickiej w Strykowicach Górnych rok szkolny 2015/2016 Podstawa prawna: Ustawa z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

Gotowi na przyszłość Program rozwoju placówki oświatowej opracowany i prowadzony przez Akademię Szkoleń Adeptus, na licencji CoachWise

Gotowi na przyszłość Program rozwoju placówki oświatowej opracowany i prowadzony przez Akademię Szkoleń Adeptus, na licencji CoachWise Gotowi na przyszłość Program rozwoju placówki oświatowej opracowany i prowadzony przez Akademię Szkoleń Adeptus, na licencji CoachWise www.adeptus.com.pl Pilotażowy Projekt,,Gotowi na przyszłość Projekt

Bardziej szczegółowo

Zasady organizacji klas integracyjnych, podstawy prawne. W związku z pojawiającymi się pytaniami dotyczącymi organizacji oddziałów integracyjnych w

Zasady organizacji klas integracyjnych, podstawy prawne. W związku z pojawiającymi się pytaniami dotyczącymi organizacji oddziałów integracyjnych w Zasady organizacji klas integracyjnych, podstawy prawne. W związku z pojawiającymi się pytaniami dotyczącymi organizacji oddziałów integracyjnych w szkołach ogólnodostępnych i przyjmowania uczniów do tych

Bardziej szczegółowo

DYPLOM POST-MBA: STRATEGICZNE PRZYWÓDZTWO

DYPLOM POST-MBA: STRATEGICZNE PRZYWÓDZTWO PRZYWÓDZTWO I KIEROWANIE STUDIA PODYPLOMOWE DYPLOM POST-MBA: STRATEGICZNE PRZYWÓDZTWO TERMIN od: 01.04.2017 TERMIN do: 11.06.2017 CZAS TRWANIA:10 dni MIEJSCE: Warszawa CENA: 9900 zł netto Środowisko VUCA

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na rok szkolny 2013/2014

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na rok szkolny 2013/2014 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na rok szkolny 2013/2014 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: Ustawę o systemie oświaty z dnia

Bardziej szczegółowo

CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI

CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI CROSS-COACHING NOWOCZESNE NARZĘDZIE ROZWOJU W ORGANIZACJI BARBARA KUBICKA - KLUCZNY Cross-coaching nowoczesne narzędzie rozwoju w organizacji Zarówno o coachingu indywidualnym jak i zespołowym powiedziano

Bardziej szczegółowo

Przyjęty do realizacji przez Radę Pedagogiczną Przedszkola Nr 9 Uchwałą Nr 9/2016 w dniu

Przyjęty do realizacji przez Radę Pedagogiczną Przedszkola Nr 9 Uchwałą Nr 9/2016 w dniu NAJWAŻNIEJSZYM AKTEM PRAWNYM W OPARCIU, O KTÓRY DZIAŁA PRZEDSZKOLE NR 9 JEST STATUT. PONADTO W PLACÓWCE REALIZOWANA JEST KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA, KTÓRA ZOSTAŁA OPRACOWANA PRZEZ RADĘ PEDAGOGICZNĄ I

Bardziej szczegółowo

PRZYWÓDZTWO EDUKACYJNE. KSZTAŁCENIE, DOSKONALENIE, WSPARCIE DYREKTORÓW SZKÓŁ I PLACÓWEK. Dr Roman Dorczak Uniwersytet Jagielloński

PRZYWÓDZTWO EDUKACYJNE. KSZTAŁCENIE, DOSKONALENIE, WSPARCIE DYREKTORÓW SZKÓŁ I PLACÓWEK. Dr Roman Dorczak Uniwersytet Jagielloński PRZYWÓDZTWO EDUKACYJNE. KSZTAŁCENIE, DOSKONALENIE, WSPARCIE DYREKTORÓW SZKÓŁ I PLACÓWEK Dr Roman Dorczak Uniwersytet Jagielloński Stan kształcenia dyrektorów szkół i placówek edukacyjnych w Polsce Pomysł

Bardziej szczegółowo

ROZWIĄZANIA NAJWIĘKSZYCH ŚWIATOWYCH WYZWAŃ SPOŁECZNYCH, ŚRODOWISKOWYCH I EKONOMICZNYCH. MOŻLWOŚĆ BYCIA LIDEREM OD WCZESNEGO WIEKU

ROZWIĄZANIA NAJWIĘKSZYCH ŚWIATOWYCH WYZWAŃ SPOŁECZNYCH, ŚRODOWISKOWYCH I EKONOMICZNYCH. MOŻLWOŚĆ BYCIA LIDEREM OD WCZESNEGO WIEKU Szkoły z mocą zmieniania świata, nowy program mający na celu identyfikowanie, łączenie oraz wspieranie zespołów szkół, szkół podstawowych, gimnazjów i szkół średnich w Polsce, które pomagają dzieciom stawać

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M.

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. Montessori MISJA PRZEDSZKOLA Nasze przedszkole jest drogowskazem

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Wewnątrzszkolny system doradztwa - jest to ogół działań podejmowanych szkołę w celu przygotowania

Wstęp. Wewnątrzszkolny system doradztwa - jest to ogół działań podejmowanych szkołę w celu przygotowania Wstęp Ustawa z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz.U. z 1996r. Nr 67, poz. 329 z późniejszymi zmianami), zobowiązuje placówki oświatowe do przygotowania uczniów do wyboru zawodu i kierunku kształcenia

Bardziej szczegółowo

International Kindergarten. Propozycja dla przedszkoli

International Kindergarten. Propozycja dla przedszkoli International Kindergarten Propozycja dla przedszkoli 1 Kilka słów o AIESEC AIESEC to międzynarodowa organizacja prowadzona przez młodych ludzi, która od ponad 66 lat realizuje program praktyk i wolontariatów,

Bardziej szczegółowo

Koncepcja Pracy Młodzieżowego Domu Kultury Wrocław-Krzyki na lata 2012-2017

Koncepcja Pracy Młodzieżowego Domu Kultury Wrocław-Krzyki na lata 2012-2017 Koncepcja Pracy Młodzieżowego Domu Kultury Wrocław-Krzyki na lata 2012-2017 Twórcze i artystyczne wychowanie, czy tez lepiej wychowanie przez sztukę, może okazad się szczególnie ważne, nie tylko dla stworzenia

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016 Przedszkole Miejskie nr 12 ul. Sportowa 2 66-400 Gorzów Wlkp. KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 12 W GORZOWIE WLKP. NA LATA 2013-2016 Data obowiązywania: od 01.09.2013r. Zatwierdzono przez Radę

Bardziej szczegółowo

Doradztwo zawodowe w kontekście wdrażania podstawy programowej kształcenia ogólnego i zawodowego

Doradztwo zawodowe w kontekście wdrażania podstawy programowej kształcenia ogólnego i zawodowego Doradztwo zawodowe w kontekście wdrażania podstawy programowej kształcenia ogólnego i zawodowego dr Izabella Kust 1 Regulacje prawne systemu doradztwa w Polsce 2 Podstawowym dokumentem w tym zakresie jest

Bardziej szczegółowo

STATUT ZESPOŁU SZKOLNO PRZEDSZKOLNEGO NR 3 W KALISZU SZKOŁA PODSTAWOWA NR 22 ORAZ PUBLICZNE PRZEDSZKOLE NR 31. w skład którego wchodzą:

STATUT ZESPOŁU SZKOLNO PRZEDSZKOLNEGO NR 3 W KALISZU SZKOŁA PODSTAWOWA NR 22 ORAZ PUBLICZNE PRZEDSZKOLE NR 31. w skład którego wchodzą: STATUT ZESPOŁU SZKOLNO PRZEDSZKOLNEGO NR 3 W KALISZU w skład którego wchodzą: SZKOŁA PODSTAWOWA NR 22 ORAZ PUBLICZNE PRZEDSZKOLE NR 31 Kalisz, 2011 PODSTAWA PRAWNA: 1. Ustawa z dnia 7 września 1991r. o

Bardziej szczegółowo

P U B L I C Z N E G O G I M N A Z J U M im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Siemoni

P U B L I C Z N E G O G I M N A Z J U M im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Siemoni P U B L I C Z N E G O G I M N A Z J U M im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Siemoni Opracowano na podstawie Ministerstwa Edukacji Narodowej z dnia 7 października 2009 roku w sprawie nadzoru pedagogicznego.

Bardziej szczegółowo

Strategia EUROPA 2020 i wyzwania stojące przed edukacją. dr Violetta Florkiewicz

Strategia EUROPA 2020 i wyzwania stojące przed edukacją. dr Violetta Florkiewicz Strategia EUROPA 2020 i wyzwania stojące przed edukacją dr Violetta Florkiewicz Strategia Europa 2020 Jest to unijna strategia wzrostu do 2020 roku. Jej celem jest osiągnięcie wzrostu gospodarczego, który

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Chełmnie

Koncepcja pracy Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Chełmnie Koncepcja pracy Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Chełmnie Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (tekst jednolity Dz.U. 2004 nr 256 poz. 2572). 2. Rozporządzenie Ministra

Bardziej szczegółowo

MISJA I WIZJA. Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie

MISJA I WIZJA. Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie MISJA I WIZJA Załącznik nr 02 do Statutu Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie Gimnazjum im. Rady Europy w Kostrzynie Kostrzyn 2012 r. 1 S t r o n a MISJA SZKOŁY J WYCHOWUJEMY POLAKA I EUROPEJCZYKA esteśmy

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Koncepcja pracy Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Misja W naszym przedszkolu dziecko: - znajduje możliwość indywidualnego rozwoju możliwości twórczych i intelektualnych, - zdobywa wiedzę i umiejętności

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKI PLAN ROZWOJU SZKOŁY. Publiczna Szkoła Podstawowa im. Stefana Żeromskiego w Stykowie

EUROPEJSKI PLAN ROZWOJU SZKOŁY. Publiczna Szkoła Podstawowa im. Stefana Żeromskiego w Stykowie EUROPEJSKI PLAN ROZWOJU SZKOŁY Publiczna Szkoła Podstawowa im. Stefana Żeromskiego w Stykowie 2014 2019 CELE: 1. Podniesienie umiejętności językowych całej kadry nauczycielskiej oraz kadry kierowniczej.

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na lata 2014-2017 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: Ustawę o systemie oświaty z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY IX LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. JAROSŁAWA DĄBROWSKIEGO W ŁODZI REALIZOWANA W LATACH 2011-2014. Główne założenia pracy szkoły:

KONCEPCJA PRACY IX LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. JAROSŁAWA DĄBROWSKIEGO W ŁODZI REALIZOWANA W LATACH 2011-2014. Główne założenia pracy szkoły: KONCEPCJA PRACY IX LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO IM. JAROSŁAWA DĄBROWSKIEGO W ŁODZI REALIZOWANA W LATACH 2011-2014 Główne założenia pracy szkoły: A. Zapewnienie społeczności szkolnej warunków pracy i nauki

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Gimnazjum nr l im. Powstańców Styczniowych w Pińczowie na rok szkolny 2014/2015

Program wychowawczy Gimnazjum nr l im. Powstańców Styczniowych w Pińczowie na rok szkolny 2014/2015 Program wychowawczy Gimnazjum nr l im. Powstańców Styczniowych w Pińczowie na rok szkolny 2014/2015 Wstęp Program wychowawczy szkoły jest opracowany zgodnie z: Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej z dnia

Bardziej szczegółowo

wybór i oprac. Alicja Kapcia, Małgorzata Wojnarowska. - Warszawa : Ośrodek Rozwoju Edukacji, sygn. WypRz CzytR

wybór i oprac. Alicja Kapcia, Małgorzata Wojnarowska. - Warszawa : Ośrodek Rozwoju Edukacji, sygn. WypRz CzytR Dla dyrektorów : Dyrektor szkoły - koncepcje i wyzwania : między teorią a praktyką / Antoni J. Jeżowski, Joanna Madalińska-Michalak. - Warszawa : Ośrodek Rozwoju Edukacji, 2015. syg. WypRz 244351 CzytR

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁA MUZYCZNA I STOPNIA W CZERNIKOWIE 2015/2016 Podstawa prawna: 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku (Dz. U. z 1997 r. Nr 78 poz. 483, późn. zm.)

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Nasza szkoła realizuje potrzeby i oczekiwania całej społeczności szkolnej i środowiska lokalnego. Kształci i

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY SYSTEM WSPIERANIA ZDOLNOŚCI I TALENTÓW UCZNIÓW W ZESPOLE SZKÓŁ SAMOCHODOWYCH IM. TADEUSZA KOŚCIUSZKI WE WŁOCŁAWKU

SZKOLNY SYSTEM WSPIERANIA ZDOLNOŚCI I TALENTÓW UCZNIÓW W ZESPOLE SZKÓŁ SAMOCHODOWYCH IM. TADEUSZA KOŚCIUSZKI WE WŁOCŁAWKU SZKOLNY SYSTEM WSPIERANIA ZDOLNOŚCI I TALENTÓW UCZNIÓW W ZESPOLE SZKÓŁ SAMOCHODOWYCH IM. TADEUSZA KOŚCIUSZKI WE WŁOCŁAWKU 1 WSTĘP Wsparcie utalentowanej młodzieży to jedno z najważniejszych zadań współczesnej

Bardziej szczegółowo

Cyfrowa szkoła. - program edukacyjny czy technologiczny? 20 maja 2014 r.

Cyfrowa szkoła. - program edukacyjny czy technologiczny? 20 maja 2014 r. Cyfrowa szkoła - program edukacyjny czy technologiczny? 20 maja 2014 r. Wybrane cele edukacyjne w dokumentach strategicznych państwa. Poprawa dostępności i jakości edukacji na wszystkich etapach oraz podniesienie

Bardziej szczegółowo

OPINIE O PODSTAWIE PROGRAMOWEJ

OPINIE O PODSTAWIE PROGRAMOWEJ OPINIE O PODSTAWIE PROGRAMOWEJ Uchwała Nr 333/2008 Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego z dnia 16 października 2008 roku w sprawie projektu rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie podstawy programowej

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 2 w Bytowie

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 2 w Bytowie Koncepcja pracy Przedszkola nr 2 w Bytowie Misja W przedszkolu wspierany jest rozwój dziecka, rozpoznaje się i zaspakaja jego potrzeby edukacyjne oraz umożliwia rozwój talentów i zainteresowań. U podstaw

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z BADANIA. Fundacja REA Rozwój, Edukacja, Aktywność

RAPORT Z BADANIA. Fundacja REA Rozwój, Edukacja, Aktywność 1 RAPORT Z BADANIA Badanie potrzeb w zakresie rozwoju kompetencji wychowawczych wśród studentów kierunków nauczycielskich Fundacja REA Rozwój, Edukacja, Aktywność http://fundacja-rea.org/ Fundacja REA

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Zespołu Szkolno Przedszkolnego w Maniowie

Koncepcja pracy Zespołu Szkolno Przedszkolnego w Maniowie Koncepcja pracy Zespołu Szkolno Przedszkolnego w Maniowie 2015-2020 Koncepcja pracy została opracowana w oparciu o: Ustawę o systemie oświaty z 7 września 1991r. (Dz. U. z 2004 nr 256, poz. 2572) ze zmianami,

Bardziej szczegółowo

PLAN NADZORU PEDAGOGICZNEGO DYREKTORA ZASADNICZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ NR 5 SPECJALNEJ W ROKU SZKOLNYM 2012/2013

PLAN NADZORU PEDAGOGICZNEGO DYREKTORA ZASADNICZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ NR 5 SPECJALNEJ W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 PLAN NADZORU PEDAGOGICZNEGO DYREKTORA ZASADNICZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ NR 5 SPECJALNEJ W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 PODSTAWOWE KIERUNKI POLITYKI OŚWIATOWEJ PAŃSTWA W ROKU SZKOLNYM 2012/2013: Wzmacnianie bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy szkoły. Liceum Ogólnokształcące im. Karola Wojtyły w Łomiankach Wrzesień 2014

Koncepcja pracy szkoły. Liceum Ogólnokształcące im. Karola Wojtyły w Łomiankach Wrzesień 2014 Koncepcja pracy szkoły /wersja robocza/ Liceum Ogólnokształcące im. Karola Wojtyły w Łomiankach Wrzesień 2014 Spis treści I. Proces opracowywania koncepcji pracy szkoły. 1. Sposób utworzenia koncepcji.

Bardziej szczegółowo

Danuta Sterna: Strategie dobrego nauczania

Danuta Sterna: Strategie dobrego nauczania : Strategie dobrego nauczania Strategie dobrego nauczania Strategie oceniania kształtującego I. Określanie i wyjaśnianie uczniom celów uczenia się i kryteriów sukcesu. II. Organizowanie w klasie dyskusji,

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY NIEPUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ W GORZYCACH NA LATA 2010-2016

KONCEPCJA PRACY NIEPUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ W GORZYCACH NA LATA 2010-2016 KONCEPCJA PRACY NIEPUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ W GORZYCACH NA LATA 2010-2016 Tak naprawdę, to są tylko dwie rzeczy, w które można wyposażyć dzieci: pierwsze są korzenie, a drugą skrzydła. Hadding Carter

Bardziej szczegółowo

Standardy. Mariola Kiełboń- St. wizytator Kuratorium Oświaty w Rzeszowie

Standardy. Mariola Kiełboń- St. wizytator Kuratorium Oświaty w Rzeszowie Standardy Mariola Kiełboń- St. wizytator Kuratorium Oświaty w Rzeszowie 1 września 2009 r. rozpoczął się proces wdrażania w przedszkolach i szkołach nowej podstawy programowej kształcenia ogólnego. Zgodnie

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 im. doktora Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim na lata 2011-2016

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 im. doktora Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim na lata 2011-2016 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 3 im. doktora Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim na lata 2011-2016 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę o systemie oświaty z dnia 7

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji http://www.frse.org.pl/

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji http://www.frse.org.pl/ Jak przygotować i realizować projekt, pozyskiwanie środków, partnerów, wątpliwości, pytania, wymiana doświadczeń - fora, przykłady dobrych praktyk, narzędzia pomocne w realizacji Fundacja Rozwoju Systemu

Bardziej szczegółowo

Pakt dla edukacji. VIII Kongres Zarządzania Oświatą Warszawa, 25-27 września 2013 r.

Pakt dla edukacji. VIII Kongres Zarządzania Oświatą Warszawa, 25-27 września 2013 r. VIII Kongres Zarządzania Oświatą Warszawa, 25-27 września 2013 r. Pakt dla edukacji Czy można pokonać oświatowe problemy komunikacyjne we władzach i w urzędzie JST Jan Zięba Oświata to najważniejsze zadanie

Bardziej szczegółowo

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO. w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE. w roku szkolnym 2015/2016

WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO. w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE. w roku szkolnym 2015/2016 WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM DORADZTWA EDUKACYJNO - ZAWODOWEGO w GIMNAZJUM MIEJSKIM IM. JANA PAWŁA II W GŁOWNIE w roku szkolnym 2015/2016 Podstawa prawna Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.

Bardziej szczegółowo

Koncepcja Pracy Miejskiego Przedszkola nr 99 w Katowicach :

Koncepcja Pracy Miejskiego Przedszkola nr 99 w Katowicach : Koncepcja Pracy Miejskiego Przedszkola nr 99 w Katowicach : Korzenie: Chcemy by dzieci w przedszkolu czuły się bezpieczne, szczęśliwe, radosne i uśmiechnięte akceptując je takimi jakie są Chcemy zapewnić

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum nr 5 im. Sejmu Polskiego na lata 2010-2015

Koncepcja pracy Gimnazjum nr 5 im. Sejmu Polskiego na lata 2010-2015 Koncepcja pracy Gimnazjum nr 5 im. Sejmu Polskiego na lata 2010-2015 1 I. Informacja o szkole: a. Nazwa szkoły: Gimnazjum nr 5 im. Sejmu Polskiego w Słupsku. b. Adres szkoły: ul. Profesora Lotha 3, 76

Bardziej szczegółowo

Niepubliczna Szkoła Podstawowa nr 48 Aktywności Twórczej w Zielonce WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM OCENIANIA W KLASACH 1-3

Niepubliczna Szkoła Podstawowa nr 48 Aktywności Twórczej w Zielonce WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM OCENIANIA W KLASACH 1-3 Niepubliczna Szkoła Podstawowa nr 48 Aktywności Twórczej w Zielonce WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM OCENIANIA W KLASACH 1-3 zatwierdzony na rok szkolny 2013/2014 WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM OCENIANIA W KLASACH 1-3 w

Bardziej szczegółowo

SYSTEM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI OPARTY NA OGÓLNODOSTEPNYM KOMPLEKSOWYM WSPOMAGANIU SZKOŁY

SYSTEM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI OPARTY NA OGÓLNODOSTEPNYM KOMPLEKSOWYM WSPOMAGANIU SZKOŁY SYSTEM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI OPARTY NA OGÓLNODOSTEPNYM KOMPLEKSOWYM WSPOMAGANIU SZKOŁY Pytania: Jaką szkołę będziemy wspomagać? Jakie działania nauczycieli chcemy wzmacniać, doskonalić? Najbardziej

Bardziej szczegółowo

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA

TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA Autor: Prof. PAWEŁ TYRAŁA Tytuł: TEORETYCZNE PODSTAWY WYCHOWANIA zarys teorii oraz metodyki wychowania Recenzja Prof. Igor Kominarec Liczba stron: 240 Rok wydania: 2012 Spis treści WSTĘP Rozdział I TEORIA

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum im. Jana Dobrogosta Krasińskiego w Węgrowie na lata

Koncepcja pracy Gimnazjum im. Jana Dobrogosta Krasińskiego w Węgrowie na lata Koncepcja pracy Gimnazjum im. Jana Dobrogosta Krasińskiego w Węgrowie na lata 2014-2017 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o następujące dokumenty: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA DLA MŁODYCH PRZEWODNIK TRENERA. PRACA ŻYCIE UMIEJĘTNOŚCI

AKADEMIA DLA MŁODYCH PRZEWODNIK TRENERA.  PRACA ŻYCIE UMIEJĘTNOŚCI PRACA ŻYCIE UMIEJĘTNOŚCI www.akademiadlamlodych.pl PODRĘCZNIK WPROWADZENIE Akademia dla Młodych to nowa inicjatywa mająca na celu wspieranie ludzi młodych w rozwijaniu umiejętności niezbędnych w ich miejscu

Bardziej szczegółowo

EWALUACJA ZEWNĘTRZNA

EWALUACJA ZEWNĘTRZNA Zespół Szkół Zawodowych Nr 1 im. Władysława Korżyka w Rykach Wnioski do pracy Rok szkolny 2015/2016 EWALUACJA ZEWNĘTRZNA Zasadnicza Szkoła Zawodowa Wnioski z ewaluacji zewnętrznej/ problemowej/ dotyczące

Bardziej szczegółowo

WEWNĄTRZSZKOLNE STANDARDY JAKOŚCI PRACY

WEWNĄTRZSZKOLNE STANDARDY JAKOŚCI PRACY WEWNĄTRZSZKOLNE STANDARDY JAKOŚCI PRACY (ustalone w oparciu o obszary i wymagania opisane w załączniku do rozporządzenia MEN w sprawie nadzoru pedagogicznego z 2009r. ) SZKOŁA PODSTAWOWA im. JANA PAWŁA

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY GIMNAZJUM W LICZU

KONCEPCJA PRACY GIMNAZJUM W LICZU KONCEPCJA PRACY GIMNAZJUM W LICZU 2015-2020 Spis treści 1.Wstęp 2. Procedury tworzenia i modyfikowania koncepcji pracy szkoły 3. Cele 4. Wizja szkoły 5. Misja szkoły 6. Model absolwenta 7. Plan działań:

Bardziej szczegółowo

HR Biznes Partner jak umacniać pozycję HR-owca w firmie?

HR Biznes Partner jak umacniać pozycję HR-owca w firmie? HR Biznes Partner jak umacniać pozycję HR-owca w firmie? Kim jest HR Biznes Partner? Czy jest to tylko modne określenie pracownika HR-u, czy może kryje się za nim ktoś więcej? Z założenia HR Biznes Partner

Bardziej szczegółowo

XIII SAMORZĄDOWE FORUM KAPITAŁU I FINANSÓW

XIII SAMORZĄDOWE FORUM KAPITAŁU I FINANSÓW XIII SAMORZĄDOWE FORUM KAPITAŁU I FINANSÓW TEMAT: DOTACJE OŚWIATOWE W PROJEKCIE BUDZETU, UCHWALE BUDŻETOWEJ, W PLANIE FINANSOWYM JEDNOSTKI BUDŻETOWEJ I SPRAWOZDAWCZOŚCI BUDŻETOWEJ PROWADZĄCY: PIOTR CISZEWSKI

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum im. SGO "Polesie" w roku szkolnym 2016/2017

Koncepcja pracy Gimnazjum im. SGO Polesie w roku szkolnym 2016/2017 Koncepcja pracy Gimnazjum im. SGO "Polesie" w roku szkolnym 2016/2017 1. Diagnoza aktualnego stanu szkoły Gimnazjum w Adamowie zostało wyłączone z Zespołu Szkół im. Gen. F. Kamińskiego 1 września 2011

Bardziej szczegółowo

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach:

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach: Dążymy do tego, aby nasi uczniowie byli dobrze przygotowani do nauki na wyższym etapie edukacyjnym; byli dobrze przygotowani do życia społecznego w rodzinie, środowisku lokalnym, ojczyźnie, zjednoczonej

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY NA LATA PUBLICZNE GIMNAZJUM IM. A. MICKIEWICZA W JASTROWIU

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY NA LATA PUBLICZNE GIMNAZJUM IM. A. MICKIEWICZA W JASTROWIU KONCEPCJA PRACY SZKOŁY NA LATA 2012 2017 PUBLICZNE GIMNAZJUM IM. A. MICKIEWICZA W JASTROWIU Spis treści: I. CHARAKTERYSTYKA SZKOŁY II. MODEL ABSOLWENTA, NASZ UCZEŃ III.GŁÓWNE CELE IV.PLAN DZIAŁAŃ SZKOŁY

Bardziej szczegółowo

Kariera bez Granic. Branże w regionie. Co pomoże mi w realizacji preorientacji zawodowej? Strategia Rozwoju Regionu. Umiejętności kluczowe

Kariera bez Granic. Branże w regionie. Co pomoże mi w realizacji preorientacji zawodowej? Strategia Rozwoju Regionu. Umiejętności kluczowe Projekt przewodnika dla nauczycieli Ewa Miłuch Szewczyk Mysłakowice 30 lipca 2012 Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Współpracy

Bardziej szczegółowo

AKCJA 2 Partnerstwa Strategiczne. Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Przedsiębiorczego

AKCJA 2 Partnerstwa Strategiczne. Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Przedsiębiorczego AKCJA 2 Partnerstwa Strategiczne Fundacja Rozwoju Społeczeństwa Przedsiębiorczego CELE Rozwój oraz wdrażanie innowacyjnych rozwiązań i praktyk w obszarze edukacji pozaformalnej młodzieży i osób pracujących

Bardziej szczegółowo

nowa rolę centrów wspierających nauczycieli szkół ogólnodostępnych, uczniów i

nowa rolę centrów wspierających nauczycieli szkół ogólnodostępnych, uczniów i WNIOSKI Aby poprawiać politykę i praktykę nauczania osób ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi należy naświetlać i upowszechniać zasadę równości szans rozumianą jako rzeczywisty dostęp do możliwości kształcenia

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa im. Olimpijczyków Polskich w Rzeplinie. Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Olimpijczyków Polskich w Rzeplinie

Szkoła Podstawowa im. Olimpijczyków Polskich w Rzeplinie. Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Olimpijczyków Polskich w Rzeplinie Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Olimpijczyków Polskich w Rzeplinie 1 2 SPIS TREŚCI I. PODSTAWA PRAWNA II. INFORMACJE O SZKOLE III. MISJA SZKOŁY IV. WIZJA SZKOŁY V. MODEL ABSOLWENTA VI. FORMY WSPÓŁPRACY

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Przedszkola Niepublicznego Przyjaciół Dzieci w Kłodzku

Koncepcja pracy Przedszkola Niepublicznego Przyjaciół Dzieci w Kłodzku Koncepcja pracy Przedszkola Niepublicznego Przyjaciół Dzieci w Kłodzku Diagnoza Opracowanie koncepcji pracy Przedszkola Niepublicznego Przyjaciół Dzieci poprzedzone zostało diagnozą pracy przedszkola,

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY SYSTEM WSPIERANIA ZDOLNOŚCI I TALENTÓW UCZNIÓW w Szkole Podstawowej nr 36 im. Narodów Zjednoczonej Europy w Tychach

SZKOLNY SYSTEM WSPIERANIA ZDOLNOŚCI I TALENTÓW UCZNIÓW w Szkole Podstawowej nr 36 im. Narodów Zjednoczonej Europy w Tychach SZKOLNY SYSTEM WSPIERANIA ZDOLNOŚCI I TALENTÓW UCZNIÓW w Szkole Podstawowej nr 36 im. Narodów Zjednoczonej Europy w Tychach WSTĘP Szkolny System Wspierania Zdolności i Talentów Uczniów skierowany jest

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W BORKU WLKP.

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W BORKU WLKP. KONCEPCJA PRACY SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W BORKU WLKP. CEL NADRZĘDNY: Wspomaganie wszechstronnego i harmonijnego rozwoju ucznia, wspieranie go w procesie nabywania wiedzy i umiejętności,

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Publicznego Przedszkola w Czarnowąsach w latach 2010-2014r.

Koncepcja pracy Publicznego Przedszkola w Czarnowąsach w latach 2010-2014r. Koncepcja pracy Publicznego Przedszkola w Czarnowąsach w latach 2010-2014r. Misja W przedszkolu wspierany jest rozwój dziecka, rozpoznaje się i zaspakaja jego potrzeby edukacyjne oraz umożliwia rozwój

Bardziej szczegółowo

WDN Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli rok szkolny 2015/2016

WDN Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli rok szkolny 2015/2016 WDN Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli rok szkolny 2015/2016 Przyjęty 27 sierpnia na posiedzeniu Rady Pedagogicznej wdrożony do realizacji w roku szkolnym 2015/2016 Poznań 2015 Wewnątrzszkolne Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI SPORTOWYMI NR 5 W POZNANIU

PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI SPORTOWYMI NR 5 W POZNANIU PROGRAM WYCHOWAWCZY ZESPOŁU SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI SPORTOWYMI NR 5 W POZNANIU Naczelny cel wychowawczy Celem wychowania szkolnego jest wspieranie rozwoju młodego człowieka we wszystkich sferach jego funkcjonowania.

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie

Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie Koncepcja pracy Gimnazjum im. św. Franciszka z Asyżu w Teresinie,,( ) Wychowywać to nie znaczy kształcić tylko rozum, lecz kształtować harmonijnie całego człowieka, a więc także jego serce i charakter.

Bardziej szczegółowo

Rola rodziców i nauczycieli w procesie adaptacji dziecka w szkole

Rola rodziców i nauczycieli w procesie adaptacji dziecka w szkole Organizator: Kuratorium Oświaty w Gdańsku 8 i 9 grudnia 2015 roku Konferencje dla Nauczycieli pt.: Szkolne progi: jak pomóc uczniom przejść do klasy czwartej? PSYCHOLOGIA na UAM od 1919 roku Rola rodziców

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI

PROGRAM PROFILAKTYKI RAZEM MOŻEMY WIĘCEJ... PROGRAM PROFILAKTYKI na lata 2015/2016 2016/2017 ZESPÓŁ SZKÓŁ W GOŁASZYNIE Gołaszyn, 1 września 2015 r. SPIS TREŚCI Założenia programu... 3 Cele i zadania... 4 Zalecane metody pracy...

Bardziej szczegółowo

Rozwijanie twórczego myślenia uczniów

Rozwijanie twórczego myślenia uczniów Rozwijanie twórczego myślenia uczniów Przygotowanie do konkursów przedmiotowych i tematycznych Oprac. Anna Szczepkowska-Kirszner Szkoła Podstawowa nr 3 we Włodawie Rok szkolny 2011/2012 tytuł laureata

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz dla :

Kwestionariusz dla : Wsparcie Przedsiębiorczości Społecznej w Europie Kwestionariusz dla : osób prowadzących przedsiębiorstwa społeczne ekspertów/trenerów z obszaru ekonomii społecznej, przedsiębiorczości i zarządzania osób

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy szkoły

Koncepcja pracy szkoły szkoły Gimnazjum w Koźmicach Wielkich opracowana i zatwierdzona przez Radę Pedagogiczną dnia 17 maja 2010 roku. U nas znajdziesz dobre wychowanie, nowe umiejętności, przyjazną atmosferę 2 Dążymy, aby nasze

Bardziej szczegółowo

Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty

Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty Priorytet IX Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty Cel Działania:

Bardziej szczegółowo

Organizacja i zarządzanie oświatą (studia modułowe) WSB Poznań we współpracy z NODN EURO CREATOR Piła - Studia podyplomowe

Organizacja i zarządzanie oświatą (studia modułowe) WSB Poznań we współpracy z NODN EURO CREATOR Piła - Studia podyplomowe Organizacja i zarządzanie oświatą (studia modułowe) WSB Poznań we współpracy z NODN EURO CREATOR Piła - Studia podyplomowe Opis kierunku Organizacja i zarządzanie oświatą (studia modułowe) studia podyplomowe

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU NIEPUBLICZNYCH SZKÓŁ SPECJALNYCH KROK ZA KROKIEM W ZAMOŚCIU

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU NIEPUBLICZNYCH SZKÓŁ SPECJALNYCH KROK ZA KROKIEM W ZAMOŚCIU KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU NIEPUBLICZNYCH SZKÓŁ SPECJALNYCH KROK ZA KROKIEM W ZAMOŚCIU Koncepcja pracy Zespołu Niepublicznych Szkół Specjalnych Krok za krokiem w Zamościu nakreśla podstawowe cele i zadania

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki w zakresie współpracy między instytucjami naukowymi a otoczeniem

Dobre praktyki w zakresie współpracy między instytucjami naukowymi a otoczeniem Dobre praktyki w zakresie współpracy między instytucjami naukowymi a otoczeniem dr, Katedra Zarządzania Innowacjami jakub.brdulak@gmail.com WARSZAWA 2013.10.15 Agenda prezentacji Główne wyzwania w polskim

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH Wszystkiego, co naprawdę trzeba wiedzieć, nauczyłem się w przedszkolu- o tym jak żyć co robić, jak postępować, współżyć z innymi patrzeć, odczuwać,

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy. SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 1. w Choszcznie. na lata 2015/ /2019

Koncepcja pracy. SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 1. w Choszcznie. na lata 2015/ /2019 Koncepcja pracy SZKOŁY PODSTAWOWEJ nr 1 w Choszcznie na lata 2015/2016 2018/2019 Choszczno 2015 r. 1 1. Założenia koncepcji. Koncepcja pracy szkoły jest dokumentem, który odpowiedzią na oczekiwania i potrzeby

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN PRACY WEWNĄTRZSZKOLNEGO DOSKONALENIA NAUCZYCIELI Gimnazjum nr 1 im. Marii Skłodowskiej-Curie w Górze (rok szkolny 2012/2013)

ROCZNY PLAN PRACY WEWNĄTRZSZKOLNEGO DOSKONALENIA NAUCZYCIELI Gimnazjum nr 1 im. Marii Skłodowskiej-Curie w Górze (rok szkolny 2012/2013) ROCZNY PLAN PRACY WEWNĄTRZSZKOLNEGO DOSKONALENIA NAUCZYCIELI Gimnazjum nr 1 im. Marii Skłodowskiej-Curie (rok szkolny 2012/2013) PLAN OPRACOWANO W OPARCIU O: Podstawowe kierunki realizacji polityki oświatowej

Bardziej szczegółowo

Bydgoski Pakt dla Kultury

Bydgoski Pakt dla Kultury Bydgoski Pakt dla Kultury Bydgoski Pakt dla Kultury zawarty pomiędzy: władzami miasta Bydgoszczy reprezentowanymi przez Prezydenta Miasta Bydgoszczy Rafała Bruskiego Przewodniczącego Rady Miasta Bydgoszczy

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY SYSTEM WSPIERANIA UCZNIÓW ZDOLNYCH

SZKOLNY SYSTEM WSPIERANIA UCZNIÓW ZDOLNYCH SZKOLNY SYSTEM WSPIERANIA UCZNIÓW ZDOLNYCH Cel ogólny. Rozpoznawanie, rozbudzanie i rozwijanie zainteresowań, uzdolnień i umiejętności uczniów, tak aby tworzyć warunki do odniesienia sukcesu na miarę możliwości

Bardziej szczegółowo