Polsko Węgierska Encyklopedia - Wersja

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Polsko Węgierska Encyklopedia - Wersja 01 01 2015."

Transkrypt

1 U 7116 u [1. litera oznaczająca samogłoskę u; 2. samogłoska ustna; 3. litera oznaczająca w numeracji porządkowej: dwudziesty drugi] u (zárt magánhangzó és jele) U [symbol pierwiastka chemicznego uran] (vegyt.) U (urán) u + [G=B] [1. przyimek komunikujący, że coś jest częścią pewnej rzeczy lub tworzy z czymś pewną całość, np. Pomalowała paznokcie u nóg.; 2. przyimek wprowadzający nazwę osoby, z której usług ktoś korzysta, np. Zamówił buty u szewca., której ktoś podlega jako wykonawca danej pracy, np. Praktykowała u samego mistrza.; 3. przyimek komunikujący, że ktoś lub coś znajduje się w pomieszczeniu należącym do danej osoby bądź w miejscu, w którym ona przebywa, np. Będę u ciebie jutro wieczorem.; 4. przyimek komunikujący o małej odległości między przedmiotem lub miejscem, w którym coś się dzieje, a danym miejscem lub terenem, np. Wieś leżała u podnóża góry.; 5. przyimek wprowadzający nazwę rzeczy lub osoby, której przysługuje dana cecha, np. Miała powodzenie u mężczyzn.] I. (kogo, czego) - nál, -nél; -on, -en, -ön; - nál, -nél, mellett, körében; szemében, véleménye szerint, előtt; -tól, -től u ciebie nálad u czego? minél? u dentysty fogorvosnál u dołu lenn, lent, alul, alján u fotografa a fényképésznél u fryzjera fodrásznál u góry fenn, felül, fent, a tetején u kobiety włos długi, a rozum krótki az asszony embernek hosszú a haja, de rövid az elméje; hosszú haj, rövid ész u kogo? kinél? u kogo pan (pani) mieszka? kinél lakik? u kogo się spotkamy? kinél találkozunk? u kogo stołujecie się? hol étkeztek? hol szoktatok étkezni? hol kosztoltok v. esztek? u kosmetyczki kozmetikusnál u lekarza orvosnál u ludzi az emberek szemében v. véleménye szerint u miejscu helyben (postai meghatározás) u Mickiewicza Mickiewicz műveiben, Mickiewicznél u mnie nálam u mnie bryndza nyomorúságban vagyok u mnie nie ma żadnych zmian nálam semmi különösebb újság u mnie się też nie przelewa (átv.) én sem úszom v. bővelkedem pénzben; engem sem vet fel a pénz u mnie wszystko w porządku nálam minden rendben (van) u nas nálunk, minálunk, mifelénk u nas dużo wychodzi pieniędzy nálunk sok pénz megy el; sokat költünk u nas na Węgrzech lata są gorące i suche nálunk Magyarországon forró és száraz a nyár u nas nic specjalnego, nic ważnego nálunk nincs semmi különös, semmi fontos u nas nie ma takich silnych mrozów nálunk nincsenek ilyen erős fagyok u niego nála (hn.) u niego grosza nie goni egy fillérje sincs u niej nála (nn.) u optyka látszerésznél, optikusnál u podłoża alapul, vminek az alapjául u Polaków a lengyeleknél u progu a küszöbön u progu kryzysu (átv.) a válság küszöbén u schyłku dnia estefelé u siebie w domu odahaza, otthon u spodu alul, a fenekén, lenn u stołu az asztalnál u stóp góry hegylábnál, a hegy lábánál u szczytu sławy dicsősége tetőfokán u szewca a cipésznél u Was nálatok, Önöknél u was jak to jest? nálatok hogy van ez? u Węgrów a magyaroknál u zegarmistrza az órásnál u znajomych ismerősöknél u! jaj! ó! ejnye! u! (farkasüvöltést utánzó hang) u- [1. przedrostek tworzący czasowniki pochodne, uzupełniający znaczenie czasownika podstawowego o: doprowadzenie danej czynności do skutku, np. ugotować, usunięcie czegoś lub oddalenie się od czegoś, np. uprowadzić, ujechać, zmniejszenie ilości, rozmiarów czegoś, np. uciąć, urwać, dokonanie czynności mimo trudności, przeszkód (zwykle z przeczeniem), np. usiedzieć; 2. przedrostek tworzący czasowniki odprzymiotnikowe i odrzeczownikowe, np. ubóstwiać, umuzykalnić, uniewinnić;

2 przedrostek będący częścią składową wyrazów pochodnych mających za podstawę słowotwórczą połączenie przyimka u z rzeczownikiem w dopełniaczu, np. ubocze (od: u boku)] (lat.) prefixum; (nyelvt.) (przedrostek) előtag, előrag; igekötő, kifejezi a cselekvés teljességét, befejezettségét (pl. topić-utopić), mozzanatos voltát (pl. lecić-ulecić), egy részét (pl. lewać-ulewać), a képességet vmire (pl. radzić-uradzić), a telítettséget (pl. bywić się-ubawić się), a megfosztást (pl. jąć-ująć), főnévhez kötve kifejezi a vmivel való ellátást (pl. błoto-ubłocić), vmivé tételt (pl. człowiek-uczłowieczyć) uaktualizować időszerűsíteni, időszerűvé, aktuálissá tenni uaktualnić (uaktualnię, uaktualni) uaktualniać [uczynić aktualnym] időszerűsíteni, időszerűvé tenni uaktualnić się uaktualniać się [stać się aktualnym] időszerűvé válni uaktywnić (uaktywnię, uaktywni) uaktywniać [1. pobudzić do działania, do aktywności; 2. spowodować postępowanie jakiegoś procesu] aktivizálni, aktiválni, tevékenységbe hozni, cselekvésre késztetni uaktywnić bilans [osiągnąć w bilansie przewagę wpływów nad wydatkami] bilancet aktiválni uaktywnić się uaktywniać się [rozpocząć działalność lub rozwinąć ją] aktivizálódni, aktiválódni uaktywnienie aktivizálás, aktiválás, felélesztés uargumentować [przedstawić argumenty udowadniające lub obalające jakąś tezę] érvekkel bebizonyítani UART (ang. Universal Asynchronous Receiver and Transmitter, także USART - Universal Synchronus and Asynchronous Receiver and Transmitter) [układ scalony używany do asynchronicznego przekazywania i odbierania informacji poprzez port szeregowy. Zawiera on konwerter równoległo-szeregowy (ang. parallel-toserial) służący do konwersji danych przesyłanych z komputera i szeregoworównoległy (ang. serial-to-parallel) do konwersji danych przychodzących do komputera poprzez port szeregowy. UART zawiera także bufor do tymczasowego gromadzenia danych w przypadku szybkiej transmisji.] UART (ang. Universal Asynchronous Receiver and Transmitter, USART - Universal Synchronus and Asynchronous Receiver and Transmitter) A számítógép soros kapujának vezérlő lapkája ( bit/s). (univerzális aszinkron adó/vevő) uatrakcyjnić uatrakcyjniać [uczynić atrakcyjnym vonzóvá, érdekessé, attraktívvá tenni vmit uatrakcyjnić komuś pobyt érdekessé, változatossá tenni vki ottartózkodását ubabrać (ubabrze) [pot. uczynić brudnym] - bemocskolni, összeturkálni ubabrać się [pot. stać się brudnym] bemocskolódni ubarwić ubarwiać [1. uczynić barwnym; 2. nadać czemuś kolor za pomocą farb lub barwników; 3. opowiadając lub opisując coś, dodać wiele atrakcyjnych szczegółów; 4. uczynić coś bardziej interesującym] kifesteni, kiszínezni, befesteni, megfesteni ubarwić się ubarwiać się [stać się barwnym lub nabrać jakiejś barwy] kifesti magát; kifestődni, kiszíneződni ubarwienie [barwa skóry lub sierści zwierząt, upierzenia ptaków; też: sierść, skóra, upierzenie mające pewną barwę] befestés, színezés; (átv.) kiszínezés ubarwiony, -a, -e [mający określony kolor sierści, skóry, upierzenia] kifestett, kiszínezett; színes ubarwienie ochronne [zob. barwa ochronna w zn. 2] védőszín; a terephez alkalmazkodó szín, (wojsk) fedőszín, (élővilág) mimikri ubaw [1. pot. spotkanie towarzyskie; 2. pot. śmieszna sytuacja, dobra zabawa] mulatás, szórakozás, társas összejövetel ubaw po pachy (közb.) jó mulatság, dili, szórakozás ubawić [opowiadając lub robiąc coś, wywołać radość, wesołość] felvidítani, mulattatni, szórakoztatni ubawił mnie swoim opowiadaniem elszórakoztatott elbeszélésével ubawić się [zostać ubawionym, rozweselonym] mulatni, felvidulni, szórakozni, örvendeni ubawić się czym mulatni v. elszórakozni vmin ubezdźwięcznić ubezdźwięczniać [wymówić spółgłoskę bez zaznaczenia jej dźwięczności] (nyelvt.) zöngétleníteni ubezdźwięcznić się ubezdźwięczniać się [o spółgłoskach: zatracić dźwięczność] zöngétlenedni ubezpieczać (zob. ubezpieczyć) biztosítani, bebiztosítani ubezpieczać się na życie életbiztosítást kötni ubezpieczający, -a, -e (személy) biztosító ubezpieczalnia [przychodnia lekarska, w której leczą się osoby ubezpieczone i członkowie ich rodzin] biztosító társaság; biztosító; biztosító pénztár v. társaság v. intézet ubezpieczalnia społeczna társadalombiztosító

3 7118 ubezpieczalniany, -a, -e biztosítási ubezpieczany, -a, -e; ubezpieczony, -a, -e [osoba, która się ubezpieczyła] biztosított; ellátott ubezpieczenia biztosítások o ubezpieczenia samochodowe o ubezpieczenia zdrowotne o ubezpieczenia komunikacyjne o Ubezpieczenia pojazdów (OC, AC, NW) ubezpieczenie [1. umowa zawarta z odpowiednią instytucją w celu otrzymania odszkodowania za straty przewidziane w umowie; 2. suma, którą się płaci odpowiedniej instytucji zapewniającej odszkodowanie; 3. przywiązanie się dwóch wspinaczy wspólną liną dla zabezpieczenia się przed wypadkiem w terenie wysokogórskim; 4. ochrona wojsk własnych przed niespodziewanym napadem nieprzyjaciela oraz uniemożliwienie mu rozpoznania sił, ilości wojsk; 5. żołnierze wchodzący w skład oddziałów ubezpieczających kogoś lub coś; 6. daw. urządzenie mające na celu ochronę przed czymś lub zapobiegające czemuś] biztosítás (bizt.); lakásbiztosítás ubezpieczenie auto-casco autó casco biztosítása ubezpieczenie bagażowe a. bagażu poggyászbiztosítás ubezpieczenie chorobowe betegbiztosítás ubezpieczenie dla bezrobotnych munkanélküliek biztosítása ubezpieczenie dobrowolne önkéntes biztosítás; magánbiztosítás ubezpieczenie emerytalne nyugdíjbiztosítás ubezpieczenie grupowe csoportos biztosítás ubezpieczenie indywidualne magánbiztosítás ubezpieczenie kotłów a kazánok biztosítása v. bebiztosítása ubezpieczenie kredytu hitelbiztosítás ubezpieczenie ludności lakossági biztosítás ubezpieczenie ładunku rakománybiztosítás ubezpieczenie majątkowe vagyonbiztosítás ubezpieczenie mieszkań Családi Otthon Biztosítás (CSOB) ubezpieczenie morskie tengeri biztosítás ubezpieczenie na przeżycie életbiztosítás ubezpieczenie na wypadek balesetbiztosítás ubezpieczenie na wypadek bezrobocia munkanélküliséggel szembeni biztosítás ubezpieczenie na wypadek choroby betegség elleni biztosítás; betegbiztosítás ubezpieczenie na wypadek inwalidztwa balesetbiztosítás ubezpieczenie na wypadek klęski żywiołowej elemi csapás elleni biztosítás ubezpieczenie na wypadek leczenia w szpitalu biztosítás kórházi költségekre ubezpieczenie na wypadek starości öregségi biztosítás ubezpieczenie na wypadek śmierci életbiztosítás ubezpieczenie na życie [zapewnienie wypłaty odpowiedniej sumy osobie wskazanej w razie śmierci osoby objętej tym ubezpieczeniem] életbiztosítás ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków balesetbiztosítás ubezpieczenie nieruchomości ingatlanbiztosítás ubezpieczenie obligatoryjne kötelező biztosítás ubezpieczenie obowiązkowe kötelező biztosítás ubezpieczenie od gradobicia jégbiztosítás; jégkár elleni biztosítás ubezpieczenie od kradzieży (i włamania) lopás és betörés elleni biztosítás ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków balesetbiztosítás ubezpieczenie od nieszczęśliwych wypadków balesetbiztosítás ubezpieczenie od odpowiedzialności felelősségbiztosítás ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej polgári felelősségbiztosítás ubezpieczenie od ognia tűzbiztosítás, tűzkár elleni biztosítás ubezpieczenie od powodzi árvíz elleni biztosítás ubezpieczenie od szkód kárbiztosítás ubezpieczenie od szkód elementarnych biztosítás elemi kár ellen ubezpieczenie od wypadków balesetbiztosítás ubezpieczenie ogniowe tűzkár elleni biztosítás ubezpieczenie ogólne általános biztosítás ubezpieczenie osobowe személybiztosítás ubezpieczenie państwowe állami biztosítás ubezpieczenie podróżne utasbiztosítás ubezpieczenie podwójne kettős biztosítás ubezpieczenie pojazdu gépjármű-biztosítás ubezpieczenie przymusowe kötelező biztosítás ubezpieczenie rodzinne családbiztosítás ubezpieczenie ruchomości ingóságbiztosítás ubezpieczenie rzeczowe vagyonbiztosítás ubezpieczenie samochodu autóbiztosítás ubezpieczenie samochodów od uszkodzenia gépjárműbiztosítás ubezpieczenie socjalne társadalombiztosítás ubezpieczenie społeczne [system świadczeń pieniężnych i rzeczowych przysługujących pracownikom i ich rodzinom w razie choroby, niezdolności do pracy, starości, śmierci, macierzyństwa itd.] társadalombiztosítás (tb.)

4 7119 ubezpieczenie transportowe szállítási biztosítás ubezpieczenie turystyczne turista biztosítás; utasbiztosítás ubezpieczenie uzupełniające emeryturę nyugdíj-kiegészítő biztosítás ubezpieczenie wzajemne kölcsönösségi v. kölcsönös biztosítás ubezpieczenie wysokogórskie (sp) biztosító kötél (hegymászásnál) ubezpieczenie zdrowotne betegbiztosítás ubezpieczenie ziemiopłodów od gradobicia termésbiztosítás jégkár ellen ubezpieczeniowiec biztosítóügynök, biztosítási ügynök ubezpieczeniowy, -a, -e biztosítási (bizt.), biztosító ubezpieczony, -a, -e [osoba, która się ubezpieczyła]; ubezpieczona biztosított, bebiztosított (ffi/nő) ubezpieczyciel [wyspecjalizowana instytucja dająca prawo do określonych świadczeń finansowych w zamian za składkę jednorazową lub wpłacaną regularnie w określonym czasie] biztosító ubezpieczyć ubezpieczać [1. zawrzeć umowę z odpowiednią instytucją w celu otrzymania odszkodowania za straty przewidziane w umowie; 2. zapewnić bezpieczeństwo; 3. przywiązać się wspólną liną z innym wspinaczem w celu zabezpieczenia go przed wypadkiem; 4. wyraz ten mało jest spotykany w Piśmie Świętym, jednak znaczenie jego jest wielkie dla chrześcijanina, bo on zawsze wystawiony jest na ataki wroga. Ubezpieczeniem dla niego jest, jak we wszystkich trudach, nie kto inny, jak Jezus Chrystus.] biztosítani, bebiztosítani, biztonságba helyezni ubezpieczyć kogoś/coś na wypadek czegoś biztosítani vkit/vmit vminek esetére ubezpieczyć mieszkanie od zalania wodą, od pożaru i włamania biztosítást köt v. biztosítja a lakást vízkár, tűzkár és betörés ellen ubezpieczyć się ubezpieczać się [1. ubezpieczyć siebie lub swoje mienie; 2. przywiązać się wspólną liną z innym wspinaczem w celu zabezpieczenia się przed wypadkiem] biztosítja magát; biztosítást köt magára; biztosítást kötni; bebiztosítja magát, biztonságba helyezkedni ; rábízza magát ubezpieczyć się na co rábízza magát vmire ubezpieczyć się od czegoś biztosítja magát vmi ellen ubezwładnić ubezwładniać [przestarzale: obezwładnić] megbénítani, tehetetlenné tenni ubezwłasnowolnić ubezwłasnowolniać [pozbawić kogoś całkowicie lub częściowo możliwości prawnych decydowania o sobie] gondnokság alá helyezni, önjogúságától megfosztani ubezwłasnowolnić chorego umysłowo gondnokság alá helyezni az elmebeteget ubezwłasnowolnienie gondnokság alá helyezés ubi bene, ibi patria [łac., gdzie (mi się) dobrze (powodzi), tam (jest moja) ojczyzna; parafr. z Cycerona (Rozmowy tuskulańskie, 5, 37); por. Arystofanes (Plutos, 1151)] (lat.) ubi bene, ibi patria; (a hazátlan kozmopolitizmus jelszava) ott van a hazánk, ahol jó dolgunk van Ubi culpa est, ibi poena subesse debet [gdzie jest wina, tam powinna być kara] (lat.) Ubi culpa est, ibi poena subesse debet; ahol bűn van, ott büntetésnek is lennie kell (ahol bűn van, ott törvény is van) Ubi eadem legis ratio, ibi eadem legis dispositio [przy takim samym sensie ustawy, takie same postanowienia (dyspozycje) ustawy. Zasada analogii, w prawie.] (lat.) Ubi eadem legis ratio, ibi eadem legis dispositio; (hasonlóság elve az jogban) [megesik, hogy a törvényben hézagok vannak; nem találunk benne szabályt a döntésre, miért azt ki kell egészíteni a törvény szellemeben; ez az a n a l o g i a, h a s o n s z e r ű s é g. A törvényhozó bizonyos vezérelvből indul ki a törvényalkotásnál, melynek a létező szabályok egyszerű folyományai; ha eme elvből további levezetéseket csinál a jogalkalmazó, melyeket a törvényhozó is megtett volna, ha a döntésre váró eset előtte áll, akkor szólunk analog kiterjesztésről. Ubi eadem legis ratio, ibi eadem legis dispositio. Dr. Katona Mór - A mai érvényű magyar magánjog vezérfonala; Budapest, KÖZJEGYZŐI FÜZETEK STUDIA NOTARIALIA HUNGARICA tom VII.] Ubi ius incertum, ibi ius nullum [1. Gdzie prawo niepewne tam nie ma prawa; 2. gdzie prawo jest niepewne, tam nie panuje żadne prawo.] (lat.) Ubi ius incertum, ibi ius nullum ("ahol a jog bizonytalan ott nincsen jog") Ubi ius, ibi onus [gdzie prawo tam i obowiązek] (lat.) Ubi ius, ibi onus; ahol jog van, ott kötelezettség is [Mert ahol jog van, ott kötelezettség is van és ahol kötelezettség is van, ott jog is van.]

5 7120 Ubi ius, ibi remedium [1. Gdzie prawo tam lekarstwo; 2. gdzie prawo, tam i środek do jego realizacji] (lat.) Ubi ius, ibi remedium; ahol a jog, ott a megvalósításának eszköze is; ahol a jog, ott az orvosság Ubi lex, ibi poena [1. tam gdzie prawo tam kara; 2. gdzie prawo tam i kara] (lat.) Ubi lex, ibi poena; ahol jog van, ott büntetés is Ubi non est culpa, ibi non est delictum [1. gdzie brak winy tam nie ma przestępstwa; 2. gdzie nie ma winy, tam nie ma przestępstwa ] ahol nincs vétség, ott nincs bűncselekmény Ubi periculum, ibi lex [gdzie jest niebezpieczeństwo, tam jest i ustawa] (lat.) Ubi periculum, ibi lex; ahol veszély van, ott törvény v. szabályzat is van Ubi periculum, ibi lucrum. [Gdzie niebezpieczeństwo tam zysk] (lat.) Ubi periculum, ibi lucrum; ahol veszély van, ott haszon is van. Ubi societas, ibi ius [1. gdzie społeczeństwo tam prawo; 2. gdzie społeczeństwo, tam i prawo. Każda społeczność wytwarza określony porządek prawny] (lat.) Ubi societas, ibi ius; ahol társadalom van, ott jog is; ahol van szervezet (társadalom), ott van jog is. ubicie verés; kötés ubicie interesu üzletkötés ubiczować megostorozni, halálra vesszőzni ubić (ubiję, ubije) ubijać [1. uderzając raz za razem, wyrównać lub wygładzić coś albo zespolić luźne cząstki czegoś w stałą i twardą masę; 2. mieszając lub uderzając specjalnym narzędziem, zmienić płynne produkty spożywcze w gęstą masę; 3. pot. zabić] verni; (ziemię itd.) leverni, döngölni, kisimítani; (zabić) agyonlőni, megölni, elejteni, leteríteni; felverni; (załatwiać) kötni, megkötni; elintézni ubić białko habot verni ubić co na pianę habosra verni fel vmit ubić drogę ledöngölni v. kisimítani v. leverni az utat ubić interes üzletet kötni v. megkötni; megköti az alkut v. üzletet ubić a. ubijać pianę habot verni; felverni a habot ubić śmietanę na krem habot ver a tejfölből ubić śmietanę na pianę tejszínhabot verni v. felverni ubić ziemię ledöngölni a földet ubić zwierynę vadat ejteni v. ölni ubić, ubijać śmietankę habot verni ubijać pianę z białek felverni a habot ubić się ubijać się [zostać ubitym przez wielokrotne uderzanie] kikapni; elverik, megdöngölik; (ubijać się) törekszik ubiec (ubiegnę, ubiegnie), ubiegnąć (ubiegnę, ubiegnie) ubiegać [1. zrobić coś szybciej lub wcześniej niż ktoś inny; 2. o czasie: minąć; 3. przebyć jakąś drogę biegiem] (o czasie) múlni, elmúlni; (czas) eltelni, letelni; elszaladni; (kogo) megelőzni (vkit), lehagyni, maga mögé parancsol ubiec kogo w czym megelőzni vkit vmiben ubiec szmat drogi nagy utat tesz meg futással ubiegać się [1. dążyć do uzyskania lub osiągnięcia czegoś; 2. dużo biegając, zmęczyć się] versengeni, versenyezni; (o co) pályázni (vmire); törekedni (vmire), küzdeni ubiegać się o czyje względy vkinek a kedvében járni; vkinek a kegyeit hajszolni ubiegać się o nagrodę pályázni egy díjra ubiegać się o pierwszeństwo küzd az elsőbbségért ubiegać się o posadę állásra pályázni ubiegać się o pracę munkára vállalkozni, munkát keresni ubiegać się o stanowisko pályázni az állásra; megpályázni az állást ubiegać się o względy vkinek a kegyéért futkosni ubiegający się pályázó ubieganie się verengés, pályázás, törekvés ubiegłego roku (ub. r.) múlt év, múlt évben ubiegły, -a, -e (ub.) [taki, który właśnie minął] múlt, elmúlt ubiegły rok múlt év, elmúlt év ubielać, ubielić [1. pokryć, posypać czymś białym; rzadziej: pomalować na biało; 2. pobrudzić czymś na biało; 3. uczynić czyjeś włosy siwymi] befehérítani, megfehéríteni, kifehérteni ubielić się [ubrudzić sobie ubranie czymś białym] kifehérítai magát, kifehéredni ubierać (ubrać ) (kłaść ubranie) öltöztetni, felöltöztetni; ruházni, felruházni; (przyozdabiać) feldíszíteni ubierać się (ubieram, -asz, -ają) w + T. öltözni, felöltözni, öltözködni, felöltözködni, ruházkodni, felruházkodni; (w co) felvenni vmit, öltözni vmibe ubierać się bez gustu izléstelenül öltözködni ubierać się ciemno sötét ruhát felvenni; sötétbe öltözni ubierać się elegancko elegánsan öltözködni v. öltözni ubierać się jaskrawo feltűnően, rikító színű ruhákba töltözni

6 7121 ubierać się konserwatywnie konzervatív módon v. szolídan öltözni v. öltözködni ubierać się krótko rövid ruhákba öltözni, rövid ruhákat hordani ubierać się modnie divatosan öltözködni ubierać się niemodnie nem divatosan öltözni ubierać się nienagannie kifogástalanul öltözni v. öltözködni ubierać się po europejsku európai módon öltözködni ubierać się po sportowemu sportosan öltözködni ubierać się szykownie csínosan, ízlésesen öltözni v. öltözködni ubierać się u dobrego krawca jó szabónál varrat ubierać się według najnowszej mody legújabb divat szerint öltözni v. öltözködni; követi a legújabb divatot ubierać się z polską lengyel módra öltözködni ubierać się z szykiem elegánsan, ízléssel öltözködni ubierać się ze smakiem ízléssel v. ízlésesen öltözködni ubierać się zgodnie z najnowszą modą a legújabb divat szerint öltözni v. öltözködni ubierałem się (ubierałem się) za ciepło túl melegen öltözködtem ubierałem się (ubierałem się) za lekko i marznę túl könnyedén ölrtözködtem, majd megfagyok ubieralnia [pomieszczenie przeznaczone do ubierania się i przechowywania ubrań] öltöző (helyiség) ubieranie felöltözés, felöltöztetés; feldíszítés ubieranie się öltözködés ubijacz [1. przyrząd do ubijania piany, śmietany itp.; 2. robotnik obsługujący ubijarkę lub zatrudniony przy ubijaniu bruku] döngölő, sulykoló (munkás); döngölő szerszám; habverő ubijaczka döngölő, sulykoló (munkásnő); cölöp, cövek; habverő, tojásverő, turmixgép ubijak [1. duży tłuczek do ubijania kapusty, rozgniatania owoców itp.; 2. narzędzie służące do ubijania nawierzchni, masy odlewniczej itp.] sulyok, döngölő, lapvibrátor; nagyobb habverő ubikacja (toaleta, szalet) [1. pomieszczenie, w którym człowiek dokonuje świadomego aktu defekacji lub mikcji (oddania moczu). 2. pomieszczenie, w którym można załatwić swoje potrzeby fizjologiczne], WC WC, vécé; illemhely, mosdó, mellékhelyiség; szoba, helyiség ubikacja z bieżącą wodą vízöblítéses illemhely, WC Ubiorek (Iberis L.) [rodzaj roślin z rodziny kapustowatych. Ok. 30 gatunków roślin zielnych i półkrzewów. Występują głównie w południowej Europie. Gatunkiem typowym jest Iberis semperflorens L.] tatárvirág Ubiorek wiecznie zielony (Iberis sempervirens) (növ.) Örökzöld tatárvirág (Iberis sempervirens) ubiór [ubranie] öltözet, ruha, ruházat, viselet; öltözködés ubiór, ubranie [odzież projektowana w jakimś celu składająca się z więcej niż jednego wyrobu. Zwykle składa się ze spodni i Kutki lub swetra, bluzki lub kamizelki. Zawiera również odzież domową, pływacką.] többrészes ruha [Több összeillő ruhadarab együtteséből álló egység: jellemzően nadrág és zakó (öltöny), szoknya és kabát (kosztüm), női nadrág és kabát (nadrágköosztüm), szoknya és mellény stb. Ide sorolható a kétrészes fürdőruha (melltartó és nadrág) is.] ubiór aresztancki rabruha ubiór domowy háziruha ubiór kapłański papi ruha Ubiór Kapłański [kapłan musiał być ubrany wg wskazówek Boga. Prawie wszystko, co na sobie miał, było symboliczne. Ubiór Aarona tworzyły: (1) suknia podobna do rzymskiej tuniki, zrobiona z bardzo delikatnego, lnianego płótna, noszona bezpośrednio na ciele, sięgająca do stóp Była typem ludzkiej sprawiedliwości, (2) druga suknia, czyli płaszcz, noszona na pierwszej, była koloru niebieskiego (wskazującego na niebiańskość) z przyczepionymi u dołu na przemian dzwoneczkami i jabłkami granatu (symbol świadectwa i płodności), (3) na tę

7 7122 wkładano naramiennik, efod, coś w rodzaju stanika. Były to dwa płaty tkaniny połączone na ramionach, utkane ze złotych, czerwonych i niebieskich nici (bisior), a na spięciach ich (na ramionach) umieszczone były onyksowe kamienie z wyrytymi na nich imionami synów Izraela, (4) naokoło efodu był pas z tejże samej tkaniny (jedwab) co efod. Pas był symbolem służby, utrzymania łączności i całości. (5) Napierśnik (pektorał) podobny do małego kwadratowego woreczka, utkany był w ten sposób co pas i naramiennik. Do niego należało Urim i Tummim. Pierścienie napierśnika (pektorału) i naramiennika (efodu) złączone były sznurem niebieskim (symb. łączności niebiańskiej). Na napierśniku było 12 kosztownych kamieni umieszczonych w czterech rzędach (po trzy w każdym), na których wyryte były imiona dwunastu pokoleń Izraela. Napierśnik umieszczony był na sercu Aarona (w ten sposób niosąc sąd Izraela przed Panem) dlatego też zwany ''napierśnikiem sądu''. Typiczność Chrystusa widać w tym, że i Chrystus dźwiga ich z ich imionami w sercu Swoim, przy czym drogie kamienie wskazują na wielką cenność. Na specjalną uwagę zasługiwało to, że efod i pektorał musiały być związane, tak aby nie przesuwały się ani odsuwały, bo połączenie powinno być dokładne, całkowite. Z bisioru była także czapka (6), w innych przekładach tiara. Na niej była ozdob złota, utrzymywana tuż nad czołem z wyrytymi na niej słowami: '''Świętość Panu''.] (Szaty Kapłańskie) papi öltözék A kohaniták (papok) a Szentélybeli szolgálat során a következő öltözéket viselték: kötonet-et - teljes hosszúságú köntöst; michnászájim-ot - lenvászon térdnadrágot; micnefet-et vagy migbáát-ot - lenturbánt; ávnét-et - a derék fölött többszörösen körültekert hosszú, széles övet (2Mózes 28:1-4.) A Kohén Gádol (főpap) az előzőeken kívül még a következőket viselte: éfod-ot - egy kék-, bíbor- és vörös színűre festett gyapjúból és lenből valamint aranyszálból szőtt, kötényszerű ruhadarabot; chosen-t - egy melldíszt tizenkét belefoglalt drágakővel, amelyekbe Izrael tizenkét törzsének neve van belevésve; möil-t - egy kék gyapjúköpenyt, a szegélyén végig aranycsengettyűkből és díszes gránátalmákból való díszítéssel; cic-et - egy a homlok fölött viselt aranylemezt, rajta a következő felirattal: "Szent az Örökkévalónak!" (2Mózes 28:5-43.) ubiór narciarski síruha Ubiór Niewiasty [każdy chrześcijanin powinien także swoim odzieniem pokazywać, że nie idzie ze światem. Powinien być odziany przyzwoicie, ubranie jego powinno wskazywać na dobry smak, schludność i dbałość o siebie, ale nie powinien być niewolnikiem mody. Więcej jeszcze ulegają wpływom mody kobiety i dlatego Pismo Święte ostrzega je w szczególny sposób. Nawet o noszeniu włosów są bardzo wyraźnie mówiące słowa.] asszonyok; nők viselete v. ruházata (a Bibliában) ubiór (odpowiedni) na wycieczkę túraruha ubiór w stylu drwala [fason modnej odzieży damskiej, z prostym krojem, luźna, w sportowym stylu marynarka sięgając do talii. Stosowana w bluzach i marynarkach z wąskimi ramionami i okrywającymi tułów. Nazwa pochodzi od marynarek Canadian lumberjack.] lemberdzsek stílus [A lemberdzsek szabásvonalához hasonlő egyenes, bő, sportos, derékig érő blúz vagy kosztümkabát.] ubiór właściwy chłopu parasztot jellemző ruha; paraszti öltözet v. viselet ubiór zakonniczy szerzetesi ruha v. öltözet ubliżająco sértően, megalázóan ubliżający, -a, -e [taki, który stanowi dla kogoś obrazę] sértő ubliżające słowa sértő szavak ubliżanie, ubliżenie sértés, mellőzés ubliżyć ubliżać [1. powiedzieć coś lub zachować się w sposób obrażający kogoś; 2. stanowić obrazę, obelgę] (komu) megalázni, lealacsonyítani, kisebbíteni; megsérteni, háttérbe szorítani (vkit) ubliżyć czyjej dobrej sławie vkinek a jóhírét veszélyezteti v. csorbítja ubłagać ubłagiwać [1. błaganiem uzyskać coś, skłonić kogoś do czegoś; 2. błagając, złagodzić czyjś gniew] könyörögni vkinek, kérlelni, könyörgéssel rávenni, rábírni, engesztelni, megindítani, meghatni vkit ubłagalnia * przebłagalnia [1. Ubłagalnia była największą świętością Starego Testamentu. 2. Głównym sprzętem świątynnym była skrzynia przymierza, będąca namacalnym wyobrażeniem Bożego panowania. Umieszczone w niej było prawo Boże - podstawa Bożego panowania. Na skrzyni przymierza, nad prawem, spoczywała złota pokrywa, zwana "ubłagalnią" albo "tronem łaski".

8 7123 Ponad ubłagalnią, między dwoma złotymi wyobrażeniami cherubinów, znajdującymi na dwóch końcach pokrywy, ukazywał się "obłok chwały", szekina - widzialny, nadprzyrodzony symbol Bożej obecności. Ubłagalnia - wyznaczone miejsce spotkania Boga z grzesznym człowiekiem - była stałym świadectwem zgodności Bożych cech charakteru, zapewnieniem, iż Boża sprawiedliwość zawsze jest uzupełniona miłosierdziem.] könyörgés; engesztelés I. (betakarás, kiegyenlítés) [Valamely sértésért vagy okozott jogtalanságért elégtételt adni, amelyet nyomon követ a megbékélés (2Móz 30,16). A Bibliában azt jelenti, hogy vér ontása által az ember bűnét Isten előtt betakarni, és ezzel eltörölni; az ÓSZ-ben hibátlan áldozati állat vére, az ÚSZ-ben a Megváltó Jézus Krisztus vére által, Aki a kereszten meghalt az egész világ bűneiért és harmadnapon feltámadott.]; engesztelés II. [Isten és ember közti kapcsolat megváltozása, amely Krisztus megváltói művén nyugszik. Isten és a bűnös ember közti ellenséges állapotot bűnbánattal (személyes bűnösségünk elismerésével) és a Jézus Krisztusban megjelent kegyelem személyes elfogadásával lehet megszüntetni (ApCsel 10,43; 2Kor 5,18-19; Ef 2,16). Az ÓSZ-i korban állatokat áldoztak; most azonban Krisztus kereszthalála minden bűnért eleget tett (Róm 3,25; 1Jn 2,2; 4,10). Istennek a bűn elleni haragja tulajdon Fiára, Jézus Krisztusra sújtott le. Ezzel Krisztus eleget tett Isten igazságosságának és szentségének. Az a nézet, amely szerint Jézus kereszthalála minden embert automatikusan megengesztelt Istennel, nem biblikus (Jn 1,12).] ubłocić (ubłocę, ubłoci [pobrudzić błotem] összesározni, besározni ubłocić się [1. zostać ubłoconym; 2. pobrudzić sobie błotem ubranie, obuwie] besározza v. összesározza magát ubocze [spokojne miejsce oddalone od osiedli ludzkich, od szlaków komunikacyjnych lub od miejsc, w których jest dużo ludzi] félreeső v. magányos hely; (droga boczna) rossz út, mellékút, tévút ubocznie (mimochodem) mellesleg, mellékesen, közbevetőleg, alkalmilag, közvetve uboczność mellékesség, vminek a mellékes v. esetleges volta uboczny, -a, -e [1. dotyczący czegoś pośrednio, mniej istotny lub dodatkowy; 2. o skutkach czegoś: niezaplanowane i zwykle niekorzystne] mellékes, mellékuboczny dochód mellékjövedelem, mellékkereset uboczny przemysł mellékipar ubodzy [1. ogół biedaków; 2. do nich należał sam Jezus Chrystus. Im głoszona jest Ewangelia. Zawsze będą. Litość nad ubogim jest pożyczaniem Panu.] szegények, nincstelenek ubogacać [wzbogacać, robić coś bardziej zasobnym, różnorodniejszym] meggazdagítani, gazdaggá tenni ubogacić [1. uczynić bogatym, wzbogacić; 2. uczynić coś wspanialszym] meggazdagítani, gazdaggá tenni ubogi, -ia, -ie [1. zob. biedny; 2. zaopatrzony w coś lub występujący w małej ilości] szegény, szegényes, nincstelen, nem gazdag, szűkölködő; szerény, szegényes, szűkös; ínséges; (w co) szegény vmiben; szűkölködni vmiben ubogi język szegényes nyelv v. nyelvezet ubogi mieszkanie szegényes lakás ubogi w doświadczenia tapaztalatokban szegény ubogi w drzewo fában szegény ubogi w kapitał tőkeszegény ubogi [człowiek ubogi] szegény, szegény ember ubogo szegényesen ubogość szegénység, ínség; (héb.) córesz; szegénység, nyomorúság, baj, szenvedés ubogość myśli gondolathiány ubojnia [zob. rzeźnia w zn. 1] vágóhíd ubojowy, -a, -e vágási, vágóubolewać [odczuwać i wyrażać żal, współczucie lub niezadowolenie] (nad kim) szánni, sajnálni (vkit); szánakozni (vkin); (nad czym) fájlalni, sajnálni, szívből sajnálni (vmit); sajnálkozni, sopánkodni (vmin) ubolewać nad kim/czym sajnálni vkit/vmit; sajnálkozni vmi miatt, vkin/vmin ubolewać nad stratą lesújt ez a veszteség v. csapás ubolewam nad tym że - sajnálom, hogy ubolewająco sajnálkozóan, szánalommal, szánalomraméltóan ubolewający, -a, -e sajnálkozó, szánalomraméltó ubolewanie [współczucie lub żal wyrażane komuś z powodu nieprzyjemnego lub nieszczęśliwego wydarzenia] sajnálkozás, fájlalás ubożeć [1. zob. biednieć; 2. stawać się mniej obfitym, licznym, różnorodnym] szegényedni, elszegényedni, koldúsbotra jutni ubożenie elszegényedés ubożuchno szegényecskén ubożuchny, -a, -e nagyon szegény, kuldússzegény, szegényke ubożyć [1. doprowadzać kogoś lub coś do ubóstwa; 2. czynić coś mniej obfitym,

9 7124 licznym, różnorodnym] elszegényíteni, szegénnyé tenni, vagyonilag tönkretenni; vagyonából, jövedelméből kifosztani ubożyć się [daw. stawać się mniej obfitym, różnorodnym, urodzajnym itp.] elszegényedni, vagyonilag tönkremenni ubój [zabijanie zdrowych zwierząt hodowlanych dla mięsa] vágás, vágatás (állatoké) ubój (gospodarczy a. przemysłowy) állatvágás, sertésvágás ubój pokątny feketevágás ubój rytualny [rytuał zabijania zwierząt wynikający z wymogów religii] rituális vágás (állatáldozat) ubóstwiany, -a, -e [uwielbiana, ukochana osoba] imádott ubóstwić ubóstwiać [nadać ludziom, zwierzętom, zjawiskom przyrody cechy boskie lub uważać za bóstwo] isteníteni, bálványozni; (átv.) imádni ubóstwienie (zob. deifikacja) bálványozás, istenítés; (átv.) imádás, imádat ubóstwo [1. brak środków do życia; 2. brak różnorodności i obfitości czegoś lub w czymś] szűkölködés, szegénység, ínség, nyomorúság; (dawno) a szegények (mint társadalmi csoport) ubóstwo (łac. paupertas) [jeden z trzech ślubów zakonnych. Zob. ślub ubóstwa; też: ślub czystości, posłuszeństwo (obediencja)] szegénység (lat. paupertas) [A három szerzetesi fogadalom egyike. Lásd szegénységi, tisztasági, engedelmességi (obediencja) fogadalom.] ubóstwo ducha lelki szegénység; együgyűség ubóstwo myśli gondolatszegénység ubóstwo nie hańbi (közm.) a szegénység nem szégyen ubóść (ubodę, ubodzie) [1. uderzyć czymś ostrym, spiczastym; 2. bardzo mocno obrazić lub urazić kogoś] szurkálni, öklelni, döfni, megdöfködni, megmarni, elevenére tapintani ubrać (ubiorę, ubierzesz) ubierać [1. włożyć na kogoś ubranie, obuwie, nakrycie głowy itp.; 2. kupić lub uszyć komuś ubranie; 3. ozdobić, przystroić; 4. przedstawić coś w sposób łatwy do wyrażenia lub bardziej atrakcyjny; 5. iron. postawić kogoś w trudnej sytuacji] feldíszíteni, ékesíteni; öltöztetni, felöltöztetni, felruházni ubrać choinkę feldíszíteni a karácsonyfát ubrać co w jaką formę vmilyen formát v. köntöst ad vminek ubrać co w słowa szavakba önt vmit ubrać kogo w co vkit vmibe öltöztetni ubrać kogo w zbroję páncélba v. vasba, fegyverbe öltöztetni vkit; felvértezni vkit ubrać pokój zielenią szobát díszíteni v. borítani zölddel v. lombbal ubrać salę zielenią zölddel feldíszíteni v. ékesíteni a termet ubrać się (ubiorę się, ubierze się) ubierać się [1. włożyć na siebie ubranie, obuwie, nakrycie głowy; 2. kupić sobie ubranie lub kazać sobie je uszyć; też: nosić ubranie w jakiś sposób] öltözni, felöltözni, öltözködni, felöltözködni, felöltözni; (átv.) bajba keveredni ubrać się na galowo estélyi ruhát felvenni ubrać się odświętnie kiöltözködni, kicsípi magát; ünnepi ruhát ölteni v. felvenni ubrać się przepisowo előírásosan öltözködni ubrać się w + T. felöltözni ubrać się w sweter pulóvert felvenni ubrać się wyszukanie választékosan öltözködni ubrał się podjadł i puścił się w drogę felöltözködött, evett vmit v. egy kevesetés útnak indult ubrana jak bóstwo istenien öltözött (nő) ubrana krzycząco feltűnően v. rikítóan öltözködő v. öltözött nő ubranie [1. wszystko to, co służy do okrycia ludzkiego ciała; też: jedna z tych rzeczy; 2. zob. garnitur w zn. 1.; 3. przybranie, ozdoba] ruha, ruházat, öltözet, öltözék, felsőruházat; (garnitur) öltöny, felöltő; dísz, feldíszítés, felékesítés

10 7125 ubranie, garnitur [dwu- lub trzyczęściowe ubranie które składa się z marynarki, spodni i (jeśli jest trzyczęściowe) z kamizelki. Zwykle noszone przez mężczyzn. Ze względu na zapinanie, wyróżniamy jednorzędowy oraz dwurzędowy. Głównie dzielimy garnitury na klasyczne i sportowe. Wieczorowa, marynarka oraz wyjściowe garnitury są formalne. Wyróżniamy w zależności od przeznaczenia garnitury letnie, zimowe, miejskie, sportowe, itp.] öltöny [Jellemzően fériak által viselt két- vagy háromrészes öltözet, amely zakóból, nadrágból és (ha háromrészes öltönyről van szó) mellényből áll. A zakó gombolásától függően (lásd egysoros zakó ill. kétsoros zakó) beszélünk egy- ill. kétsoros öltönyről. Különbséget teszünk a sportos és a klasszikus öltönyszabás között, továbbá attól függően, hogy milyen alkalomból viselik, megkülönböztetünk szabadidős, utcai, üzleti és városi öltönyt, valamint reprezentációs öltönyöket (pl. frakköltönyt, zsakettöltönyt, szmokingöltönyt). Az aktuális évszaknak megfelelően van nyári és téli öltöny is.] ubranie choinki a karácsonyfa feldíszítése ubranie cywilne polgári ruha, civilruha (nem egyenruha) ubranie do zabawy játszóruha ubranie dobrze leży a ruha jól áll v. jól fekszik ubranie drelichowe zsávolyöltöny ubranie egipskie [Pierwotnie strój antycznych Egipcjan składał się z fartucha, który był noszony przez mężczyzn i kobiety. Inną częścią garderoby, którą noszono była koszula bez rękawów, która później noszona była razem z kamizelką. Koszula i fartuch kobiet był dłuższy od tego noszonego przez mężczyzn, koszula sięgała sięga kostek a fartuch do kolan. W późniejszych czasach do garderoby dołączył lekki płaszcz i plisowana sukienka dla kobiet zrobiona z lekkiej tkaniny.] egyiptomi viselet [Az ókori egyiptomiak - férfiak és nők egyaránt - eredetileg kötényben jártak. Egy másik ruhadarabjuk az ujjatlan ingruha volt, amit később mellénnyel együtt viseltek. A nők köténye és ingruhája hosszabb volt, mint a férfiaké, az ing a bokáig ért, a kötény térdig. Később ruhatáruk kiegészült egy könnyű kabáttal és a nőknek redőzött ruhával, ami finom, áttetsző szövetből készült.] ubranie egipskie ubranie głowy fejdísz ubranie kamgarnowe kamgarn öltöny ubranie letnie nyári ruha ubranie mi się zniszczyło az öltönyöm tönkrement ubranie na podszewce bélelt ruha ubranie na wyrost túlságosan nagy, bő ruha (hogy belenőhessen, aki hordja) ubranie na zamówienie megrendelésre készült öltöny ubranie narciarskie síruha ubranie niszczy się a ruha kopik v. rongálódik ubranie ochronne védőöltözet, védőruha ubranie od święta, ubranie na święto ünneplő ruha ubranie odświętne ünneplő, kimenő, alkalmi ruházat; kimenő ruha ubranie pęka na kim w szwach vkin szétreped a ruha a varrások mentén ubranie prosto z igły [ruha egyenesen a tűből] vadonatúj öltöny ubranie przeszło naftaliną a naftalin ájárta a ruhát ubranie przylega do niego a. do niej feszül rajta a ruha ubranie robocze munkaruha, munkaruházat ubranie się drze a ruha szakad v. kopik ubranie się öltözés, felöltözés, öltözködés, felöltözködés, felöltözés; (ruha) felvétel ubranie sportowe sportöltöny, sportruha ubranie tanieje a ruházat olcsóbbodik, a ruházati cikkek ára esik; a ruha olcsóbb lesz ubranie treningowe melegítő, tréningruha ubranie uszyte na obstalunek rendelésre készült ruha v. öltöny ubranie w strzępach rongyos, cafatos ruha

11 7126 ubranie wieczorowe estélyi ruha ubranie wierzchnie, kombinezon [część garderoby, najczęściej z bawełny, w której tułów, rękawy i spodnie połączone są w jedną całość. Przód posiada długie rozcięcie sięgające od dekoltu do poniżej linii talii. Wykorzystywane jako odzież robocza, lub (jeśli wykorzystuje się lepsze materiały i cięcia) odzież sportowa lub relaksacyjna.] overall (1) [Többnyire pamutból készült ruhadarab, amely a felsőtestet borító, ujjakkal is ellátott rész és a nadrág egybeépítéséből keletkezik. Az elején a nyakkivágástól lefelé derékig érő, gombolással vagy húzózárral záródó hasíték van, ami a bebújást teszi lehetővé. Munkaruhaként, vagy - igényesebb anyagból és kivitellel - sport- vagy szabadidő-ruhaként használják.] poniżej talii. Zimowy kombinezon posiada długie rękawy, które mogą kończyć się bezpalcowymi rękawiczkami, i długie spodnie z nakładkami na stopy. Czasem ma kaptur. Letni kombinezon zwykle posiada krótkie rękawy i nogawki.] kezeslábas [Egyszerű kötött ruhadarab kisebb-nagyobb gyerekek, esetleg felnőttek számára; a felső rész és a nadrág egy darabot képez. A gombolás mindig legalább derékig ér. Télre hosszú ujjal készül, amely - csecsemők részére - végződhet babakesztyűben, a hosszú nadrág pedig hozzádolgozott puha lábbeliben (lásd: rugdalózó). Csuklya is tartozhat hozzá. Nyárra rövid ujjal, rövid nadrággal készülhet.] ubranie wierzchnie, pajacyk, kombinezon [prosta część garderoby dla niemowląt i dzieci (czasem dorosłych) z dzianiny, w której spodnie połączone są z częścią okrywającą tułów. Zapięcie zawsze sięga ubranie więzienne rabruha ubranie wisi jak na kołku úgy áll v. lóg rajta (a ruha), mint tehénen a gatya ubranie wyjściowe ünneplő, kimenő, alkalmi ruházat ubranie z długimi rękawami hosszú ujjú ruha ubranie z którego się wyrosło kinőtt ruha ubranie zafarbuje inne w praniu az egyik ruha megfogja a másikata mosásban ubranie zapinane na zamek błyskawiczny cipzáras ruha ubranie zimowe téli öltöny ubranie zleciało z wieszaka az öltöny leesett a fogasról ubranie zmoczyło się na deszczu az öltöny megázott az esőben ubranie żakietowe férfiöltöny mellénnyel ubraniowy, -a, -e ruha-, ruházatiubranko [odzież dziecięca] ruhácska, gyermekruha ubrany, -a, -e felöltözött, öltözött, felruházott; (átv.) felszerelt ubrany był nie tak jak ostatnio nem úgy volt öltözve, mint legutóbb ubrany po kapucyńsku kapucinus módon öltözködni ubrany po domowemu háziasan öltözött

12 7127 ubrany po turecku törökösen v. török módra öltözött ubrany w co felöltözött, öltözött vmiben, felruházott vmivel; (átv.) felszerelt vmivel ubrany z chłopska paraszt módra öltözött ubrany z niemiecka német módra öltözött ubrany z waszecia úrimódra öltözött ubrdać (zob. ubzdurać) fejébe vesz ubrdać sobie co fejébe vesz vmit ubrdać się [zob. ubzdurać się] fejébe vesz ubzdurać [pot. wymyślić sobie coś i uznać to za prawdziwe] kigondolni vmit ubzdurać się (pot. uroić się komuś) vkinek a fejébe vesz ubrudzić (ubrudzę, ubrudzi) [uczynić brudnym] beszennyezni, bemocskolni, bepiszkítani, bepiszkolni ubrudzić coś összekoszolni, összepiszkolni vmit ubrudzić się [1. ubrudzić siebie samego; 2. zostać ubrudzonym] beszennyezi, bemocskolja, bepiszkítja magát; beszennyeződni, bemocskolódni, bepiszkolódni ubrus [element garderoby kobiecej w Rosji w XVI i XVII wieku. Chusta płócienna zdobiona haftem z białego jedwabiu noszona na głowie i umocowana do włosów przy pomocy złotych szpilek, układana w fałdy. Noszona na dworze rosyjskim przez kobiety zamężne.] (daw) orosz női fejkendő ubyć (ubędę, ubędzie) ubywać [1. o liczbie, objętości, ilości czegoś: stopniowo zmniejszyć się; 2. o ludziach: przestać być obecnym lub istnieć] fogyni, csökkenni, lecsökkenni, megfogyatkozni; (woda) apadni, elapadni ubyć a. ubywać z naszych szeregów - átv. kidől sorainkból ubyło mi na wadze vesztettem a súlyomból, lefogytam ubyło mi pięć kilo öt kilót fogytam ubyło mu sił ereje ellankadt v. fogytán van ubyło wody w Wiśle leapadt a víz a Visztulában ubytek [1. zmniejszenie ilości albo liczby czegoś; 2. to, co ubyło; 3. miejsce, w którym czegoś ubyło; 4. otwór powstały w zębie wskutek próchnicy]; ubywanie (umniejszanie się) fogyás, csökkenés, apadás, elapadás; (szkoda) hiány, veszteség, kár ubytek dopuszczalny megengedett hiány ubytek na wadze súlyveszteség ubytek naturalny természetes veszteség ubytek słuchu [Miara zmian właściwości organu słuchu zachodzących zarówno z wiekiem jak i wskutek przebytych chorób lub urazów] hallásveszteség [(nagyothallás, időszakos hallásveszteség) a hallásképesség csökkenése, amely jellemezhető a hallásküszöb és/vagy a hallásküszöbgörbe eltolódásával. A hallásképesség az életkorral is változik, de romlása gyakran zajártalom, azaz rendszeres és tartós zajban való tartózkodás következménye] ubytek słuchu (wyznaczony za pomocą audiometru) audiometriás hallásveszteség ubytek słuchu spowodowany hałasem zajkárosodás okozta halláskárosodás ubytek towarowy áruhiány ubytek w zapasach készletcsökkenés ubywa mu (jej) sił fogy az ereje, fogytán az ereje ubywanie fogyás, csökkenés, apadás ucałować [pocałować, zwykle w sposób konwencjonalny] megcsókolni ucałować się [ucałować wzajemnie jeden drugiego] megcsókolják egymást ucałowanie [pocałunek] csók, megcsókolás ucałowanie ołtarza oltárcsók, az oltár megcsókolása [a hódolat és a szeretet kifejezése az Úr Krisztus iránt, akinek szimbóluma az oltár. A szentmise elején és végén a miséző pap és a diákonus csókolja meg az oltárt.] ucałowanie ręki (przy przywitaniu) kézcsók ucałowanie rączek kézcsók ucałowanie relikwii a relikvia v. kegytárgy megcsókolása ucapić [1. pot. chwycić mocno kogoś lub coś; 2. pot. złapać kogoś i aresztować] (népi) elkapni, elfogni, megfogni ucapić się [pot. chwycić się mocno] elkapni, megfogni, megragadni ucha (zupa rybna) [zupa rybna sporządzona z różnych gatunków ryb słodkowodnych] halleves (különböző édesvízi halakból) ucharakteryzować [zmienić wygląd zewnętrzny człowieka za pomocą charakteryzacji] jellemezni, megszemélyesíteni

13 7128 ucharakteryzować [się zrobić sobie charakteryzację] jellemzi magát uchatka [ssak morski o małych uszach, podobny do foki] (áll.) fülesfóka Uchatka kalifornijska (Zalophus californianus) (zob. lew morski) [ssak morski z rodziny uchatkowatych często nazywany lwem morskim. Występowanie: w kilku obszarach wschodniego Pacyfiku. Zamieszkuje wybrzeża Kalifornii i Galapagos] - A kaliforniai oroszlánfóka [(Zalophus californianus) egy, a fülesfókafélék (Otariidae) családjába tartozó csendes-óceáni fókafaj, amely kiválóan alkalmazkodott az emberek közelségéhez. Csapatai gyakran láthatóak kikötők, mólók közelében. Mivel rendkívül intelligens, a vízibemutatók kedvelt szereplője.] uchatka niedźwiedziowata; niedźwiedź morski, (zob. zool kotik zwyczajny) (Callorhinus ursinus) [ssak mor. z rodziny uchatkowatych; dł. ciała samic ok. 140 cm i masa kg, samców ok. 210 cm i kg; żywi się gł. rybami; futro najcenniejsze spośród płetwonogich; północne wody O. Spokojnego.] Északi medvefóka (Callorhinus ursinus) uchatka patagońska (zob. otaria) [(Otaria byronia), ssak z rodziny uchatkowatych; dł. samca do 2,5 m; w olbrzymich stadach zamieszkuje pd. wybrzeża Ameryki Południowej.] dél-amerikai oroszlánfóka (Otaria byronia) uchatkowate, uszatki, uchatki (Otariidae) [rodzina dużych ssaków z rzędu drapieżnych. Prowadzą wodno-lądowy tryb życia. Polują w wodzie, a odpoczywają i rozmnażają się na lądzie.] fülesfókafélék [(Otariidae) a ragadozók rendjének egy családja.mintegy 7 nem és 14 ma élő faj tartozik a családba.] Rodzaje i gatunki Rendszerezés (A család az alábbi nemeket és fajokat foglalja magában) Arctocephalus 8 faj o Arctocephalus australis uchatka południowoamerykańska, kot morski: Délamerikai medvefóka o Arctocephalus forsteri - uchatka australijska: Új-zélandi medvefóka o Arctocephalus galapagoensis - uchatka galapagoska: Galápagosi medvefóka o Arctocephalus gazella - uchatka antarktyczna: Anktartiszi medvefóka o Arctocephalus philippii - kotik chilijski: Juan fernandez medvefóka o Arctocephalus pusillus - uchatka karłowata: Dél-afrikai medvefóka o Arctocephalus townsendi - kotik meksykański: Guadalupe-medvefóka o Arctocephalus tropicalis - kotik polarny: Szubantarktikus medvefóka Callorhinus 1 faj o Callorhinus ursinus - kotik zwyczajny, niedźwiedź morski, uchatka niedźwiedziowata: Északi medvefóka Eumetopias 1 faj o Eumetopias jubatus - uchatka grzywiasta, lew morski Stellera: Steller-féle oroszlánfóka Neophoca o Neophoca cinerea - australijski lew morski: Ausztráliai oroszlánfóka Otaria o Otaria flavescens - otaria, uchatka patagońska: Dél-amerikai oroszlánfóka Phocarctos o Phocarctos hookeri - nowozelandzki lew morski: Új-zélandi oroszlánfóka Zalophus o Zalophus californianus - uchatka kalifornijska, lew morski: Kaliforniai oroszlánfóka o Zalophus japonicus - uchatka japońska: Japán oroszlánfóka o Zalophus wollebaeki uchaty, -a, -e fülesuchlać się [posp. upić się] (közb.) leissza magát; lerészegedni, berúgni ucho

14 7129 ucho [1. jedna z dwóch części ciała, jakie znajdują się po obu stronach głowy u ludzi i zwierząt, będąca częścią narządu słuchu; 2. narząd słuchu i równowagi; też: zmysł słuchu; 3. uchwyt w kształcie łuku lub pętli, umocowany do naczynia lub torby; 4. opuszczane klapki przy czapce, chroniące uszy przed chłodem; 5. otwór w igle służący do nawlekania nitki] fül, (uszy) fülek; (u naczynia itd.) fül, vminek a füle, fogó, fogantyú ucho [według Księgi Izajasza Pan zawsze kieruje naszy uszy na to, co jest od Niego. Każdy człowiek ma zmysł do słyszenia tego, co jest od Boga, ale nie każdy reaguje na to, co od Boga pochodzi. Są ludzie, którzy i głosu własnego sumienia słyszeć nie chcą. Pan przypomina, że zbory powinny słuchać głosu Jego; z czego łatwo wyciągnąć wniosek, że niedociągnęcia w tych zborach były wynikami niesłuchania i niećwiczenia uszu w słuchaniu tego, co ostrzegało i nauczało, co nawoływało do czuwania, co kazało odróżniać głos Boga od głosu nawołującego do złego, do świata, do szatana.] fül [1. Iz s az Úr félelmében telik öröme. Nem aszerint ítél majd, amit a szem lát, s nem aszerint ítélkezik, amit a fül hall, 2. A felszentelés jeleként a papoknak vérrel kenték meg a jobb fülcimpájukat (2Móz 29,20; 3Móz 8,24); ugyanezt tették a poklosokkal, ha azok meggyógyultak, hogy így legyenek ismét kultikusan tiszták. Ha egy rabszolga fülét átfúrták, ez önként vállalt egész életre szóló szolgaságot jelentett (2Móz 21,6; 5Móz 15,17).] ucho dzbana korsó füle ucho igielne a. igły [1. bardzo wąskie przejście; trudności w przejściu z jednego etapu życia do następnego (Mk 10,25): Łatwiej jest wielbłądowi przejść przez ucho igielne, niż bogatemu wejść do królestwa Bożego. 2. pan wskazuje na całkowitą niemożliwość u ludzi. Próby udowodnienia, że ucho igielne oznacza w tym wypadku małą wąską furtkę, nie mają wystarczających podstaw. Dlatego lepiej będzie rozumieć porównanie to tak jak słowa podają.] a tű foka [A városfalakban levő, a nagy kapuk bezárása után használt keskeny nyílás. Jézus ezt a kifejezést használja a Mt 19,24-ben; azt akarja kifejezni vele, hogy nagyon nehéz megtérnie annak az embernek, akinek a szíve földi gazdagságon csüng (Mt 19,16-22).] ucho kosy [zob. piętka w zn. 4.: tylna część kosy wchodząca między pierścień a kosisko] a kasza fogója ucho liny [koniec liny zgięty i wpleciony w nią, zwykle wzmocniony i usztywniony] kötélvég; csomó ucho muzykalne zenei hallás, jó fül ucho środkowe [jama bębenkowa, w której znajdują się kosteczki słuchowe i trąbka słuchowa Eustachiusza] középfül, középső fül ucho u dzbanka a korsó füle ucho wewnętrzne [część ucha mieszcząca receptory zmysłu słuchu i równowagi] (bonc.) belső fül ucho zewnętrzne [małżowina uszna przechodząca w przewód słuchowy] külső fül uchodzić (uchodzę, uchodzi) (zob. ujść) (uciekać) menekülni, elmenekülni, megmenekülni; (czego) elkerülni vmit; (o czasie) elszállni, elszaladni; eliszkolni; (na kogo/co) tartjának (vkinek/vminek); kifolyni, kijönni, kicsurogni; (czas) múlni, telni; számít vminek ; illik uchodzić cało ép bőrrel megúszni (ép bőrrel megússza) uchodzić czyjej uwagi elkerülni vkinek a figyelmét uchodzić do morza tengerbe ömlik v. torkollik uchodzić kary elkerülni a büntetést uchodzić na sucho szárazon megúszni uchodzić uwagi elkerülni a figyelmet uchodzić za autorytet tekintélynek számítani; tekintélyként tiztelik; nagy becsületnek v. megbecsülésnek örvendeni uchodzić za uczonego tudós hírében áll; tanult v. tudós embernek tartják uchodzić się [zmęczyć się chodzeniem] kifárasztja magát, lejárja a lábát, agyonjárja magát uchodźca [(w rozumieniu potocznym) osoba, która musiała opuścić teren na którym mieszkała ze względu na zagrożenie życia, zdrowia, bądź wolności. Zagrożenie to jest najczęściej związane z walkami zbrojnymi, klęskami żywiołowymi, prześladowaniami religijnymi bądź z powodu rasy lub przekonań politycznych.], uchodźczyni (zbieg) menekült (ffi/nő); (emigrant, emigrantka) kivándorló, emigráns (ffi/nő) uchodźca cywilny polgári menekült uchodźca wojskowy katonai menekült uchodźca polityczny politikai menekült uchodźczy, -a, -e menekült-, emigrált-, emigráns uchodźstwo [1. stały lub czasowy pobyt poza granicami własnego państwa, spowodowany przyczynami

15 7130 ekonomicznymi, politycznymi lub religijnymi; 2. ogół uchodźców zamieszkujących w jakimś kraju] bujdosás; száműzöttség; kivándorlás, emigráció; a menekültek uchokształtny, -a, -e fülformájú uchować [1. ustrzec lub obronić przed czymś złym lub niebezpiecznym; 2. daw. uzyskać dzięki pielęgnacji wartościowe, nadające się do wykorzystania zwierzę] tenyészteni; megóvni, megvédeni, megőrizni, megtartani uchować się [1. nie ulec zniszczeniu; 2. daw. ujść z życiem, przeżyć] tenyészni; megmaradni, fennmaradni, túlélni vmit uchowaj Boże! Isten őrizz! Isten ments! uchronić [ustrzec lub zabezpieczyć kogoś, coś przed czymś złym lub niebezpiecznym] megvédeni, megóvni, megmenteni uchronić kogo/co od kogo/czego v. przed kim/czym megvédeni vkit/vmit, vkitől/vmitől uchronić się [uchronić siebie przed czymś złym lub niebezpiecznym] megvédi, megmenti, megóvja magát; védekezni (vmi ellen), elkerülni (vmit) uchronić się od kogo/czego v. przed kim/czym megvédi magát vkitől/vmitől uchwalenie jóváhagyás, elfogadás, megszavazás; határozathozatal uchwalić uchwalać [postanowić coś w wyniku narady kompetentnego zgromadzenia] (postanowić, postanowiać) határozni, dönteni; (przyjąć, zatwierdzić, zatwierdziać) elfogadni, megszavazni, jóváhagyni; elrendelni uchwalać wniosek elfogadni a javaslatot uchwalić co większością głosów szótöbbséggel megszavazni v. elfogadni vmit uchwalić a. uchwalać konstrukcję elfogadni, megszavazni az alkotmányt uchwalić przez aklamację egyhangú szavazással elfogadni uchwalić rezolucję határozatot elfogadni uchwalić ustawę törvényt elfogadni; törvényt hozni v. alkotni uchwalony, -a, -e elhatározott, megszavazott uchwała [oficjalna decyzja organu państwowego, samorządu, organizacji społecznej lub zawodowej] határozat, döntés; rendelet uchwała komitetowa bizottsági v. választmányi határozat uchwała partii párthatározat uchwała Rady Ministrów minisztertanácsi határozat uchwała rządowa kormányhatározat uchwała sejmowa szejmi határozat, országgyűlési törvényrendelet uchwała spotkała się z aplauzem a határozatot a jelenlévők megtapsolták uchylić czapki megsüvegelni uchwała w sprawie wydalenia (z partii) (a pártból való) kizárásról szóló határozat uchwała zapadła megszületett a határozat uchwycenie megfogás, megragadás, elkapás uchwycić (uchwycę, uchwyci) [1. ująć coś szybko; 2. postrzec coś słuchem lub wzrokiem; 3. pojąć, zrozumieć coś; 4. trafnie lub wiernie coś przedstawić w utworze literackim, obrazie, fotografii itp.] megragadni, megfogni, megkapni, elkapni; felfogni, megérteni uchwycić co czym megfogni vmit vmivel uchwycić co za co megfogni vkit/vmit vminél uchwycić inicjatywę w swoje ręce magához ragadja a kezdeményezést uchwycić kogo megfogni vkit uchwycić moment elkapni v. megörökíteni egy pillanatot uchwycić myśl megérteni, felfogni a gondolatot uchwycić podobieństwo jól visszaadni vmit (képen, irodalmi műben stb.) uchwycić się [1. ująć coś szybko rękami dla przytrzymania się, utrzymania równowagi itp., 2. w sytuacji ekstremalnej: nastawić się wewnętrznie na coś, związać swoje nadzieje z kimś lub czymś] (kogo/czego) kapaszkodni, belekapaszkodni vkibe/vmibe; megkapaszkodni; egymásba kapaszkodni uchwycić się czego kapaszkodni v. megkapaszkodni vmiben uchwycić się za co kapaszkodni v. megkapaszkodni vmiben uchwyt [1. to, czego się chwyta, aby utrzymać równowagę; 2. uchwycenie czegoś ręką lub rękoma; 3. część jakiegoś przedmiotu lub narzędzia służąca do chwytania go ręką; 4. przedmiot lub urządzenie służące do przytrzymywania, umocowywania czegoś] (rękojeść) fogó, nyél, fül, fogantyú; kapaszkodó; markolat uchwyt do przesuwania siedzenia ülésállító kar uchwyt do ustawiania oparcia üléstámlaszabályozó csavar v. kar uchwyt magnetyczny tartómágnes uchwyt na ręczniki törülközőtartó uchwyt świdra fúrópajzs uchwytnie érthetően, megfoghatóan, kézzelfoghatóan uchwytność megfoghatóság

16 7131 uchwytny, -a, -e [1. taki, który można łatwo zrozumieć lub określić; 2. dający się uchwycić zmysłami; 3. pot. taki, którego można gdzieś o jakiejś porze zastać] kézzefogható, elérhető uchyb częstotliwości środkowej középfrekvenciától való eltérés, eltérés a vivőfrekvenciától uchybić uchybiać [1. naruszyć przepis, nakaz, normę lub zwyczaj; 2. postąpić w taki sposób, że ktoś czuje się obrażony lub poniżony] elvéteni, elmulasztani; (komu) tiszteletlenül viselkedni vkivel szemben uchybić komu/czemu czym megsérteni vkit/vmit vmivel uchybić komu/czemu w czym megsérteni vkit/vmit vmiben uchybić komu w grzeczności udvariatlan vkivel szemben uchybić komu w uczciwości tiszteletlen vkivel szemben uchybienie [1. skutek zaniedbania, niedopatrzenie w czymś; 2. wykroczenie przeciw jakimś normom, przepisom, zwyczajom itp.; 3. zachowanie obrażające kogoś] hiba, vétek (vmi ellen) uchylanie, uchylenie (kapelusza) megemelés; (ustawy itd.) visszavonás, hatálytalanítás; (pol.) elhajlás, kitérés uchylić (uchylę, uchyli) uchylać [1. otworzyć coś częściowo; 2. trochę odsunąć, aby coś odsłonić; 3. uniknąć ciosu, pochylając lub unosząc jakąś część ciała; 4. o uchwałach, wyrokach, postanowieniach itp: unieważnić] eltéríteni, eltávolítani; (głowę) lehajtani; elhúzni, félrevonni; megemelni; (prawo itd.) visszavonni; kissé kinyitni v. kihajtani; kissé megemelni v. felemelni, megbillenteni; meghajtani, lehajtani uchylać a uchalić firankę a firanki elhúzni v. félrehúzni a függönyt v. függönyöket uchylać kapelusza megemeli a kalapját uchylić czoła fejet hajtani, megalázkodni uchylić drzwi félig kinyitni az ajtót uchylić gałąż v. gałezie félrehajtja az ágat v. ágakat uchylić kapelusza kissé megemeli a kalapját uchylić okno kissé kinyitja, kihajtja az ablakot uchylić przed kim kapelusza vki előtt megemelni a kalapot uchylić prawo rezolucję eltörölni v. hatályon kívül helyezni a jogot, határozatot uchylić przyłbicy (átv.) leveszi az álarcot, megmutatja foga fehérjét uchylić pytanie [wycofać pytanie, uznane przez przewodniczącego rozprawy sądowej za niewłaściwe] kérdést visszavonni uchylić rąbka tajemnicy (átv.) fellebbenti a fátylat a titokról uchylić wniosek [nie przyjąć do wiadomości lub nie uwzględnić] visszavonni az ajánlatot uchylić a. uchylać wyrok ítéletet megsemmisíteni uchylić zasłonę félrehúzza a leplet uchylić się uchylać się [1. zostać otwartym lub otworzyć się częściowo; 2. uniknąć uderzenia, pochylając się; 3. rozmyślnie nie wypełnić czegoś] elhajolni, félrehajolni; eltérni, letérni; lerázza magáról, kibújik alóla uchylać się od czego kibújni vmi alól, nem vállalni vmit uchylać się od obowiązku kibújuk a kötelességteljesítés alól uchylać się od obowiązku płacenia podatku adózási kötelezettség alól kivonja magát; kibújik az adófizetés alól uchylać się od odpowiedzialności kibújni a felelősség alól uchylać się od służby wojskowej kivonja magát a katonai szolgálat alól uchylny, -a, -e [dający się uchylać] mozdítható, billenthető, lehajtható uchylne siedzenia lehajtható ülések uchyłek (łac. diverticulum, l.mn. diverticula; od devertere odwrócić się) [medyczne lub biologiczne określenie workowatego (rzadziej rurkowatego) uwypuklenia ściany narządu, wyrostek lub woreczek odchodzący od głównej osi organu. W entomologii diverticulum oznacza ślepy uchyłek narządu. W anatomii bezkręgowców używa się też określenia dywertykuły. U człowieka uchyłek, najczęściej o charakterze patologicznym, występuje głównie w obrębie przewodu pokarmowego (uchyłek Zenkera, uchyłki jelita cienkiego i jelita grubego), jednakże może powstawać w każdym narządzie, który posiada światło (np. pęcherzu moczowym).] (lat.) diverticulum; kiöblösödés Uchyłek Meckela, uchyłek jelita krętego (łac. diverticulum Meckeli s. ilei) (ang. Meckel's diverticulum, w polskiej literaturze chirurgicznej nazywany też uchyłkiem Meckla) [pozostałość rzewodu pępkowo-jelitowego (żółtkowego), o długości zwykle 5 6 cm, znajdująca się w końcowym odcinku jelita krętego (około cm od ujścia jelita krętego do jelita ślepego w miejscu zastawki krętniczo-kątniczej).] (lat.)

17 7132 diverticulum Meckeli [Kiboltosulás az ileum (csípőbél) alsó részén a ductus omphaloentericus maradványaként (anatómia)] uciąć (utnę, utnie) ucinać [1. oddzielić coś od czegoś za pomocą ostrego przedmiotu lub skrócić przez cięcie; 2. przerwać gwałtownie wypowiedź lub rozmowę; 3. o owadach: ugryźć; 4. daw. wykonać coś z wprawą lub ochotą] levágni, lemetszeni, amputálni, leszelni; lebonyolítani; megcsípni uciąć czardasza eltáncolni, elropni, eljárni egy csárdást uciąć głowę lefejezni, lenyakazni uciąć piosenkę dalra v. nótára fakadni v. gyúlni uciąć sobie drzemkę elszunnyadni; alszik v. szundít egy keveset uciąć sobie fircik (rozmans) (szerelmi) kalandba v. viszonyba bocsájtkozni v. kezdeni; viszonyt kezdeni uciąć sobie rozmowe beszélgetésbe elegyedni uciąg [1. zdolność do ciągnięcia, poruszania czegoś; 2. siła, z jaką ciągnik może ciągnąć doczepione obiekty] (műsz.) húzóerő uciągnąć (uciągnie) [być w stanie coś pociągnąć] húzni, elhúzni, elbírni; kihúzni, felhúzni uciągnąć pięć wiader wody öt vödör vizet felhúzni a kútból uciążliwie nehezen, nehézkesen, bajosan, súlyosan, terhesen, fáradságosan uciążliwość kényelmetlenség, kellemetlenség, (átv.) teher uciążliwość podatków adóteher uciążliwy, -a, -e [1. wymagający fizycznego wysiłku, trudny do zniesienia lub przykry; 2. męczący i dokuczliwy] súlyos, terhes, fáradságos, kellemetlen, kínos, nyűgös ucichanie, ucichnięcie hallgatás, elhallgatás, elcsendesedés ucichnąć ucichać [1. o dźwiękach: stać się cichszym lub umilknąć; 2. przestać rozmawiać lub głośno się zachowywać; 3. przestać być ważnym lub interesującym; 4. o uczuciach, zjawiskach itp.: stracić intensywność] elcsendesedni, elcsendesülni, lecsillapodni, elcsitulni, elülni uciec (ucieknę v. uciekę, ucieknie v. ucieknie) uciekać (ucieka) [1. oddalić się szybko z jakiegoś miejsca, aby uniknąć niebezpieczeństwa, kłopotów lub nieprzyjemności; 2. uwolnić się od kogoś lub wydostać się skądś; 3. zająć się czymś intensywnie, aby zapomnieć o swoich problemach; 4. postarać się nie mieć nic wspólnego z kimś, z czymś; 5. szybko zniknąć sprzed oczu, stać się niewidocznym; 6. o czasie lub zjawiskach trwających w czasie: minąć bardzo szybko; 7. o płynach, gazach itp.; wydostać się z czegoś, 8. pot. o środkach komunikacji publicznej: odjechać, zanim ktoś zdąży wsiąść; 9. pot. szybko skądś wyjść] elfutni, megfutni, megfutamodni; elmenekülni, szökni, megszökni, elszökni, elszaladni; eliszkolni; elmúlni; (átv.) befutni uciec dokąd myślą gondolatban elszökni vhová uciec na łeb, uciec na zbity łeb fejveszetten menekülni uciec od czego menekülni vmitől uciec od rodziców megszökni hazulról uciec przed czym menekülni vmi elől uciec przed odpowiedzialnością kibújni a felelősség alól uciec sromotnie szégyenletesen megfutamodni uciec z miejsca przestępstwa megszökni a bűncselekmény helyszínéről uciec w świat világgá menni, elbújdosni uciec z niewoli megszökni a fogságból uciec z więzenia megszökni a börtönből uciekł mi pociąg elment a vonatom uciekła mi z głowy kiment az eszemből uciec się uciekać się [1. posłużyć się czymś dla osiągnięcia celu; 2. zwrócić się do kogoś w celu uzyskania pomocy, opieki] (do kogo) menekülni vkihez; (do czego) folyamodni vmihez uciec się czyj płaszcz (átv.) vkinek a szoknyája alá menekülni v. oltalmába helyezkedni uciec się czyjej pomocy vkinek a segítségéért folyamodni uciec się do czego folyamodni, menekülni vmihez uciecha [1. uczucie zadowolenia lub wesołości wywołane pomyślnymi albo zabawnymi zdarzeniami; 2. to, co sprawia komuś przyjemność lub radość] öröm, vidámság, jóérzés; élvezet; (pociecha) vigasz, vigasztalás ucieczka [1. uciekanie skądś lub przed czymś; 2. zachowania, działania itp., których celem jest zapomnienie o czymś nieprzyjemnym, niebezpiecznym, trudnym; 3. to, w czym ktoś szuka pomocy lub pociechy w trudnej sytuacji; 4. w biegach, wyścigach sportowych: nagłe przyspieszenie, pozwalające na uzyskanie znacznej przewagi nad przeciwnikiem] szökés, menekülés, menedék; (sp.) hajrázás ucieczka dewizowa tőkekiáramlás, tőkemenekülés ucieczka od rzeczywistości (átv.) menekülés a valóság elől ucieczka z seraju szöktetés a szerájból

18 7133 ucieczka z miejsca wypadku cserbenhagyásos gázolás Ucieczki Miasta * Miasta ucieczki menedékvárosok [Mózes és Józsué hat várost jelölt ki menedékül a gyilkosok számára. A gyilkos biztonságban maradhatott ott a vérbosszuló bosszúja elől, egészen addig, míg ügye rendes bírói eljárás alá nem került. Ha kiderült, hogy az illető nem szándékosan követte el tettét, úgy a menedékvárosban kellett maradnia a főpap haláláig (4Móz 35,9-32; 5Móz 19,1-13; Józs 20).] uciekać (uciec) (znikać) elszaladni, menekülni, elmenekülni, szökni, elszökni; menni, elmenni; (o czasie) szaladni uciekać, aż się kurzy elszaladt, hogy csak úgy füstölt uciekać, gdzie pieprz rośnie menekül, amerre a szeme lát uciekać (od czego) kihúzza magát (vmiből) uciekać a. uciec policjantom elmenekülni a rendőrök elől uciekać (uciec) z kraju elmenekülni az országból uciekać się do czyjej łaski vki kegyéhez folyamodni v. jóindulatát keresni uciekać się do kłamstwa hazugsághoz folyamodni uciekać się do podstępu cselhez, fondorlathoz folyamodni uciekaj! eredj! uciekanie menekülés uciekinier [ten, kto ucieka lub uciekł z jakiegoś miejsca, zwykle z takiego, w którym przebywał przymusowa], uciekinierka menekült, (dezerter) szökevény, katonaszökevény (ffi/nő) ucieleśnić (ucieleśnię, ucieleśni) ucieleśniać [1. nadać czemuś realny kształt, uchwytną zmysłami postać, formę; 2. ucieleśniać: być symbolem lub wyrazem czegoś] megtestesíteni, megszemélyesíteni ucieleśnić się ucieleśniać się [urzeczywistnić się] megtestesülni ucieleśnienie [to, co jest realnym kształtem czegoś abstrakcyjnego] megtestesítés; megtestesülés ucieleśniony Bóg testet öltött v. megtestesült Isten ucieleśniony ideał megtestesült v. testet öltött eszmény uciemiężanie, uciemiężenie [ograniczenie czyjejś wolności lub praw] elnyomás, szorongatás uciemiężony lud elnyomott, leigázott, sanyargatott nép uciemiężyć uciemiężać [ograniczyć czyjeś prawa, czyjąś wolność, nałożyć na kogoś zbyt ciężkie obowiązki] szorongatni, elnyomni ucierać [zob. utrzeć] szétdörzsölni; porrátörni ucierać żółtka z cukrem kiveri a tésztát ucierpieć [1. ponieść szkodę materialną; 2. ponieść szkodę fizyczną na ciele i zdrowiu; 3. doznać uszczerbku, ujmy] elszenvedni, eltűrni, elviselni, kiállni ucieszać, ucieszyć [sprawić komuś radość, przyjemność, wywołać zadowolenie] megörvendeztetni, örömet szerezni v. okozni, mulattatni, felderíteni, felvidítani uciesznie mulattatóan, szórakoztatóan ucieszność vminek mulatságos volta, bohóság ucieszny, -a, -e [wywołujący śmiech, wesołość] vidám, mulatságos, mulattató, mókás, szívderítő, bohó ucieszyć się [odczuć radość lub zadowolenie z jakiegoś powodu] (z czego) megörülni vminek ucięcie levágás, lemetszés, amputálás ucięty, -a, -e levágott, lemetszett, szaggatott, bejelentkezés ucinać (zob. uciąć) levágni, lemetszeni, leszelni ucinać [mówić czysto po polsku] [Teatr Śląski im Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach] tisztán beszél lengyelül ucinek szelet, rész, töredék, forgács, darabka (rész) ucinka [występ pokładu ponad pułapem chodnika górniczego] bányajárat mennyezete feletti réteglap ucinkowy, -a, -e szaggatott, töredékes uciosać (ucieszę, uciesze) kifaragni uciosać uśmiech mosolyt kicsiholni ucisk [1. działanie na coś z pewną siłą; 2. fakt, że coś uciska; 3. uczucie ciśnienia, gniecenia, ciążenia; 4. ograniczanie czyjejś wolności, zwykle grup społecznych lub narodów, przez nakładanie nadmiernych obowiązków lub nadmierną kontrolę; 5. wyraz ten spotykamy po raz pierwszy w Drugiej Księdze Mojżeszowej, gdzie jest mowa o ciemiężeniu Izraelitów w Egipcie. Wielki ucisk przyjdzie po pochwyceniu (paruzji) i trwać ma 7 lat. To będzie ucisk jakiego jeszcze nigdy nie było przedtem. To będzie czas ostatnich dni szatana, antychrysta i fałszywego proroka i tym samym koniec niezbożnych rządów człowieka które rozpoczęły się razem z upadkiem człowieka.] nyomás, szorongás; prés; (społeczny, polityczny) elnyomás, elnyomatás; (bibl.) egyiptomi rabság ucisk kolonialny gyarmati elnyomás

19 7134 ucisk mniejszości narodowych nemzeti kisbbségek elnyomása ucisk podatkowy adóprés ucisk serca szívszorongás ucisk uda a comb elszorítása ucisk zelżał a szorítás engedett uciskanie nyomás, elnyomás uciskanie w sercu szívfájdalom; nyomás a szívben uciskany, -a, -e elnyomott ucisnąć uciskać [1. wywrzeć na coś ucisk; 2. uciskać: o obuwiu, pasku, częściach ubrania: uwierać, sprawiając ból; 3. uciskać: ograniczać czyjąś wolność przez nakładanie nadmiernych obowiązków lub nadmierną kontrolę] elnyomni, szorongatni; (obuwie) szorítani, nyomni; megszorítani, megszorongatni, megnyomni uciskać pod pachami hónaljban szorítani uciskać kogoś elnyomni vkit ucisnąć komu popręgów megzabolázni v. féken tartani vkit; szorosan fogni a gyeplőt, rövidre fogni vkit uciszanie, uciszenie elcsendesedés, megnyugvás uciszyć uciszać [1. sprawić, że ktoś milknie, że coś cichnie; 2. sprawić, że jakieś uczucie przestaje być intensywne; 3. pot. zmusić kogoś do nieujawniania kompromitujących informacji przez pozbawienie go życia, szantaż, zastraszenie itp.] lecsendesíteni, elcsendesíteni, csillapítani, elhallgattatni, megnyugtatni uciszyć hałas zajt megszüntetni uciszyć kogo/co czym lecsillapítani vkit/vmit vmivel uciszyć morze tengert lecsillapítani, lecsendesíteni uciszyć się uciszać się [1. przestać być słyszanym lub zamilknąć; 2. stracić intensywność lub ustać] lecsendesedni, megnyugodni, elcsendesülni, elcsendesedni, csendben v. nyugton maradni; csillapodni uciśnienie nyomás, szorongás, szorongatás, szenvedés uciśniony, -a, -e taki, którego prawa, wolność zostały ograniczone przez władzę] elnyomott, leigázott, sanyargatott uciśniony [osoba uciskana, gnębiona]; uciśniona elnyomott, leigázott, sanyargatott (ffi/nő) uciułać [pot. długo oszczędzając, z trudem zebrać jakieś fundusze] összekuporgatni UCS Universal Character Set [Norma ISO/IEC opisuje uniwersalny zestaw znaków (UCS Universal Character Set) służący do opisu znaków (liter, cyfr, symboli, ideogramów itd.) z wielu języków, pism i tradycji na świecie. Zestaw zawiera około abstrakcyjnych znaków, z których każdy posiada unikalną nazwę i kod znaku. Teoretycznie standard pozwala na zapisanie ponad 2 miliardów znaków (w 31 bitach, zobacz UCS-4), jednak w powszechnym użyciu jest jedynie pierwsze znaków (UCS-2) ze zbioru Podstawowej Płaszczyzny Wielojęzycznej (BMP - Basic Multilingual Plane). UCS jest ciągle rozwijany, aktualnie trwają prace nad poprawką numer 3 i 4 do standardu ISO/IEC 10646:2003 Amendment 1 and Amendment 2.] UCS Universal Character Set (általános karaktercsomag) [Az ISO/IEC által meghatározott nemzetközi szabvány határozza meg az Universal Character Set (UCS) az univerzális karakterkészlet szabványt a karakterkódolásra. A szabvány közel százezer absztrakt karaktert tartalmaz, mindegyikhez egy egyedi név és egy egész szám van rendelve, amit kódnak vagy kód mutatónak neveznek. A karakterek (betűk, számok, szimbólumok, ideogrammák, logogrammák stb.) a világ több nyelvéből, írás rendszeréből származnak, és egyedi kódjuk van az UCS-ben. Kizárólag az UCS az, amelyet folyamatosan bővítenek a benne még nem szereplő írásrendszer jeleivel.] UCS-2 [jest zdefiniowanym w ISO bitowym kodowaniem znaków Unicode. Wszystkie znaki zapisywane są za pomocą 2 bajtów. Kodowanie to pozwala na zapisanie tylko początkowych znaków Unikodu. Rozszerzeniem tego kodowania jest UTF-16.] UCS-2 (Universal Caracter Set 2 byte) [Elavult kódrendszer Unicode karakterkészlethez, az UTF-16 elődje.] ucywilizować [1. wprowadzić osiągnięcia cywilizacyjne; 2. sprawić, aby ktoś nabrał dobrych manier] művelni, kiművelni, civilizálni ucywilizować się [stać się cywilizowanym] művelődni, kiművelődni, civilizálódni ucywilizowany, -a, -e művelt, civilizált uczący, -a, -e tanító, oktató uczący się tanuló uczcić (uczczę, uczci) [1. oddać komuś należną cześć, hołd, okazać szacunek, uznanie; 2. uświetnić coś w jakiś sposób, uroczyście obejść] tiszteletben tartani, tisztelni, megtisztelni; ünnepelni, megünnepelni; (ugościć) megvendégelni, megtisztelni uczcić (czyją) pamięć megemlékezni vmiről

20 7135 uczcić pamięć przez powstanie vkinek az emlékét felállással tiszteli meg uczcić zasługi zmarłego minutą ciszy a halott érdemeit egy perces néma csenddel tisztelni uczciwie becsületesen, becsülettel, derekasan uczciwość becsületesség, tisztesség, becsület uczciwość kupiecka kereskedői tisztesség uczciwy, -a, -e [1. rzetelny w postępowaniu, szanujący cudzą własność, niezdolny do oszustwa; też: świadczący o takich cechach; 2. zgodny z przyjętymi zasadami lub prawem; 3. zgodny z rzeczywistością lub prawdą; 4. pot. taki jak należy] becsületes, tisztességes, derék uczciwy interes [uczciwy, to znaczy legalny i opodatkowany] becsületes üzlet uczciwe postępowanie becsületes eljárás v. magatartás uczciwe śniadanie bő v. kiadós reggeli uczciwy kawał drogi jelentős távolság v. hosszú út uczciwy znalazca becsületes megtaláló uczciwy znalazca jest proszony o zwrot paczki kérjük a becsületes megtalálót, hogy a csomagot adja vissza uczczenie ünneplés, megünneplés, megtisztelés, (pamięci) megemlékezés, tiszteletbentartás, megtiszteltetés uczczony, -a, -e megtisztelt uczelnia [1. zob. szkoła wyższa; 2. budynek, w którym mieści się szkoła wyższa] tanintézet, iskola; felsőfokú oktatási intézmény uczelniany, -a, -e tanintézeti, iskolai, oktatásügyi, tanítással kapcsolatos uczeni w Piśmie * Pisarz tanítványok uczenie 1 tanítás, oktatás uczenie 2 tanultan, okosan uczenie się okulás, tanulás [valamely megelőző idegrendszeri folyamat nyomot hagy az idegrendszerben, és ezzel megváltoztathatja az egyed viselkedését] Uczenie się formalne (formal learning) [uczenie się poprzez udział w procesie kształcenia prowadzonym przez instytucję edukacyjną lub szkoleniową] - (formal learning) formális tanulás Uczenie się nieformalne (informal learning) [uczenie się poza instytucjami edukacyjnymi i szkoleniowymi, bez określania celów edukacyjnych, wykorzystujące - także w sposób niezamierzony - doświadczenie zdobywane w miejscu pracy i życiu codziennym] - (informal learning) informális tanulás Uczenie się pozaformalne (non-formal learning) [uczenie się poza instytucjami edukacyjnymi i szkoleniowymi, poprzez realizację założonych celów edukacyjnych] NFL Non-Formal Learning (nem-formális tanulás) uczennica iskoláslány, diáklány, leánytanuló; (wychowanka) tanítvány (jestem uczennicą) uczennica pierwszej klasy első osztályos tanuló (lány) uczeń [1. ten, kto się uczy w szkole; 2. ten, kto uczy się zawodu w zakładzie pracy; 3. zwolennik i kontynuator czyjejś nauki, twórczości, jakiejś szkoły artystycznej; 4. to człowiek pobierający naukę. Uczniami nazywano także zwolenników nauki pewnego człowieka. Uczniów mieli Platon, Arystoteles. W Nowym Testamencie Jan Chrzciciel i Jezus Chrystus. Nauczyciela ich nazywano ''mistrzem''. Niekiedy i apostołowie nazywani byli uczniami.] iskolás, tanuló (tan.), diák; (wychowaniec) tanítvány (jestem uczeniem); (bibl.) tanítvány [Valamely tanítómester hallgatója, aki magáévá teszi mesterének meggyőződését és életvitelét (Mt 9,14; 22,16; Jn 9,28; olykor így nevezik Jézus tizenkét apostolát (Mt 10,1; 11,1), de sokkal gyakrabban minden krisztushívőt (ApCsel 6,1-2.7; 9,36).] uczeń (klas 1-4) kisiskolás uczeń cełujący kiváló tanuló uczeń czyta znośnie a tanuló tűrhetően olvas uczeń drugoroczny másodéves tanuló uczeń duka nad gramatyką a tanuló nyögve tanulja a nyelvtant uczeń ma dwie niedostateczne oceny a diáknak két elégtelen osztályzata van uczeń ma poprawkę z polskiego a tanuló pótvizsgát tesz a lengyel nyelvből uczeń ma tremę a tanulónak lámpaláza van; szurkol uczeń piątkowy ötös v. jeles diák v. tanuló uczeń pierwszej klasy első osztályos tanuló

21 7136 uczeń podlegający opłacie za naukę tandíjköteles diák uczeń powtarzający bukott, évismétlő tanuló uczeń szewski cipészsegéd uczeń szkoły podstawowej általános iskolás uczeń szkoły średniej középiskolás u uczeń/uczennica szkoły średniej középiskolás (fiú/lány) czeń szkoły zawodowej szakmunkástanuló uczeń trójkowy hármas v. közepes tanuló uczeń uczący się rzemiosła ipari tanuló uczeń zepsuł się a tanuló leromlott uczeń zwolniony od czesnego tandíjmentes tanuló uczep [1. uczepienie się czegoś; 2. coś, co służy do uczepienia się, zaczepienia; 3. roślina roczna z rodziny złożonych] kampó, kapcsoló Uczep, złoty deszcz (łac. Bidens ferulifolia) [Roślina jednoroczna o pędach zwisających, bardzo silnie rozkrzewiona. Osiąga nawet około 100 cm długości. Kwiaty żółte, drobne, bardzo liczne. Kwitnie obficie przez całe lato. Wymaga żyznego, próchnicznego podłoża. Podlewanie obfite - w upalne dni nawet dwa razy dziennie. Nawożenie: regularne, 2-3 razy w tygodniu nawozami do roślin kwitnących. Stanowisko: słoneczne. Zastosowanie: kompozycje, rabaty. Należy ją sadzić raczej w dużych donicach niż w skrzynkach, ponieważ jest bardzo ekspansywną rośliną.] Husánglevelű farkasfog [hivatalos latin-magyar névgyűjtemény szerint (Priszter Szaniszló,1998)] v. Balkon aranya (Bidens ferulifolia) [Csüngő habitusú növény, élénksárga virágait egész nyáron át bőven hozza, napos helyet kedvel. Aranysárga, nagyvirágú, apró levelű, nagyon korai.] Husánglevelű farkasfog Uczep owlosiony (Bidens pilosa) Farkasfog (Bidens pilosa) uczepić uczepiać [umocować coś jednym końcem do czegoś] ráakasztani, hozzáerősíteni, odaerősíteni, ráerősíteni uczepić się uczepiać się [1. złapać się czegoś lub przywrzeć do czegoś; 2. pot. narzucić komuś swoje towarzystwo; 3. pot. obrać kogoś, coś za przedmiot nieuzasadnonej, złośliwej krytyki; 4. pot. związać się z czymś myślowo lub uczuciowo] felkapaszkodni, (kogo/czego) belekapaszkodni, belecsimpaszkodni, belefogódzkodni vkibe/vmibe; (átv.) kitartani vki/vmi mellett; ragaszkodni, konokul ragaszkodni vkihez/vmihez; erőszakosan ragaszkodni, nyakába varrja magát vkinek; bírálni, üldözni uczepić się czego konokul kitartani vmi mellett uczepić się kogo erőszakosan ragaszkodni vkihez uczepić się kogo/czego csipkelődve bírálni vkit/vmit uczernić [1. ufarbować, pomalować coś na czarno; 2. pobrudzić coś czymś czarnym] befeketíteni, feketére festeni uczernić włosy feketére festi a haját uczernić się [1. ufarbować, pomalować sobie coś na czarno; 2. zabrudzić się czymś czarnym] megfeketedni uczerpać, uczerpnąć lefölözni, lemerni, lekanalazni uczesać (uczeszę, uczesze) [1. uporządkować włosy, sierść za pomocą grzebienia, szczotki; 2. zrobić komuś fryzurę] fésülni, megfésülni; frizurát készíteni uczesać włosy hajat készíteni, megfésülni a haját uczesać włosy do tyłu hátra fésüli a haját uczesać się [1. uporządkować sobie włosy za pomocą grzebienia, szczotki; 2. poddać się zabiegowi ułożenia fryzury] fésülködni, megfésülködni uczesanie (fryzura) fésülés, megfésülés, hajberakás; (fryzura) frizura, hajviselet uczesanie fantazyjne eredeti hajviselet uczesanie na chłopczycę bubifrizura uczesanie na Kleopatrę Kleopátra-frizura uczesanie na pazia apródfrizura uczesanie ślimaki csigafrizura uczesanie w baranki csigafrizura uczestnictwo részvétel, részesség, részesedés uczestnictwo mszy misehallgatás uczestniczący, -a, -e résztvevő, részes uczestniczenie részesség, részesedés, részvétel uczestniczka [kobieta biorąca w czymś udział] női résztvevő uczestniczyć [1. brać w czymś czynny udział, współdziałać w jakiejś akcji; 2. mieć udział w wydatkach i zyskach jakiegoś przedsięwzięcia] (w czym) részt venni (vmiben v. vmin) uczestniczyć w czym résztvenni vmiben

22 7137 uczestniczyć w konferencji konferencián részt venni uczestniczyć w stypie halotti tort ülni uczestniczyć w wycieczce w góry kirándul a hegyekbe uczestniczyć w życiu politycznym részt vesz a politikai életben uczestnik [osoba biorąca udział w jakiejś akcji] résztvevő (ffi) uczestnik konkursu pályázat v. verseny résztvevője; pályázó uczestnik kursu przeszkoleniowego átképzős; átképző tanfolyam résztvevője uczestnik ruchu a közlekedés résztvevője uczestnik wypadku balesetben részes uczestnik zbrodni cinkos, bűntárs uczestnictwo részvétel uczęstować megkínálni, megvendégelni [chcę was chlebem uczęstować: meg akarlak kínálni benneteket kenyérrel] uczęstować się belakmározni uczęszczać [1. często lub stale gdzieś bywać, dokądś chodzić lub brać w czymś udział; 2. często gdzieś bywać, uczestniczyć, brać w czymś udział] járni, eljárni, eljárogatni; (na co) látogatni vmit; részt venni vmin uczęszczać do szkoły iskolába járni uczęszczać na lekcje részt venni az órákon uczęszczać na studia podyplomowe továbbképzésben vesz részt uczęszczać na wykłady látogatni az előadásokat; előadásokra járni, előadásokat hallgatni uczęszczanie (gyakori) látogatás, ellátogatás uczęszczanie do teatru színházlátogatás uczęszczanie na zebrania gyűlésekre járás, gyűléslátogatás uczęszczany, -a, -e [1. często i tłumnie odwiedzany; 2. taki, na którym panuje duży ruch] sűrűn látogatott, forgalmas uczkur [1. pas szlachty polskiej wykonany z jedwabiu służący do podtrzymywania spodni. Najczęściej ozdabiany srebrem lub złotem; 2. pas szlachty polskiej wykonany z jedwabiu; 3. wąski jedwabny pasek siatkowy; 4. dawny pasek jedwabny używany do spodni; 5. pasek jedwabny, siatkowy, na który spodnie w pasie nawlekano i zawiązywano, żeby nie opadły, tak samo jak to bywało u chłopskich portek, z tą tylko różnicą, że chłopi zawiązywali swoje spodnie sznurkiem na boku, a szlachta na przodzie wprost nad rozporkiem, na który spadały końce uczkura ozdobione kutasami, u możnych przetykanymi srebrem lub złotem. Po zarzuceniu uczkurów, zaczęto nosić spodnie sposobem niemieckim z fartuszkami zapinanymi na guziki. Wówczas i lud, naśladujący zwykle klasy wyższe, porzuciwszy sznurki, zaczął swoje portki zapinać na guziki. Żeby fałdy spodni po ściągnięciu uczkurem nie odymały sukni, dawano w pasie lisztwę dość szeroką, na zewnątrz bławatną od wewnątrz płócienną, w której przechodził uczkur.] (daw) keskeny selyemszalag uczłowieczenie emberré válás v. tevés uczłowieczyć uczłowieczać [1. przypisać czemuś cechy właściwe człowiekowi; 2. uczynić kogoś bardziej ludzkim] emberré tenni; emberiesíteni uczłowieczyć się uczłowieczać się [1. nabrać cech ludzkich; 2. stać się bardziej ludzkim, dobrym] emberré válni; megemberesedni uczniacki, -a, -ie tanuló-, diákuczniak [pot. uczeń szkolny, zwłaszcza z młodszych klas] nebuló, tanuló, diák; iskolás gyermek uczniowe pozwalniali się z lekcji a tanulók felmentést kaptak az órák alól uczniowie dają nauczycielowi rozmaite przezwiska a tanulók különféle gúnyneveket adnak a tanítóknak uczniowski, -a, -ie tanuló-, diákos, diákuczoność [1. rozległa wiedza w jakiejś dziedzinie; 2. naukowy charakter czegoś] tanultság, képzettség; tudományos felkészültség uczony, -a, -e [1. gruntownie wykształcony w swojej dziedzinie; 2. poparty lub nacechowany wiedzą] tanult, művelt; tudós, nagytudású; iskolázott uczona głowo! (közm.) öregem! apafej! uczony [osoba zajmująca się naukowo jakąś dziedziną wiedzy i będąca w niej autorytetem], uczona tudós; tanult, művelt (ffi/nő) uczta [1. wystawne przyjęcie z udziałem wielu gości; 2. bardzo przyjemne przeżycie lub wydarzenie, zwykle kulturalne] lakoma, tor, eszem-iszom, bankett; vendégség Uczta Miłości, Agape [uczty miłości miały służyć pogłębieniu społeczności; ale już wśród pierwotnych chrześcijan rzecz ta zaczęła zbaczać z prawdziwej drogi. Wyraźny bezład widoczny był u Koryntian.] AGAPÉ = szeretet, szeretetvendégség [A szeretetvendégséget követte rendszerint az Úrvacsora (1Kor 11,20-34).] uczta lukulusowa pazar v. lukulluszi lakoma uczta po świniobiciu disznótor uczta składkowa piknik

23 7138 uczta weselna lakodalmi tor v. lakoma ucztować lakomázni; lakomán v. banketten részt venni, lakmározni ucztowanie lakmározás, dőzsölés, bankettezés uczucia altruistyczna emberbaráti érzés uczucie [1. synteza wszystkich stanów emocjonalnych, stanowiąca główną motywację ludzkiego postępowania, zwykle przeciwstawiana logice i rozsądkowi; 2. stan psychiczny odzwierciedlający stosunek do zdarzeń, do innych ludzi, otaczającego świata i siebie samego; 3. miłość, sympatia, przyjaźń, namiętność do kogoś; 4. doznanie fizyczne] (odczuwanie) érzés, (np. miłości, sympatii) érzelem; érzet, érzület [A köznyelvben olyanfélét jelent, hogy mily érzelmeket érzünk valaki iránt, vagy mily érzelmek adnak jelleget lelki életünknek.] uczucie czego vminek az érzése uczucie do kogo, uczucie dla kogo érzés vkihez v. vki iránt uczucie ludzkie emberi érzés uczucie matczyne anyai érzés uczucie rozbicia levertség-érzet uczucie steniczne [uczucie wyzwalające energię życiową i pobudzające do działania] gyorsulási érzés uczuciowiec [człowiek kierujący się w swoim postępowaniu emocjami] az indulatok, érzelmek embere uczuciowo érzékien, érzéssel, érzelemmel uczuciowość [zespół cech, które wskazują na wrażliwość danej osoby; kierowanie się emocjami; uleganie uczuciom] érzelmesség, gyöngédség uczuciowy, -a, -e [1. dotyczący uczucia; 2. łatwo się wzruszający lub ulegający nastrojom; 3. silnie działający na emocje lub wyrażający uczucia] érzelmi; (pełen uczuć) érzelmes, érző; érzéki, gyöngéd érzésű uczuć uczuwać [1. daw. doznać jakiegoś wrażenia zmysłowego; 2. daw. doznać emocji, wzruszenia] érezni, megérezni uczuć ból fájdalmat érezni, fáj vmije uczuć co érez vmit uczuć się érzi magát vminek uczulenie [nadmierna wrażliwość organizmu na działanie pewnych czynników lub substancji] érzékennyé tétel; allergia, túlérzékenység uczuleniowy, -a, -e érzékeny uczuleniowiec érzékeny ffi uczulić uczulać [1. o pewnych związkach chemicznych, substancjach, produktach spożywczych: wywołać uczulenie; 2. uczynić wrażliwym na coś] érzékennyé tenni uczulić się uczulać się [1. zostać uczulonym na coś; 2. stać się wrażliwym na coś] érzékennyé válni uczulić się na błędy językowe érzékeny a nyelvi hibákra uczyć [uczę, uczysz, uczy, uczymy, uczycie, uczą] (czego) [1. przekazywać komuś określone wiadomości, wiedzę, umiejętności; 2. przekazywać komuś wiedzę; 3. być nauczycielem; 4. wdrażać kogoś w coś, ćwiczyć w czymś; 5. ułatwiać poznanie czegoś, pomagać w rozwoju] (czego) tanítani, oktatni (vmit); (kogo/czego) tanítani, oktatni (vkit vmire); (przyuczać) szoktatni, idomítani uczyć dyscypliny fegyelmezni uczę języka polskiego, a państwo uczą się polskiego lengyel nyelvet tanítok, és önök lengyelt tanulnak uczy polskiego lengyelt tanítani uczyć chemii kémiát tanítani uczyć grać na fortepianie zongorázni tanít uczyć kogo czego tanítani vkit vmire uczyć kogo dobrych obyczajów jó modorra tanítani uczyć kogo na co tanítani vkit vmire uczyć kogo na doktora orvosi pályára előkészíteni (vkit) uczyć kogo o czym tanítani vkit vmire; felvilágosítást adni vkinek vmiről (oktató módon) uczyć kogo rozumu megleckéztetni vkit; észre téríteni vkit uczyć kogoś/czegoś w szkole iskolában tanítani vkit/vmit uczyć węgierskiego magyart tanítani uczyć zwierzęta állatot idomítani uczyć się (uczę się, uczysz się) [1. przyswajać sobie pewien zasób wiedzy, zdobywać jakąś umiejętność; 2. wdrażać się do czegoś, biorąc przykład z kogoś lub czegoś, wyciągając wnioski z doświadczeń; 3. samemu nabywać wiedzę] (czego) tanulni vmit; gyakorolni uczy się bez oderwania warsztatu pracy tanul, a termelőmunka félbehagyása nélkül uczy się na polibudze a műszakira jár uczyć się co robić tanulni vmit csinálni uczyć się czegoś tanulni, elsajátítani vmit v. vmiről uczyć się czegoś na pamięć kívülről v. könyv nélkül megtanulni vmit

24 7139 uczyć się do egzaminu vizsgára tanulni v. készülni uczyć się fizyki fizikát tanulni uczyć się introligatorstwa könyvkötészetet tanulni uczyć się języka polskiego lengyelül tanulni uczyć się języka węgierskiego magyarul tanulni, magyar nyelvet tanulni uczyć się konnej jazdy lovagolni tanulni uczyć się lekcji leckét tanulni uczyć się na czyich błędach más hibáiból tanulni uczyć się na kursie tanfolyamon tanulni uczyć się na pamięć betéve, kívülről tanulni, memorizálni uczyć się na same trójki hármas tanuló uczyć się pisać íni tanul uczyć się w szkole iskolában tanulni uczyć się w szkole wyższej főiskolán tanulni; főiskolára járni uczyć się na uniwersytecie egyetemen tanulni uczyć się węgierskiego magyart tanulni v. (jako obecnego języka) magyarul tanulni uczyć się zawodu szakmát tanulni uczę się języka polskiego lengyel nyelvet tanulok uczę się języka polskiego już trzy lata már három éve tanulok lengyelül uczę się języka polskiego na kursie letnim w Uniwersytecie Jagiellońskim lengyel nyelvet tanulok a nyári kurzuson, a Jagelló Egyetemen uczę się po węgiersku magyarul tanulni uczę się polskiego a lengyelt tanulom uczę się polskiego, bo lubię polaków azért tanulok lengyelül, mert szeretem a lengyeleket uczę się polskiego od dwóch (trzech) miesięcy két (három) hónapja tanulok lengyelül uczę się twojego języka ojczystego tanulom a te anyanyelvedet uczę się języka węgierskiego tanulom a magyar nyelvet uczył (uczyła) się z pomocą ojca az atyja v. apja segítségével tanult uczyłem (uczyłam) się prywatnie magánúton tanultam uczyłem się polskiego pół roku (rok czasu, dwa lata) fél évet (egy évet, két évet) tanultam a lengyelt uczynek [to, co się czyni lub uczyniło] tett, cselekedet, teljesítmény uczynić [1. wykonać coś lub spowodować; 2. postąpić, zachować się w jakiś sposób; 3. spowodować stanie się kimś, czymś lub jakimś] tenni, megtenni, elkövetni, okozni, megcsinálni, elkészíteni, teljesíteni (vmit); megtenni vmivé; tenni, kitenni uczynić co komu megtenni, megszerezni vkinek vmit; megbabonázni, megigézni vkit uczynić co z konieczności szükségből v. szükségképpen v. muszájból tenni meg vmit uczynić coś z czyjego nakazu vki parancsára v. rendeletére csinálni vmit uczynić kogo ministrem miniszterré v. miniszternek tenni meg vkit uczynić (kogo) szczęśliwym; uczynić kogoś szczęśliwym boldoggá tenni vkit; boldogítani vkit uczynić komu krzywdę igazságtalanul bánni vkivel uczynić (komu) radość örömet szerezni vkinek uczynić komu sprawiedliwość igazságot szolgáltatni vkinek uczynić komu zwierzenie bizalmat vallani vkinek uczynić łaskę szívességet tenni uczynić nieśmiertelnym halhatatlanná tesz uczynić ślub fogadalmat v. esküt tenni; megesküdni uczynić zadość swej ambicji becsvágyának eleget tesz, nagyravágyását kielégíti uczynić zmowę megállapodást kötni uczynić znak krzyża keresztet vetni uczynić się [1. uczynić samego siebie kimś, czymś lub jakimś; 2. stać się, zrobić się, powstać] elkészülni, meglenni uczynić się ładną megszépülni, széppé lenni v. válni uczyniony, -a, -e tett, megtett, elkövetett, okozott, megcsinált, elkészített, teljesített; megtett vmivé uczynki [są uczynki dobre i złe; są owocarni i wskazują na to, co jest w sercu. Mogą być martwe. Złe uczynki są z ciała. W Liście do Rzymian czytamy, że nie ma usprawiedliwienia z uczynków, ale z wiary. Chodzi tu o ślepe uczynki nie płynące z serca, ale dla zadośćuczynienia Zakonowi, podobnie jak to czynili faryzeusze. W Nowym Testamencie chodzi o to, by dobre uczynki płynęły ze szczerości serca, miłości i wiary. List Jakuba tylko potwierdza, co powiedziane jest w Liście do Rzymian. Paweł był przeciwnikiem ślepych uczynków Zakonu, ale chciał uczynków Pańskich; płynących z miłości; co jest wiarą. List Jakuba udowadnia, że może być wiara bez uczynków, którą posiada szatan i demoni. Ale wiara tych ogranicza się do tego, że oni wiedzą, że Bóg jest, że Jezus Chrystus jest prawdziwym Posłańcem Boga i Mesjasza, ale oni Boga nie miłują, są Jego

25 7140 wrogami. Wiara prawdziwego chrześcijanina płynie z wiedzy i miłości. Uczynki ich chwalić mają Boga Ojca. Mają zachęcać (wierzących) do wysławiania Boga. Mamy się przypatrywać temu w czym tkwią czyste podstawy głoszenia Ewangelii. Chrześcijanie muszą także wiedzieć o tym, że uczynki ich będą osądzane.] (jó és rossz) cselekedetek uczynki miłosierne irgalmas cselekedetek Uczynki miłosierne co do ciała 1. Głodnych nakarmić. 2. Spragnionych napoić. 3. Nagich przyodziać. 4. Podróżnych w dom przyjąć. 5. Więźniów pocieszać. 6. Chorych nawiedzać. 7. Umarłych grzebać. Uczynki miłosierne co do duszy 1. Grzesznych upominać 2. Nieumiejętnych nauczać 3. Wątpiącym dobrze radzić 4. Strapionych pocieszać 5. Krzywdy cierpliwie znosić 6. Urazy chętnie darować 7. Modlić się za żywych i umarłych Az irgalmasság cselekedetei Az irgalmasság testi cselekedetei: 1. Az éhezőknek ételt adni, 2. a szomjazóknak italt adni, 3. a szegényeket ruházni, 4. az utasoknak szállást adni, 5. a betegeket és 6. a börtönben levőket látogatni, 7. a halottakat eltemetni. Az irgalmasság lelki cselekedetei: 1. a bűnösöket meginteni, 2. a tudatlanokat tanítani, 3. a kételkedőknek jó tanácsot adni, 4. a szomorúakat vigasztalni, 5. a bántalmakat békével tűrni, 6. az ellenünk vétkezőknek megbocsátani, 7. az élőkért és holtakért imádkozni. uczynkowy, -a, -e [przymiotnik od: uczynek] tény-, tényleges, valóságos, elkövetett uczynnie szolgálatkészen, előzékenyen, szívesen, készséggel, készségesen uczynność szolgálatkészség, készségesség, előzékenység, szívesség uczynność dla kogo szívesség vki iránt uczynny, -a, -e [chętny do bezinteresownej pomocy] szolgálatkész, készséges, előzékeny, szíves uczyskać możność lehetőséget nyerni; lehetővé válni uczysz się języka polskiego? lengyel nyelvet tanulsz? udać (udaje) udawać [1. postąpić, zachować się nieszczerze, inaczej, niż się myśli lub czuje; 2. postarać się wyglądać i zachowywać jak ktoś inny, żeby być za niego uważanym; 3. udawać: wyglądać jak coś innego] (kogo) utánozni, alakítani, ábrázolni, tettetni, színlelni, megjátszani; (átv.) adni udać kogo/co utánoz vkit/vmit udać orgazm orgazmust tettetni udać, że... úgy tesz, mintha...; azt mutatja, hogy udaje, że co robi úgy tesz, mintha csinálna vmit; színlel udaje, że śpi úgy tesz, mintha aludnék; alvást színlel udać się 1 udawać się [1. odbyć się lub zakończyć zgodnie z oczekiwaniami lub być takim, jak oczekiwano; 2. pójść lub pojechać do kogoś lub dokądś; 3. pot. o roślinach, owocach: dobrze wyrosnąć, wydać duży plon; 4. pot. zwykle o dzieciach: wyrosnąć na człowieka zyskującego akceptację otoczenia] (dokądś) menni, elmenni, elindulni, elutazni (vhová, vkihez); fordulni (vkihez) udać się bezpośrednio do kogo közvetlenül fordulni vkihez udać się (do kogo) (valakihez) folyamodni udać się do doktora orvoshoz fordulni v. menni udać się komu sikerül vkinek vmi; jól jár udać się na bal elmegy a bálba udać się na objazd körutazásra indulni udać się na spoczynek lefeküdni, nyugalomra térni udać się a. udawać się na wycieczkę kirándulni udać się w niewiadomym kierunku ismeretlen irányban eltávozni; ismeretlen irányban eltávozott udać się 2 (komu) (csak: uda się, udało się) sikerülni; megy (vkinek vmi) udaje greka úgy tesz, mint aki semmiről sem tud semmit udaje ważnego fontoskodni; adja a fontosat udał się tam dokąd go wezwano oda ment, ahová hívták udał się w podróż útnak indult; elindulni udał się w podróż w towarzystwie przyjaciela elutazott barátja társaságában udało mu się sikerült neki, szerencséje volt udało się uspokoić chorego sikerült a beteget megnyugtatni udający dobrodusznego kedélyességet v. jószívűséget tettető udały, -a, -e [dawniej: taki, który się udał; udany] eredményes, sikerült, sikeres udana impreza sikerült v. jólsikerült rendevény udana kariera sikeres pálya udanie tettetés, színlelés

26 7141 udanie się elutazás; kérés, folyamodás; siker udanie się ciągnikiem do sklepu traktorral v. vontatóval menni a boltba udanie się do Niemiec elutazás Németországba udany, -a, -e [taki, który się udał] sikeres, sikerült; (pozorny) tettetett, színlelt, hamis, áludany portret jólsikerült arckép udany spokój színlelt nyugalom udar [1. daw. porażenie; 2. uderzenie mechaniczne wytwarzane lub przekazywane przez jakieś urządzenie] impulzus, csomag; ütés, csapás; szívszélhűdés, gutaütés udar akustyczny csattanás, akusztikai sokk udar cieplny [stan chorobowy spowodowany przegrzaniem organizmu] hőguta udar mechaniczny mechanikai lökés udar mózgu, udar mózgowy (zob. apopleksja) agyszélhűdés, gutaütés udar serca szívszélhűdés udar słoneczny (zob. porażenie słoneczne) napszúrás, hőguta udar wzbudzający lökésgerjesztés udarcie eltépés, elszakítás udaremnianie, udaremnienie meghiúsítás udaremnić (udaremnię, udaremni) udaremniać [sprawić, że coś nie zostaje zrealizowane] meghiúsítani, megakadályozni udaremnić a. udaremniać atak elhárítani v. visszaverni a támadást udaremnić komu co czym megakadályozni vkit vmiben udaremniony, -a, -e meghiúsult, meghiúsított udarować megajándékozni, ajándékot adni udarować kogo/co kim/czym megajándékozni vki/vmit vkivel/vmivel udarzyć megajándékozni, ajándékkal meglepni udarzyć się sikerülni, jól sikerülni udatnie sikeresen, ügyesen, szerencsésen udatność siker, sikeresség; vminek a sikerült, ügyes, szerencsés volta udatny, -a, -e [daw. udany] sikerült, ügyes, tetszetős, szerencsés udawacz, udawaczka szimuláns, tettető (ffi/nő) udawać (udaję, udaje) [zob. udać] (naśladować) utánozni; színlelni, tettetni, tetteti magát udawać arystokratę előkelősködni (előkelősködik) udawać błazna bolondnak tetteti magát; a bolondot játsza udawać chorego szimulálni; adni a beteget, betegnek tetti magát udawać dziecko gyerekeskedni udawać (czyj) głos utánozni vkinek a hangját udawać filozofa az okosat adni; a bölcset játszani udawać głuchego süketnek tetteti magát; a süketet adja, nem akarja meghallani; úgy csinál, mintha nem hallaná udawać Greka tetteti magát udawać głupiego butának tetteti magát udawać kalekę nyomoréknak tetteni magát udawać kogoś/coś tettni vmit udawać mądrego okosnak tetteti magát udawać niewiniątko az ártatlan adni udawać naiwnego tetteti, adja a járatlant v. tudatlant v. jóhiszeműt v. naivat udawać ważnego fontoskodni udawać się (powieść się) sikerülni; (iść, jechać) menni, elindulni; (do kogo) fordulni, folyamodni (vkihez) udawać się w podróż elutazni udawać się w szczegóły részletekbe bocsátkozni udawanie tettetés, színlelés udawany, -a, -e tettetett, hamis, színlelt, áludawany orgazm tettetett orgazmus udekorować [1. ozdobić, przystroić; 2. wręczyć komuś odznaczenie, order itp.] feldíszíteni, felékesíteni, kitüntetni, dekorálni udelektować elragadni, gyönyörködtetni udelektować się gyönyörködni udelektować się swoim nazwiskiem gyönyörködni a vezetéknévben udelikacać, udelikacić (udelikacę, udelikaci) finomítani, kifinomítani, megfinomítani udelikatnić, udelikatniać elfinomítani udelikatnić ten śliczny kadr elfinomítani ezt a remek filmkockát udelikatnić się elfinomulni udepnąć [rzadziej: ucisnąć kogoś nogą, udeptać] rátaposni vkinek a lábára; letaposni, rátaposni, megtaposni udeptać (udepcze) udeptywać [ugnieść, wyrównać coś nogami] keményre döngölni, letaposni, rátaposni, megtaposni udeptać co letaposni vmit udeptać kogo w co rálépni v. rátaposni vkinek vmire v. vmijére udeptać kogo w nogę vkinek a lábára lépni udeptywać döngölni, tiporni, egyengetni, összetaposni udeptywanie döngölés, összetiprás, összetaposás uderz w stół, a nożyce się odezwą (közm.) lányomnak mondom, menyem is értsen belőle uderz w stół, to się nożyce odezwą (közm.) (üss az asztalra, megcsörren az olló) a nyerget

27 7142 ütik, hogy a ló érezze; fiának szólott, menye is érthet belőle; igen örvend a rigó, felel neki a szajkó uderzać (zob. uderzać) ütni, megütni; csapni, megcsapni, beleütni, belecsapni, belevágni; megdöbbenteni, meghökkenteni uderzać do głowy fejébe száll uderzać skrzydłami csapkod a szárnyaival uderzać w struny pengetni vmit uderzać się (w co o co) megüti, beleütni (vmijét vmibe) uderzać się do głowę megüti a fejét uderzające podobieństwo megdöbbentő hasonlatosság uderzająco meglepően, feltűnően uderzająco podobny szakasztott mása, nagyon hasonló uderzający, -a, -e [zwracający uwagę] meglepő, feltűnő, megdöbbentő, meghökkentő, szembeszökő, feltűnően hasonló uderzanie fal hullámverés uderzenie [1. raz zadany ręką lub trzymanym przedmiotem; 2. gwałtowne zetknięcie się dwóch rzeczy, z których przynajmniej jedna jest w ruchu; też: odgłos towarzyszący takiemu zetknięciu; 3. nagłe i gwałtowne nasilenie się mrozu, wiatru itp.; 4. w boksie, szermierce, walce wręcz: trafienie przeciwnika, 5. w grach sportowych, np. w piłce, tenisie, bilardzie: kopnięcie, odbicie piłki, kuli, trafienie piłką, bilą; 6. silna dawka leku; 7. sposób dotykania, naciskania klawiszy przez artystę grającego na instrumencie klawiszowym, głównie na fortepianie; 8. gwałtowny, szybki ruch wojsk w kierunku nieprzyjaciela] ütés, csapás, verés, dobbanás; támadás; lökés; (druk) betűhely, leütés uderzenie (klawisza) billentés, járás (billentyűs hangszer) uderzenie czym ütés vmivel uderzenie fal hullámverés uderzenie kogo/czego vkinek/vminek a megütése uderzenie koniuszkowe serca (orv.) szívcsúcslökés uderzenie krwi vértólulás uderzenie pięścią na odlew visszakézből adott ütés uderzenie pioruna villámcsapás uderzenie ramieniem karcsapás uderzenie rózgą vesszőcsapás uderzenie serca, pulsu, tętna [odgłos towarzyszący rytmicznym skurczom naczyń krwionośnych serca, wyczuwalny w tętnicach] szívdobbanás, szívverés; pulzus és ütőér verése uderzenie taktowe ütemezés, taktusverés uderzenie w twarz arculcsapás, pofonvágás uderzenie z powietrza légi csapás uderzenie zegara óraütés uderzeniowy, -a, -e ütési, csapási; ütőuderzeniowo ütve, csapva uderzyć uderzać [1. zadać cios; 2. przytknąć coś do czegoś szybko i z pewną siłą; 3. gwałtownie spaść na coś lub zetknąć się z jakąś przeszkodą; 4. spowodować czyjąś stratę, jakąś szkodę; 5. ostro wystąpić przeciwko komuś, czemuś; 6. zwrócić czyjąś uwagę lub wywrzeć silne wrażenie; 7. pot. zwrócić się do kogoś w celu doprowadzenia czegoś do skutku, do końca; 8. o armii, wojsku, oddziale zbrojnym: rozpocząć atak] ütni, vágni; beütni, megütni, leütni; csapni, pengetni kopogni; (uderzać) verődni; megcsapni, beleütni, belecsapni, csapkodni, belevágni; megdöbbenteni, meghökkenteni, meglepni; lökni, lökdösni; sújtani; megdöbbenteni, meglepni, megindítani; rajtaütni, megtámadni, rárontani; lőni, elsütni; belekezdeni, hozzáfogni; megalázkodni; fordulni, folyamodni uderzyć a. uderzać w coś młotem kalapáccsal ráütni vmire uderzyć czołem megalázkodni vki előtt uderzyć do kogo folyamodni, fordulni vkihez uderzyć głową o mur beüti a fejét a falba; falba üti v. veri a fejét uderzyć (kogo) w głowę fejbe vág (vkit) uderzyć kogo w twarz arcul ütni vkit uderzyć kogo/co megütni vkit/vmit uderzyć kogoś w kark nyakon ütni vkit uderzyć kogoś w plecy hátba vágni vkit uderzyć (komu) w twarz megpofozni vkit, pofont adni, lekenni vkinek; arcul ütni uderzyć kopię lándzsával szúrni v. döfni uderzyć kułakiem ököllel ütni v. megütni uderzyć na odlew hirtelen megütni; lesújtani, visszakézből rávágni uderzyć na trwogę riadóztatni, riadót fújni, félreverni a harangot; felriasztani uderzyć nogą o kamień kőbe üti a lábát uderzyć płazem megkardlapozni; enyhén büntetni uderzyć w bek sírni kezd, elsírja magát, rázendít (a sírásra) uderzyć w bębny dobot verni v. pengetni uderzyć w coś (np. w drzewo) nekiütközni vminek (pl. fának)

28 7143 uderzyć w czułą strunę (átv.) a gyengéjére tapintani uderzyć w czyją najsłabszą v. czułą strunę érzékeny pontjára v. elevenjére tapintani vkinek uderzyć w dzwony harangozni uderzyć w kark nyakonvágni v. nyakonütni vkit uderzyć w konkury udvarlásba kezdeni uderzyć w lament jajgatásban, siránkozásban, jajveszékelésben törni ki; panaszkodásba fogni uderzyć w płacz sírvafakadni, sírásban törni ki, sírni kezd; sírásra zendíteni; rákezdeni a sírásra uderzyć w pokorę engedelmességre szorítani; (átv.) megtörni; meghunyászkodni, alázatossá válni uderzyć w struny pengetni uderzyć w twarz arculütni uderzyć wyobraźnię megihleti uderzyć z całej mocy teljes erővel odasújtani uderzyć z dział ágyut elsütni uderzyć z flanki oldalba támadni uderzył go w twarz, aż klasnęło pofonvágta, hogy csak úgy csattant uderzył mu alkohol do głowy fejébe száll az ital uderzyła mnie jego pracowitość szorgalma, munkaszeretete meghat v. ámulatba ejt engem uderzyła mu do głowy woda sodowa (biz.) fejébe szállt a dicsőség uderzyło mnie feltűnt nekem, meglepett uderzyło to mnie ez megdöbbentett uderzyć się uderzać się [1. zadać sobie cios ręką lub jakimś przedmiotem; 2. zetknąć się raptownie jakąś częścią ciała z czymś; 3. uderzyć siebie wzajemnie] ütközni; megüti magát; verik v. megverik egymást; meglepődni, megütközni vmin uderzyć się o kamień kőbe ütközni uderzyć się w czoło átgondolni, meggondolni; megfontolni uderzyć się w piersi veri a mellét; (átv.) meakulpázni UDF (ang. Universal Disk Format) (uniwersalny format plików systemu system plików) [1. stworzony jako implementacja standardu ISO 13346, który jest rozszerzeniem starszego ISO 9660, służący do zapisywania danych na nagrywalnych nośnikach danych; 2. system plików stworzony jako implementacja standardu ISO 13346, który jest rozszerzeniem starszego ISO 9660, służący do zapisywania danych na nagrywalnych nośnikach danych] UDF (Universal Disc Format = univerzális lemezformátum) [1. A Joliethez hasonlóan ez is az ISO-9660-as formátum kiterjesztése. Eredetileg írható és újraírható lemezekhez fejlesztette ki az OSTA (Optical Storage Technology Association). Az UDf formátumú lemezekre bármilyen programmal írhatunk. Az adatok kisebb csomagokban (packet) kerülnek a meghajtóra, amely azokat rendre beilleszti a meglévo file-szerkezetbe. CD-R esetén a lemez egyszer írható, míg CD-RW-n a törölt file-ok helyét az újabb CD-író programok automatikusan felszabadítják. 2. Univerzális lemezformátum rövidítése. Fájlrendszer specifikáció, melyet az egyszer és többször írható adathordozókon is lehet használni (CD, DVD).] UDF (ang. User-Defined Function) [funkcja zdefiniowana przez użytkownika, w odróżnieniu od funkcji wbudowanych w program komputerowy czy środowisko programistyczne. Termin obecnie najczęściej używany w zastosowaniach bazodanowych.] UDF (ang. User-Defined Function) [UDF a User-Defined Functionnek a rövidítése, magyarul felhasználó által definiált függvény. Ez a szolgáltatás a Cold Fusion 5-ös verziójában jelent meg elõször, és természetesen a CF MX is támogatja. Az un. CFScript típusú kódokat a a <cfscript> és a </cfscript> elemek közé kell elhelyeznünk.] udko kis comb, combocska udko gęsi libacomb Udko gęsi pod sosem z foie gras, podane z karmelizowanym jabłkiem i zapiekanymi ziemniakami udko kaczki, udko z kaczki kacsacomb

29 7144 udko kurczaka csirkecomb udko kurczaka z rożna sült csirkecomb udko żabie békacomb udławić megfojtani, megfullasztani udławić się [udusić się z powodu utkwienia czegoś w gardle] fuldokolni (fuldoklik), megfulladni udławienie megfulladás UDMA (Ultra-DMA) jest to skrót od Ultra-Direct Memory Access (zwane również ATA/ATAPI, PATA) [standardu interfejsu transferu danych między pamięcią RAM, a dyskami twardymi, w którym wykorzystywane jest równoległe przesyłanie danych. Ze względu na ograniczenia technologiczne, nie jest on już dalej rozwijany - kolejną generacją jest SATA.] UDMA (Ultra-DMA), Ultra- Direct Memory Access [Ultra DMA. Sebessége 33 ill. 66 MB/s; átviteli sebesség: 100MB/sec (Max.); Direct Memory Access = közvetlen memória hozzáférés] udo [część nogi między biodrem a kolanem] comb udo baranie ürücomb udobruchać [sprawić, że ktoś przestaje się gniewać] megszelídíteni, lecsendesíteni, kibékíteni, kiengesztelni udobruchać kogo czym kiengesztelni vkit vmivel udobruchać się [przestać się gniewać lub złościć] megszelidülni, kibékülni, megbékülni, megengesztelődni udogodnić (udogodnię, udogodni) udogadniać [uczynić dogodnym] kényelmessé tenni, elrendezni; megkönnyíteni, hozzáalkalmazni udogodnienie [to, co wprowadzono, zrobiono dla ułatwienia czegoś] könnyítés, előny udoić (udoję, udoi) [dojąc krowę, kozę itp. uzyskać pewną ilość mleka] fejni, lefejni, kifejni udokumentować [poprzeć coś dokumentami lub stwierdzić coś na podstawie dokumentów] dokumentálni, okmányokkal bizonyítani, bizonyítani, tanúságot tenni; igazolni udokumentować dochód jövedelmet bizonyítani v. bebizonyítani udokumentować koszty költségeket igazolni udokumentowanie dokumentálás, bizonyítás, tanúságtétel udoskonalanie, udoskonalenie [to, co służy poprawie funkcjonowania czegoś] tökéletesítés, továbbfejlesztés, javítás udoskonalić udoskonalać [uczynić doskonalszym, lepiej działającym] tökéletesíteni, jobbá tenni; fejleszteni, kifejleszteni, továbbfejleszteni; továbbképezni, megjavítani udoskonalić metody obróbki a kidolgozás módszerét tökéletesíteni udoskonalić się udoskonalać się [1. zostać ulepszonym; 2. stać się sprawniejszym, bardziej umiejętnym] tökéletesedni udoskonalony, -a, -e tökéletes, tökéletesített udostępniać złoże [wykonywać roboty górnicze w skałach otaczających złoże w celu umożliwienia jego eksploatacji] réteget feltárni udostępnianie, udostępnienie népszerűsítés, hozzáférhetővé tevés udostępnić (udostępnię, udostępni) udostępniać [ułatwić kontakt z czymś lub umożliwić korzystanie z czegoś] hozzáférhetővé tenni; elérhetővé tenni; feltárni; alkalmat adni, megadni a lehetőséget udostępnienie nauki a tudomány népszerűsítése udostępniony, -a, -e hozzáférhetővé tett; elérhetővé tett; feltárt udowodnić (udowodnię, udowodni) udowadniać [wykazać prawdziwość czegoś, przytaczając dowody] levezetni, bebizonyítani, rábizonyítani, bebizonyítani, igazolni udowodnić co bebizonyítani vmit udowodnić a. udowadniać coś komuś bebizonyítani vmit vkinek udowodnić faktami tényekkel bizonyítani udowodnić a. udowadniać tezę bizonyítani v. bebizonyítani a tételt udowodnić twierdzenie naukowe megvédi tudományos megállapítását udowodnienie bizonyítás, igazolás, bizonyíték, levezetés, érvelés udowy, -a, -e comb-, combos udój [1. dojenie krów, kóz, owiec itp.; 2. ilość mleka uzyskana w wyniku dojenia] fejés; tejhozam UDP (ang. User Datagram Protocol protokół pakietów użytkownika a. protokół datagramów użytkownika) [1. jeden z podstawowych protokołów internetowych.

30 7145 Umieszcza się go w warstwie czwartej (transportu) modelu OSI. 2. Protokół TCP/IP pozwalający na przesyłanie pakietów danych (datagramów) z jednej aplikacji Internetu do innej. UDP jest protokołem bezpołączeniowym, co oznacza, że nie wymaga, aby nadawca i odbiorca ustanowili połączenie przed rozpoczęciem transmisji danych. Protokół ten jest uważany za zawodny, gdyż nie gwarantuje, że datagramy pojawią się u odbiorcy w tej samej kolejności, w jakiej zostały nadane, a nawet, że pojawią się w ogóle. 3. Jest protokołem warstwy transportu używanym w połączeniu z protokołem IP. ] User Datagram Protocol (UDP) (felhasználói datagram protokoll) [1. az internet egyik alapprotokollja. Feladata datagram alapú szolgáltatás biztosítása, azaz rövid, gyors üzenetek küldése. Jellemzően akkor használják, amikor a gyorsaság fontosabb a megbízhatóságnál, mert az UDP nem garantálja a csomag megérkezését. Ilyen szolgáltatások például a DNS, a valós idejű multimédia átvitelek, vagy a hálózati játékok 2. néhány internetes alkalmazásnál a TCP helyett használt, annál egyszerűbb adatátviteli protokoll; az UDP esetében nem történik meg az adatcsomagok hibátlan átvitelének ellenőrzése, hanem ha nem érkezik időben válasz a távoli géptől, akkor a küldő gép egyszerűen újra küldi az üzenetet; 3. "butított" TCP protokoll rádióadás, telefon stb. céljára, ahol nincs ellenőrizve a csomagok hiánytalan megérkezése a címzetthez.] UDP (ang. Usenet Death Penalty usenetowa kara śmierci) [najwyższa kara za nadużycia w Usenecie wobec dostawcy Internetu lub użytkownika. Oznacza ona blokadę dostępu do Usenetu ukaranego za spam lub inne naruszenia standardów usenetowych.] Usenet Death Penalty (UDP) [a news rendszerekben kimért "halálbüntetés" egyes felhasználókra vagy szerverekre, domain-ekre, akik vagy ahonnan rendszeresen megsértik a netikettet; a tőlük érkező minden üzenet automatikusan törlődik a rendszerből] udramatyzować [1. nadać cechy dramatu i przystosować do wystawienia na scenie; 2. nadać cechy dramatyczności, tragizmu] színre alkalmazni, dramatizálni udrapać, udrapnąć udrapywać [uszkodzić skórę, przesuwając po niej paznokciami lub czymś ostrym] karcolni, megkarcolni; karmolni, megkarmolni udrapać kogo w co megkarcolja, megkarmolja vkinek vmijét udrapać się [udrapać samego siebie] megkarmolja magát udrapować [1. ułożyć coś w ozdobne, dekoracyjne fałdy; 2. ułożyć na kimś tkaninę w ozdobne, dekoracyjne fałdy] redőzni, ráncolni, ráncokba szedni udrapować się [1. ubrać się w coś drapowanego; 2. ułożyć się w ozdobne, dekoracyjne fałdy; 3. usiąść w wystudiowanej, sztucznej pozie; 4. udać kogoś albo coś] ráncolódni, redőződni udrapowanie redőzet, díszítés, drapéria udrapowanie, układalność [tworzony przez rozluźnianie materiału włókienniczego. Stosowane w ozdabianiu damskiej odzieży, zwłaszcza sukienek, spódnic i bluzek.] ráncolás, húzás [A ruhadarab egy pontján a szükségesnél bővebbre szabott kelme összehúzása, és az így létrejövő ráncok rögzítése. Elsősorban női ruhák, szoknyák, blúzok díszítésére használják.] udręczenie [zob. udręka] sanyargatás, nyomorgatás, gond, vesződés, kín; gyötrelem udręczyć udręczać [sprawić komuś cierpienie fizyczne lub psychiczne] gyötörni, kínozni, nyomorgatni, sanyargatni udręczyć się udręczać się [1. sprawić samemu sobie cierpienie fizyczne lub psychiczne; 2. udręczyć siebie nawzajem] gyötrődni, kínlódni; gyötrik, kínozzák, nyomorgatják egymást udręka [1. to, co kogoś dręczy i powoduje cierpienie; 2. psychiczne cierpienie będące rezultatem czegoś, co dręczy] kín, gyötrelem, sanyargatás; kínlódás udrożnić udrożniać [uczynić drożnym] átjárhatóvá, áteresztővé tevés (pl. csatornát, csövet, vezetéket) udrzeć (udrę, udrze) udzierać [szarpiąc, ciągnąc, urwać kawałek czegoś] leszakítani uduchowić uduchawiać [sprawić, że ktoś przeżywa wzniosłe uczucia i skupia się na sprawach duchowych] átszellemíteni uduchowić się uduchawiać się [skupić się na sprawach duchowych; też: wyrażać wzniosłe uczucia i skupienie na sprawach duchowych] átszellemülni uduchowienie [stan człowieka skupionego na sprawach duchowych] átszellemítés uduchowienie się átszellemülés uduchowiony, -a, -e [przepojony wzniosłymi uczuciami i skupiony na sprawach duchowych; też: będący wyrazem takich uczuć] átszellemült udusić (uduszę, udusi) [1. pozbawić kogoś życia, uniemożliwiając mu oddychanie;

31 ugotować coś na małym ogniu pod przykryciem, w niewielkiej ilości wody lub tłuszczu] (radusić) megfojtani, elfojtani; (o mięsie) párolni, megpárolni; dinsztelni udusić kogoś megfojtani vkit udusić mięso húst párolni udusić się [1. umrzeć z braku powietrza; 2. o mięsie, jarzynach itp.: zostać uduszonym] (zadusić się) megfulladni, elfúlni; (np. mięso) párolódni, megfőni, megpárolódni uduszenie [kara śmierci za większe przestępstwa wykonywana za pomocą liny lub garoty. Karę wykonuje się w sposób następujący: skazany siada na krześle, przypina go się pasami śr. grubości ok. 50 mm. Wykonawca wyroku przykłada garotę do szyi i dusi się skazanego (w przypadku liny owija się w okół szyi i ciągnie za nią automat powoli lub szybko).] megfojtás; megpárolás uduszenie gwałtowne (łac. suffocatio) [rodzaj śmierci gwałtownej, która nastąpiła na skutek niedostatecznego zaopatrzenia tkanek w tlen wywołanego przez uniemożliwienie wymiany gazowej w płucach.] (lat.) suffocatio [A heveny légzési elégtelenség egyik oka lehet a vízben való fuldoklás. Vízbefúlásnak, vagy vízbe fulladásnak nevezzük azt a halálos kimenetelű történést, amit a víznek a légutakba jutása által okozott fulladás (suffocatio) okoz. Az áldozat először zihál, levegőért kapkod (a szakzsargon ezt gaspolás -nak nevezi), majd reflexes úton laryngospasmus áll be, ami súlyos oxigénhiányt (asphyxia) idéz elő, Az asphyxia légúti relaxációt okoz, ezért a légutakat a víz elárasztja ( nedves fulladás ), így a levegőben lévő oxigén nem jut el a tüdőbe, gátolttá válik a szövetekbe jutó vér oxigénnel való telődése. A nagyfokú, vagy teljes és hosszantartó oxigénhiány (hypoxia) és a szervezet sav-bázis egyensúlyának eltolódása savi irányba (acidosis) és az ennek következtében fellépő szívműködési zavarok, agykárosodás okozzák a halált.]; vízbefojtás udział [1. uczestniczenie w czymś wraz z innymi; 2. wkład wspólnika do kapitału przedsiębiorstwa, spółki itp.; też: dokument potwierdzajacy ten wkład; 3. ogół uprawnień i obowiązków wspólnika wobec spółki, która wyznacza status prawny wspólnika. Jest podstawą bycia wspólnikiem w spółce.] (uczestnictwo) részvétel, részvét; (część z podziału) részesedés, rész, osztályrész udział do podziału nyereségrészesedés udział kapitałowy tőkerészesedés udział obrotu rynków elektronicznych (emarketplace) w całkowitym obrocie towarowym, zakupy i sprzedaż wykonywane online w poszczególnych sektorach gospodarczych (B2B), po udział w całkowitej wartości produktów, tych zamawianych z wykorzystaniem technologii online itd. E-piactér (emarketplace) [Az e-piactér egy olyan elektronikus bevásárlóközpont, ahol sok szállító legkülönfélébb áruja megtalálható. Az ideális piactér az, mely a rajta keresztül kereskedő összes eladótól és vevőtől független.] udział spółdzielczy (szövetkezeti) üzletrész v. részvény udział w przedsiębiorstwie üzletrész udział w zysku a. zyskach nyereségrészesedés, haszonrészesedés udział zysku nyereségrész udziałowiec [osoba mająca udział w przedsięwzięciu finansowym] részvényes udziałowy, -a, -e részvény-, részleges udziały wspólników törzsbetétek udziec [udo dużego zwierzęcia przeznaczone do jedzenia] (állati) comb; fartő; felsál (comb); borjúremek, frikandó; a comb egyik része udziec barani báránycomb udziec sarni őzcomb udzielać (czego) (zob. udzielić) adni, nyújtani (vmit); részesíteni (vmiben) udzielać głosu szót adni, megadni a szót udzielać informację információt nyújtani udzielać instrukcji utasításokat adni udzielać (komu czego) juttat (vkinek vmit) udzielać (komu) amnestii közkegyelemben részesíteni udzielać (komu) głosu megadni (vkinek) a szót udzielać (komu) informacji tájékoztatni, felvilágosítani (vkit); felvilágosítást adni vkinek; informálni (vkit) udzielać komu pomocy segítségben részesíteni, támogatni vkit udzielać (komu) prawa feljogosítani vkit udzielać komunii áldoztatni udzielać komuś nagany vkit megrovásban részesíteni udzielać korepetycji korrepetálni udzielać kredytu hitelt nyújtani, hitelt folyósítani udzielać lekcji órákat adni udzielać nagany megróni udzielać pomocy segítséget nyújtani

32 7147 udzielać poparcia felkarolni; támogatásban részesíteni vkit udzielać pożyczki kölcsönt nyújtani udzielać rady tanácsot adni udzielać korepetycji korrepetálni udzielać wiadomoci híreket közölni udzielać wskazówek irányelveket szabni; utasításokat v. instrukciókat adni udzielać wywiadu nyilatkozatot adni, nyilatkozni udzielać się (udzielić się) terjedni, átterjedni; (o chorobie) ragadni; társadalmi életet élni, társaságba járni udzielanie danych adatszolgáltatás udzielanie kredytów kölcsönök folyósítása udzielanie pierwszeństwa elsőbbségadás udzielanie pomocy segélynyújtás udzielanie pomocy i transport rannego a. poszkodowanego a sérült mentése és szállítása udzielanie porady tanácsadás udzielanie pomocy lekarskiej orvosi segítségnyújtás udzielanie wiadomości híradás udzielenie megadás, kibocsátás udzielenie pracownikowi czasu wolnego (art kp) oraz udzielenie dnia wolnego za pracę w dniu wolnym z tytułu 5-dniowego tygodnia pracy (art kp) [to dwie zupełnie różne formy rekompensat. Wielu pracodawców jednak je myli i próbuje godziny nadliczbowe rekompensować dniem wolnym lub odwrotnie. Wątpliwości też często powstają na tle terminu, w jakim poszczególne rekompensaty powinny nastąpić. Sprawdź czym różni się czas wolny od dnia wolnego!] a dolgozók szabadnapjának v. pihenőnapjának kiadása udzielenie pełnomocnistwa teljhatalmat biztosítani v. adni (vkinek) udzielenie poufnej opinii bizalmas vélemény adása udzielenie rady tanácsadás udzielić (udzielę, udzieli) udzielać [1. dać lub użyczyć czegoś; 2. umożliwić uzyskanie czegoś; 3. wyrazić zgodę na coś] adni, megadni, engedélyezni, juttatni; folyósítani (vmit) udzielić amnestii közkegyelmet gyakorolni udzielić a. udzielać błogosławieństwa áldást osztani udzielić głosu komuś szót adni vkinek udzielić a. udzielać gwarancji biztosítékot adni v. nyújtani udzielić informacji információt átadni, közölni; informálni udzielić komu azylu menedékjogot nyújtani vkinek udzielać a. udzielić (komu) informacji felvilágosítani (vkit) udzielić komu odmownej odpowiedzi elutasítani, visszautasítani; választ adni vkinek udzielić komu pełnomocnictwa teljhatalommal ruházni fel vkit udzielić komu porady tanáccsal látni el; tanácsot adni vkinek udzielić komuś głosu megadni a szót vkinek udzielić komuś pełnomocnictwa meghatalmazni, felhatalmazni vkit udzielić a. udzielać komuś pierwszej pomocy elsősegélyben részesíteni vkit udzielić a. udzielać ostrzeżenia figyelmeztetést alkalmazni udzielić pełnomocnictwa (komu do czego) felhatalmazni (vkit vmire) udzielić a. udzielać poręczenia kezességet vállalni; kezeskedni udzielić komuś rady tanácsot adni vkinek, tanácsolni vkinek vmit udzielić a. udzielać komuś sakramentu szentségben részesíteni vkit; szentséget kiszolgáltatni udzielić komuś wywiadu interjút adni vkinek udzielić kredytu hitelt nyújtani v. folyósítani; hitelezni udzielić łaski megkegyelmezni udzielić nagany megfeddni, megszidni, megróni udzielić napomnienia meginteni, megdorgálni udzielić ostrzeżenia komuś figyelmeztetni vkit udzielić patentu szabadalmat megadni udzielić a. udzielać pomocy komuś segélyt nyújtani vkinek udzielić pierwszeństwa elsőbbséget megadni udzielić pomocy segíteni, segítséget nyújtani udzielić poparcia támogatást nyújtani udzielić a. udzielać porady w sprawach podatkowych tanácsot adni adóügyekben udzielić posłuchania meghallgatni, kihallgatásban részesíteni udzielić przebaczenia megbocsátani udzielić a. udzielać rabatu engedményt v. árengedményt adni udzielić rady tanácsot adni; tanácsolni udzielić śłubu (átv.) összeadni (megesketni) udzielać a. udzielić ułaskawienia kegyelmezni udzielić wiadomości hírül adni udzielić wsparcia támogatást nyújtani; segítséget adni v. nyújtani; támogatásban részesíteni

33 7148 udzielić wyjaśnień magyarázatot adni (vmire), megmagyarázni (vmit) udzielić wywiadu nyilatkozatot adni udzielić się udzielać się [1. udzielać się: działać na rzecz jakiejś grupy ludzi, jakiegoś środowiska, jakiejś sprawy itp.; 2. o stanach psychicznych, uczuciach itp.: zacząć być odczuwanym przez kolejne osoby] (o chorobie) eljárogatni, mutatkozni, megjelenni; terjedni, átterjedni, ragadni; érintkezni udzielnie függetlenül, önállóan udzielny, -a, -e [daw. niepodlegający nikomu ani niczemu] független, önálló udzielny książę uralkodóherceg, uralkodói fejedelem udzielić się ludziom emberek között forogni udziesięciokrotnić udziesięciokrotniać [uczynić coś dziesięciokrotnie większym; też: powiększyć lub wzmóc coś wielokrotnie] megtízszerezni udziesięciokrotnić się udziesięciokrotniać się [zostać udziesięciokrotnionym; też: powiększyć się lub wzmóc się wielokrotnie] megtízszereződni udziesięciokrotniony, -a, -e megtízszerezett, tízszeres udziobać [1. o ptakach: dziobiąc, oddzielić jakąś cząstkę od całości; 2. o ptakach: uderzyć, uszczypnąć dziobem]; udziobnąć lecsípni (madár); megcsípni, belecsípni udziwniające dekoracje meglepő díszletek udziwnić udziwniać [uczynić coś dziwnym i niezwykłym] különössé, egyénivé, meglepővé tenni vmit udźwięcznić udźwięczniać [o wymowie głosek: uczynić dźwięcznym] (nyelvt.) zöngésíteni, zöngéssé tenni udźwięcznienie (nyelvt.) zöngésítés udźwiękowić udźwiękowiać, udźwiękawiać [nadać filmowi podkład dźwiękowy] (film) utószinkronizálni udźwiękowienie (film) utószinkron; utószinkronizálás udźwig [1. maksymalny ciężar ładunku podnoszonego przez jakieś urządzenie dźwigowe; 2. największe dopuszczalne obciążenie pojazdu] (műsz.) teherbírás udźwig wagi [największe dopuszczalne obciążenie wagi] a mérleg teherbírása udźwignąć [1. dźwignąwszy, unieść, utrzymać coś ciężkiego; 2. poradzić sobie z czymś trudnym, przykrym lub bolesnym] felemelni, elbírni uelastycznić uelastyczniać [1. uczynić giętkim, sprężystym; 2. dostosować coś do nowej sytuacji] rugalmassá, hajlékonnyá, elasztikussá tenni uf, uff [wykrzyknik używany dla wyrażenia różnych stanów fizycznych i psychicznych] (indián) uff! ufać [1. mieć przekonanie, że ktoś nie oszuka i nie zrobi niczego złego; 2. być przekonanym, że czyjeś słowa, informacje itp. są prawdziwe; 3. być przekonanym, że ktoś posiada jakieś umiejętności, zdolności itp. i potrafi je odpowiednio wykorzystać; 4. mieć nadzieję lub być pewnym, że coś się stanie] (komu) bízni, hinni (vkiben); (w co) reménykedni, bízni (vmiben) ufać komu/czemu bízni, hinni vkiben/vmiben; hisz vkinek/vminek ufać komuś bízni vkiben ufałdować ráncokba szedni, hajtogatni, berakni (ruhát) ufałdować się összehajtogatódni, ráncolódni ufanie bizalom, hit ufarbować [nadać czemuś jakiś kolor] befesteni, megfesteni ufarbować materiał na granatowo sötétkékre festeni az anyagot (szövetet) ufarbować się [1. ufarbować sobie włosy; 2. zostać ufarbowanym] befesti a haját, hajat festeni; befestődni ufarbowanie festés, befestés; megfestés ufarbowanie włosów hajfestés ufetować [1. podjąć kogoś uroczyście i wystawnie; 2. potraktować kogoś w specjalny sposób] (dawno) megvendégelni, jóllakatni, jól tartani (pl. vendéget) ufetować kogoś dobrą muzyką (átv.) jó zenével megörvendeztetni vkit ufetować się (uraczyć się) jóllakni, belakni, kedvenc ételből belakmározni ufnie bizalmasan ufność zob. zaufanie bizalom, bizakodás, hit ufność do kogo/czego hit, bizalom vki/vmi iránt ufność w kim/czym vkibe/vmibe vetett hit v. bizalom ufność w kogo/co vkibe/vmibe vetett hit, bizalom ufny, -a, -e [1. taki, który ufa komuś; też: wyrażający zaufanie; 2. taki, który wierzy w pozytywne skutki czegoś lub ma do czegoś zaufanie] bízó, hívő, bizakodó; bizalmas ufny w co vmiben bízó, hívő UFO, ufo [niezidentyfikowany obiekt latający, uważany za pojazd z innej planety] ufó, ismeretlen repülő tárgy uformować [1. nadać czemuś odpowiedni kształt; 2. ustawić w pewnym porządku;

34 wpłynąć na kogoś lub na coś i zmienić kogoś lub coś] alakítani, idomítani, kialakítani, megformálni, kiformálni, nevelni; (csapatot) felállítani uformować rząd kormányt megalakítani uformować się [1. przybrać ostateczny kształt; 2. ustawić się w pewnym porządku; 3. nabrać jakichś cech pod wpływem czegoś] alakulni, kialakulni, megalakulni; formálódni, megformálódni; nevelődni, kinevelődni uformowanie się kialakulás uformowanie się literackiego języka polskiego az irodalmi lengyel nyelv kialakulása uformowanie się wielkiej własności feudalnej klasztoru cystersów a cisztercita kolostor feudális nagybirtokának létrejötte ufortyfikować [otoczyć coś wałem, murem, umocnić fortyfikacjami] (wojsk) fortifikálni, megerősíteni, erődíteni, elsáncolni ufortyfikować zamek várat megerősíteni ufortyfikować się [otoczyć się wałem, murem, umocnić swoje stanowisko fortyfikacjami] elsáncolódni, falakkal megerősödni, fallal való védettség menő ufortyfikowanie fortifikálás, megerősítés, megerődítés, erődépítés, hadi fontosságú hely megerősítése ufryzować [uczesać włosy w wyszukany sposób] megfésülni, ondolálni, bodorítani ufryzować się [uczesać sobie włosy w wyszukany sposób] megfésüli, ondolálja, bodorítja a haját UFS (ang. Unix File System) znany także jako FFS (ang. Fast File System) [to system plików używany przede wszystkim na systemach Unix i uniksopodobnych. Pierwsza wersja systemu UFS pojawiła się w roku 1986 wraz z systemem 4.2BSD; od tamtego czasu UFS jest cały czas rozwijany.] UFS (ang. Unix File System) [a BSD régebbi változata, a nevéből adódóan Unix és Unix-szerű rendszerek file rendszere. Előszeretettel használják Solaris és BSD alatt.] ufundować [zbudować, założyć, ustanowić coś do użytku publicznego na swój koszt] alapítani, megalapítani, alapítványt tenni ugadać ugadywać [1. pot. zjednać sobie kogoś lub skłonić kogoś do czegoś namową; 2. pot. ustalić coś z kimś] (közb.) rábeszélni, rádumálni, megdumálni vkiket vmire ugadać się ugadywać się pot. [dojść z kimś do porozumienia] megértik egymást ugadać się ugadywać się [pot. zmęczyć się lub nasycić gadaniem] (közb.) jól kibeszélik, kidumálják magukat; elfáradni, kifáradni, kimerülni a beszélgetéstől ugadzać (ugodzić) eltalálni, beletalálni ugadzać się (ndk.) (ugodzić się) megegyezni, egyezkedni uganiać się 1 [1. biegać po jakimś terenie z miejsca na miejsce; 2. starać się kogoś lub coś dogonić, złapać; 3. pot. dążyć do zdobycia lub osiągnięcia czegoś] futni, hajszolni uganiać się przed kim futni vki elől uganiać się za kim/czym futni vki/vmi után; hajhászni uganiać się 2 [pot. zmęczyć się chodzeniem, zwykle w poszukiwaniu czegoś] hajszolni; (za kim/czym) szaladgálni, futkosni (vki/vmi után) uganiać się za przyjemnościami życia hajszolni az élet örömeit uganiać się za sławą hajhászni a dicsőséget uganianie się za zabawą a szórakozás hajhászása uganiać się za wrogiem űzni v. hajszolni az ellenséget ugarnirować [przybrać czymś potrawy lub półmiski z potrawami] köríteni (ételt), garnírozni ugasić (ugaszę, ugasi) ugaszać [spowodować, że coś przestaje się palić] oltani, eloltani, kioltani ugasić ogień a. pożar tüzet oltani ugasić pragnienie szomját oltja ugasnąć (dawno) elalszik, kialszik (a tűz); (átv.) elhamvadni, elmúlni ugaszczać [zob. ugościć] megvendégelni, vendégül látni ugaszenie eloltás ugaszenie pożaru tűz v. tűzvész eloltása ugiąć uginać [1. gnąc, pochylić ku czemuś; 2. doprowadzić kogoś do załamania się] lehajtani, meghajtani, lehajlítani, meghajlítani ugiąć karku meghunyászkodni vki előtt ugiąć przed kim czoła hajbókolni vki előtt; köszöngetni vkinek ugiąć przed kim kolana térdet hajtani vki előtt; (átv.) meghajolni, meghajlani vki előtt; aláveti magát vkinek ugiąć się uginać się [1. obniżyć się pod naciskiem czegoś lub pochylić się; 2. ulec pod naciskiem kogoś lub czegoś, poddać się przeciwnościom; 3. o falach świetlnych, dźwiękowych, elektromagnetycznych itp.: odchylić się z drogi prostoliniowej] meghajolni, meghajlani, lehajolni;

35 7150 roskadozni; (átv.) megtörni, aláveti magát, megalázkodni ugier (ochra) [pigment o barwie od żółtej do złocistobrunatnej, stanowiący odmianę ochry; też: farba tego koloru] okker ugrowy, -a, -e okkerugięcie elhajlás, meghajlás, meghajlítás ugięcie fali akustycznej wskutek wiatru széleltérítés ugięcie światła w polu ultradźwiękowym fényelhajlás ultrahangon "ugięcie geoidy" a. "undulacja geoidy" geoidunduláció [ang. Undulation of the geoid] a geoidnak valamely geodéziai dátumtól való eltérése méter egységekben kifejezve uginać się elhajolni; hajlongani uginać się pod ciężarem meghajolni vminek a terhe alatt uginający się roskatag uginanie felhajtás, elhajlítás ugładzić ugładzać [1. uczynić coś gładkim; 2. udoskonalić pod jakimś względem] elsimítani, kisimítani, elegyengetni ugłaskać (ugłaszczę) ugłaskiwać 1. sprawić, że ktoś przestał być zły, wzburzony, rozżalony itp.; 2. pogłaskać kogoś pieszczotliwie wiele razy] nyugtatni, megsimogatni, megszelídíteni ugłaskać kogo czym megnyugtatni vkit vmivel ugłaskanie megszelídítés, megnyugtatás ugłaskany, -a, -e megnyugtatott, szelídített, megszelídített, idomított ugniatać ciasto tésztát gyúrni ugniatać kogo/co fájdalmat okozni vkinek/vminek, bántani vkit/vmit ugniatanie gyúrás, meggyúrás, megdagasztás ugniatanie [to technika masażu klasycznego polegająca na wykonaniu rękoma masażysty] kézi gyúrás, masszázs ugniatanie winogron szőlő préselése ugniatarka, gniotownik, plastykator [maszyna służąca do rozdrabniania i ugniatania tworzyw sztucznych, wykorzystywana w celu dokładnego zmieszania, niekiedy również uplastycznienia, składników tworzywa] dagasztógép ugnieść (ugniotę, ugniecie) ugniatać [1. działając z pewną siłą, ubić lub spłaszczyć coś; 2. ugniatać: o czymś ciężkim, zbyt małym: sprawiać ból; 3. pot. gniotąc, nadać czemuś pewien kształt] megdagasztani, meggyúrni; (átv.) nyomni, szorítani, bántani; gyűrni ugnieść co meggyúrni vmit ugnoić (ugnoję, ugnoi) [1. pot. ubrudzić coś gnojem lub czymś brzydko pachnącym, mażącym się; 2. użyźnić ziemię gnojem] megtrágyázni, ganajozni; bepiszkítani vmit ugnoić się [pot. pobrudzić samego siebie gnojem lub czymś brzydko pachnącym, mażącym się] összeganajozza magát ugnojenie trágyázás, ganajozás ugoda [porozumienie kończące spór, osiągane wskutek wzajemnych lub jednostronnych ustępstw] megegyezés, megállapodás, egyezség, kiegyezés, szerződés ugoda co do czego megegyezés vmire nézve v. vmiről ugoda kompromisowa kompromisszumos megállapodás, kiegyezés ugoda między kim a kim megegyezés vki és vki között ugoda z kim vkivel (köött) megegyezés ugodowiec [człowiek skłonny do ustępstw] megalkuvó, szekértoló, opportunista, a kiegyezés híve ugodowo megalkuvóan ugodowość megalkuvás, opportunizmus ugodowy, -a, -e [1. skłonny do ugody; 2. oparty na ustępstwach, kompromisie] megalkuvó, megegyezéses, kompromisszumon alapuló ugodzić (ugodzę, ugodzi) [1. trafić czymś w kogoś i zranić lub zabić; 2. sprawić komuś dużą przykrość lub wyrządzić szkodę; 3. daw. nająć kogoś do pracy] eltalálni, beletalálni; megfelelni; felfogadni, felbérelni; lealkudni ugodzić co lealkudni vmit ugodzić kogo do czego felfogadni vkit vmire v. vmihez ugodzić kogo/co czym eltalálni vkit/vmit vmivel ugodzić kogo/co (z czego) w co eltalálni vmin v. beletalálni vmijébe ugodzić kogo/co po czym eltalálni vmin v. vmijébe ugodzić kogoś leszúrni vkit ugodzić komu w czym vkinek vmiben eltalálni az ízlését; megfelelni vkinek vmiben ugodzić się (dk.) [1. uderzyć i zranić siebie samego; 2. sprawić sobie wzajemnie przykrość lub wyrządzić szkodę; 3. dojść do porozumienia] megegyezni, egyezkedni ugodzić się z kim egyezségre jutni vkivel ugor (zob. ugór) [(u Zygmunta Glogera) Gospodarstwa staropolskie były zazwyczaj płodozmianem trzypolowym. Było zatem jedno pole ozime, drugie jare, a trzeci ugor. Nazwa ta ostatnia poszła od

36 7151 słowa polskiego ugarzać. Słońce ugarza, co znaczy tyle, co ogrzewa, parzy; stąd ugor zowie się na Rusi parem. Była to więc rola pozostawiona po przejściu oziminy i jarzyny na rok trzeci bez zasiewu dla ugorzenia w słońcu. Jeżeli ziemia ma dobrą zostać mówi Bronikowski w tłómaczeniu Ekonomiki Ksenofonta powinna oczyszczoną być z zielska i jak najbardziej osuszoną na słońcu (str. 62).] ugar [olyan szántóföld, melyet valamely termény betakarítása után egy egész éven keresztül vetetlenül hagynak, ezen idő alatt azonban megművelésben részesítenek. Ez a körülmény teszi a különbséget az ugar és a parlag között, mely utóbbi oly szántóföldet jelent, mely szintén egy v. több évig vetetlenül marad, de ezen idő alatt megmunkálásban nem részesül.] ugorować [o ziemi: leżeć odłogiem] ugarolni; parlagon heverni ugorowy, -a, -e ugarugoszczony, -a, -e megvedégelt, vendégül látott ugościć (ugoszczę, ugości) ugaszczać [przyjąć kogoś u siebie, oferując poczęstunek, nocleg itp.] megvendégelni, vendégül látni, megkínálni ugościć kogoś megvendégelni, vendégül látni vkit ugościć się ugaszczać się [1. poczęstować się jedzeniem; 2. ugościć siebie wzajemnie] vendégeskedni; vendégül látják egymást ugotować (dk.) [1. gotując, przyrządzić produkt do spożycia; 2. przyrządzić gorący posiłek] elkészíteni; főzni, megfőzni ugotować jajko na twardo tojást keményre főzni ugotować makaron tésztát kifőzni ugotować zupę levest megfőzni, megfőzni a levest ugotować się [1. zostać ugotowanym; 2. pot. spocić się, mając na sobie zbyt ciepłe ubranie lub przebywając w miejscu o wysokiej temperaturze] elkészülni, megfőni ugotowany, -a, -e [1. pot. o człowieku: pijany; 2. pot. taki, który znalazł się w bardzo złej sytuacji i nie może już jej zmienić] (átv.) piás; (átv.) megfőtt, csávába került ugotować kleik pépet v. ragasztópépet főzni ugór [pole nieuprawiane przez dłuższy czas] ugar, parlag ugrabić [1. wyrównać grabiami powierzchnię ziemi; 2. zgarnąć coś grabiami] felgereblyézni ugrofiński, -a, -ie finnugor ugruntować ugruntowywać [uczynić coś mocnym, trwałym, niepodatnym na zmiany i wpływy] alapozni, megalapozni, megszilárdítani, megerősíteni; alapítani ugruntować czyje przekonania megerősíteni vkinek a meggyőződését; megerősíteni vkit meggyőződésében ugruntować kogo w czym alaposan megtnítani vkit vmire ugruntować się ugruntowywać się [stać się mocnym, trwałym, niepodatnym na zmiany i wpływy] megerősíti, megalapozza magát; megszerzi a szükséges alapokat ugruntować się w przekonaniach meggyőződésében megerősödik ugruntować się w wierze hitében megerősödik ugruntowanie [po uwierzeniu chrześcijanin powinien być ugruntowany w wierze. Wiara, miłość i poznawanie dróg Pańskich muszą rosnąć w człowieku, muszą się wgłębiać w jego duszę i muszą pomagać mu w osiąganiu dojrzałości w życiu duchowym. Ugruntowany chrześcijanin nie będzie ulegał każdemu wiatrowi.] alapozás, megalapozás ugrupować ugrupowywać [utworzyć grupę lub grupy] csopotosítani, csoportokba osztani, osztályozni, besorolni ugrupować się ugrupowywać się [o wielu osobach, zwierzętach: zgromadzić się w jakimś miejscu] sorakozni, csoportosulni ugrupowanie [1. grupa ludzi lub organizacji o podobnych poglądach i wspólnych celach; 2. sposób rozmieszczenia wojsk w celu wykonania wspólnego zadania; też: wojsko rozmieszczone w jakiś sposób] csoport, csoportosulás, csoportosítás, osztályozás, beosztás; csoport, frakció ugrupowanie bojowe hadrend ugrupowanie sejmowe parlamenti csoport v. frakció ugryzienie marás, megharapás, megmarás ugryźć [1. wbić w coś zęby i oddzielić kawałek tego od całości; 2. skaleczyć, zranić zębami lub wbić żądło] harapni, megharapni, megmarni; (np. osa) megcsípni ugryźć chleb beleharapni a kenyérbe ugryźć kawałek jabłka beleharapni az almába ugryźć kogoś megharapni vkit ugryzł mię w łydkę beleharapott a lábikrámba ugryźć kogo słowem csípős megjegyzést tenni vkire; rosszmájú vkivel szemben ugryźć się [ugryźć siebie samego] megharapja magát ugryźć się (w porę) w językiem hirtelen elhallgatni; még idejében elharapja v. lenyeli a szót

37 7152 ugrzać [przestarzałe: rozgrzać, uczynić ciepłym, zagrzać] felmelegíteni, felhevíteni ugrzać się felmelegedni, felhevülni ugrząźć (ugrzęznę, ugrzęźnie) [zob. ugrzęznąć] beleakadni, megrekedni, elmerülni, megfenekleni, belegabalyodni ugrząźć w czym elakadni, megakadni v. elmerülni v. megfenekleni vmiben v. vmibe ugrzecznić [uczynić coś mniej agresywnym, szokującym] túlzottan előzékenykedni ugrzecznienie [przesadna grzeczność] túlzott előzékenység, szolgálatkészség, simulékonyság ugrzeczniony, -a, -e [1. przesadnie grzeczny; 2. o czymś, co jest tak zgodne z jakimiś regułami, że wydaje się nieciekawe, nijakie] szolgálatkész, szíves ugrzęznąć (ugrzęznę, ugrzęźnie) [1. zagłębić się w czymś gęstym, lepkim, sypkim i nie móc się wydostać; 2. nie móc znaleźć dobrego rozwiązania, nie móc czegoś dokończyć; 3. pozostać gdzieś dłużej, niż się zamierzało] beleakadni, megrekedni, elmerülni, megfenekleni, belegabalyodni ugrzęznąć w bagnie megfenekleni a mocsárba v. süppedékbe ugrzęznąć w błędach (átv.) elmerülni a sok hibában ugrzęznąć w błocie megrekedni a sárban ugrzęznąć w korku dugóba kerülni ugrupować ugrupowywać [utworzyć grupę lub grupy] csoportosítani, csoportot v. csoportokat alkotni ugrupować się ugrupowywać się [o wielu osobach, zwierzętach: zgromadzić się w jakimś miejscu] csoportosulni ugrupowania centrowe centrumcsoport; centrumcsoportosulás ugrupowanie [1. grupa ludzi lub organizacji o podobnych poglądach i wspólnych celach; 2. sposób rozmieszczenia wojsk w celu wykonania wspólnego zadania; też: wojsko rozmieszczone w jakiś sposób] csoport, csoportosulás ugrzecznienie [przesadna grzeczność] túlzott előzékenység, szolgálatkészség, simulékonyság ugrzecznić [uczynić coś mniej agresywnym, szokującym] túlzottan előzékenykedni ugrzeczniony, -a, -e [1. przesadnie grzeczny; 2. o czymś, co jest tak zgodne z jakimiś regułami, że wydaje się nieciekawe, nijakie] túlzott előzékeny, szolgálatkész, simulékony ugwieździć (ugwieźdżę, ugwieździ) csillagokkal kiverni v. feldíszíteni ugwieźdżony, -a, -e csillagos, csillagokkal kivert v. díszített ugwieźdżony rejon Drogi Mlecznej a Tejút csillagokkal díszített régiója uhaftować feltűzni, kitűzni, feltűzdelni, kitűzdelni, kihímezni uhaftować szalik hímzett sál UHCI (ang. Universal Host Controller Interface) [interfejs dostępu do urządzeń USB wprowadzony przez firmę Intel dla standardu USB 1.0. Pomimo słowa "uniwersalny" w nazwie, jest on zastrzeżonym rozwiązaniem Intela, niekompatybilnym z OHCI. Generalnie kontrolery Intela i VIA używają standardu UHCI, pozostali producenci OHCI.] UHCI (ang. Universal Host Controller Interface) [Az USB 1.0 kifejlesztésekor az Intel kidolgozta a saját host vezérlő specifikációját (amelyet universal host controller interface-nek nevezett el) és fenntartotta az ezzel kapcsolatos jogokat.] uhonorować [1. okazać komuś szacunek, uznanie; 2. uznać coś za słuszne, obowiązujące] megtisztelni, megünnepelni; megjutalmazni UIN (Universal Internet Number) [Identyfikator przypisywany użytkownikom programu ICQ] UIN (Universal Internet Number) - 'UIN' (egyetemes azonosító szám) [1. az ICQ-nál a felhasználók azonosítására szolgáló egyedi kódszám; az ICQ-szerveren való regisztráláskor kérhető; 2. amikor az ICQ csevegőszolgáltatás felhasználói beiratkoznak egy ICQ szerverre, kapnak egy 'UIN' azonosító kószámot] uintensywnić uintensywniać [uczynić bardziej intensywnym] erősebbé, hatékonyabbá, intenzívebbé tenni uintensywnić się uintensywniać się [stać się bardziej intensywnym] erősebbé, hatékonyabbá, intenzívebbé lenni uiszczać (zob. uiścić) teljesíteni, kifizetni uiszczać dług rendezi az adósságát, kifizeti a tartozását uiszczać należność kiegyenlíteni a tartozást uiszczać obietnicę teljesíti ígéretét uiszczać przedpłatę előfizetni uiszczenie teljesítés, megfizetés, lerovás uiszczenie podatku adófizetés uiszczenie pożyczki kölcsöntörlesztés uiścić (uiszczę, uiści) uiszczać [uregulować należność za coś] teljesíteni, végrehajtani, megvalósítani; kifizetni, leróni; fizetést teljesíteni uiścić a. uiszczać cło vámot leróni

38 7153 uiścić komu co leróni, megadni vkinek vmit, kifizetni vkit uiścić należny podatek esedékes adót leróni uiścić obietnicę teljesíti ígéreteit uiścić się uiszczać się [wywiązać się z jakiegoś zobowiązania finansowego] teljesíteni uiścić się komu z czego teljesíteni vkinek vmit; számot adni vkinek vmiről; eleget tenni vkinek vmiben uiścić się z danego słowa állja a szavát uiścić się z długu kifizeti az adósságot uiścić się z długu z obietnicy teljesíti ígéreteit ujadać 1 [1. o psie: szczekać głośno i zajadle; 2. pot. kłócić się, wymyślać komuś; 3. pot. złośliwie, napastliwie krytykować] ugatni, megugatni, csaholni, vonítani; (átv.) acsarkodni; megszidni, lehordani ujadać na kogo/co ugatni vkire/vmire; megugatni vkit/vmit; fogát feni vkire ujadać 2 [zob. ujeść] elenni, beleenni vmibe ujadanie [głos wydawany przez psa szczekającego głośno i zajadle] ugatás, csaholás, vonítás ujarzmianie, ujarzmienie leigázás ujarzmić [wziąć w jarzmo, niewolę; ciemiężyć; podporzadkować sobie, opanować] leigázni, járom alá hajtani, járomba fogni; igába hajt ujarzmić kogo/co leigázni, szabadságától megfosztani vkit/vmit ujarzmić ujarzmiać [1. pokonać kogoś i zdobyć nad nim władzę; 2. zdobyć pełną kontrolę nad czymś niebezpiecznym; 3. sprawić, że zwierzę stało się posłuszne] leigázni, igába hajtani, meghódítani ujarzmić naród népet leigázni ujarzmiony, -a, -e leigázott ujawnianie fölfedezés, nyilatkozat ujawnić (ujawnię, ujawni) ujawniać [1. uczynić jawnym, podać do wiadomości coś, co było trzymane w tajemnicy; 2. odkryć coś, stwierdzić istnienie czegoś; 3. okazać, przejawić jakieś cechy lub uczucia] feltárni, felfedni, nyilvánosságra hozni, felszínre hoz; kinyilatkoztatni, elárulni, kihírdetni ujawnić co felfedni, kinyilatkoztatni, feltárni, elárulni vmit; fényt deríteni vmire ujawnić dowód bizonyítékot feltárni ujawnić się ujawniać się [1. stać się wiadomym, znanym; 2. stać się widocznym; 3. odkryć prawdę o sobie; 4. zgłosić do właściwego urzędu swoją dotychczasową przynależność do nielegalnej organizacji] (ukazywać się) megjelenni, előkerülni; kiderülni, nyilvánosságra jutni; megnyilatkozni; felfedi magát ujawnić się tajemnicę felfedi v. elárulja a titkot ujawnienie nyilatkozás, megnyilatkozás, felszínre hozatal, felderítés; kinyilatkoztatás ujawnienie tajemnicy wojskowej katonai titoksértés ujawnienie się, ujawnianie się napvilágra kerülés ujazd [(u Zygmunta Glogera) Ujazdami i uchodami zwano pewne obszerne przestrzenie podmiejskie zwykle nad rzekami położone, przeznaczone dla użyteczności publicznej, gdzie więc każdemu wolno było popasać, noclegować a nawet łowić ryby i zakładać pasieki pod warunkiem oddawania w naturze pewnej cząstki korzyści. Stałe użytkowanie zwano prawem uchodu, wchodu, wjazdu. W Królestwie Pols. istnieje 11 miejscowości, noszących od kilku wieków nazwy: Ujazd, Ujazdek, Ujazdów, Ujazdówek.] (daw) telep ująć (ujmę, ujmie) ujmować (ujmuje) [1. wziąć coś ręką lub narzędziem; 2. schwytać, zaaresztować kogoś; 3. sformułować, przedstawić coś w pewien sposób; 4. usposobić kogoś do siebie przychylnie; 5. odjąć trochę czegoś; 6. pozbawić kogoś czegoś] (wziąć) megfogni, megragadni; (schwytać, złodzieja) elfogni; elragadni, elkapni; (zjednać) megnyerni; felfogni, megérteni, megfogalmazni; (átv.) meghódítani; elvonni, megvonni ująć co w pewną formę kifejezni vmit bizonyos módon v. formában ująć co w ręce kézbevenni vmit ująć coś w protokole jegyzőkönyvbe foglalni v. felvenni vmit ująć coś w imadło satuba szorítani vmit ująć a. ujmować coś w regułę szabályt alkotni vmire ująć a. ujmować coś w wiersz versbe szedni vmit ująć kogo/co za co megfogni vkit/vmit vmin v. vminél (fogva) ująć kogo czym megnyer vkit vmivel ująć kogo wpół derékon ragadni vkit ująć komu jedzenia megvonja vkitől v. vki elől az ételt ująć liczbowo számokban fogalmazni meg vmit; számszerűen ragadni meg vmit ująć nieprzyjaciela elfogni az ellenséget ująć pod co vmi alá rendelni v. csoportosítani ująć pod ramię karon fogni ująć sobie kogo megnyer magának vmit ująć sobie lat letagadja korát

39 7154 ująć splendoru czemu csökkenteni vminek a fényét ująć treść konspektowo vázlatosan összefoglalni a tartalmat ująć w co belekapcsolni v. belefoglalni vmibe ująć w karby kordába, határok közé szorítani; ráncba szedni, kordában tartani ująć w kleszcze (átv.) szorítóba fogni, harapófogóba venni ująć w kluby (átv.) ráncba szedni, kézbe venni vkit ująć w nawias (w cudzysłów) zárójelbe (idézőjelbe) tenni ująć w swe ręce ster państwa kezébe veszi v. magához ragadja az ország kormányzását v. az államügyek intézését ująć a. ujmować w umowie szerződésben lefektetni v. rögzíteni ująć władzę átveszi v. magához ragadja a hatalmat ująć za rękę megfogja a kezét; kézen fog v. fogja ujęła wszystkich miłym obejściem mindenkit meghódított kedves modorával ująć się ujmować się [1. stanąć w czyjejś obronie; 2. chwycić się pod boki] nyúlni vmihez; megfogni, megkapni vmit; magáévá tesz, pártját fogja, védelmére kel; méltóságát v. becsületét megőrzi ująć się honorem méltóságát v. becsületét megőrzi ująć się pod boki csípőre teszi a kezét ująć się za czyją krzywdę magáévá teszi v. felkarolja vkinek az ügyét ująć się za czym megvédeni vmit ująć się za głowę fejéhez kap ujmować się (za kim) (átv.) szót emel (vkinek az érdekében) ujechać (ujadę, ujedzie) [jadąc, przebyć część drogi] beutazni, átutazni, odébbállni, elmenni, utat megtenni ujechać się [pot. długo jechać, zmęczyć się jechaniem] soká utazni; elfáradni az utazástól ujednać ujednywać megszerezni, felbérelni ujednać kogo/co megszerezni vkit/vmit ujednolicenie egyöntetűsítés, egységesítés ujednolicić (ujednolicę, ujednolici) ujednolicać [1. nadać jakimś rzeczom, działaniom jednolitą formę; 2. uczynić jednakowym, ujednolicić, znormalizować] egységesíteni, egyöntetűvé tenni ujednolicić się ujednolicać się [stać się jednolitym] egységesedni ujednolicony branżowy system kwalifikacji działalności gospodarczej (gazdasági) tevékenységek egységes ágazati osztályozási rendszere (TÁEOR) ujednostajnić (ujednostajnię, ujednostajni) ujednostajniać [uczynić jednostajnym, jednakowym] egyenlősíteni, egyformává tenni, uniformizálni ujednostajnić opinię összeegyezteti véleményét v. a véleményeket ujednostajnić się ujednostajniać się [stać się jednostajnym, jednakowym] egyformává válni, uniformizálódni ujednostajnienie egyenlősítés, uniformizálás, egyöntetűség; egységesítés ujednostajniony, -a, -e egyöntetű ujednostajniony wzór biało-czerwonych proporczyków a fehér-piros zászlók egyöntetű modellje v. mintapéldánya ujemnie negatívan, hátrányosan, rosszul, károsan, előnytelenül ujemność [stopień miary mniejszy od zera; niedodatność] negatívum, hiány, hiányosság ujemny, -a, -e [1. uznawany za niekorzystny lub zły; 2. wyrażający brak akceptacji, krytykę czegoś; 3. mający wartość mniejszą od zera; 4. świadczący o nieobecności jakiegoś wskaźnika] (mat.) negatív (neg.); (ker.) passzív; (átv.) rossz, hátrányos, kedvezőtlen ujemna cecha charakteru jellembeli fogyatékosság, jellemhiba ujemna strona hátrányos oldal, rossz oldal ujemne sprzężenie zwrotne ellencsatolás, visszacsatolás ujemne sprzężenie zwrotne negatív visszacsatolás ujemne wrażenie rossz v. kedvezőtlen benyomás ujemny bilans passzív mérleg ujeść (ujem, uje, ujedzą) ujadać [pot. napocząć jakąś potrawę] elenni, beleenni vmibe; leharapni ujeść czego leharapni vmit vmiből ujeżdżać konia betörni a lovat ujeździć (ujeżdżę, ujeździ) ujeżdżać [1. przyzwyczaić konia do chodzenia pod siodłem lub w zaprzęgu; 2. ubić powierzchnię drogi przez częste jeżdżenie; 3. pot. podporządkować sobie kogoś] belovagolni, járhatóvá tenni, bejárni ujeździć kogo szolgálatába állít vkit; (átv.) meghajlítani, térdre kényszeríteni vkit ujeżdżać konia lovat betörni v. belovagolni ujeżdżacz [człowiek ujeżdżający konie] lóidomító ujeżdżalnia [teren lub zamknięte pomieszczenie przeznaczone do ujeżdżania koni oraz do

40 7155 nauki jazdy konnej] lovarda, lovaglóiskola ujeżdżanie lóidomító gyakorlat, belovaglás ujęcie [1. sposób przedstawienia lub opracowania tematu w dziele; 2. sposób przedstawienia osób, rzeczy itp. na fotografii lub obrazie; 3. odcinek taśmy filmowej z obrazem filmowanym od startu kamery do momentu jej zatrzymania; też: scena utrwalona na takim odcinku taśmy filmowej; 4. obramowanie czegoś] elfogás, megfogás, megragadás; (zrozumienie) felfogás, értelmezés; (átv.) képzet, fogalom, elképzelés; (fotografia) felvétel ujęcie filmowe beállítás ujęcie podstawowe alapértelmezés ujęcie sprawy a kérdés megfogása v. értelmezése ujęcie wody [urządzenie lub zespół urządzeń do pobierania wody z rzeki, ze zbiornika lub spod ziemi] vízmű; vízgyűjtés, vízelvezetés ujęcie wodne (műsz.) vízgyűjtés, vízelvezetés ujęcie zbrodniarzy a gonosztevők v. bűnösök elfogása ujęty, -a, -e elfogott, megfogott; meghatódott ujęte w ramy keretek közé foglalt v. szorult ujma [to, co kogoś obraża lub poniża] kár, hátrány, sérelem, rovás ujmować co w prawidła szabályokba foglalni vmit ujmować życie płytko albo głęboko felszínen vagy mélyebben fogja fel az életet ujmująco megnyerően, rokonszenvesen ujmujący, -a, -e [budzący sympatię] megnyerő, rokonszenves, vonzó ujmująca fizjonomia megnyerő, kellemes arc ujrzany, -a, -e meglátott, megpillantott, észrevett ujrzeć (ujrzę, ujrzy) [patrząc, spostrzec kogoś, coś] meglátni, megpillantani, észrevenni ujrzeć światło dzienne megpillantja a napvilágot, (átv.) napvilágot látni; (átv.) megszületni, világra jönni ujrzeć się [1. zobaczyć swoje odbicie w czymś; 2. wyobrazić sobie siebie samego w jakiejś sytuacji, w jakimś miejscu; 3. zobaczyć siebie wzajemnie] meglátszani; meglátják egymást ujrzał światło dzienne megszületett, meglátta a napvilágot, megjelent (könyvről) ujście [1. wylot czegoś; 2. miejsce, gdzie rzeka wpływa do morza, jeziora lub do większej rzeki] menekvés, elmenekülés, megszökés; elszállás; (folyó) torkolat, befolyás ujście kanału csatorna kifolyója v. torkolata ujście macicy méhszáj ujście rzeki folyótorkolat ujść (ujdę, ujdzie) uchodzić [1. idąc, przebyć jakiś odcinek drogi; 2. uciec komuś lub skądś; 3. uniknąć negatywnych konsekwencji; 4. uchodzić: być uważanym za kogoś, za coś; 5. o cieczach, gazach: wydostać się na zewnątrz; 6. o rzece, strumieniu: wpłynąć do morza, jeziora lub do innej rzeki] (przejść) elmenni; (uciec) elmenekülni vmi elől; (uniknąć, czego) elkerülni, kikerülni, megúszni (vmit); kibújni vmi alól ujdzie! megjárja, kibírható ujść bez szwanku megúszni vmit ujść cało ép bőrrel megúszni v. átvészelni ujść kary elkerülni v. megúszni a büntetést ujść niebiezpieczeństwa megúszni a veszélyt, megmenekülni a veszélytől ujść pogoni egérutat nyerni, megmenekülni, kicsúszni az üldözők hálójából ujść, uniknąć śmierci elkerülni a halált ujść uwagi elkerülni a figyelmet ujść z pogromu megmenekülni az öldöklésből ujść z życiem megmenekülni, ép bőrrel megúszni vmit; életben maradni ujść zdrowo egészségesen átvészelni v. megúszni vmit ukamienować [zabić kogoś, obrzuciwszy go kamieniami] megkövezni, agyonkövezni ukamienowanie megkövezés [A törvény által előírt leggyakoribb kivégzési mód a régi Izráelben: istenkáromlásért (3Móz 24,16), bálványimádásért (5Móz 13,6-10), a szombat megtöréséért (4Móz 15,32-36), emberáldozat bemutatásáért (3Móz 20,2), okkult cselekményekért (3Móz 20,27); a kivégzés mindig a lakott helységen kívül történt (3Móz 24,14; 4Móz 15,35-36; 1Kir 21,10-13; ApCsel 7,58).] ukarać (ukarze) [wymierzyć komuś karę] büntetni, megbüntetni; fenyíteni, megfenyíteni

41 7156 ukarać embargiem embargóval sújtani ukarać grzywną pénzbüntetéssel sújtani ukarać kogoś megbüntetni vkit ukarać kogoś dyscyplinarnie fegyelmi úton büntetni vkit ukarać kłodą kalodába zárással büntetni ukarać naganą megróni, megrovásban részesíteni, feddéssel büntetni ukarać samowolę megbüntetni az önkényeskedést ukarać słowami korholni, megszidni, összeszidni ukarać się [ukarać siebie samego] bűnhődni, megbűnhődni ukaranie büntetés, megbüntetés ukartować ukartowywać [w tajemnicy obmyślić, zaplanować coś złego przeciw komuś] kitervelni, megtervezni vmit (összeesküvésszerűen) ukartować podstęp cselt v. ármányt szőni ukatrupić ukatrupiać [1. pot. zabić; 2. pot. zniszczyć lub zepsuć coś] (közb.) megölni; megsemmisíteni, elpusztítani vmit ukaz [1. w dawnej Rosji: zarządzenie wydane przez cara; 2. ros. ukáz 'edykt; dekret; werdykt; reskrypt' od ukazát 'pokazać; wskazać'. w Rosji carskiej - dekret cara, edykt, rozkaz] (or.) ukáz; cári v. az államtanács által kibocsátott rendelet; (átv.) önkényeskedő parancs, önkényes v. szigorú parancs, utasítás ukazać (ukażę, ukaże) ukazywać [1. przedstawić, zaprezentować coś; 2. uczynić widocznym] megmutatni ukazać co na przykładzie példán megmutatni v. illusztrálni vmit ukazać co w jakim świetle vmilyen színben tüntetni fel vmit ukazać a. ukazywać drukiem nyomtatásban megjelenik vmi ukazać a. ukazywać (kogo) w złym świetle: rossz fényben tüntet fel (vkit): ukazać komu co megmutatni vkinek vmit ukazać się ukazywać się [1. stać się widocznym, pojawić się; 2. zostać opublikowanym] felbukkanni, megjelenni, kijönni, fellépni, mutatkozni, feltűnni; kirajzolódni ukazać się drukiem nyomtatásban megjelenni ukazać się (drukiem) w wydawnictwie megjelenik vmi a kiadónál ukazać się na scenie megjelenik a színen ukazać się w druku nyomtatásban megjelenni ukazać się w obiegu forgalomba kerül ukazać się w sprzedaży forgalomba v. árusításra kerülni ukazać się z druku nyomtatásban megjelenik ukazywać się codziennie mindennap megjelenik ukazanie megjelenés ukazanie się megjelenés, jelentkezés ukąsić (ukąszę, ukąsi), ukąsać [wbić żądło lub zęby w skórę] megharapni, megmarni; (np. osa) csípni, megcsípni (rovar); leharapni; (átv.) bántani vkit ukąsić kogo megbántani vkit ukąsić się megharapja magát, magába harap ukąsić się w język beleharap a nyelvébe ukąszenie [miejsce na ciele, gdzie coś kogoś ukąsiło] harapás, marás, csípés ukąszenie jadowite mérges csípés ukąszenie komara szúnyogcsípés ukąszenie owada rovarcsípés ukąszenie żmii kígyómarás UKF [zakres fal radiowych (pasmo radiowe) o częstotliwości od 30 do 300 MHz, co odpowiada długości fali od 10 do 1 metra. Ten zakres fal przeciętnemu człowiekowi kojarzy się najbardziej (przez co potocznie bywa błędnie utożsamiany na wyłączność) z radiofonią UKF] VHF, Very High Frequency; ultrarövid hullám frekvenciatartománya ukierunkować ukierunkowywać [nadać czemuś kierunek, wskazać cel, sposób działania] célozni, irányozni ukierunkować się ukierunkowywać się [przyjąć coś za swój cel, skupić swoje wysiłki na czymś] irányulni ukierunkowanie [określony kierunek działania] irányulás, célzat ukisić (ukiszę, ukisi) [1. poddać kiszeniu, np. ogórki; zakisić, ukwasić, zakwasić; 2. ukisić się - poddać sie ukiszeniu, stać sie ukiszonym; zakisić się, ukwasić się, zakwasić się; 3. poddać fermentacji produkty żywnościowe lub rośliny pastewne] fermentálni, megerjeszteni, megerjeszteni, megkeltetni, savanyítani ukisić się [nabrać kwaśnego smaku w wyniku fermentacji] fermentálódni, megsavanyodni, megerjedni, megkelni ukisnąć (ukisnę, ukiśnie) megerjedni, megsavanyodni ukiszony, -a, -e erjesztett, savanyított, megsavanyított, fermentált Ukleja (Alburnus alburnus) [gatunek ryby z rodziny karpiowatych] szélhajtó küsz [gyakori keszegféle. Más elnevezések: sneci, lamni, mecse, ökle, bökle, fűzfahal, huszárkeszeg], fehér keszeg

42 7157 Ukleja (niem. Uckeley) [rzeka w Polsce, wraz z rzeką Sępólną tworzy największy południowy dopływ rzeki Regi] Ukleja (lengyel folyó) uklepać uklepywać [uderzając lekko, nadać czemuś jakiś kształt, wyrównać coś lub ubić] kikapálni, elegyengetni, ledöngölni uklepać się uklepywać się [pot. o sytuacji: ułożyć się jakoś w miarę upływu czasu, stać się mniej dolegliwym lub wrócić do normy] egyenletessé válni uklęknąć [zgiąć nogi w kolanach i oprzeć kolana na ziemi] letérdelni, térdepelni, térdre ereszkedni v. esni, letérdepelni uklęknięcie letérdelés, térdre ereszkedés układ [1. uporządkowany według określonych zasad lub właściwości szereg przedmiotów, zdarzeń itp.; też: sposób uporządkowania lub rozmieszczenia czegoś; 2. całość składająca się z powiązanych wzajemnie elementów; 3. umowa, zwłaszcza między państwami; 4. powiązania, relacje między ludźmi, państwami itp.; 5. zespół narządów współpracujących ze sobą w wykonywaniu określonych funkcji w organizmie; 6. zespół części lub mechanizmów w maszynie albo urządzeniu wykonujący określoną pracę] (system) rendszer, beosztás, felosztás elrendezés, összeállítás; felépítés, felosztás, beosztás; (umowa, ugoda) egyezmény, megegyezés, szerződés, megállapodás; megoldás; (elav.) modor Układ to inaczej: system: struktura stanowiąca ogół wzajemnie powiązanych elementów; prosty system o ściśle określonych właściwościach i niezbyt złożonej strukturze (podsystem) o zbiór elementów wraz z ich relacjami o zbiór obiektów materialnych, które mogą na siebie wpływać układ fizyczny, układ chemiczny wyodrębniony zespół ciał lub pewna ilość materii podlegająca przemianom i badaniu układ nerwowy, układ krwionośny itp. o układ odniesienia porządek rozmieszczenia poszczeg. elementów względem siebie; ułożenie relacja wzajemna, zależność różnych elementów (wielkości, przedmiotów, zjawisk) o układ społeczny, układ stosunków społecznych, ład społeczny umowa, porozumienie Układy w różnych dziedzinach w astronomii: o Układ Słoneczny, układ planetarny, w biologii: o układ pokarmowy, układ hormonalny, układ nerwowy, o układ odpornościowy, o układ ekologiczny (ekosystem), o układ krążenia, układ pozapiramidowy, o układ oddechowy, o układ wydalniczy, układ moczowy, o układ rozrodczy, układ siateczkowośródbłonkowy. o układ bodźcotwórczo-przewodzący; w chemii: o układ chemiczny, układ żelazo-węgiel, o układ okresowy pierwiastków, układ żelazo-cementyt; w fizyce: o układ fizyczny, układ ciał, układ złożony, o układ odniesienia, układ refrakcyjny, o układ termodynamiczny, układ optyczny, o układ współrzędnych i wykres, o układ jednostek, układ SI, układ jednostek miar MKSA; w elektronice: o układ scalony, układ elektroniczny, o układ cyfrowy, układ analogowy, o układ sekwencyjny, układ hybrydowy, o układ trójfazowy, układ koincydencyjny; w informatyce: o układ QWERTY, układ sekwencyjny, o układ wejścia-wyjścia, układ klawiatury; w matematyce: o układ równań, o układ współrzędnych, o układ liczbowy układ dwójkowy, układ dziesiętny, układ szesnastkowy (układ heksadecymalny); w technice: o układ automatyki, układ sterowania, układ adaptacyjny, o układ jezdny, układ napędowy (układ napędowy roweru), o układ zapłonowy silnika spalinowego, układ rozruchowy gaźnika, o układ przejściowy, układ kompensacyjny gaźnika, o układ regulacji stałowartościowej, układ nadążny, o układ regulacji ekstremalnej, układ regulacji adaptacyjnej, o układ łańcuchowy, układ grawitacyjny, o układ wtryskowy, układ zapłonowy, o układ wylotowy, układ smarowania, o układ dolotowy, układ doładowania, o układ inercjalny, układ nieinercjalny, o układ środka masy, układ hamulcowy, o układ hydrauliczny, układ korbowy, o układ elektropneumatyczny; w silnikach: o układ zasilania, układ rozrządu, o układ rozrządu silnika spalinowego, o układ smarowania silnika spalinowego,

43 7158 o układ chłodzenia silnika, układ biegu jałowego, o układ przejściowy, układ CRT, układ PF, o układ mono, układ nośny, układ jezdny, o układ przeniesienia napędu, układ kierowniczy; w polityce, gospodarce i społeczeństwie (układ, pakt): o ład prawny, system prawny, ład społeczny, o Układ wojskowy, układ polityczny, układ geopolityczny, Układ Warszawski, Pakt Północnoatlantycki, o układ powiązań (politycznych, gospodarczych), o Układ Ribbentrop-Mołotow, o układ Warszawski, układ z Dayton, układ z Schengen, o pakt z diabłem, o Układ (slogan polityczny), o układ gry, układ dłużniczy; układ absorbcyjny hullámcsapda układ adaptacyjny [układ sterowania, w którym sposób działania części sterującej zmienia się samoczynnie w zależności od warunków pracy] adaptációs rendszer układ antytetyczny [sposób zdobienia, w którym powtarzające się elementy leżą naprzeciw siebie po obu stronach osi symetrii] antitetikus v. ellentétes rendszer układ asymetryczny aszimmetrikus felépítés v. kompozíció układ bazylikowy (templom) bazilikás elrendezés układ bilansu mérlegrendszer układ binarny [to pozycyjny system liczbowy, w którym podstawą jest liczba 2. Do zapisu liczb potrzebne są więc tylko dwie cyfry: 0 i 1.] kettes, bináris számrendszer [kettes vagy bináris számrendszer két számjegy, a 0 és az 1 segítségével ábrázolja a számokat. Mivel digitális áramkörökben a számrendszerek közül a kettest a legegyszerűbb megvalósítani, a modern számítógépekben és gyakorlatilag bármely olyan elektronikus eszközben, amely valamilyen számításokat végez, szinte kivétel nélkül ezt használják.] układ bodżców ösztönzők rendszere układ celny vámegyezmény układ cen árrendszer układ centralny centrális elrendezés układ chłonny, limfatyczny [układ naczyniowy kręgowców stanowiący uzupełnienie układu krwionośnego w odżywianiu tkanek, dostarczaniu im tlenu, odprowadzaniu produktów przemian tkankowych i roznoszeniu hormonów] nyirokrendszer układ chronologiczny időrendi sorrend układ ciała testtartás Układ Clipper [to ujawnione w roku 1993 urządzenie kryptograficzne, projektowane i rozwijane na potrzeby rządu Stanów Zjednoczonych. Jego celem jest umożliwienie służbom rządowym bezproblemowego odczytywania wszelkich informacji, również tych szyfrowanych, przetwarzanych przez urządzenia telekomunikacyjne. Układ Clipper został bardzo szybko złamany. Wiadomo było, że zaimplementowano w nim między innymi symetryczny algorytm szyfrowania z kluczem o długości 80 bitów, podobny do DES. Algorytm ten został stworzony przez National Security Agency, jednak złamanie jego idei matematycznej zajęło zaledwie kilka dni. Był także podatny na prosty atak siłowy. Niepowodzenie pierwszej wersji nie zakończyło całego projektu. Powstały Clipper2 oraz Clipper3. Idea nieskrępowanego dostępu władz do wszelkiej transmisji została później rozszerzona także o komputery. Wiązało się to z ich rosnącą mocą obliczeniową w stosunku do ceny oraz pojawieniem się silnych algorytmów i PGP. Obecnie możliwości jakie miały dać projekty Clipper zawierają się w pomyśle Trusted Computing.] (ang.) Clipper chip [az amerikai kormányzat által kötelező jelleggel bevezetni kívánt hardveres titkosítás hálózati számítógépekhez és egyéb kommunikációs eszközökhöz; a PGP-hez hasonló, nyilvános kulcsú rejtjelezést használ, de a visszafejtéshez szükséges titkos kulcs egy példányát egy kormányhivatalban kell letétbe helyezni] układ cybernetyczny kibernetikai rendszer układ czynny ruchu mozgásrendszer układ demodulacyjny demodulátorkapcsolás, demodulátorkör układ dokrewny, wewnątrzwydzielniczy [narządy i tkanki organizmu wytwarzające hormony bezpośrednio do krwi, oddziałujące wybiórczo na określone komórki i tkanki organizmu] belsőelválasztású rendszer układ dopasowujący kabel koaksjalny do dipola symetrycznego (technika mikrofalowa) szimmetrizáló transzformátor, balun układ dwoisty (dualny) duális áramkör układ dwójkowy; dwójkowy system liczbowy (inaczej binarny) [Używał go już John Napier w XVI wieku, przy czym 0 i 1 zapisywał jako a i b.] kettes számrendszer układ dwustronny kétoldalú egyezmény układ dyspersyjny, rozproszony [układ fizycznie niejednorodny, składający się z fazy rozpraszającej i znajdującej się w niej w

44 7159 postaci drobnych cząstek fazy rozproszonej] diszperz rendszer [olyan heterogén rendszer, amelyben az egyik fázis (diszperz fázis) részecskéi egyenletesen oszlanak el a másik fázisban (diszperziós közegben)] układ dzieła (ir.) a mű felépítése układ dziesiętny tízes számrendszer Dziesiętny system liczbowy, zwany też systemem arabskim to pozycyjny system liczbowy, w którym podstawą pozycji są kolejne potęgi liczby 10. Do zapisu liczb potrzebne jest więc 10 cyfr: Zero,1,2,3,4,5,6,7,8,9. Jak w każdym pozycyjnym systemie liczbowym, liczby zapisuje się tu jako ciąg cyfr, z których każda jest mnożnikiem kolejnej potęgi liczby stanowiącej podstawę systemu. Np zapis "5045.7" wynika z: =5*1000+0*100+4*10+5*1+7*0.1= = Pozycyjny, dziesiętny system liczbowy jest obecnie na świecie podstawowym systemem stosowanym niemal we wszystkich krajach. Oryginalnie pochodzi on z Indii, z których przedostał się do Europy za pośrednictwem Arabów. Od XVI wieku stosowano go obok systemu rzymskiego, w nauce, księgowości oraz tworzącej się właśnie bankowości, gdyż system ten znacznie upraszcza operacje arytmetyczne. W oficjalnych dokumentach jednak nadal zamieniano liczby w zapisie arabskim na system rzymski. W końcu, dzięki praktycznym zaletom system rzymski został prawie zupełnie wyparty na korzyść arabaskiego. Zobacz też: przegląd zagadnień z zakresu matematyki A tízes számrendszer vagy decimális számrendszer a számok ábrázolásának legelterjedtebb módja. Helyiértékes számrendszer, számjegyei a 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, helyiértékei a tíz hatványai. A nem egész számok tizedes tört formájában ábrázolhatóak benne. A tíz kezdettől fogva kiemelt jelentőséget játszott a legtöbb számrendszerben, alighanem azért, mert az embernek tíz ujja van. (Számos nyelvben a számjegy és az ujj vagy ujjperc ma is ugyanaz a szó; ilyen például az angol digit). Jelenlegi tudásunk szerint első előfutára Elámban, a mai Irán területén jelent meg az i. e. 4. évezredben. Kezdetleges tízes számrendszert használtak az i. e. 2. évezredtől Egyiptomban és az indusvölgyi civilizációban, és az i. e. 1. évezredtől Kínában. Az 1. évezred közepén jelent meg Indiában az első modern, nullát és negatív számokat is tartalmazó számrendszer, amit mi a közvetítői után arab számokként ismerünk. A tizedestörtek az első évezred végén, az araboknál fordulnak elő legkorábban. układ ekonomiczny gazdasági rendszer układ elektryczny bez strat veszteségmentes áramkör układ elektryczny szumiący zajos áramkör układ fizyczny [zespół obiektów, które mogą sobie przekazywać energię i oddziałują na siebie] fizikai rendszer układ gospodarczy gazdasági rendszer układ graficzny [rozmieszczenie tekstu, ilustracji i ozdób w książce, gazecie, na plakacie itp.] grafikai rendszer v. felosztás układ handlowy kereskedelmi egyezmény układ heterogeniczny, układ niejednorodny, układ wielofazowy [układ, w którym występują różne fazy i który może być utworzony przez jedną lub kilka substancji chemicznych] heterogén rendszer układ homogeniczny, jednorodny, jednofazowy [układ, w którym występuje tylko jedna faza, utworzony przez jedną lub kilka substancji chemicznych w tym samym stanie skupienia] egyfázisú, homogon rendszer układ immunologiczny (zob. układ odpornościowy) immunrendszer [a szervezet védekező mechanizmusa, egy adott antigén hatására kialakuló, az esetleges fertőzés elleni védekezésben részt vevő sejtek, szövetek és szervek együttese. Ennek a szervrendszernek a működése az immunitásban nyilvánul meg. Ennek a szónak jelentése: védettség, mentesség. Az immunrendszer fő feladata, hogy megkülönböztesse a saját és nem saját, vagyis idegen anyagokat. Valamint, ha idegen anyaggal találkozik, akkor azt eltávolítsa, megsemmisítse. Immunitásunk lehet velünk született vagy szerzett immunitás.] układ informacyjny információs rendszer układ jednostek miar [1. usystematyzowany zbiór jednoznacznie określonych jednostek miar wielkości fizycznych; 2. to uporządkowany, utworzony według określonych zasad, zbiór jednostek miar, za pomocą których można mierzyć wielkości fizyczne, wchodzące w skład układu wielkości fizycznych, na którym jest on oparty] mértékegység rendszer układ jednowierszowy egyversszakos felépítés układ jezdny [część podwozia pojazdu złożona z kół, zawieszenia i ramy podwozia] futómű układ katoptryczny [układ opt. składający się jedynie ze zwierciadeł] fényvisszaverő rendszer układ kierowniczy (műszaki) vezérmű; kormányszerkezet

45 układ komórkowaty sejtrendszer układ kompozycyjny kompozíciós megoldás układ komunikacyjny közlekedési rendszer układ kostny [zob. kościec] csontrendszer, csontszerkezet układ kostny człowieka; szkielet, inaczej kościec lub układ kostny (łac. systema sceleti, skeleton-szkielet) - ember csontrendszere; csontváz (latinul sceletum) [tapadási helyet biztosít és megtartja a gerincesek izmait] 7160 W skład szkieletu wchodzą: kości głowy o kości mózgoczaszki kość czołowa łuska kości czołowej część oczodołowa część nosowa zatoki czołowe kość ciemieniowa prawa i lewa kość potyliczna łuska kości potylicznej część podstawna dwie części boczne kość skroniowa prawa i lewa część skalista (piramida) część łuskowa (łuska skroniowa) część bębenkowa część sutkowa kość klinowa kość sitowa blaszka pionowa blaszka sitowa o kości twarzoczaszki kość nosowa przegroda nosowa lemiesz blaszka pionowa kości sitowej kość łzowa kość sitowa kość jarzmowa podniebienie kostne szczęka (kość szczękowa)

46 7161 wyrostek zębodołowy żuchwa trzon żuchwy gałąź żuchwy wyrostek dziobiasty wyrostek kłykciowy o kosteczki słuchowe młoteczek kowadełko strzemiączko o stawy: staw skroniowo-żuchwowy o zobacz też: szew oczodół ciemiączko ciemiączko przednie ząb jama nosowa kości tułowia o kręgosłup: Liczba kręgów jest różna w zależności od przynależności systematycznej kręgowca. Człowiek ma 7 kręgów szyjnych, 12 kręgów piersiowych, 5 kręgów lędźwiowych, 5 kręgów krzyżowych i 3 do 5 kręgów ogonowych, a więc od 32 do 34 kręgów. kręgi szyjne [A] kręgi piersiowe [C] kręgi lędźwiowe [D] kręgi krzyżowe [E] kręgi guziczne (ogonowe); kość guziczna; [F] o klatka piersiowa żebra żebra wolne żebra rzekome żebra prawdziwe [K] łuk żebrowy mostek rękojeść mostka trzon mostka wyrostek mieczykowaty o zobacz też: krzywizna szyjna krzywizna piersiowa krzywizna lędźwiowa krzywizna krzyżowo-guziczna chrząstka żebrowa kości kończyny górnej o obręcz kończyny górnej łopatki (łac. scapula) [L] obojczyk (łac. clavicula) [B] o ramię [M] o przedramię kość promieniowa kość łokciowa o ręka nadgarstek kość łódeczkowata kość księżycowata kość trójgraniasta kość grochowata kość czworoboczna większa kość czworoboczna mniejsza kość główkowata kość haczykowata kości śródręcza palce (paliczki) kciuk palec wskaziciel palec środkowy palec obrączkowy palec mały o stawy staw mostkowo-obojczykowy (łac. articulatio sternoclavicularis) jedyny staw obręczy kończyny górnej, którym łączy się ona z pozostałą częścią szkieletu. staw ramienny staw łokciowy staw promieniowo-nadgarstkowy o zobacz też: wyniosłość nadgarstka promieniowa wyniosłość nadgarstka łokciowa kanał nadgarstka kości kończyny dolnej o obręcz kończyny dolnej kość miedniczna (miednica) [J] miednica większa miednica mniejsza kość biodrowa kość kulszowa [H] kość łonowa spojenie łonowe [G] o kość udowa [I]

47 7162 o rzepka o goleń kość piszczelowa kość strzałkowa o stopa (kości stopy) kości stępu kość skokowa kość piętowa kość łódkowata kości klinowate kość sześcienna kości śródstopia kości palców paluch o stawy: staw krzyżowo-biodrowy staw biodrowy staw kolanowy staw skokowo-goleniowy o zobacz też: sklepienie stopy podeszwa płaskostopie Az emberi csontok listája (Az emberi csontvázat 206, 208 csont alkotja. Ez fejlődéstől függ.) A koponya csontjai Az agykoponya csontjai Homlokcsont (os frontale) Falcsont (os parietale) (2) Halántékcsont (os temporale) (2) Nyakszirtcsont (os occipitale) Ékcsont (os sphenoidale) Rostacsont (os ethmoidale) Az arckoponya csontjai Állkapocscsont (mandibula) Felső állcsont (maxilla) (2) Szájpadcsont (os palatinum) Járomcsont (os zygomaticus) (2) Orrcsont (os nasale) (2) Könnycsont (os lacrimale) (2) Ekecsont (vomer) Orrkagyló (concha nasalis) (2) Hallócsontok Kalapács (malleus) (2) Üllő (incus) (2) Kengyel (stapes) (2) A torok csontjai Nyelvcsont (os hyoideum) A gerincoszlop csontjai Nyaki csigolyák (vertebrae cervicales) (7) Háti csigolyák (vertebrae thoracales) (12) Lágyéki csigolyák (vertebrae lumbales) (5) Keresztcsont (os sacrum) (5 csigolya összenőve) Farokcsont (os coccygis) (4 vagy 5 csigolya összenőve) A mellkas csontjai Szegycsont (sternum) Bordák (costae) (2 12) A felső végtag csontjai A vállöv csontjai Kulcscsont (clavicula) (2) Lapocka (scapula) (2) A kar csontja Felkarcsont (humerus) (2) Alkarcsontok (ossa antebrachii) Orsócsont (radius) (2) Singcsont (ulna) (2) A kéz csontjai (ossa manus) KÉZTŐCSONTOK (OSSA CARPI) Borsócsont (os pisiforme) (2) Fejescsont (os capitatum) (2) Horgascsont (os hamatum, hamulus ossis harmati) (2) Holdascsont (os lunatum) (2) Háromszögletű csont (os triquetrum) (2) Kis trapézcsont (os trapezoideum) (2) Sajkacsont (os scaphoideum) (2) Trapézcsont (os trapezium) (2) KÉZKÖZÉPCSONTOK (OSSA METACARPALIA) I. kézközépcsont (2) II. kézközépcsont (2) III. kézközépcsont (2) IV. kézközépcsont (2) V. kézközépcsont (2) Lencsecsontok (szezámcsontok, ossa sesamoidea) (2 x 4 kettő az I. kézközépcsont fejénél, valamint egy-egy a II. és az V. kézközépcsont fejénél) A KÉZ UJJPERCCSONTJAI (OSSA DIGITORUM MANUS) Alappercek (phalanx proximalis) (2 5) Középpercek (phalanx media) (2 4 mivel a hüvelykujjnak csak alap- és körömperce van) Körömpercek (phalanx distalis) (2 5) Az alsó végtag csontjai A medenceöv csontjai A keresztcsontot és a farokcsontot korábban említettük Medencecsont (os coxae) (2) o Csípőcsont (os ilium) o Ülőcsont (os ischii) o Szeméremcsont (os pubis) A comb csontjai Combcsont (femur) (2) Térdkalács (patella) (2) Lábszárcsontok (ossa cruris) Sípcsont (tibia) (2) Szárkapocscsont (fibula) (2)

48 7163 A láb csontjai (ossa pedis) LÁBTŐCSONTOK (OSSA TARSI) Ugrócsont (talus) (2) Sarokcsont (calcaneus) (2) Sajkacsont (os naviculare) (2) Belső ékcsont (os cuneiforme mediale) (2) Középső ékcsont (os cuneiforme medium) (2) Külső ékcsont (os cuneiforme laterale) (2) Köbcsont (os cuboideum) (2) LÁBKÖZÉPCSONTOK (OSSA METATARSALIA) I. lábközépcsont (2) II. lábközépcsont (2) III. lábközépcsont (2) IV. lábközépcsont (2) V. lábközépcsont (2) Lencsecsontok (ossa sesamoidea) (2 x 2 az I. lábközépcsont fejénél) A LÁB UJJPERCCSONTJAI (OSSA DIGITORUM PEDIS) Alappercek (phalanx proximalis) (2 5) Középpercek (phalanx media) (2 4 mivel az öregujjnak csak alap- és körömperce van) Körömpercek (phalanx distalis) (2 5) układ kostny i mięśniowy csont- és izomrendszer układ krążenia, naczyniowy [1. układ składający się z dwóch układów: krwionośnego i chłonnego; 2. polski serial telewizyjny w reżyserii Andrzeja Titkowa ukazujący nieprawidłowości w środowisku lekarzy w latach 70. Polski Ludowej. ] véredényrendszer; keringési rendszer układ krwionośny vérkeringés układ krwionośny bezkręgowców gerinctelenek vérkeringése układ krwionośny człowieka (łac. sistema sanguiferum hominis) układ zamknięty, w którym krew (łac. sanguis) krąży w systemie naczyń krwionośnych, a serce (łac. cor) jest pompą wymuszającą nieustanny obieg krwi. Układ ten wraz z układem limfatycznym (łac. sistema lyphaticum) tworzą układ krążenia (łac. sistema circulatorium). keringési szervrendszer v. szív és érrendszer (apparátus cardiovascularis) [a szív és az erek összefoglaló neve. A vérkeringés (circulatio sanguinis) központja a szív (cor vagy cardium). A keringési rendszer embrionálisan endodermából fejlődik ki. A szív bonyolult módon egy sor differenciálódáson megy keresztül, ennek alapja a cardiogen-lemez. Az embrionális fejlődés során ebből fejlődik a szív. Az emberi szív négyüregű, valamint a nagy és kis vérkör vére nem keveredik. Evolúcióját tekintve a halaknak kétüregű szívük van. A kétéltűek (amphibia) háromüregű szívvel rendelkeznek. A hüllőknél (reptalia) csak a legalacsonyabb rendűeknél van háromüregű szív, a kígyóknak, gyíkoknak és krokodiloknak már négyüregű szívük van, de még nem teljesen záródott el egymástól a kis és nagy vérkör, így az artériás és vénás vér keveredik bennük. A krokodiloknál már kezdetleges ventricularis septum is jelen van. A keringésbe a vér- és a nyirokkeringés tartozik.] układ krwionośny kręgowców [ten jest układem zamkniętym, a serce kręgowców jest wielojamowe. Układy krwionośne poszczególnych grup kręgowców znacznie różnią się od siebie.] gerincesek vérkeringési rendszere [A gerincesek esetében a csontos halaktól kezdődően 3 féle keringési rendszer különült el: vérkeringés, nyirokkeringés, agy-gerincvelői keringés.] układ krwiotwórczy vérképzőrendszer układ liczbowy számrendszer układ limfatyczny lub inaczej układ chłonny (łac. systema lymphaticum) [otwarty układ naczyń i przewodów, którymi płynie jeden z płynów ustrojowych limfa, która bierze swój początek ze śródmiąższowego przesączu znajdującego się w tkankach.] nyirokrendszer; nyirokkeringés [egyrészt kiegészíti a vénás keringést a szövetközötti folyadék elvezetésében, másrészt a nyirokerek útjába iktatott szűrők a nyirokcsomók és az egész nyirokrendszer részeként fontos alkotórészei a szervezet védekezőrendszerének.]

49 7164 układ linearny lineáris rendszer układ logarytmów logaritmusrendszer układ masa-podatność tömeg-rugó-rendszer układ miar mértékrendszer układ miasta városkép układ międzynarodowy nemzetközi szerződés układ mięśniowy (łac. systema musculorum) [istnieją dwa rodzaje mięśni, które przeciętnie stanowią 40% masy całego ciała. Typowy mięsień szkieletowy zbudowany jest z brzuśca oraz ścięgien. Brzusiec jest skupieniem włókien mięśniowych. Ma czerwone zabarwienie ze względu na obecność barwnika - mioglobiny. Większość mięśni ma jeden brzusiec, np. mięsień pośladkowy, niektóre mają ich jednak więcej, np. mięsień dwugłowy ramienia.] izomrendszer [Az emberben 350, harántcsíkolt izomszövetből felépülő izom található, ezek építik fel a vázizomrendszert. A testsúly felét a vázizmok teszik ki. Az izmok elsődleges és másodlagos nyalábokból épülnek fel, ezeken belül az izomrostok egymással párhuzamosan helyezkednek el. Az izomfonalakat az egymás mellett elhelyezkedő aktin és miozin fehérjeszálak alkotják. Az emberi mozgásban (a gerincesekre általánosan jellemző módon) az izomrendszer aktív, a csontvázrendszer passzív szerepet tölt be.] układ moczowo-płciowy (łac. Systema urogenitale) [wyższych kręgowców (w tym człowieka) składa się z dwóch części układu moczowego, układu płciowego] húgy- és nemirendszer; húgy-ivarszervek; kiválasztás és nemi szervek układ naczyniowy véredény-rendszer układ naturalny pierwiastków az elemek természetes rendszere układ nerwowy [zespół narządów organizmu ludzkiego lub zwierzęcego odbierających bodźce ze świata zewnętrznego i wewnętrznego, przewodzących podrażnienia nerwowe oraz kierujących odruchami organizmu] idegrendszer układ nerwowy człowieka (łac. systema nervosum) [układ zbudowany z tkanki nerwowej, integrujący działalność organizmu, rejestrujący bodźce, przetwarzający zawartą w nich informację oraz sterujący czynnościami organizmu: ruchem mięśni oraz wydzielaniem hormonów] emberi idegrendszer Układ nerwowy somatyczny (łac. soma ciało) [nastawiony na łączność ze światem zewnętrznym, odbiera z niego różnorodne informacje za pośrednictwem narządów zmysłów oraz zarządza aparatem ruchowym, umożliwiając poruszanie się w przestrzeni i reagowanie w sposób celowy na bodźce zewnętrzne.] szomatikus idegrendszer [a perifériás idegrendszer része, ami az akaratlagos mozgások vázizmok általi kivitelezéséért (kivéve reflexívek), és a külső ingerek érzékszervi észleléséért felelős (tapintás, látás, hallás)] Układ nerwowy autonomiczny lub wegetatywny (łac. autos samo- i nomos prawo, a więc "samorządzący się") - [jego rolą jest sprawowanie kontroli nad przemianą materii oraz prawidłowym działaniem narządów wewnętrznych.] autonóm (vegetatív) idegrendszer [az idegrendszer akarattól független szabályozását beidegző része, a vegetatív szervek (életfenntartó belső szervek pl. szív, tüdő, mirigyek stb.) működését (többnyire) akaratuntól függetlenül irányító része] układ nerwowy kręgowców gromadzi informacje, przetwarza je i wywołuje odpowiednie reakcje gerinces állatok idegrendszere układ nerwowy limbiczny [zespół różnych struktur mózgowych kierujących stanami emocjonalnymi oraz podstawowymi popędami biologicznymi] limbikus idegrendszer układ nerwowy przywspółczulny, parasympatyczny [część autonomicznego układu nerwowego, która unerwia narządy wewnętrzne i reguluje ich czynności, m.in. hamuje akcję serca i pobudza wydzielanie gruczołów trawiennych] (bonc) paraszimpatikus idegrendszer

50 7165 układ nerwowy współczulny, sympatyczny [część autonomicznego układu nerwowego, która unerwia narządy wewnętrzne i reguluje ich czynności, m.in. przyśpiesza akcję serca i hamuje wydzielanie gruczołów trawiennych] együttérző, szimpatikus ideg układ nerwowy zwierząt [Układ nerwowy zbudowany jest z tkanki nerwowej.] állatok idegrendszere układ numeryczny számrendszer układ o jednym stopniu swobody egy szabadsági fokú rendszer układ o nieskończonej liczbie stopni swobodny megosztott (végtelen sok szabadsági fokú) rendszer układ o skończonej liczbie stopni swobody, układ o stałych skupionych véges szabadsági fokú rendszer układ o stałych rozłożonych megosztott (végtelen sok szabadsági fokú) rendszer układ o stałych rozłożonych, układ o nieśkończonej liczbie stopni swobody kontinuum, sokaság układ o wielu stopniach swobody több szabadsági fokú rendszer układ oddechowy [płuca oraz zespół narządów tworzących drogi oddechowe, którymi powietrze dochodzi do płuc i zostaje z nich wydalone] légzőrendszer [a szervezetnek az a része, amely a gázcseréhez szükséges légcserét (ventilatiót) végrehajtja] układ odpornościowy, układ immunologiczny [zbiór mechanizmów organizmu, mających na celu jego ochronę przed chorobami, poprzez identyfikację i likwidowanie patogenów i komórek nowotworowych. Mechanizmy te wykrywają różnorakie odmiany czynników chorobotwórczych, od wirusów po robaki pasożytnicze, dlatego muszą rozróżniać zdrowe komórki i tkanki organizmu, w celu jego prawidłowego funkcjonowania. Wykrywanie patogenów jest skomplikowane, ponieważ dzięki ewolucji przystosowują się, zmieniając metody działania.] immunrendszer, védekező rendszer układ odsprzęgający csatolásmentesítő kapcsolás układ okresowy pierwiastków [zestawienie wszystkich pierwiastków chemicznych w postaci rozbudowanej tabeli, uporządkowanych według ich rosnącej liczby atomowej, grupujące pierwiastki według ich cyklicznie powtarzających się podobieństw właściwości, zgodnie z prawem okresowości Dmitrija Mendelejewa. Użyteczność układu okresowego wynika z faktu, że w prostej formie przedstawia on zależność własności chemicznych pierwiastków i pośrednio także ich prostych związków chemicznych od liczby występujących w nich protonów i elektronów. Współczesna, oficjalna wersja układu okresowego, publikowana cyklicznie przez Międzynarodową Unię Chemii Czystej i Stosowanej (IUPAC) definiuje też podział pierwiastków na grupy, okresy i bloki. Oficjalna wersja układu okresowego opublikowana przez IUPAC 22 lipca 2007 r. zawiera pierwiastki od liczby atomowej 1 do 111, choć znanych jest 118 pierwiastków. Pierwiastek 112 został oficjalnie uznany przez IUPAC 10 czerwca 2009 r., uzyskał nazwę copernicium dnia 19 lutego Pierwiastki od 113 nie są oficjalnie uznane przez IUPAC.] periódusos rendszer [kémiai elemek periódusos rendszere a kémiai elemek egy táblázatos megjelenítése, melyet elsőként 1869-ben az orosz kémikus Dmitrij Mengyelejev alkalmazott. A kémia oktatásában ma általánosan elterjedt a periódusos rendszer használata, a kémiai sajátosságok különböző formáinak az osztályozásához, rendszerezéséhez és összehasonlításához hasznos segédeszköz. A periódusos rendszer október 16-án 117 elemet tartalmaz (a 118-as elemet előállították, de a 117-eset még nem).]

51 7166 układ opóźniający késleltetőáramkör układ opóźnionego sprzężenia zwrotnego késleltetett visszacsatoló áramkör układ optyczny [zbiór elementów optycznych (soczewek, zwierciadeł itp.) tworzących obrazy przedmiotów, stosowany w przyrządach optycznych] optikai rendszer układ planetarny bolygórendszer układ płatniczy fizetési megállapodás układ pobudzenia ingervezető rendszer układ podłuźny hosszanti elrendezés układ pokarmowy, trawienny (łac.systema digestorium) [1. narządy, które pobierają pokarm, trawią, wchłaniają go i wydalają części niezużyte; 2. system połączonych funkcjonalnie narządów służących zapewnieniu dostarczania organizmowi odpowiedniej ilości wody i składników odżywczych.] emésztőrendszer [táplálkozási és emésztő szervrendszer a tápláléknak a környezetből való felvételére és az állati szervezet számára hasznos anyagainak emésztésére szolgáló szervrendszer.] U ssaków układ pokarmowy można podzielić na następujące części: jama ustna/jama gębowa szájüreg gardziel torok, gége gardło torok, garat przełyk nyelőcső żołądek lub żołądki gyomor jelito cienkie vékonybél o dwunastnica (lat.) duodenum; vastagbél, nyombél, patkóbél o jelito czcze éhbél (jejunum) o jelito kręte csípőbél (ileum) jelito grube vastagbél (intestinum crassum) o jelito ślepe vakbél o okrężnica vastagbél o odbytnica - végbél (rectum) o odbyt végbélnyílás (anus) układ pokojowy békeszerződés, békeegyezmény układ polityczny politikai rendszer układ połówkujący csatornaváltóáramkör, hangváltó układ poziomy felszínes rétegződés układ pracy, zbiorowy kollektív munkaszerződés układ produkcyjny termelési rendszer układ przeciwsobny z odwracaniem fazy fázisfordító ellenütemű kapcsolás układ przeciwzakłóceniowy zavarvédelem układ przewodzący serca (łac. systema conducens cordis) [reguluje on rytmikę pracy serca oraz prawidłową kolejność skurczów poszczególnych części serca. Jest on zbudowany z zmodyfikowanych miocytów] (lat. systema conducens cordis); a szív ingervezető rendszere [ang. conduction system of the heart CCS [Complexus stimulans cordis; Systema conducens cordis]] układ pseudobazylikowy (templom) álbazilikás elrendezés układ regulacji szabályozó rendszer układ równań [koniunkcja pewnej liczby (być może nieskończonej) równań] (mt) egyenletrendszer [Egyenletrendszerről beszélünk a matematikában akkor, ha van legalább 2 olyan egyenlet, melyeknek különkülön vett megoldáshalmazuknak metszete megoldásul szolgálhat az egyenletrendszerre nézve. Az egyenletrendszereket úgy definiáljuk, hogy az egyes egyenleteket egymás alá írjuk, majd egyik oldalról egy egybefoglaló kapcsos zárójellel látjuk el a rendszert (ettől a konvenciótól itt eltekintünk).] układ równań liniowych [to układ równań, w którym występuje dowolna liczba równań liniowych i jednocześnie nie występują w nim żadne równania wyższego rzędu] - lineáris egyenletrendszer [olyan többváltozós egyenletrendszer, ahol minden ismeretlen változó elsőfokon (azaz első hatványon) szerepel]

52 7167 układ różniczkująy differenciáló áramkör układ rozproszony [zob. układ dyspersyjny] diszperz rendszer układ (samokopiujący) Cb, Cfb, Cf [popularny układ samokopiujący, w którym każda warstwa ma powłokę samokopiującą. Poszczególne warstwy mają oznaczenie CB, CFB lub CF.] önátírós papír rendszer [Az önátíró nyomtatványok a következő lapokból állnak: CB átadó, CFB átadó, átvevő, CF átvevő.] - CB - skrót angielskich słów oznaczających wyrób z powłoką samokopiującą na spodzie. Stanowi on pierwszą warstwę w układzie samokopiującym CB, CFB, CF. - CF - skrót angielskich słów oznaczających wyrób z powłoką samokopiującą na wierzchu. Stanowi on spodnią warstwę w układzie samokopiującym CB, CFB, CF. - CFB - skrót angielskich słów oznaczających wyrób z powłokami samokopiującymi na wierzchu i spodzie. Stanowi on wewnętrzne warstwy w układzie samokopiującym CB, CFB, CF w przypadku wykonywania co najmniej dwóch kopii. układ scalony (ang. integrated circuit, chip, potocznie kość) [1. zminiaturyzowany układ elektroniczny zawierający w swym wnętrzu od kilku do setek milionów podstawowych elementów elektronicznych, takich jak tranzystory, diody, rezystory, kondensatory. 2. termin najczęściej odnoszący się do zestawu scalaków obsługujących układ CPU (procesor). Mogą to być takie procesory jak Pentium (Intel) czy Athlon (AMD).] integrált áramkör (röviden IC, az angol Integrated Circuit rövidítéséből) [félvezető lapkán (esetleg lapkákon) kialakított nagyon kis méretű áramkör. Tipikus alkatrésze az integrált tranzisztor. Ebbe a kategóriába sorolhatóak a multichip modulok is, melyek egyetlen tokban több chipet is tartalmazó áramkörök. 2. miniatürizált, bonyolult áramkör, amelynek összes elemét egyetlen apró "chip"-re, azaz szilícium kristályra maratták. Ezek a csupán néhány négyzetmilliméteres "chip"-ek akár százezernyi építőelemet (tranzisztort, diódát, kondenzátort, ellenállást) is tartalmazhatnak.] układ scalony [miniaturowy układ elektroniczny, którego elementy składowe są wytworzone wewnątrz lub na powierzchni wspólnego podłoża i są połączone w sposób nierozłączny] ingerált rendszer; chip uklad scalony analogowy analóg integrált rendszer uklad scalony cyfrowy szám intergált rendszer układ SI (franc. Système International d'unités) Międzynarodowy Układ Jednostek Miar zatwierdzony w 1960 (później modyfikowany) przez Generalną Konferencję Miar [Jest stworzony w oparciu o metryczny system miar. Jednostki w układzie SI dzielą się na podstawowe i pochodne. W Polsce układ SI obowiązuje od 1966, obecnie został oficjalnie przyjęty przez wszystkie kraje świata z wyjątkiem Stanów Zjednoczonych, Liberii i Birmy.] - Mértékegységek Nemzetközi Rendszere, röviden SI (Système International d Unités) [modern, nemzetközileg elfogadott mértékegységrendszer, amely néhány kiválasztott mértékegységen, illetve a 10 hatványain alapul. A jelenleg használt SI mértékegységrendszert a 11. Általános Súlyés Mértékügyi Konferencia (General Conference on Weights and Measures) fogadta el 1960-ban. A különböző mértékegységrendszerek eltérő alapegységeket választottak. Az SI rendszer, vagy más néven a Mértékegységek nemzetközi rendszere mértékegységei az SIalapegységekből származnak. Minden SI származtatott egység ezen alapegységekből levezethető.] układ siedzenia ülésrend układ sił (pol.) erőviszonyok, erők megoszlása; (fiz.) erőrendszer układ sterowania [w robotyce jest to sposób przedstawiania układów dynamicznych w postaci blokowej. Z układami sterowania związane są takie pojęcia jak sterowalność, obserwowalność, punkt równowagi, nawiasy Liego, macierz Kalmana, itd. Jest to taki układ, który składa się z obiektu sterowania i oddziałującego na niego urządzenia.] (sterownik) vezérlőegység uklad sympatyczny szimpetikus idegrendszer uklad szesnastkowy tizenhatos számrendszer Szesnastkowy system liczbowy to pozycyjny system liczbowy, w którym podstawą pozycji są kolejne potęgi liczby 16. Często system szesnastkowy jest określany nazwą Hex od angielskiego słowa hexadecimal. Do zapisu liczb potrzebne jest szesnaście cyfr. Poza cyframi dziesiętnymi od 0 do 9 używa się pierwszych sześciu liter alfabetu łacińskiego: A, B, C, D, E, F. Jak w każdym pozycyjnym systemie liczbowym, liczby zapisuje się tu jako ciągi cyfr, z których każda jest mnożnikiem kolejnej potęgi liczby stanowiącej podstawę

53 7168 systemu, np. liczba zapisana w dziesiętnym systemie liczbowym jako 1000, w hex przybiera postać 3E8, gdyż: 3x x x16 0 = = Hex jest powszechnie używany w informatyce, ponieważ wartość pojedynczego bajt można opisać używając tylko dwóch cyfr szestnastkowych. W ten sposób można kolejne bajty łatwo przedstawić w postaci ciągu liczb hex. Jednocześnie zapis 4 bitów można łatwo przełożyć na jedną cyfrę hex. Przykładowy ciąg liczb w czterech systemach liczbowych przedstawiono w Tabeli 1. W matematyce liczby w systemach niedziesiętnych oznacza się czasami indeksem dolnym zapisanym w systemie dziesiętnym, a oznaczającym podstawę pozycji danego systemu. W celu podkreślenia, że liczba jest dziesiętna, można również napisać obok niej indeks, np = Konwencja ta nie jest używana w informatyce. W różnych językach programowania zapis hexa wygląda inaczej: C, C++, Java - stosuje się prefiks 0x (zero oraz x) np. 0x102f, a w ciągach tekstowych \x, np. "\x2f" Pascal - stosuje się prefiks $, np. $102f niektóre wersje Asemblera - za liczbą litera h, np 102fh HTML - kolory RGB (Red - Czerwony, Green - Zielony, Blue - Niebieski) zapisuje się jako 3 liczby hex od 0 do FF(255) poprzedzone znakiem #, np. różowy - #FF8080, szary - #808080, czarny - # Zapis ten dotyczy koloru 24-bitowego przypisywanego różnym elementom graficznym dokumentu HTML. tizenhatos (hexadecimális) számrendszer a 16- os számon alapuló számrendszer, az informatika kulcsfontosságú számrendszere (zsargonban: hexa). A tizenhatos számrendszer a 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 számjegyeken kívül az A, B, C, D, E, F betűket (vagy ezeknek kisbetűs megfelelőjét; mindkettő használat megengedett) használja. A 0 9 számjegyek használata értelemszerű (azaz: a tízes számrendszernek megfelelő), az A számjegy 10-et, a B számjegy 11-et, a C számjegy 12-t, a D számjegy 13-at, az E számjegy 14-et és az F számjegy 15 öt jelöl (ez összesen 16 számjegy, hiszen a nulla az első). Az eltérő számrendszer használatára általában a szám után írt alsó indexes H betű utal, például: C9 H. A tizenhatos számrendszerben leírt szám számjegyei tulajdonképpen a tizenhatos szám 0-val kezdődő és számjegyenként eggyel növekvő exponensei a szám legkisebb helyiértékű számjegyeitől haladva a legnagyobb helyiértékűekig (azaz jobbról balra). Például 3F8 H a tízes számrendszerben 1016 (= ). A hexadecimális kifejezés a görög nyelv έξι (hexi) szavából (jelentése: hat ) és latin nyelv decem (jelentése: tíz) szavaiból származik. uklad słoneczny (csill.) naprendszer układ tabelaryczny táblázatos rendszer układ tektoniczny hegyszerkezeti alakulat układ trawienny emésztőrendszer układ trikowy műkapcsolás układ uwydatniający (wytwarzający emfazę) kiemelő układ w sprawie ceł vámegyezmény układ walutowy valutarendszer Układ Warszawski (UW) [(oficjalna nazwa: Układ o Przyjaźni, Współpracy i Pomocy Wzajemnej ros. Договор о дружбе, сотрудничестве и взаимной помощи)] [Warszawski Układ, europejski sojusz wojskowo-polityczny ZSRR i państw od niego uzależnionych. Podpisany 14 maja 1955 w Warszawie przez Albanię (wystąpiła w 1968), Bułgarię, Czechosłowację, NRD, Polskę, Rumunię, Węgry i ZSRR. Wszedł w życie 6 czerwca 1955.] Varsói Szerződés (VSz) [a középés kelet-európai szocialista országok védelmi katonai-politikai szervezete. Varsóban, Lengyelországban alapították meg május 14-én a Szovjetunió javaslatára, amely a szervezeten belül csaknem az összes hatalmat birtokolta február 25-én a szervezet budapesti ülésén aláírták a szerződés katonai szervezetének április 1-jei megszűnéséről szóló dokumentumot.] układ ważący súlyozóáramkör układ wejścia-wyjścia (ang. input-output circuit, I/O circuit), we-wy [są to takie urządzenia, które pośredniczą w wymianie informacji pomiędzy systemem mikroprocesorowym, a urządzeniami zewnętrznymi (urządzenia peryferyjne)] (ang. input-output circuit, I/O circuit) I/O egység; (input output, be ki)egység [ ez tartja a kapcsolatot a számítógépes rendszer többi részével, azaz a perifériákkal]; bemenet/kimeneti egység, B/K układ współrzędnych [zestawienie linii osi współrzędnych, względem których określamy położenie punktów na płaszczyźnie lub w przestrzeni] (mt.) koordinátarendszer [Koordináták (egymástól független méretek) segítségével megadható egy tetszőleges pont helyzete a térben, vagy a síkban. A koordináta-rendszer egy sík, vagy egy tér, melyben egy kezdőpontot és tengelyeket jelölünk ki, melyektől a koordináták mérhetők.] układ wydalniczy kiválasztási rendszer

54 7169 Układ wydalniczy bezkręgowców [układ narządów zwierząt bezkręgowych służący do wydalania zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii (takich jak m.in. mocznik, kwas moczowy, amoniak), nadmiaru wody oraz do utrzymywania równowagi jonowej.] gerinctelenek kiválasztási rendszere Układ wydalniczy kręgowców [jeden z układów zwierząt, którego celem jest usuwanie zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii] gerincesek kiválasztási rendszer układ z kim o co megyegyezés vkivel vmiről; vmilyen tárgyban v. vmire vonatkozólag Układ z Schengen [porozumienie, które znosi kontrolę osób przekraczających granice między państwami członkowskimi układu, a w zamian za to wzmacnia współpracę w zakresie bezpieczeństwa i polityki azylowej. Dotyczy również współpracy przygranicznej. Porozumienie to zostało zawarte w miejscowości Schengen w Luksemburgu 14 czerwca 1985.] Schengeni Egyezmény [az Európai Unió (EU) első és harmadik pillérének része, amely elsősorban a belső határőrizet megszüntetését és a külső határok közös ellenőrzését jelenti. Az egyezménynek nem minden unióbeli ország a tagja, és vannak nem EU-beli tagjai is. Az egyezményt nem minden aláíró tagország alkalmazza.] układ z superreakcją pozitívvisszacsatolt hálózat układ zapłonowy gyújtómű układ zbiorowy [porozumienie dotyczące warunków pracy, zawierane między pracowniczymi związkami zawodowymi i pracodawcami] kollektív szerződés (KSZ) układ zbiorowy pracy kollektív szerződés układać (zob. ułożyć) elhelyezni, lefektetni, rakni, rakosgatni; (porządkować) elrendezni, összerakni, összeállítani; megszerkeszteni, megírni układać bajki mesét szőni układać co w kostkę - gondosan öszehajtogatni, élére hajtogatva rakni vmit układać coś na coś fektetni, helyezni vmit vmire układać coś na czymś fektetni, helyezni vmit vmire układać fałdy sukni ráncba rakni v. berakni a szoknyát układać harmonogram ütemezni (beosztani) układać kartki alfabetycznie betűrendbe rakni, ábécé szerint rendezni a kártyákat układać a. ułożyć komuś horoskop horoszkópot felállítani v. készíteni vkinek układać listę jegyzéket összeállítani układać w stos halomba rakni; felhalmozni układać w warstwy, przykrywać [zwarta, lekka, bawełniana lub lniana tkanina wytworzona z czystych przędz; w splocie płóciennym. Stosowana do produkcji pościeli oraz damskich bluzek.] lepedővászon [Könnyű, sűrű beállítású pamut- vagy lenszövet. Finom fonalakból vászonkötésben készül. Ágynemű készítésére szolgál.] układać warstwami rétegezni układać wiersz verset költeni układać wiersze költeményt, verseket költeni v. írni układać włosy frizurát készíteni, hajat fésülni układać się elrendeződni, kialakulni; (o co) megegyezni, megállapodni (vmiben) układając warstwami rétegzetten, rétegezve układalność [podsumowanie własności materiałów włókienniczych, które zawiera miękkość, elastyczność i wydajność. Jej obszar jest zgodny z rodzajem materiału i celem użytkowania. Odnośnie materiałów odzieżowych, u. jest często określona przez obecne trendy.] esés [Kelmék egy nagyon összetett tulajdonsága, amely magában foglalja a hajlékonyságot, a lágyságot, a redőző képességet, és ami főleg a kelme nyersanyagától, szerkezetétől, területi sűrűségétől, kikészítési módjától függ. Az esés nagyban befolyásolja a kelme alkalmazhatóságát és a belőle készült ruhadarab szépségét.] układanie rendezés, berendezés, rendezkedés układanie (np. parkietu) burkolás układanie się egyezkedés, tárgyalás układanie się z kim tárgyalás v. tárgyalások vkivel układanka [zabawka składająca się z elementów, które należy zestawić w całość] összerakós játék, kirakójáték; kirakás (betűjáték v. kockajáték); puzzle układanka logiczna logikai összerakós v. kirakós játék układanka magnetyczna mágneses összerakós játék układany, -a, -e (zob. ułożony) elhelyezett, elrendezett układnie ügyesen, udvariasan układność jómodor, simulékonyság, csiszoltság, mesterkéltség

55 7170 układny, -a, -e [zachowujący się w sposób bardzo uprzejmy, czasem z chęci przypodobania się komuś; też: będący wyrazem takiego zachowania] udvarias, simuló, csiszolt modorú, illedelmes; tettetett, mesterkélt układy tárgyalás, tárgyalások układy rozchwiały się a szerződéseket felbontották układy się rwą a szereződések semmivé foszlanak ukłon [pochylenie głowy lub całej postaci, u mężczyzn połączone ze zdjęciem nakrycia głowy, będące formą powitania lub pożegnania] hajlás, meghajlás, üdvözlés, köszöntés; üdvözlet, bók ukłon faraona (seks analny) [Ukłon faraona podobny jest do poprzedniej pozycji, tym razem jednak partnerka klęczy nie podpierając się. Jest całkowicie pochylona, kładzie głowę na podłodze. Partner klęczy z tyłu. Szczególnie ciekawa pozycja ze względu na łatwość wprowadzenia penisa, pupa jest bardzo wyeksponowana i mocno rozluźniona. Pozycja dogodna gdy partnerka nie ma wprawy i odruchowo zaciska zwieracz - w tej pozycji nie będzie mogła tego robić. Rozluźnienie jest tak duże, że rytmiczne poruszanie mięśniami podbrzusza (na przemian parcie i zaciskanie odbytu) może spowodować samoczynne otwarcie się pupy (kobieta może sięgnąć rękami i dodatkowo odciągnąć na bok pośladki).również pozycja dobra dla zaawansowanych kochanków, gdyż umożliwia bardzo głęboką penetrację. Jedyna pozycja w której dobrze obdarzeni mężczyźni będą mogli się w całości zagłębić. Dodatkowo pośladki są mocno rozchylone tak, że praktycznie cały penis może wejść do środka. Dobrze jest aby partnerka nie klęczała prosto, a wypięła pupę w kierunku partnera, tak by jej uda były bliżej piersi - zwiększa to rozluźnienie. Pozycja dobra dla kobiet lubiących głęboką penetrację. Zewnętrzne strefy erogenne nie są niestety pobudzane ale stanowi to plus dla tych pań które nie lubią uczucia rozciągania zwieracza. Ograniczone są też możliwości ruchu kobiety. Partnerka może swobodnie poruszać pupą tylko na boki. Pobudzanie piersi jest utrudnione chyba, że partnerka wyciągnie ręce prosto przed siebie - w takiej pozycji piersi są dostępne, stają się też bardziej wrażliwe na pieszczoty.] Fáraó köszöntése v. üdvözlése (szexpozíció) ukłon w czyją stronę tiszteletnyilvánítás vki felé ukłonić się [wykonać ukłon] meghajolni, köszönni vkinek, köszönteni v. üdvözölni vkit ukłonić się (komu) köszönni vkinek; köszönteni vkit ukłonił się, poczym wyszedł köszönt, majd pedig távozott ukłucie [1. silny, krótkotrwały ból; 2. ślad w miejscu, w którym coś kogoś ukłuło] szúrás, csípés, döfés ukłuć [1. zranić, kłując czymś ostrym; też o owadach: użądlić, uciąć; 2. sprawić komuś przykrość; 3. o świetle: porazić oczy] megszúrni, megcsípni, megdöfni ukłuć kogo czym megszúrni vkit vmivel ukłuć kogo/co w co megszúrni vkit/vmit vhol ukłuć kogo/co w samo serce szíven találni ukłuć kogo do żywego elevenére találni v. tapintani vkinek; (átv.) szívén talál vkit ukłuć się [skaleczyć się czymś ostrym] megsebzi, megsérti, megvágja magát, megszúrja magát uknuć [w tajemnicy, podstępnie zaplanować coś przeciw komuś] koholni; (átv.) kifőzni, kitervezni, kitervelni, kovácsolni (tervet) uknuć spisek összeesküvést tervezni v. megtervezni v. szőni v. kieszelni ukochać [1. bardzo kogoś lub coś pokochać; 2. mocno kogoś objąć, przytulić, pocałować] megszeretni, megkedvelni ukochać się megszeretik egymást ukochanie 1 szeretet ukochanie czego vminek a szeretete, megszeretése ukochanie przeszłości a múlt szeretete v. megkedvelése ukochanie 2 [osoba lub rzecz będące przedmiotem czyjejś miłości] kedves; (tréf.) gyönyörűség, gyönyörűségem ukochany, -a, -e [darzony miłością] szeretett, kedves, kedvenc ukochany, ukochana [osoba bardzo bliska komuś] szeretett, drága, kedves, szerető (ffi/nő); nagyon közeli személy ukoić (ukoję, ukoi) [uspokoić, pocieszyć kogoś] enyhíteni, csillapítani, lecsillapítani, csitítani, megnyugtatni ukoić ból fájdalmat enyhíteni, csillapítani ukoić pragnienie szomjat oltani ukoić w gniewie haragja alábbhagy v. csillapodik ukoić w płaczu sírásban csillapodni ukoić żal bánatot, fájdalmat, szomorúságot enyhíteni ukojenie [uczucie ulgi i spokoju po ustąpieniu bólu, cierpienia, żalu itp.] csenedülés, elcsendesülés, csillapítás, enyhülés

56 7171 ukojny, -a, -e [wpływający łagodząco na kogoś lub na coś] csillapító (hatású) ukolorować befesteni, kiszínezni ukołysać (ukołysze) [1. uśpić lub uspokoić dziecko kołysaniem; 2. uśpić kogoś jednostajnym dźwiękiem lub rytmem] ringatni, elringatni ukołysać do snu álomba ringatni ukonstytuować [uformować, utworzyć coś, zwłaszcza kolegialny organ władzy] konstituálni; alakítani, szervezni, megszervezni, megalakítani ukonstytuować się [zostać ukonstytuowanym] megalakulni, kialakulni, megszervezésre kerül, megszervezkedik, megszerveződik ukonstytuowanie szervezés, alakulás ukonstytuowanie się megalakulás ukontentować [1. dawniej: zadowolić, usatysfakcjonować kogoś; 2. ukontentować się - dawniej: odczuć zadowolenie] kielégíteni, örömet szerezni ukontentować czym megnyugtatni, kielégíteni vmivel ukontentować się [daw. odczuć zadowolenie, satysfakcję] megelékszik, megelégedni, kielégülni ukontentowanie [daw. uczucie wielkiego zadowolenia, satysfakcji; satysfakcja, ukontentowanie, zadowolenie, zaspokojenie] megelégedés, kielégítés, kielégülés ukontentowany, -a, -e [daw. zadowolony z czegoś, usatysfakcjonowany czymś] kielégült, megelégedett ukontretnić, ukontretniać konktérizálni, valóságossá tenni, megvalósítani, realizálni ukontretnienie konkretizálás ukończenie befejezés, bevégzés, vég, elintézés ukończony, -a, -e befejezett; elkészült; elintézett ukończyć [1. doprowadzić do końca; 2. przerobić materiał wchodzący w zakres jakiegoś przedmiotu, kursu itp.] befejezni, bevégezni, elvégezni, elintézni ukończyć celująco kitűnően végezni ukończyć szkołę elvégzi az iskolát ukończyć uniwersytet egyetemet végezni ukończył bieg jako czwarty a futamon negyedikként végzett ukończyć się bevégződni, befejeződni, elintéződni ukończyć się na czas időre véget érni ukopać, ukopywać [pot. kopiąc, wydobyć z ziemi pewną ilość czegoś] kikapálni, felkapálni (egy keveset v. annyit, amennyi kell) ukopać kartofli krumplit megkapálni ukoronować [1. dokonać aktu koronacji; 2. stworzyć coś, co jest najwyższym, ostatecznym osiągnięciem w karierze zawodowej lub w życiu; też: stać się najważniejszym osiągnięciem] megkoronázni; (co) feltenni a koronát (vmire), betetőzni (vmit) ukoronować się [stać się monarchą, zostać ukoronowanym] megkoronáztatja magát ukoronowanie [to, co stanowi najważniejszy, najbardziej efektowny rezultat czyjejś działalności] megkoronázás; (átv.) betetőzés ukorzenić się ukorzeniać się [o roślinach: wypuścić korzenie] meggyökerezni; gyökeret ereszteni ukorzyć [zmusić kogoś do pokory i uległości] megalázni, lealázni ukorzyć się [okazać pokorę i uległość wobec kogoś lub czegoś; też: uznać swoją niższość] megalázkodni, megalázza magát ukorzyć się przed kim megalázkodni vki előtt ukos 1 [płaszczyzna ukośna w stosunku do czegoś] ferdeség, rézsútosság, átlós-; ferde vonal, átló ukos tkaniny ferdén vágott anyag ukos 2 kaszálás ukosem, na ukos, z ukosa [pod kątem ostrym w stosunku do czegoś] ferdén, átlósan, rézsútosan, keresztbe, keresztben ukośnica [zob. begonia] (növ.) begónia ukośnie rézsút, ferdén, rézsútosan, keresztben, átlósan ukośność ferdeség, rézsútosság, ferde irány ukośny, -a, -e [nachylony w stosunku do czegoś pod kątem ostrym] rézsútos, ferde ukośne cięcie odzieży [Odzież, której główne elementy są tak wycięte, że centralne linie są ukośnie ułożone względem nitek osnowy i wątku. Dzięki temu odzież lepiej sę układa i lepiej pracuje.] átlós szabás [Ruhadarab alkatrészeinek olyan kiszabása, hogy az alkatrész hossztengelye a szövet lánc- ill. vetülékfonalaihoz képest átlósan helyezkedjék el. Ily módon a szövet jobban alakítható.] ukradkiem, ukradkowo [tak, żeby nie zwrócić niczyjej uwagi] suttyomban, titokban, titkon, lopva, észrevétlenül ukradziony, -a, -e lopott, ellopott Ukraina (ukr. Україна, Ukrajina) [państwo położone w Europie Wschodniej. Graniczy od północy z Białorusią, od zachodu z Polską, Słowacją i Węgrami, od południa z Rumunią i Mołdawią oraz Morzem Czarnym, od wschodu zaś z Rosją.] Ukrajna [(ukránul Україна) kelet-európai

57 7172 állam, km 2 -es területe alapján a nagyobb államok közé sorolható, Oroszország után Európa második legnagyobb állama.] Ukrainiec [obywatel Ukrainy] ukrán (ffi) Ukrainka ukrán nő ukraiński, -a, -ie [dotyczący Ukrainy lub Ukraińców] ukrán, ukrajnai ukraiński [język ukraiński] ukrán, ukrán nyelv ukraińskość ukrán jelleg ukrajać (ukraje) (ukroić) vágni, elvágni, levágni, leszabni, leszelni, elmetszeni, lemetszeni ukraść (ukradnie) [1. wziąć coś komuś bez jego wiedzy i przywłaszczyć sobie; 2. wykorzystać coś bez zgody autora i przedstawić jako własne] (komu co) ellopni, elcsenni (vkitől vmit); elorozni ukraść komuś coś ellopni vkitől vmit ukręcać, ukręcić (ukręcę, ukręci) [1. kręcąc czymś, urwać lub ułamać to; 2. połączyć różne składniki w jednolitą masę przez ich mieszanie i ucieranie; 3. utworzyć jakąś całość z elementów przez ich splatanie lub zwijanie] csavarni, elcsavarni, megcsavarni, kicsavarni; összecsavarni, összesodorni; eltekerni, megtekerni; elfordítani; csavarással v. forgatással kitörni ukręcić bicz z piasku (közm.) (homokból ostort kanyarítani) homokszemeket olvani; fából vaskarika [z piasku bicza nie ukręci: homokból nem kanyarít ostort] ukręcić czemu kark végezni vmivel, lezárni vmit ukręcić czemu łeb eltörölni, megsemmisíteni vmit ukręcić kłucz beletörni a kulcsot (a zárba) ukręcić komuś łeb kitekeri vkinek a nyakát ukręcić łeb komu (czemu) törni v. kitörni v. kitekerni v. kicsavarni vkinek (vminek) a nyakát ukręcić powróz megfonni a kötelet ukręcić się [odpaść, zostać ukręconym] csavarodni, elcsavarodni, megcsavarodni, kicsavarodni; összecsavarodni, összesodródni; eltekeredni, megtekeredni; elfordulni; csavarással v. forgatással kitörni ukrochmalić (keményítővel) kikeményíteni ukroić (ukroję, ukroi), ukrajać ukrawać [krojąc, oddzielić kawałek czegoś od większej całości] elvágni, levágni, lemetszeni, szelni, leszelni, kiszabni ukroić kawałek chleba egy darab v. szelet kenyeret szelni ukrojenie vágás, kiszabás ukrop [wrząca lub bardzo gorąca ciecz] forrásban lévő v. forró víz v. folyadék ukrócanie, ukrócenie rövidítés, megrövidítés, lerövidítés, megfékezés ukrócić (ukrócę, ukróci) ukracać, ukrócać [przerwać lub znacznie ograniczyć czyjeś złe zachowanie lub działania] megrövidíteni, megkurtítani; lerövidíteni, (np. swawolę) megnyírbálni, csökkenteni; (átv.) megfékezni, szigorúan v. kurtán fogni ukrócić co csökkenteni, megrövidítani vmit ukrócić czyją swawolę megfékezni, megnyirbálni vki önkényeskedését ukrócić kogo szigorúan fogni v. tartani; rosszul bánni vkivel; megfékezni vkit ukruszenie morzsolódás, lemorzsolódás, letöredezés ukruszyć [odłamać kawałek czegoś przez uderzenie lub stuknięcie] tördelni, morzsolni, lemorzsolni, szétmorzsolni, morzsázni ukruszyć się [zostać ukruszonym] tördelődni, morzsolódni, szétmorzsolódni ukrwawić [dawniej, przenośnie: zbroczyć, zaplamić krwią, zakrwawić] bevérezni, összevérezni ukrwawić się bevérződik, öszevérződik, összevérezi magát ukrwienie [dopływ krwi do narządu lub części ciala] (orv.) vérrel való telítődés, megtelés ukrwienie serca a szív vérrel telítődése ukrycie 1 (cyznność) elrejtés, elrejtőzés ukrycie skradzionego przedmiotu a lopott holmi elrejtése ukrycie 2 [miejsce, w którym ktoś się ukrył lub coś jest ukryte] (kryjówka) rejtekhely, bóvóhely ukryć (ukryje) ukrywać (ukrywam, ukrywa) [1. umieścić kogoś lub coś w miejscu niewidocznym, bezpiecznym; 2. nie ujawnić swoich myśli, uczuć, zamiarów] rejteni, elrejteni, rejtegetni; elbújtatni, eldugni; titkolni, eltitkolni, palástolni; eltüntetni ukryć coś elrejteni vmit ukryć a. ukrywać fakty elkenni a tényeket (elkeni a tényeket) ukryć kogo/co przed kim/czym w czym elrejteni, megóvni vkit/vmit vki/vmi elől v. vkitől/vmitől vhol ukryć kogo u siebie rejteget vkit magánál ukryć prawdę elrejti v. álcázza az igazságot ukryć się ukrywać się [znaleźć gdzieś bezpieczne schronienie] rejtőzni, elrejtőzni, elbújni, bújkálni ukryć się przed czyim wzrokiem v. okiem kerülni v. elkerülni vkinek a szemét v. pillantását v. tekintetét

58 7173 ukryty, -a, -e [taki, o którym nikt nie wie lub którego ktoś nie chce ujawnić] (schowany) elrejtett, eldugott, elbújtatott; (skryty) rejtett ukryta myśl hátsó gondolat ukryta reklama burkolt, rejtett reklám ukryte bezrobocie [sytuacja, w której osoby niemogące znaleźć zatrudnienia w swoim zawodzie podejmują pracę zastępczą, zwykle gorzej płatną] rejtett munkanélküliség ukryte do wiadomości (ang. Blind Carbon Copy, BCC) [umożliwia wysłanie wiadomości poczty elektronicznej do wielu odbiorców naraz w taki sposób, że odbiorcy nie widzą wzajemnie swoich adresów] bcc, blind carbon copy (Blind Carbon Copy); láthatatlan másolat [1. a levelező klienseknek az a funkciója, amellyel egy levélből másolat küldhető egy másik személynek is anélkül, hogy a két címzett egymásról tudomást szerezne, mert mindegyik csak a saját címét látja a fejlécben; 2. levélmásolat küldése a címzetten kívül, egy vagy több címre, anélkül, hogy ez utóbbi tudna az eredeti címzettről.] ukryte rezerwy rejtett tartalékok ukryte bezrobocie [sytuacja, w której osoby niemogące znaleźć zatrudnienia w swoim zawodzie podejmują pracę zastępczą, zwykle gorzej płatną] rejtett munkanélküliség ukryte rezerwy rejtett tartalékok ukryte zapinanie [zapinanie, gdzie przednie krawędzie są zapinane na guziki. Stosowane zwykle w rozporkach, jest ukryte (np. w męskich spodniach).] rejtett záródás [Olyan takarással készült záródás, amely az alsó eleje átmenettel együtt zárja a hasítékot. Leggyakrabban férfinadrágokon alkalmazzák.] ukrywać (kogo) falazni (vkinek) ukrywać przestępcę bűnözőt rejtegetni ukrywać swoje zdolności véka alá rejti tehetségét ukrywanie elrejtés, bújtatás, elbújtatás ukrywanie czego vminek az elrejtése ukrywanie towaru árurejtegetés ukrywanie się rejtőzés, rejtőzködés ukrzesać (ukrzesze) (szikrát) csiholni, kicsiholni ukrzywdzenie megkárosítás, megcsorbítás, megbántás ukrzywdzić (ukrzywdzę, ukrzywdzi) megkárosítani, megcsorbítani, megbántani ukrzyżować [zadać komuś śmierć przez przybicie do krzyża] keresztre feszíteni ukrzyżowanie [rodzaj kary śmierci stosowanej w starożytności m.in. przez Persów, Rzymian i Kartagińczyków, jako forma hańbiącej egzekucji na niewolnikach, buntownikach i innych osobach nie będących pełnoprawnymi obywatelami. Kara ta była stosowana nierzadko na masową skalę, jak w roku 71 p.n.e., gdy ukrzyżowano około 6000 uczestników powstania Spartakusa. Jednak najbardziej znane jest ukrzyżowanie Jezusa Chrystusa. Bezpośrednią przyczyną zgonu skazańca (następującego w czasie od kilku do kilkunastu godzin) było najczęściej zatrzymanie pracy układu oddechowego (następowało uduszenie, gdyż wiszące bez podparcia ciało swoim ciężarem utrudniało oddychanie) lub układu krążenia.] zob. Męka Jezusa Chrystusa (lat.) cruciatio; keresztre feszítés [az ókor óta ismert, hosszan tartó kínokkal járó kivégzési mód. Az áldozat hosszú haláltusája napokig is eltarthatott. Gyakran együtt járt az áldozat végtagjainak eltörésével, amely tulajdonképpen egyfajta kegyelemnek" számított: az eltört végtagú áldozat nem tudta tartani magát a keresztfán, így a halál sokkal hamarabb állt be.] ukrzyżowanie Jezusa Chrystusa (kolejność wypadków) Jézus keresztre feszítése [Az Újszövetség elbeszélése szerint Jézus Krisztust i. sz. 33-ban (vagy más számítás szerint i. sz. 30-ban) Jeruzsálem kapui előtt keresztre feszítették.] 1. Piłat wydaje Jezusa na ukrzyżowanie. 2. Szydzenie i naśmiewanie się z Jezusa. 3. Odprowadzenie Jezusa na ukrzyżowanie. 4. Szymon Cyrenejczyk zmuszony do niesienia Krzyża Jezusa. 5. Przybycie na Golgotę (miejsce czaszki, trupich głów). 6. Podanie Mu odurzającego napoju, którego nie chciał pić. 7. Ukrzyżowany między dwoma złoczyńcami. 8. Pierwsze słowa Jezusa na krzyżu: ''Ojcze, odpuść im, bo nie wiedzą, co czynią''. 9. Rozdzielenie odzienia Jezusa. 10. Dalsze szydzenie z Jezusa; jeden ze złoczyńców nawraca się do Niego.

59 Drugie odezwanie się Jezusa na krzyżu słowa Jego do złoczyńcy: ''Zaprawdę powiadam ci, dziś będziesz ze mną w raju''. 12. Trzecie odezwanie się Jezusa: ''Niewiasto, oto syn twój'' i ''Oto matka twoja''. 13. Wielka ciemność. 14. Czwarte odezwanie się Jezusa na krzyżu: ''Eli, Eli, lamma, sabachtani?'' 15. Piąte odezwanie się Jezusa: ''Pragnę''. 16. Skosztowanie octu i szóste odezwanie się: ''Wykonało się'' 17. Siódme odezwanie się Jezusa: ''Ojcze w ręce Twoje polecam ducha mego''. 18. Skonanie. (dawno) felvilágosítani, szellemileg tökéletesíteni ukształcić człowieka embert formálni v. tökéletesíteni ukształcić się kifejlődni, megformálódni, kialakulni ukształtować [1. nadać czemuś jakiś kształt; 2. wpłynąć na kogoś, na coś, zmienić kogoś, coś] képezni, formálni, megformálni, kialakítani ukształtować umysł kiműveli a gondolkodást; fejleszteni az értelmet ukształtować się [1. przybrać jakiś kształt; 2. nabrać określonych cech; 3. osiągnąć pewną liczbę, pewien poziom] (dawno) formálódni, megformálódni, kialakulni, képződni, létesülni; (átv.) kiforrni ukształtowanie alakítás, formálás, alakulat ukształtowanie powierzchni felszínképződés ukształtowanie terenu [zob. rzeźba terenu] domborzat, terepalakulat A keresztút állomásai: I. stáció: Pilátus halálra ítéli Jézust II. stáció: Jézus vállára veszi a keresztet III. stáció: Jézus először esik el a kereszt súlya alatt IV. stáció: Jézus szent anyjával találkozik V. stáció: Cirenei Simon segít vinni Jézusnak a keresztet VI. stáció: Veronika kendőt nyújt Jézusnak VII. stáció: Jézus másodszor esik el a kereszt terhe alatt VIII. stáció: Jézus szól a síró asszonyoknak IX. stáció: Jézus harmadszor esik el a kereszttel X. stáció: Jézust megfosztják ruháitól XI. stáció: Jézust keresztre szegezik XII. stáció: Jézus meghal a kereszten XIII. stáció: Jézus testét leveszik a keresztről és anyja ölébe fektetik XIV. stáció: Jézust sziklasírba temetik XV. stáció: Jézus harmadnapra feltámad "Szombat elmúltával Mária Magdolna és a másik Mária, valamint Szalome, illatszerekkel indulnak Jézus sírjához. Amikor odaértek, látták, hogy a sírkövet már elhengerítették. Erre bementek a sírba és látták, hogy ott egy fehér ruhába öltözött ifjú ül. Nagyon megijedtek, de az így bátorította őket: Ne féljetek. A názáreti Jézust keresitek, akit keresztre feszítettek? Nincs itt, feltámadott!" ukształcać, ukształcić (ukształcę, ukształci) megalakítani, megformálni, megalkotni; ukształtowanie się kialakulás ukształtowanie się (psychologia) [samokształtowanie się człowieka] önformálás [autoshaping] [A kísérletezõ jelentétét nem igénylő viselkedésformáló eljárás, amely mind a klasszikus, mind az operáns kondicionálás elemeit magában foglalja.] ukształtowanie się państwa niemieckiego w średniowieczu a német állam létrejötte a középkorban ukształtowywać megformálni, kialakítani ukształtowywanie megformálás, kialakítás ukształtowywanie się amerykańskiego społeczeństwa az amerikai társadalom kialakulása ukształtowany, -a, -e megformált, kialakított ukształtowana odzież [Odzież dopasowana w talii, części poniżej i powyżej talii nie muszą być bardzo dopasowane.] karcsúsított ruhadarab [Olyan ruhadarab, amely derékban rásimul a testre, de a derék fölött és alatt nem annyira testhezálló.]

60 7175 ukształtowana odzież ukuć ukuwać [1. wykuć coś z metalu; 2. wymyślić wyraz, powiedzenie, termin itp.] kovácsolni, kikovácsolni, kikalapálni; vasból v. vasat kiverni; (átv.) összekalapálni, összetákolni, nehezen készíteni ukuć nowy termin új kifejezést alkot ukuć plan v. zamiar tervet kovácsolni ukuć podkowę patkót kovácsolni ukuć przezwisko dla kogoś gúnynevet találni ki vkinek ukuć wiersze verseket faragni ukulele [hawaj. 'jw.'; uku 'osóbka; pchła'; lele 'skaczący'; mała, czterostrunna gitara hawajska, pochodzenia port., spopularyzowana na Hawajach w latach ] ukulele; Hawai szigeéről származó négyhúros gitár ukulele Ukwap dwupienny (Antennaria dioica), kocanka czerwona (Antennaria dioica (L.) Gaertn.) [gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Rośnie w Europie, w zachodniej Azji, w Ameryce Północnej. W Polsce występuje na suchych stanowiskach (lasy sosnowe, piaszczyste łąki i nieużytki).] Parlagi macskatalp (Antennaria dioica) Ukwap dwupienny (Antennaria dioica) ukwasić (ukwaszę, ukwasi) ukwaszać [poddać fermentacji produkty żywnościowe] megsavanyítani ukwasić się ukwaszać się [zostać ukwaszonym] megsavanyodni ukwaszony, -a, -e savanyított, megsavanyított ukwiał [barwny koralowiec niewytwarzający szkieletu, przypominający kształtem kielich zakończony wypustkami] (áll.) tengeri rózsa v. szegfű; tengeri kökörcsin, aktinia Ukwiały (Actiniaria) [rząd jamochłonów zaliczany do podgromady koralowców sześciopromiennych (Hexacorallia), gromady koralowców, rozpowszechniony we wszystkich niemal morzach świata, zarówno w płytkich rejonach raf koralowych i strefach pływów, jak i w głębiach oceanicznych.] (áll.) tengeri rózsák (Actiniaria) ukwiecić ukwiecać [ozdobić kwiatami] felvirágozni ul [1. pomieszczenie dla pszczół, zaopatrzone w ramki do budowy plastrów, przypominające kształtem mały domek; 2. pot. areszt, więzienie] méhkas, köpű, kaptár [fatörzsből kivájt, henger alakú bödön, de köpű néven a dongás faedény a méhészet legősibb méhlakása]; (közb.) dutyi, sitt, börtön ul figuralny [dawny ul mający kształt postaci ludzkiej lub zwierzęcej] figurális méhkas ul kłodowy [zob. kłoda w zn. 2.; ul z wydrążonego odcinka pnia drzewa] kaloda, [fatörzsből kivájt, henger alakú bödön] ul., ulica u. utca Ula, Ulka, Urszulka Orsi, Orsika ulać ulewać [1. wylać skądś trochę płynu; 2. zrobić odlew z roztopiongo metalu, wosku itp.] kiloccsantani, kilöttyenteni, kiönteni; formába önteni

61 7176 ulać posąg (z brązu) szobrot önteni (bronzba v. bronzból) ulał trochę wina kiöntött egy kis bort ulać się ulewać się [1. o płynie: wylać się poza brzegi naczynia; 2. zostać ulanym z wosku, roztopionego metalu itp.] kiloccsanni, kilöttyenni ulama, ulema [tur. ülema 'jw.' z arab. ulamā z l.mn. od ālim 'uczony' od alama 'znać'; grupa teologów muzułm., zajmujących się opracowywaniem i interpretacją muzułm. systemu prawnego na podstawie Koranu i in. źródeł uznanych za kanoniczne, działająca zazw. w większych ośrodkach (również indywidualnie, w charakterze nauczycieli, doradców prawnych i teologów); członek takiej grupy (por. imam; kadi; mufti)] (arab- török) ulema v. uléma; mohamedán törvénytudó, egyházi jogtudós, mohamedán hittudós ulany, -a, -e öntött; (átv.) ráöntött ulatniać się párologni, elpárologni, elillanni ulec, ulegnąć ulegać [1. zostać pokonanym w grze, walce itp.; 2. zgodzić się na coś wskutek czyichś próśb, nalegań, podporządkować się komuś lub czemuś; 3. pozwolić sobą zawładnąć jakimś uczuciom; 4. zmienić się lub zniszczeć w wyniku działania jakichś czynników; 5. zgodzić się na współżycie płciowe] engedni; (czemu) aláveti magát (vminek); szenvedni (vmit) ulec czarowi vki bája hatása alá kerül, nem tud ellenállni vki bájának ulec degeneracji elkorcsosodni, elkorcsosulni ulec kontuzji zúzódni, összezúzódni; zúzódást szenvedni ulec naciskowi nyomásnak engedni; nyomásnak van kitéve ulec pokusie engedni a kísértésnek v. csábításnak ulegać a. ulec naciskowi enged a kényszernek ulec a. ulegać poprawie javulni ulec potrzebę bajban van; szükséget szenvedni ulec śmiertelnemu wypadkowi a balesetben halálos szerencsétlenséget szenvedni ulec uszkodzeniu kárt szenvedni, megrongálódni ulec złym podszeptom rossz tanácsra hallgatni ulec zwłoce késedelmet szenvedni ulatniacz (műsz.) elpárologtató ulatniacz gazu gáz elpárologtató ulatnianie się elpárolgás; (átv.) eltűnés; (közb.) meglógás ulatnianie się gazów w reakcjach gázok elpárologtatása a reakció alatt uląc się (ulęgnę się, ulęgnie się) [zob. ulęgnąć się] kikelni (tojásból); túlérni (gyümölcs) uląc się (ulęknę się, ulęknie się) [zob. ulęknąć się] megijeszteni, megijedni uląg kikelés (pl. csirke) ulec (ulegnę, ulegnie), ulegnąć ulegać [1. zostać pokonanym w grze, walce itp.; 2. zgodzić się na coś wskutek czyichś próśb, nalegań, podporządkować się komuś lub czemuś; 3. pozwolić sobą zawładnąć jakimś uczuciom; 4. zmienić się lub zniszczeć w wyniku działania jakichś czynników; 5. zgodzić się na współżycie płciowe] vminek a hatálya alá esni; vminek az uralma alatt állni, vminek engedelmeskedni v. engedni; alulmaradni; szenvedni, elszenvedni vmit ulec a. ulegać ewolucji fejlődni ulec komu/czemu alulmarad vkivel/vmivel szemben; engedni vkinek/vminek ulec namowie enged a rábeszélésnek ulec przemocy enged a túlerőnek ulec wypadkowi megtörténni; úgy történik, úgy adódik; balesetet szenvedni el ulec wypadkowi w miejscu pracy munkahelyi balesetet szenvedni ulec zepsuciu elromlani, megromlani ulec zniszczeniu elpusztulni, tönkremenni ulecieć (ulecę, uleci) ulatywać, ulatać [1. o ptakach, owadach: wzbijając się w górę, oddalić się skądś; 2. o uczuciach, wspomnieniach: zaniknąć; 3. o dymie, mgle, zapachu itp: rozejść się w powietrzu felrepülni, felszállni, felröppenni uleciałaś biała duszo w dal (szó szerint: messzire repültél fehér lelkem) elszállt a lélek belőle; kilehelte a lelkét uleczalnie gyógyíthatóan uleczalnie chory gyógyítható beteg uleczalność gyógyíthatóság uleczalny, -a, -e [o chorobach: możliwy do wyleczenia] gyógyítható uleczenie gyógyítás uleczyć uleczać [1. przywrócić choremu zdrowie; 2. przynieść ulgę, ukojenie] gyógyítani, meggyógyítani uleczyć się meggyógyulni uleczyć się z miłości kigyógyulni a szerelemből ulegać (ulec) (czemu) aláveti magát (vminek); szenvedni (vmit) (nie ulega kwestii: nem kérdéses, nem kétséges); (vmi) alá tartozni, alá esni ulegać karze büntetendő ulegać korozji korrodálódni; rozsdásodni ulegać nałogowi a szenvedély úrrá lesz rajta ulegać namowom engedni a rábeszélésnek ulegać a. ulec przedawnieniu elévülni

62 7177 ulegać przypadłościem megbetegedni, betegeskedni ulegać wpływowi befolyása alá kerülni vkinek ulegać złym podszeptom rossz tanácsra hallgatni ulegać zmianie változást v. alakváltozást szenvedni ulegać znieszczeniu pusztulni, tönkremenni ulegający, -a, -e (czemu) (vmi alá) eső ulegalizować legazilázni uleganie engedékenység, elnézés ulegle elnézően, engedelmesen uległość [podporządkowanie się bez większych oporów, brak stanowczości] alázat, engedékenység, elnézés, engedelmeskedés uległość do kogo, uległość względem kogo/czego, uległość komu/czemu engedelmesség, engedelmeskedés, elnézés vki/vmi iránt, vkinek uległy, -a, -e [1. podporządkowujący się bez większych oporów, posłuszny; 2. dający sobą kierować; też: właściwy takiej osobie] engedékeny; elnéző, engedelmes, engedelmeskedő; alázatos; alárendelt, függő ulep [uformować coś z miękkiego, plastycznego materiału bez użycia narzędzi] szirup (az orvosság megédesítésére) ulepek szirupka, szirupocska ulepiać człowieka embert formálni ulepić [uformować coś z miękkiego, plastycznego materiału bez użycia narzędzi], ulepiać kiformálni, megmintázni; ragasztani, összeragasztani; tapasztani, összetapasztani; kiragasztani ulepić bałwana hóembert csinálni ulepić z tej samej gliny egy azon fának ágai ulepszenia techniczne műszaki tökéletesítés ulepszenie javítás, megjvítás, tökéletesítés; javulás ulepszenie jakości minőségjavítás ulepszona karta grafiki; EGA (typ karty graficznej) (kat.: informatyka) EGA, Enhanced Graphics Array (megjelenítési rendszer) [videokártya 64 színből 16 színt tudott megjeleníteni egyidejűleg a képernyőn 640x350-es felbontással. Ezek a kártyák még digitális videojelet szolgáltattak a monitorok számára.] ulepszyć ulepszać [zmienić coś tak, żeby stało się bardziej użyteczne lub funkcjonalne] tökéletesíteni, megjavítani, megnemesíteni ulepszyć sposób produkcji megjavítani a termelést ulewa [1. gwałtowny, rzęsisty deszcz; 2. bardzo duża ilość czegoś, intensywne występowanie czegoś] zápor, záporeső, zivatar ulewać (ulać) kiloccsantani, kilöttyenteni, kiönteni; formába önteni ulewny, -a, -e zápor-, zuhogó ulewny deszcz zuhogó eső, záporeső; felhőszakadás uleżały, -a, -e [o owocach: taki, który leżąc jakiś czas, zmiękł, dojrzał lub stał się zbyt dojrzały] túlérett, kásás (gyümölcs) uleżeć [1. wytrzymać jakiś czas, leżąc; 2. zwykle o żywności: dochować się do pewnego czasu, będąc gdzieś złożonym] (ulec, ulegać) vminek a hatálya alá esni; vminek az uralma alatt állni, vminek engedelmeskedni v. engedni; alulmaradni; szenvedni, elszenvedni vmit; elfeküdni, fekve maradni; kiheverni uleżeć się [1. o czymś składającym się z drobnych cząstek: utworzyć zbitą masę; 2. o owocach: leżąc jakiś czas, zmięknąć, dojrzeć lub stać się zbyt dojrzałym; 3. pot. o sprawach: ułożyć się pomyślnie, stać się mniej drażliwym, trudnym wskutek upływu czasu] leülepedni, leszállni; fekve megérik v. beérik ulęgałka [1. dzika grusza o małych, zielonych owocach nadających się do jedzenia dopiero po uleżeniu się; też: owoc tej gruszy; 2. odmiana gruszki; 3. owoc polnej gruszy] vadkörte (latinul Pyrus pyraster Burgsd) [apró szemű erdei körtefaj], vackor ulęgnąć się, uląc się ulęgać się [1. wykluć się z jaja; 2. o planie, pomyśle itp.: powstać; 3. o owocach: leżąc, zmięknąć, dojrzeć lub stać się zbyt dojrzałym] kikelni (tojásból); túlérni (gyümölcs) ulękły, -a, -e [taki, który się uląkł; ulękniony, przestraszony] megfélemlíthetett ulęknąć się (ulęknę się, ulęknie się), uląc się [przestraszyć się] megijeszteni, megijedni ulga [1. uczucie odprężenia po silnym napięciu nerwowym lub dużym wysiłku; też: złagodzenie bólu, cierpienia; 2. obniżenie sumy, którą trzeba za coś zapłacić] engedmény (megengedése vminek); kedvezmény; megkönnyebbülés, enyhülés; könnyítés, enyhítés, megkönnyebbülés, nyugvás ulga celna vámkedvezmény ulga inwestycyjna beruházási kedvezmény ulga pieniężna kedvezmény ulga podatkowa adókedvezmény ulga taryfowa díjkedvezmény ulga w podatkach adókedvezmény ulga wynikająca z polityki socjalnej szociálpolitikai kedvezmény

63 7178 ulga ze względu na wiek korkedvezmény ulgi podatkowe adókedvezmények ulgi taryfowe fuvardíj-kedvezmény ulgnąć belegyepesedni, megrekedni vmiben ulgnąć w gąszczach megrekedni a sűrűben ulgowy, -a, -e [1. kupiony ze zniżką; 2. wynikający ze stawiania sobie lub innym małych wymagań, niewykorzystujący wszystkich możliwości lub niezmuszający do wielkiego wysiłku] kedvezményes; félárú ulica (ul.) [1. wytyczona droga w mieście, na osiedlu itp., składająca się z jezdni i z chodników dla pieszych; 2. pot. ludzie idący ulicą; 3. pot. opinia społeczna] utca (u.); sugárút (sgt.) ulica (ul.), numer domu (mieszkania, pokoju) Ul. Strzelców 17. A. m. 29 Utca, házszám (lakás-, szobaszám) ulica boczna mellékutca ulica brukowana macskaköves utca ulica cicha csendes utca ulica głośna hangos v. zajos utca ulica główna főutca Ulica Główna a. Ulica Główna w Częstochowie [jedna z ulic na Stradomiu i Gnaszynie w Częstochowie, rozciąga się pomiędzy ul. Jadwigi a ul. Przejazdową] Főutca (Częstochowában); Częstochowa főutcája ulica hałaśliwa zajos utca ulica jednokierunkowa egyirányú utca ulica kręta kanyargós v. zegzugos utca ulica okólna (bulwar) körút ulica okrężna körút ulica opusztoszała kihalt utca ulica poprzeczna; ulica przecznica keresztutca ulica pusta kihalt v. néptelen utca ulica ruchliwa forgalmas utca ulica szeroka széles utca ulica ślepa zsákutca ulica uczęszczana forgalmas v. látogatott utca ulica wąska keskeny utca ulica wychowuje kogo az utcán nőtt fel, az utca neveltje ulica wyludniona néptelen v. elnéptelenedett utca ulica wymarła kihalt v. néptelen v. elnéptelenedett utca ulica zadrzewiona fás utca ulica zamknięta az utca lezárva; lezárt utca ulica zaśmiecona szemetes utca ulica źle oświetlona rosszul kivilágított utca ulice napełnione tłumem az utcákat elárasztotta a tömeg ulice roziskrzone lampami elektrícznymi a villanyfényben v. fényárban úszó utcák ulice zaludniły się az utcák benépesedtek ulicówka [wieś, której domy stoją w dwóch zwartych szeregach po obu stronach drogi] utcás falu, egy utcából álló falu uliczka utcácska, kis utca, köz, sikátor ulicznica [przestarzale: 1. kobieta lekkich obyczajów, prowadząca się niemoralnie; 2. daw. prostytutka] utcalány, utcanő, prostituált, (vulg.) kurva ulicznik [pot. chłopiec spędzający dużo czasu na ulicy, nieuczący się ani niepracujący] utcagyerek, csibész ulicznikostwo aszfaltbetyárkodás, csintalankodás ulicznikowski, -a, -ie aszfaltbetyár-, csintalan uliczny, -a, -e [1. dotyczący ulicy; 2. pospolity, wulgarny] utcai ulik [gatunek tłustego śledzia] holland hal ulitować się [okazać litość, pomagając komuś lub wybaczając mu coś] megsajnálni; részvéttel van vki iránt, megesik a szíve rajta; megkönyörülni ulitować się nad kim/czym megsajnálni vkit/vmit; megkönyörülni vkin/vmin ulizać (uliżę, uliże) [1. pot. uczesać gładko włosy; 2. pot. liżąc, zjeść część czegoś] simára kenni v. nyalni; (átv.) kinyalni ulizać się [pot. uczesać się gładko] simára nyalja magát; megfésülködik ulizany, -a, -e simára nyalt, kinyalt ulizane włosy (közb.) lenyalt haj, pomádézott frizura ulokować (ulokuje) [1. znaleźć dla kogoś miejsce, lokum; 2. położyć coś gdzieś; 3. wpłacić pieniądze do banku lub zainwestować je w coś; 4. związać z kimś swoje uczucia, nadzieje] elhelyezni; (pieniądze) befektetni; kihelyezni

64 7179 ulokować kapitał (w a. na czym) tőkét befektetni vmibe; tőkét elhelyezni v. kihelyezni ulokować oszczędności w walorach értékpapírokba fekteti megtakarított pénzét ulokować pieniądze w banku pénzt elhelyezni a bankban ulokować pieniądze w czymś pénz befektetni vmibe ulokować wolny kapitał na rynku nieruchomości szabad tőkét befektetni az ingatlanpiacon ulokować się [1. znaleźć sobie mieszkanie lub zająć jakieś miejsce; 2. o obiekcie: zostać ulokowanym] elhelyezkedni, lakhelyet elfoglalni ulokować się na kanapie elhelyezkedni a heverőn ulokowanie elhelyezés, tőkebefektetés, kihelyezés ulokowanie kapitału tőkebefektetés, tőkeelhelyezés ulokowanie się elhelyezkedés ulokowany, -a, -e befektetett, elhelyezett ulokowany kapitał befektett tőke ulokowany majątek befektetett vagyon ulotka [kartka papieru, broszura itp. z krótkim tekstem o treści politycznej lub reklamowej] röplap, röpcédula, röpirat, szórólap ulotka propagandowa politikai röpirat, propagandairat, röpcédula ulotka reklamowa szórólap, szóróanyag ulotnić się (ulotnię się, ulotni się) ulatniać się [1. o gazach, zapachach: wydobyć się z pomieszczenia, pojemnika itp. i rozejść się w powietrzu; 2. pot. odejść skądś niepostrzeżenie; 3. pot. przepaść nie wiadomo gdzie; 4. pot. o nastroju, uczuciu: zniknąć nagle] párologni, elpárologni, elillanni; (átv.) eltűnni ulotnić się jak kamfora átv. elpárolog, mint a kámfor; kámforrá változik ulotnie röptében, illanóan ulotnie się elillanás ulotność röpkeség ulotny, -a, -e [1. szybko przemijający, niedający się zachować ani zatrzymać; 2. o publikacjach: ukazujący się nieregularnie, w miarę potrzeb; 3. łatwo się ulatniający, rozwiewający się w powietrzu] illó, illanó, illó, röpke ulownica [(u Zygmunta Glogera) pszczelnik, pasieka, zagroda z pszczołami, zwykle w pobliżu domu, w której ule ustawiano rzędami, a stąd poszedł i wyraz ulica, bo przy ulicy wiejskiej lub miejskiej stoją domostwa ludzi, jak ule w ulownicy.] méhes, méhészet ulowy, -a, -e méhkasszerű Ulpian [Jest to imię wywodzące się z pierwotnego łacińskiego cognomen Ulpianus i Ulpiana utworzonego przy pomocy sufiksu -anus od nomen gentilicium Ulpius (gens Ulpia). Ulpianus to - pierwotnie 'przyjęty do rodu Ulpia w wyniku adopcji czy wyzwolenia'.] Ulpián [a latin Vulpianus névből származó férfinév. Az eredete bizonytalan, talán a vulpes (róka) szóval függ össze] Ulpian z Tyru, Wulpian (ur.?, zm. w 304 lub 306 w Tyrze) [święty katolicki i prawosławny, męczennik. W czasie prześladowań chrześcijan w Fenicji, za czasów Dioklecjana (zm. 305) lub Maximinusa, został utopiony w morzu w skórzanym worku z psem i żmiją. Jego wspomnienie liturgiczne obchodzone jest 3 kwietnia. Znany jest wyłącznie z relacji Euzebiusza O męczennikach palestyńskich (5, 1). Opowiedziawszy w niej o śmierci niejakiego Afjanosa, Euzebiusz pisze: -W tym czasie i w tych samych dniach, w mieście Tyrze, młodzieniec imieniem Ulpianus, po strasznych torturach i wielu okrutnych biczowaniach został razem z psem i aspidą, rodzajem żmii jadowitej, zaszyty w surową skórę wołową i wrzucony do morza. Dlatego zdaje mi się, że i o nim godzi się wspomnieć przy opisie męczeństwa Afjanosa-. Zapewne Euzebiuszowe określenie: -w tych samych dniach- sprawiło, że Ulpiana umieszczono w martyrologium nazajutrz po wspomnieniu Afjanosa, który według Euzebiusza poniósł rzeczywiście śmierć męczeńską w dniu 2 kwietnia (306 r-). Zdaje się, że kult męczennika Ulpiana nigdy nie zatoczył szerszych kręgów. Nie wspomniały go nawet synaksaria greckie. W Martyrologium Rzymskim męczennika umieszczono pod dniem 3 kwietnia.] Szent Ulpianus [Tyros városában egy Ulpianus nevű ifjú szörnyű bántalmazásokat, borzalmas ostorozásokat viselt el, majd kutyával és kígyóval együtt ökörbőrből készült zsákba varrták és a tengerbe vetették] ulster [zob. Jesionka; 1. od nazwy historycznej prowincji płn. Irlandii; tkanina z grubej wełny zgrzebnej z domieszkami, spilśniana i drapana, zwykle o innym zabarwieniu z lewej i innym z prawej strony; długi płaszcz irl. zrobiony z grubego włochatego sukna a. innego ciężkiego materiału, np. z ulsteru; 2.

65 7180 płaszcz z grubej wełny zgrzebnej (Ulster), pochodzącej zresztą z prowincji irlandzkiej o tej samej nazwie. Ciepły, zimowy płaszcz męski długi, początkowo miał charakterystyczną pelerynkę zakrywającą ramiona. Rękawy zakończone mankietami. 3. wygodny płaszcz noszony do końca XIX wieku, z grubego, szorstkiego materiału wełnianego, wyrabianego w północnej Irlandii w angielskiej prowincji Ulster. Ma zwykle pasek dokoła lub tylko przez plecy, kaptur, często odłączany i nieraz małą kieszonkę na wierzchu lewego rękawa, tuż pod mankietem.] ulszter; (div.) hosszú, bő férfifelöltő [(Ulster - (ír.: Ulaidh / Cúige Uladh, Ulster; skót:: Ulstèr) ír tarmomány nevéből) Télikabát széles gallérral és nagy szegéllyel, gyakran terjedelmes gyapjúszövetekből. Az elnevezés az ír Ulster vidékről származik, mely vastag gyapjúszöveteiről volt híres.] ultima ratio [łac., ostatni, decydujący argument; ostateczny środek (np. zastosowanie siły)] végső érv, végső eszköz, utolsó próbálkozás ultima ratio regum [łac., ostateczny argument królów (w czasie wojny - proch i kule) ze sztuki Calderona (W tym życiu wszystko jest prawdą i kłamstwem; 1644 r.); hiszp. ultima razon de Reyes. Napis na działach z brązu, umieszczany z rozkazu Ludwika XIV od ok r. (zakazany przez Zgromadzenie Narodowe w 1796 r.) i Fryderyka II Pruskiego od 1742 r. (ultima ratio regis)] (lat.) ultima ratio regum; a végső érv ( a királyok végső érve, azaz a fegyverek ereje); (átv.) utolsó, végső megoldási kísérlet ultimatum [śrdw.łac. ultimatum (r.nij. od ultimatus 'ostateczny' z późn.łac. ultimare 'kończyć się; być ostatnim') i wł. ultimo 'ostatni' od łac. ultimus 'najdalszy; ostatni; ostateczny' 1. bezwzględne żądanie spełnienia określonych warunków w wyznaczonym terminie pod groźbą zastosowania drastycznych środków przymusu; też: dokument stwierdzający takie żądanie; 2. ostateczna propozycja (żądanie, warunek) przedstawiona w pertraktacjach dypl., której odrzucenie powoduje zerwanie rokowań, a niekiedy zastosowanie represji, użycie przemocy, rozpoczęcie kroków woj.] (lat.) ultimátum; (dipl.) feltételes hadüzenet, határidőhöz kötött erélyes hangú jegyzék, mint valamilyen követelés teljesítésére alkalmazott utolsó felszólítás; a feltéltelek nem teljesítése súlyos következményekkel (pl. háború) járhat; (átv.) fenyegetésssel kísért utolsó figyelmeztetés Ultimum supplicium [kara śmierci] (lat.) Ultimum supplicium; halálos ítélet; fővesztés ultimo [1. handl. ostatni dzień miesiąca; 2. ostatni dzień miesiąca jako ostatni termin regulowania należności i zobowiązań] (lat. ol.) a hónap, negyedév v. az év utolsó napja; (ker.) a lejárat napja ultimować ultizni (węg.) az ultimó nevű kártyajátékot játszani ultra- [1. pierwszy człon wyrazów złożonych oznaczający najwyższy poziom lub skrajną postać tego, co wyraża drugi człon złożenia; 2. łac. ultra 'poza czymś, ponad'.w złożeniach: (po)za (w przestrzeni); po drugiej stronie; trans-; poza zasięgiem a. granicami; przekraczający; przewyższający; super-; przekraczający to co zwykłe, normalne, słuszne, właściwe, umiarkowane; nadmiernie; nadzwyczaj; hiper-] (lat.) ultra-; szélső-, túl-; szélsőséges ultra [fr. ultras l.mn. od ultra 'skrajny rojalista'] (lat.) ultra; szélsőséges, túlzó személy; a francia gyarmatosítás legszélsőségesebb irányzatának híve Ultra Extended Graphics Array (UXGA) [Większość monitorów w sprzedaży stosuje Ultra Extended Graphics Array (UXGA) standard. UXGA wspiera paletę aż do 16.8 milionów kolorów i rozdzielczość do 1600x1200 pikseli w zależności od ilości pamięci video. Typowy UXGA adapter pobiera cyfrowe dane wysyłane poprzez program, przechowuje w pamięci video i używa konwertera DAC digital-to-analog w celu przetworzenia do analogowej postaci do mechanizmu skanowania. Jak jest to już w postaci analogowej informacja jest wysyłana do monitora poprzez kabel VGA.] - UXGA (Ultra extended Graphics Array) [ pixeles kijelző - képernyő - felbontás]

66 7181 Ultra petita partium iudex condemnare non potest [sędzia nie może zasądzić ponad żądania stron] (lat.) Ultra petita partium iudex condemnare non potest; a bíró nem ítélkezhet az érintett fél követelésére Ultra posse nemo obligatur [nikt nie jest zobowiązany ponad swoje możliwości] (lat.) Ultra posse nemo obligatur; tehetségén felül senki sincs kötelezve (valamit teljesíteni). ultra-large scale integration {rzecz.} [komp.] [zł.] (też: ULSI); ultrawielki stopień scalenia {m.} [komp.] [zł.] USLI, Ultra Large Scale Integration; nagyon erősen integrált áramkörök; ultra nagy felbontású integrált áramkörök ultra posse nemo obligatur [łac., prawn. nikt nie jest obowiązany uczynić więcej niż może] (lat.) ultra posse nemo obligatur (lat.) a. m. tehetségén felül senki sincs kötelezve (valamit teljesíteni) ultraczerwony, -a, -e ultravörös; infravörös, vörösön inneni ultrademokrata szélsőséges, ultrademokrata ultradźwięk [1. zbyt wysokie, a przez to niesłyszalne dla człowieka tony (fale dźwiękowe o częstotliwości powyżej 16 tys. drgań na sek.); 2. dźwięk o częstotliwości większej niż herców, niesłyszalny dla człowieka; 3. to fale dźwiękowe, których częstotliwość jest zbyt wysoka, aby usłyszał je człowiek. Za górną granicę słyszalnych częstotliwości uważa się wartość około 16 lub nawet (u ludzi bardzo młodych) 20 khz, choć dla wielu osób granica ta jest znacznie niższa. Niektóre zwierzęta mogą emitować i słyszeć ultradźwięki, np. pies, szczur, delfin, wieloryb, chomik czy nietoperz.] (lat.) ultrahang (UH); (fiz.) az emberi füllel már nem érzékelhető, másodpercenként feletti (>20000 Hz) rezgésszámú hang; hang, amelynek frekvenciája tekintet nélkül intenzitására hz és 100 MHz között van [1. Az ultrahang egy nagyfrekvenciás hanghullám. A 20 Hz-nél alacsonyabb frekvenciájú rezgéseket infrahangnak, a Hz-nél magasabb frekvenciájú hangokat ultrahangnak nevezzük. Emberek számára nem hallható, de az állatok közül sokan hallják, közismert, hogy a kutyák reagálnak rá. A denevérek és a delfinek maguk is állítanak elő ultrahangot a tájékozódásuk során. 2. az emberi fül hallóképessége felső határánál (20 kilohertz) nagyobb frekvenciájú mechanikai rezgés] ultradźwięki bierne passzív ultrahangok ultradźwiękowy, -a, -e hallhatóság feletti; ultrahang-, ultrahangos ultradźwiękowa siatka dyfrakcyjna ultrahangelhajlási rács ultradźwiękowa siatka przestrzenna ultrahangtérrács ultrafiolet (UV, promieniowanie ultrafioletowe, nadfiolet) [to promieniowanie elektromagnetyczne o długości fali krótszej niż światło widzialne i dłuższej niż promieniowanie rentgenowskie (ang. X-rays). Oznacza to zakres długości od 100 nm do 380 nm. Słowo "ultrafiolet" oznacza "powyżej fioletu" i utworzone jest z łacińskiego słowa "ultra" (ponad) i słowa "fiolet" oznaczającego barwę o najmniejszej długości fali w świetle widzialnym. Dawniej było nazywane promieniowaniem "pozafiołkowym".] ultraviola, ultraibolya (néha ibolyántúli) fény, röviden: UV [a látható fénynél rövidebb, de a röntgensugárzásnál hosszabb hullámhosszú elektromágneses sugárzás. Hullámhossztartománya ( nm), ami a látható és a röntgensugárzás (0, nm) közé esik.] ultrafioletowy, -a, -e; ultrafiołkowy, -a, -e ibolyántúli ultrafioletowe promienie [fiz. nadfiołkowe] (fiz.) ultraibolya v. ibolyántúli sugarak; fontos élettani hatású sugarak ultrafiszka [zob. mikroreprodukcja] mikroreprodukció ultrakrótki, -a, -ie [fale radiowe o długości 1 10 m] ultrarövid ultrakrótka fala, ultrakrótkie fale (UKF) 1. URH - a CCIR-norma szerint 87,5 és 108MHz közötti, az OIRT szerint 63 73MHz közötti, FM-rádióadások céljára használatos frekvenciatartomány; 2. ultrarövid hullám (URH); tíz méteren aluli elektromágneses hullám [ultrarövid hullámoknak nevezzük a rádiótechnikában a 10 méteren aluli hullámokat] ultramaryna [1. pigment mineralny zawierający siarkę, mający barwę niebieską, fioletową, czerwoną, żółtą lub zieloną; 2. farba lub barwa intensywnie niebieska] (lat.) ultramarin; égszínkék szín; kék festék; finom vízben oldhatatlan por ultramarynowy, -a, -e (lat.) ultramarinultramikroskop [mikroskop, w którym do obserwacji bardzo drobnych cząstek wykorzystuje się zjawisko rozpraszania światła] (lat.+gör.) ultramikroszkóp; a csupán néhány milliméter nagyságú (a fény hullámhosszánál kisebb kiterjedésű) részecskék megfigyelését lehetővé tevő mikroszkóp [olyan mikroszkó, melynél egészen kicsi részecskék, egészen 10

67 7182 másodpercig a látási irányra majdnem merőlegesen vannak megvilágítva. A fény elhajlási jelensége folytán a kis részecskék láthatóvá válnak] ultramontanizm [kierunek polit. dążący do zapewnienia papiestwu i duchowieństwu kat. maksymalnego wpływu na wszystkie dziedziny życia] (lat.) ultramontanizmus, pápapártiság [Az "ultramontanizmus" (ultra montes = a hegyeken túl), "ultramontán" kifejezések harci fogalmak voltak a 18. és 19. századi Itália, Franciaország, Németország és Osztrák-Magyar Monarchia politikai és egyházi küzdelmeiben. A tét a nemzetállamok fejlődése és az egyházi állam új szerepe volt. Ebben az átalakulásban szívesen használtak fel teológiaiekkléziológiai tartalmakat a politikai felfogásokhoz: egyfelől a gallikanizmust és az episzkopalizmust mind a nemzetállami, mind a nemzeti egyházi függetlenség erős hangsúlyozásával, másfelől éppen a papalizmust, amely abszolút politikai és egyházi szuverenitását követelt pápa számára. "Az egyházi struktúrák és a világi minták egymásra gyakorolt befolyása és egymástól függősége is" igen erős volt.] ultramontański, -a ie [śrdw.łac. ultramontanus 'znajdujący się za górami (Alpami; z punktu widzenia Francuzów); rzymski, papieski' z łac. mons dpn. montis,] (lat.) ultramontán; szélsőségesen klerikális, pápapárti (a hegyeken túli, azaz az Alpokon túli pápaság híve) ultramontanin (lat.) ultramontán; szélsőségesen klerikális, pápapárti ember ultranowocześnie szélsőségesen újonnan, ultramodernül ultranowoczesność ultramodernség ultranowoczesny, -a, -e [bardzo nowoczesny] szélsőségesen új, ultramodern ultraradykalny, -a, -e [skrajnie radykalny] szélsőségesen radikális ultras [1. osoba wyznająca skrajne poglądy i uznająca skrajne metody działania; 2. po II wojnie światowej: członek ekstremistycznych, prawicowych francuskich grup politycznych, dążących do utrzymania siłą panowania kolonialnego w Algierii] (pol.) jobboldali szélsőséges; az extrémizmus híve ultrasi [hist. skrajni rojaliści fr.; pop. najbardziej reakcyjne i szowinistyczne grupy polit. we Francji] (lat.) ultra; szélsőséges, túlzó személy; a francia gyarmatosítás legszélsőségesebb irányzatának híve ultrasografia, USG [nieinwazyjna, atraumatyczna metoda diagnostyczna, pozwalająca na uzyskanie obrazu przekroju badanego obiektu. Metoda ta wykorzystuje zjawisko rozchodzenia się, rozpraszania oraz odbicia fali ultradźwiękowej na granicy ośrodków, przy założeniu stałej prędkości fali w różnych tkankach równej 1540 m/s. W ultrasonografii medycznej wykorzystywane są częstotliwości z zakresu ok MHz. Fala ultradźwiękowa najczęściej generowana jest oraz przetwarzana w impulsy elektryczne przy użyciu zjawiska piezoelektrycznego (opisanego przez braci Curie na przełomie lat ). Pierwsze doświadczenia nad wykorzystaniem ultrasonografii w diagnostyce prowadzone były w trakcie i zaraz po II wojnie światowej, a ultrasonografy wprowadzone zostały do szpitali na przełomie lat 60. i 70. XX wieku (jednym z pierwszych klinicznych zastosowań była diagnostyka płodu).] ultrasonográfia; a belső szervekről (de nem a gyomor, vékonybél és vastagbél) és az érrendszerről visszaverődő ultrahang regisztrációja ultrasonokardiograf ultrahangos kardiográf [kardiográf ultrahanggal, ún. Doppler elv alapján érzékeli a szívlüktetést, és a szívmozgásokkal egyidejűleg hangjeleket ad ki] ultrasowski, -a, -ie ultraultrawielki stopień scalenia [(ang.) ultra-large scale integration (też: ULSI)] (Ultra Large Scale Integration) ultra nagy integ-ráltsági fok ultymatywny, -a, -e [mający charakter ultimatum] (lat.) ultimatív; ultimátumszerű, ultimátumjellegű ulubić [daw. polubić, upodobać sobie coś] megszeretni, megkedvelni ulubienica kegyencnő; kedvelt (nő) ulubieniec [ten, kto jest bardzo lubiany i wyróżniany przez kogoś] kedvenc, kegyenc ffi ulubieniec matki mama kedvence ulubiony, -a, -e [szczególnie lubiany] kedvenc, kedvelt, szeretett ulubiona potrawa kedvenc étel ulubione powiedzenie vkinek a szavajárása ulubione zajęcie kedvenc időtöltés v. elfoglaltság ulubiony sposób spędzania wolnego czasu kedvenc időtöltés ululać [1. pot. uśpić dziecko, kołysząc; 2. pot. upić kogoś] elaltatni, elringatni, dallal

68 7183 elaltatni, álomba ringatni; (tréf.) leitatni, eláztatni ululać się [pot. upić się] elringatózni; (tréf.) elázni ululany, -a, -e [pot. kompletnie pijany] (tréf.) ittas, elázott ulżenie könnyítés, enyhítés; enyhülés, megkönnyebbülés ulżyć (ulżę, ulży) [1. uczynić łatwiejszym niesienie, ciągnięcie czegoś przez zmniejszenie ciężaru; 2. przynieść komuś ulgę, uczynić coś znośniejszym] könnyíteni, enyhíteni ulżyć komu ciężaru levenni vkinek a terhéből; könnyíteni vkinek a terhén; levenni vkinek a terhét ulżyć komu w pracy megkönnyíteni vkinek a munkáját; könnyíteni vkinek a munkáján ulżyć sobie könnyít magán ulżyło mi megkönnyebültem uładzić (uładzę, uładzi) uładzać [zaprowadzić ład, porządek w czymś] rendet teremteni, rendbehozni uładzić co rendbe hozni vmit; rendet csinálni vmivel v. vmiben uładzić się uładzać się [1. daw. dojść do porozumienia; 2. daw. uporać się z czymś] rendbe jönni, napirendre térni ułagodzić (ułagodzę, ułagodzi) ułagadzać [1. uczynić coś mniej intensywnym lub mniej gwałtownym; 2. sprawić, że ktoś przestaje się gniewać, złościć] enyhíteni, csillapítani; (kogoś) lecsillapítani, megbékíteni; (átv.) meglágyítani, megenyhíteni, kibékíteni, megszelídíteni ułagodzić się ułagadzać się [1. stać się mniej intensywnym lub mniej gwałtownym; 2. przestać się gniewać, złościć] megenyhülni; (átv.) meglágyulni, kibékülni, megbékülni, megszelídülni ułagodzony, -a, -e megenyhült; meglágyított, kibékített, megbékített, megszelídített ułagódź békülj meg! csillapodj! ułamać ułamywać [łamiąc, oddzielić część od całości] letörni (vmit) ułamać się ułamywać się [oddzielić się od całości, np. wskutek uderzenia lub zgięcia] letörni, eltörni ułamek [1. iloraz dwóch liczb zapisywanych jedna nad drugą, oddzielanych poziomą kreską, lub zapisywanych w postaci dziesiętnej; ułamek ten może być skończony (np 1/2 = 0.5), nieskończony okresowy (1/3 = ) lub nieskończone nieokresowy (np. pi lub e). Ułamki nieskończone, nieokresowe występują w przypadku liczb niewymiernych. Szczególnym przypadkiem jest 0,(9), gdyż jest równe 1. Łatwo można to sprawdzić. 2. niewielka część czegoś] (mat.) tört, törtszám; töredék, morzsa, cserép ułamek algebraiczny [iloraz dwóch wyrażeń algebraicznych] algebrai v. számtani tört (1/4) ułamek dziesiętny [ułamek, którego mianownik jest potęgą liczby 10, zapisany jako ciąg cyfr przed i po przecinku] tizedestört (1,5) ułamek nieskracalny [ułamek, którego licznik i mianownik nie mają wspólnego czynnika różnego od 1] (matematika) egyszerűsíthetetlen törtszám ułamek niewłaściwy [1. ułamek, którego wartość bezwzględna jest co najmniej równa jedności; 2. ułamek, w którym licznik jest większy od mianownika] szabálytalan v. áltört (5/4, 18/5) ułamek okresowy [ułamek dziesiętny nieskończony, w którym od pewnego miejsca powtarza się pewna grupa cyfr] szakaszos tört ( ) ułamek piętrowy [ułamek, który ma albo w liczniku, albo w mianowniku, albo i w liczniku, i w mianowniku ułamki zwykłe] emeletes tört ułamek sekundy a (egy) másodperc töredéke ułamek właściwy [ułamek, którego wartość bezwzględna jest mniejsza od jedności] valódi tört (1/3, 2/7) ułamek zwyczajny valódi tört ułamek zwykły [ułamek o zapisie składającym się z licznika i mianownika, przedzielonych kreską ułamkową, w których licznik i mianownik są liczbami całkowitymi] közönséges tört (1/9) ułamkowy, -a, -e töredékes, tört ułan [1. żołnierz lekkiej kawalerii, uzbrojonej w lance, szable i pistolety, istniejącej w Polsce do II wojny światowej; 2. (u Zygmunta Glogera) hułan. Po tatarsku ohłan, uhłan, znaczy: pacholę, chłopiec, paź; niemniej nazywano tak książąt ze krwi chanów, którzy składali jakby wyższą szlachtę ordyńską, mającą posiadłości ziemskie, t. j. ułusy, udziały i wybierającą chanów. Od tego to wyrazu poszła nazwa konnicy ułanów i nazwiska kilku rodzin tatarskich w Polsce.] (tör lengy.) ulánus v. dzsidás; lándzsával (dzsidával) felfegyverzett könnyű lovas; tatár kán Ułan i Dziewczyna (Księstwo Warszawskie) ulánus és leány viselete

69 7184 Ułan i Dziewczyna Ułan Bator (mon. Улаанбаатар) [stolica Mongolii. Miasto położone jest w środkowo-wschodniej części Mongolii, nad rzeką Tuul gol, w dolinie otoczonej czterema masywami górskimi: Bajandzurch, Czingeltej, Songino Chairchan i Bogdchan uul. Miasto leży na wysokości około 1350 m n.p.m.. Miasto wydzielone Ułan Bator ma km² powierzchni. W jego skład wchodzi osiedle satelickie Nalajch.] Ulánbátor [Mongólia fővárosa (mongolul: Улаанбаатар, klasszikus mongol jelekkel:, Ulaɣan Baɣatur)] ułanka [fuksja - Fuchsia - Rośliny doniczkowe Fuksja pochodzi z Azji Wschodniej, Afryki i obejmuje kilkadziesiąt gatunków.] (növény) fukszia ułannik [1. rodzaj psa myśliwskiego; 2. Zdeformowana nazwa ułan" zawędrowała nawet do słownictwa myśliwskiego. Tam np. w połowie XVIII w. nazwa ułannik" oznaczała specjalnie wyszkolonego psa myśliwskiego. Statut Litewski kazał płacić za zabicie wyżła dwie kopy groszy, a za ułannika zwierzynnego" trzy kopy. Darujemy sobie jednak etymologiczne rozważania, na ile ów pies ułannik zawdzięczał swoje pochodzenie tatarskiemu słowu ułan".] (daw) vadász eb fajta ułański, -a, -ie ulánusułapić (złapać, schwytać) megfogni, megragadni, megmarkolni, kifogni (pl. horoggal halat) ułapić się megkapaszkodni, megragadni; horogra akadni ułaskawić ułaskawiać [darować lub zmniejszyć skazanemu karę] (sąd) megkegyelmezni; (osowajać) megszelídíteni ułaskawić a. ułaskawiać kogoś megkegyelmezni vkinek ułaskawić ptaka madarat megszelídíteni ułaskawienie [darowanie skazanemu kary orzeczonej przez sąd lub zamiana takiej kary na łagodniejszą; też: dokument zawierający tekst orzekający darowanie kary] (amnestia) kegyelem, megkegyelmezés ułaskawiony, -a, -e (ptak itd.) szelídített, szeldíd ułatwić (ułatwię, ułatwi) ułatwiać [sprawić, że coś staje się dla kogoś łatwiejsze] megkönnyíteni, elintézni, a nehézségeket elhárítani ułatwić komu co megkönnyíteni vkinek vmit ułatwić komu w czym megkönnyíteni a dolgát vkinek vmiben ułatwić sobie könnyít magán, megkönnyíti a dolgát ułatwienie [to, co czyni coś łatwiejszym] megkönnyítés, könnyítés, megkönnyebbítés ułatwienie celne vámkönnyítés ułomek [1. odłamany kawałek czegoś; 2. fragment czegoś] tört, töredék, kár, hátrány ułomność [1. kalectwo; 2. bycie niedoskonałym, omylnym; 3. to, co stanowi czyjś słaby punkt; 4. negatywna cecha czegoś] testi hiba, rokkantság, testi fogyatkozás, testi fogyatékosság, törékenység, törődöttség; gyarlóság ułomny, -a, -e [1. będący kaleką; 2. popełniający błędy, mający słabostki; 3. mający braki, usterki] testi hibás, nyomorék, fogyatékos;, törékeny, törődött; vall esendő, gyarló ułomny (kaleka) nyomorék, rokkant ułowić [1. schwytać coś na wędkę, w sidła itp.; 2. zauważyć, usłyszeć coś, natężając uwagę] fogni, kifogni, kihalászni; (közb.) felhajtani ułożenie [1. sposób, w jaki coś jest ułożone, rozmieszczone; 2. wynik tresury zwierzęcia; 3. dobre wychowanie, nienaganne maniery] elrendezés, összeállítás; megszerkesztés; (maniery) modor, viselkedés, jó modor ułożenie nieprzytomnego eszméletlen sérült fektetése ułożenie zwodu praw ziemskich a nemesi jogi kódex összeállítása v. megszerkesztése ułożenie się megegyezés; elhelyezkedés

70 7185 ułożony, -a, -e [dobrze wychowany, mający nienaganne maniery] elhelyezett, elrendezett; rendes, rendezett, csinos, jól nevelt, idomított ułożony pies idomított kutya ułożyć układać [1. położyć coś w określonym porządku; 2. stworzyć pewną całość z jakichś elementów; 3. nadać czemuś jakiś kształt; 4. umieścić kogoś gdzieś w pozycji leżącej; 5. napisać lub skomponować coś; 6. zaplanować, ustalić coś; 7. wyrobić u zwierząt jakieś umiejętności; 8. daw. wyrobić w kimś jakieś umiejętności, nawyki] (położyć) lefektetni; helyezni, elhelyezni, tenni, rakni, rakosgatni; (zestawić) elrendezni, összerakni, összeállítani; (układać) berendezni, elrendezni; megszerkeszteni, írni, megírni, alkotni; egyezkedni; elhelyezni, lefektetni, rakni, rakosgatni; (porządkować) elrendezni, összerakni, összeállítani; idomítani, szelídíteni ułożyć co w piramidę gúlába rakni vmit; gúlát építeni vmiből ułożyć co z kim megbeszélni, megtárgyalni vmit vkivel ułożyć do snu lefektetni, elaltatni ułożyć do spania lefektetni, ágyba fektetni ułożyć dziecko do snu gyermeket lefektetni ułożyć kogo/co w czym elhelyezni vkit/vmit vmiben ułożyć kogo/co w co elhelyezni vkit/vmit vmibe ułożyć kogo/co do czego elhelyezni vkit/vmit vhova ułożyć marszrutę összeállítani a metettervet ułożyć wiersz verset, költeményt írni v. költeni ułożyć włosy frizurát készíteni, megfésülni a hajat; becsavarja, berakja a haját ułożyć się układać się [1. położyć się gdzieś wygodnie; 2. przybrać jakiś kształt; 3. mieć jakiś przebieg, ustalić się w pewien sposób; 4. dojść do porozumienia, prowadząc rozmowy] elhelyezkedni, helyretalálni, helyet foglalni; lefeküdni; összeállni; rendeződni, elrendeződni, alakulni, kialakulni; (o co) megegyezni, megállapodni (vmiben), megállapodást, egyezséget kötni ułożyć się do snu álomra hajtja fejét; lefeküdni ułożyć się z kim na co megyegyezni, megállapodni vkivel vmiben ułożyć się z wierzycielami kiegyezni a hitelezőkkel ułożyskować csapágyazni ułożyskowanie walca hengercsapágy ułów halfogás ułuda [to, co jest tylko wytworem wyobraźni] csalódás, ábránd, káprázat Ułudka leśna (Omphalodes scorpioides Schrank) [gatunek roślin z rodziny ogórecznikowatych. Obszar występowania rozciąga się od centralnej i południowej Rosji, na zachód do Polski i Niemiec. W Polsce gatunek rzadki. Występuje głównie w części południowo-zachodniej] Erdei békaszem. (Omphalodes scorpioides) ułożyć projekt tervezetet összeállítani ułożyć psa kutyát idomítani v. betanítani ułożyć równanie egyenletet felállítani ułożyć sobie życie megélhetést biztosít magának; egzisztenciát v. exisztenciát alapítani ułożyć spać lefektetni, ágyba fektetni ułożyć stos rakást rakni, halmazt képezni ułożyć traktat szerződést készíteni ułudnie megtévesztően, csalékonyan, ámítóan ułudny, -a, -e [istniejący tylko w czyjejś wyobraźni] csalóka, csalékony, csalfa, látszólagos ułudzić (ułudzę, ułudzi) elámítani, elkápráztatni, megcsalni ułupać, ułupywać [porozbijać coś na kawałki lub oddzielić coś od całości] lehasítani, lehántani ułupać się lehasadni, széjjelhasadni, lehámlani UMA (Uniform Memory Access) machines UMA (Uniform Memory Access) machines; UMa gép (egységesített tárhozzáférésű gép). umacniać (zob. umocnić) megerősíteni, megszilárdítani

71 7186 umacniać kogo w przekonaniu megerősíteni vkit meggyőződésében umacnianie * utwierdzanie megerősítés, megszilárdítás umacnianie się erősödés umacnianie nas przez Boga megerősödésünk Istentől (Isten megerősít minket) umaczać (zob. umoczyć w zn. 1) benedvesíteni umaglować megmángorolni umaić (umaje) umajać [1. ozdobić coś kwiatami, gałązkami; 2. o zielonych lub kwitnących roślinach: pokryć coś] felgallyazni, friss gallyal feldíszíteni (májusban) umaić się umajać się [pokryć się zielenią, kwiatami] kizöldellni, friss galyakkal ékeskedni umajony, -a, -e lombokkal díszített v. feldíszített; lombdíszes umalować [pokryć twarz pudrem, usta szminką, oczy tuszem itp.] befesteni, kifesteni, bemázolni umalować sobie twarz kifesti az arcát umalować sobie usta kifesti magát v. a száját umalować się [1. zrobić sobie makijaż; 2. pot. pobrudzić się farbą, tuszem itp.] festi v. kifesti az arcát v. magát; kendőzi magát v. az arcát; kikészíti magát umarlak [pot. osoba zmarła] (tréf.) akibe hálni jár a lélek, félholt ffi umarł bezdzietnie gyermektelenül halt meg, nem hagyott maga után utódot umarł na moich rąkach karjaim között halt meg umarł na raka rákban halt meg umarł w butach (szó szerint: cipőben halt meg) nincs kiút, mindennek vége umarł w późnym wieku - vki öreg korában halt meg umarł z jej imieniem na ustach (a nő) nevével az ajkán halt meg umarł z wycieńczenia végelgyengülésben halt meg umarły, -a, -e [taki, który umarł] halott, hulla, holt, elhalt umarły [osoba zmarła], umarła halott, elhúnyt, megboldogult (ffi/nő) umarłych zęby nie bolą - (a halott embernek nem fáj a foga) neki már nem fáj semmi umartwić umartwiać [zadać swemu ciału ból] elgyötörni, meggyötörni; gondot okozni umartwić się umartwiać się [zadać sobie ból fizyczny, zwykle z powodów religijnych; też: wyrzec się przyjemności i wszelkich wygód] neheztelni, megneheztelni vmiért; rágódni vmin; gyötrődni, emészti magát umartwienie sanyargatás, gyötrés umartwienie się neheztelés, megsértődés, gyötrődés, emésztődés umarzać [zob. umorzyć] törleszteni, amortizálni umarzać a. umorzyć podatek adót elengedni umarzać a. umorzyć śledztwo nyomozást megszüntetni umarzalny, -a, -e [o długu, kredycie itp.: mogący być umorzonym] törleszthető umarzły, -a, -e; umarznięty, -a, -e [czytaj: umarzły] [taki, który umarzł (umarznął)] megfagyott umarznąć megfagyni umasowić umasawiać [uczynić coś masowym, powszechnym] tömegmozgalommá fejleszteni; tömegekre kiterjeszteni, népszerűsíteni, tömegesíteni umasowić sport népszeűsíteni, tömegmozgalommá fejleszteni a sportot umasowić się umasawiać się [stać się masowym, upowszechnić się] tömegmozgalommá fejlődni; tömegekre kiterjedni, népszerűsödni umasowienie népszerűsítés, tömegesítés umawiać (zob. umówić) (o co) megbeszélni (vmit), megállapodni (vmiben); (z kim) találkozót beszélni meg (vkivel) umawiać (się) (umawiam, -asz, -ają) na co [umówić] megbeszélni, megállapodni umawiający ( -a, -e) się szerződő; megállapodó umawiający się Rząd szerződő Kormány umawiające się strony szerződő felek umawiające się strony zastrzegają sobie, że - a szerződő felek kikötik, hogy [Biura turystyczne zastrzegają sobie, że na ten rodzaj wypoczynku mają wstęp tylko osoby, które mienią się "singlami". To oznacza, że mile widziany jest każdy, kto nie ma pary, a chce się dobrze bawić.] umazać (umażę, umaże) [ubrudzić kogoś lub coś jakąś mazistą substancją] bemázolni, bepiszkítani umazać się [umazać samego siebie] bemázolódni, bepiszkolódni; bemázolja, bepiszkítja magát umączyć [obsypać, ubrudzić mąką lub substancją podobną do mąki] belisztezni umączyć się (przen. nauczyć się czegoś z grubsza) (átv.) nagyjából v. felületesen tanulni vmit umbra [1. przest. zasłona; umbrelka, abażur, parasolka, daszek na oczy; 2. ciemnoczerwony ił zabarwiony związkami żelaza i magnezu; naturalna farba brunatnoczerwona; 2. skała ilasta silnie zabarwiona na kolor żółty, zielonobrunatny lub brunatnoczerwony; też: farba brunatnoczerwona uzyskiwana

72 7187 z tej skały; 3. daw. abażur; 1. łac. 'cień; noc; duch; osłona; pozór'. 2. łac. Umbria 'dzielnica w śr. Włoszech'] (lat.) umbra; (vegyt.) kovasavas mangánhidroxid és vasoxidhidrát keverékéből álló gesztenyebarna porfesték; (csill.) a napfolt sötét magja umbrela [daw. abażur; osłona tłumiąca zbyt jaskrawe światło lampy; umbrelka] (lat.) umbrella; a rk. szertartásban körmenetek alkalmával a pap fölé tartott, négy rúdon hordott mennyezet, baldachin umbrelka [osłona tłumiąca zbyt jaskrawe światło lampy; abażur; umbrela] (dawno) ernyő, lámpaernyő umeblować [zakupić i ustawić meble w jakimś pomieszczeniu] bebútorozni umeblować się [umeblować swoje mieszkanie, biuro itp.] bebútorozza (pl. lakását v. irodáját) umeblowanie [wszystkie meble znajdujące się w jakimś pomieszczeniu] berendezés, bútorzat; garnitúra umeblowanie bez gustu ízléstelen berendezés umeblowany, -a, -e bútorozott, bebútorozott umeblowany pokój bútorozott szoba umęczenie kínszenvedés, nagy fáradtság umęczony, -a, -e megkínzott [Chrystus Umęczony: a megkínzott Jézus] umęczyć [1. doprowadzić kogoś do stanu wyczerpania; 2. torturując, pozbawić kogoś życia] megkínozni, halálra kínozni umęczyć kogo czym halálra kínozni vkit vmivel umęczyć się [doprowadzić się do stanu wyczerpania] vesződni, kínlódni, halálra kínozza magát umiała godzić pracę zawodową z zajęciami domowymi össze tudta egyeztetni hivatalos elfoglaltságát a háztartási teendőkkel umiar, umiarkowanie [brak przesady, powściągliwość w czymś] egybevágóság, szimmetria, arány; (helyes) mérték, mérséklet, mértéktartás umiarkować mérsékelni, mértéket tartani umiarkować się fékezi v. mérsékli magát, tűrtőztetni magát umiarkowana cena mérsékelt ár umiarkowanie 1 mértékkel, módjával umiarkowanie zmienna pogoda mérsékelten véltozékony idő umiarkowanie 2 mérséklés, mérséklet, mértéktartás, önmérséklet, mértékletesség umiarkowanie się mértéktartás, önmegtartóztatás umiarkowany, -a, -e [1. umiejący zachować umiar; 2. taki, którego wielkość, siła lub natężenie nie są ani zbyt duże, ani zbyt małe; 3. o poglądach, stronnictwie itp.: pośredni między radykalnym a zachowawczym] mérsékelt; mértéktartó, mértékletes umiarkowany polityk mérsékelt politikus umieć (umiem, -esz, -ają) + T. v. E. [1. mieć praktyczną wiedzę w jakiejś dziedzinie, być biegłym w czymś; 2. być w stanie zrobić coś] tudni, ismerni, bírni umie się dobrze wysłowić jól ki tudja magát fejezni umie to ekspedyte ezt remekül tudja umie to, jak rzepę gryźć remekül ért hozzá umieć co jak pacierz úgy tudja, mint a miatyánkot v. a vízfolyás umieć co na pamięć kívülről tud vmit umieć co robić tud v. megtud vmit csinálni; ért vmihez, képes vmire v. vmit megtenni umieć coś na pamięć kívülről v. fejből tudni vmit umieć gładko kłmać könnyen hazudni; úgy hazudik, mintha könyvből olvasná umieć lekcję tudja a feladatot v. leckét; megtanulta a leckét umieć mówić po węgiersku tud magyarul umieć na pamięć kívülről tudni umieć po łacinie latinul tudni umieć po polsku tud v. ért lengyelül umieć sobie (z czym) poradzić boldogulni vmivel umiem po francusku (po niemiecku, po angielsku, po rosyjsku, po czesku) tudok franciául (németül, angolul, oroszul, csehül) umiem tylko po niemiecku csak németül tudok umiejętnie hozzáértően, ügyesen, okosan umiejętność [1. praktyczna znajomość czegoś, biegłość w czymś; 2. Wiedza * Nauka] tudás, ismeret, képesség, ügyesség, okosság; tudomány, hozzáértés; jártasság umiejętności (skills) [zdolność wykorzystania wiedzy oraz wyćwiczonych sprawności do wykonywania zadań oraz rozwiązywania problemów] tudás, ismeret, képesség umiejętności rozwiązywania problemów problémamegoldási képesség umiejętności zawodowe (vocational skills) [Umiejętności to zdolność do wykonywania czynności prowadzących do zrealizowania zadania zawodowego Źródło: Krajowe Standardy Kwalifikacji Zawodowych - Rozwój i współpraca - Projekt Opracowanie i upowszechnienie Krajowych Standardów Kwalifikacji Zawodowych realizowany przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Departament Rynku Pracy, Warszawa Zakres pojęciowy polskiej definicji jest

73 7188 znacznie węższy niż europejskiej. Jednak warto pamiętać, że zazwyczaj umiejętnościom towarzyszy wiedza i cechy psychofizyczne. W takim układzie triady zakres pojęciowy jest zbliżony do definicji europejskiej. W definicji polskiej nie podaje się podziału na umiejętności kognitywne i praktyczne.] szakképzettség; végzettség umiejętny, -a, -e [świadczący o czyjejś wiedzy, wprawie w czymś] hozzáértő, ügyes, okos; jártas (vmiben) umiejscowić umiejscawiać [1. wyznaczyć lub określić miejsce czegoś; 2. ustalić czas i miejsce, w którym coś się dzieje lub odbywa; 3. ograniczyć coś do jednego miejsca, nie dopuścić do rozprzestrzeniania się czegoś] elhelyezni, helyhez kötni, lokalizálni umiejscowić się umiejscawiać się [pojawić się w jakimś miejscu] elhelyezkedni, elhelyeződni umiejscawiać pożar tüzet korlátozni v. elszigetelni v. lokalizálni umiejscawienie helyhezkötés, elhelyezés, lokalizálás umierać (umieram, -asz) (zob. umrzeć) [na + T.] haldokolni, meghalni; kimúlni; (áll.) elpusztulni, dögleni, megdögleni umierać jak muchy hullik, mint a légy umierać (umrzeć) na coś meghal vmiben umierać na skutek odniesionych ran belehal a sérüléseibe umierać na skutek obrażeń belehal a sérüléseibe umierać nagle szörnyethal umierać śmiercią bohaterską meghal a hazáért, hősi halált halni umierać z ciekawości majd meghal a kíváncsiságtól umierać z głodu éhen halni umierać za ojczyznę meghal a hazáért, hősi halált halni umierać ze strachu majd meghal félelmében umierający, umierająca [osoba umierająca] halódó, haldokló (ffi/nő) umieralność [liczba zgonów w ciągu roku w stosunku do ogółu ludności żyjącej na danym obszarze] halandóság umieralność niemowląt csecsemőhalandóság umieranie haldoklás, elhalás umieszczenie, umieszczanie elhelyezés, felállítás; elhelyezkedés umieszczony, -a, -e elhelyezett, felállított umieścić (umieszczę, umieści) umieszczać [1. położyć, postawić lub zawiesić coś w jakimś miejscu; 2. skierować kogoś dokądś, wyznaczyć komuś miejsce pobytu, pracy itp.; 3. ustalić, wyznaczyć lub określić czas i miejsce, w którym coś się dzieje lub odbywa] helyezni, elhelyezni umieścić artykuł w prasie sajtóban cikket elhelyezni umieścić chorego w szpitalu befektetni a beteget a kórházba umieścić coś w depozycie letétbe helyezni vmit umieścić kogo/co na czym elhelyezni vkit/vmit vmibe umieścić kogo/co u kogo elhelyezni vkit/vmit vkinél umieścić kogo/co w czym elhelyezni vkit/vmit vhol, vmiben umieścić a. umieszczać kogoś w zakładzie poprawczym a. w poprawczaku javítóintézetben elhelyezni vkit umieścić na obserwacji megfigyelés alá helyezni umieścić ogłoszenie w gazecie hirdetést tenni közzé v. hírdetni az újságban umieścić ogłoszenie w prasie sajtóban hirdetést elhelyezni umieścić na pierwszym planie előtérbe helyezni umieścić plakat plakátot elhelyezni umieścić w rachunku rávezetni a számlára umieścić wartościowe przedmioty w sejfie hotelowym az értéktárgyakat a szállodai széfben elhelyezni umięścić co nawiasie (átv.) megjegyezni vmit umieścić reklamę na tramwaju reklámot elhelyezni villamoson umieścić reklamę na ścianie domu reklámot elhelyezni házfalon v. a ház falán umieścić reklamę pomiędzy programami radiowymi a. telewizyjnymi reklámot beiktatni rádió- v. televízióműsorok közé umieścić a. umieszczać w porządku dziennym napirendre tűzni; felvenni a napirendbe umieścić się [1. zająć jakieś miejsce; 2. znaleźć sobie mieszkanie, pracę] elhelyezkedni umiędzynarodowić (umiędzynarodowę, umiędzynarodowi) umiędzynaradawiać [objąć swoim zasięgiem wiele państw lub udostępnić coś wielu państwom] nemzetközivé tenni umięściony (człowiek) izmos (ember) umięściony wojownik izmos harcos v. katona umięśnienie [ogół mięśni organizmu lub jego części] izomzat umięśniony, -a, -e [mający mięśnie, zwłaszcza silnie rozwinięte] (bonc.) izmos, izomzatú umilenie megkedveltetés; kellemesebbé tevés umilić umilać [uczynić coś milszym] kedvessé tenni v. varázsolni; megkedveltetni

74 7189 umilić komu wieczór kellemes estét szerezni vkinek umilić sobie czas kellemesen tölti idejét umilkać, umilknąć [1. przestać mówić, śpiewać itp.; 2. o głosach, dźwiękach: przestać rozbrzmiewać, przestać być słyszalnym; 3. o przedmiotach, zjawiskach itp.: przestać wydawać dźwięki; 4. zaniechać działalności publicznej, publikowania itp.] elcsendülni, elhallgatni, elnémulni umiłować [bardzo pokochać kogoś lub coś] megszeretni, megkedvelni vkit/vmit umiłować sobie kogo/co megszeretni vkit/vmit; beleszeretni vkibe/vmibe umiłowanie [osoba lub rzecz, którą się umiłowało] szeretet, megkedvelés, megszeretés umiłowanie prawdy igzságszeretet umiłowany, umiłowana [osoba, z którą łączy kogoś wielka miłość] megszerett, megkedvelt (ffi/nő) umiłowany, -a, -e [darzony wielką miłością] szeretett, megszerett, megkedvelt umitygować csillapítani, meglágyítani, szelídíteni umitygować się csillapodni, meglágyulni, szelídülni umizgalski, umizgalska (tréf.) hízelgő, szerető, udvarló, élősdi (ffi/nő) umizgi [1. zalecanie się; 2. nadskakiwanie komuś] kacsintás, hunyorítás, kedveskedés, becézés umizgać się, umizgiwać się umizgnąć się [1. zalecać się; 2. nadskakiwać komuś, mając na względzie swoją korzyść] hízelegni, enyelegni, kelleti magát, kacérkodni umizgać się do kogo hízelegni, tenni a szépet vkinek umizgnięcie się hízelgés, enyelgés, kacérkodás umknąć umykać [1. oddalić się skądś biegiem, uciec przed kimś lub przed czymś szybko; 2. uchylić się przed dotykiem, uderzeniem; 3. uniknąć czegoś niebezpiecznego lub przykrego; 4. o czasie lub zjawiskach trwających w czasie: upłynąć bardzo szybko; 5. wykroczyć w czymś poza ustalone granice, nie poddać się czemuś] elmenekülni, elillanni, elosonni, elszökni; eltávolítani, elvenni, eltéríteni umknąć boczkiem elsomfordálni, eloldalogni umknąć czego eltávolítani, elvenni, eltáríteni vmit umknąć od kogo/czego megszökni vki/vmi elől v. vkitől/vmitől umknąć przed odpowiedzialnością kitér a felelősség elől umknąć przed niebezpieczestwem elkerüli v. kikerüli a veszélyt umknięcie elillanás; eltávolítás Umlaut [nm. 'jw.'; ump 'prze-'; Laut 'głos; dźwięk'; w jęz. nm.: wymiana samogłosek a, o, u, au na ä, ö, ü, äu; przegłos] (ném.) umlaut; (nyelvt.) a tőbeli magánhangzónak a ragozás során megjelenő magánhangzó hatására történő megváltozása a germán nyelvekben (pl. Fuss Füsse) umłot cséplés, a kicsépelt gabona umłócić (umłócę) kicsépelni, elcsépelni umniejszyć umniejszać [uczynić coś mniej ważnym lub uznać za takie] csökkenteni, lecsökenteni; kisebbíteni, megkisebbíteni umocnić (umocnię, umocni) umacniać [1. uczynić coś odporniejszym na zniszczenie; 2. nadać czemuś trwałość; 3. zbudować obiekty fortyfikacyjne, przygotowując teren do działań bojowych] megerősíteni, megszilárdítani; felerősíteni umocnić kogo/co czym megerősíteni vkit/vmit vmivel umocnić zakrętkę megerősíteni a csavart umocnić się umacniać się [1. stać się mocniejszym, trwalszym; 2. nabrać pewności co do czegoś, utwierdzić się w czymś; 3. wzmocnić swoją siłę obronną, budując obiekty fortyfikacyjne i przygotowując się do działań bojowych] megerősödni, megszilárdulni umocnić się w wierze, w przekonaniu megerősödik hiében, meggyőződésében umocnienia brzegowe partvédelem umocnienie [1. to, co zapewnia stabilność czegoś; 2. obiekt fortyfikacyjny budowany na polu walki w celu przygotowania terenu do działań bojowych] megerősítés; (wojsk) erősítés, védőmű, erődítmény umocnienie kursu walutowego valutaárfolyamok stabilitása umocować umocowywać (umocowuje) [przytwierdzić coś do czegoś na stałe] megerősíteni, rögzíteni, odaerősíteni, ráerősíteni, hozzáerősíteni umocować kołek w płocie megerősíteni a kerítés lécét umocowanie rögzítés, megerősítés, felerősítés, hozzáerősítés umocowany, -a, -e megerősített, megrögzített; megerősített (pl. tisztében), felhalmozott umoczyć [1. zanurzając w płynie, uczynić coś mokrym; 2. pot. nie załatwić czegoś pomyślnie lub zrobić coś źle] benedvesíteni, megnedvesíteni, alámeríteni, bemártani, átáztatni

75 7190 umoczyć pióro w kałamarzu bemártja a tollat a tintatartóba umoralniająco erkölcsnemesítően umoralniający, -a, -e [taki, który poucza, co jest właściwe pod względem moralnym] erkölcsnemesítő umoralnianie, umoralnienie erkölcsössé tevés, erkölcsi tanítás alkalmazása umoralnić (umoralnię, umoralni) umoralniać [wpłynąć na podniesienie czyjejś moralności] (erkölcsileg) megjavítani, erkölcsössé v. erkölcsösebbé tenni umoralnić się (erkölcsileg) megjavulni, erkölcsössé v. erkölcsösebbé lenni v. válni umoralnienie społeczeństwa a társadalom erkölcsi nevelése v. erkölcsössé tétele umordować [pot. bardzo kogoś zmęczyć] kifárasztani, kimeríteni, meggyötörni umordować kogo agyonfárasztani v. agyonhajszolni vkit umordować się [pot. bardzo się zmęczyć] kifáradni, kimerülni; agyonfárasztja v. agyonhajszolja magát umorusać [pot. pobrudzić twarz, ręce, zwykle czymś czarnym] bepiszkítani, bemocskolni, bemaszatolni umorusać się [pot. pobrudzić sobie twarz, ręce, zwykle czymś czarnym] bepiszkítja, bemocskolja magát umorusanie bepiszkítás, bemaszatolás umorusany, -a, -e bepiszkított, bemaszatolt, mocskos umorusany jak nieboskie stworzenie mocskos, mint egy csutak umorzenie törlesztés, amortizálás umorzenie długa az adóssá törlesztése umorzenie należności az adósság törlesztése umorzenie podatku adóelengedés umorzenie pożczki kölcsöntörlesztés umorzenie sprawy az ügy elintézése umorzenie środków trwałych állóeszközök amortizálása umorzyć umarzać [1. zrezygnować z dalszego postępowania sądowego w określonej sprawie; 2. zrezygnować całkowicie lub częściowo ze ściągania jakichś należności pieniężnych; 3. zmniejszyć wartość użytkowanych środków trwałych stosownie do ich zużycia] törleszteni, letörleszteni; amortizálni; abbahagyni; umorzyć dług tartozást teljesen törleszteni; adósságot elengedni umorzyć dochodzenie a bűnvádi eljárást beszüntetni umorzyć głodem agyonéheztetni umorzyć postępowanie eljárást megszüntetni umorzyć się amortizálódni; abbamaradni; elhalni umorzyć się głodem éhenhalni umotać összekuszálni, összefonni, összegabalyítani, összekeverni umotać kogo w co belekeverni vkit vmibe umotać się összegabalyodni, összekuszálódni umotywować [poprzeć coś dowodami, argumentami, przedstawić motywy działania lub rozumowania] indokolni, alátámasztani, megokolni, megindokolni umotywować podanie a beadványban foglaltakat megokolni; a kérelmet alátámasztani umotywowanie megokolás, indoklás umotywowany, -a, -e indokolt, megindokolt, megokolt umowa [pisemne lub ustne porozumienie stron, mające na celu ustalenie wzajemnych praw i obowiązków; też: dokument, w którym są określone te prawa] megegyezés, megállapodás, egyezmény, szerződés umowa adhezyjna [umowa, w której jedna strona określa wszystkie istotne warunki w taki sposób, że druga strona może albo w całości je przyjąć, albo zrezygnować z zawarcia umowy] adhéziós (diktált) szerződés [polgár csak a bank által előírt feltételekkel, a bank által kért adatok rendelkezésre bocsátásával tehet ajánlatot] umowa agencyjna ügynöki szerződés umowa arbitrażowa döntőbírósági megállapodás umowa barterowa [zob. barter] barter, barterszerződés umowa bilateralna kétoldalú szerződés umowa bukingowa [pisemna umowa dotycząca przewozu ładunku statkiem morskim] booking v. foglalási szerződés umowa clearingowa klíringszerződés umowa clearingowa i płatnicza klíring- és fizetési megállapodás umowa cywilno-prawna polgárjogi szerződés umowa czarterowa charterszerződés umowa długoterminowa hosszú távú megállapodás umowa dodatkowa kiegészítő szerződés umowa dostawcza szállítási szerződés umowa dwustronna [umowa wzajemna, przynosząca korzyści obu stronom] kétoldalú szerződés umowa dzierżawy bérleti szerződés, bérszeződés umowa finansowa pénzügyi egyezmény umowa franczyzy (ang. franchise agreement) [jest to umowa pomiędzy franczyzodawcą a franczyzobiorcą, której przedmiotem jest franczyza, będąca sumą określonych praw i obowiązków. Ma charakter

76 7191 dwustronnie zobowiązujący. Zaliczana jest do umów nienazwanych.] franchise szerződés umowa giełdowa tőzsdei megállapodás umowa gospodarcza gazdasági egyezmény umowa gospodarcza międzynarodowa államközi gazdasági megállapodás umowa gwarancyjna [umowa międzynarodowa, w której jedno lub kilka państw zobowiązuje się wobec drugich odpowiadać za wypełnianie nałożonych na trzecie państwo obowiązków] garancia szerződés; garanciális szerződés umowa handlowa kereskedelmi egyezmény v. szerződés umowa inwestycyjna beruházási szerződés umowa kartelowa kartell-szerződés umowa koalicyjna koalíciós szerződés umowa komisowa bizományi szerződés umowa kolektywna kollaktív szerződés umowa komisowa bizományi szerződés umowa kompensacyjna kompenzációs szerződés umowa konsygnacyjna konszignációs szerződés umowa kontyngentowa [dwustronna umowa międzypaństwowa, w której ustala się maksymalną wysokość eksportu lub importu dla określonych towarów] kontingens szerződés umowa kooperacyjna koopoerációs szerződés umowa kredytowa hitelmegállapodás umowa kulturalna kulturális egyezmény, kultúregyezmény umowa kupna-sprzedaży adásvételi szerződés umowa leasingu lízingszerződés umowa licencyjna licenc-szerződés umowa lotnicza légiforgalmi egyezmény umowa międzynarodowa nemzetközi v. államközi szerződés umowa międzypaństwowa államközi szerződés v. egyezmény umowa multilateralna [międzynarodowa umowa zawarta między więcej niż dwoma państwami] multilaterális szerződés umowa na czas nieokreślony határozatlan időre szóló szerződés umowa na czas określony határozott időre szóló szerződés umowa na rok egyéves szerződés umowa najmu bérleti szerződés umowa o dostawę szállítási szerződés umowa o dzieło [umowa, w której jedna strona zobowiązuje się do wykonania określonego dzieła, a druga do zapłaty wynagrodzenia za to dzieło] munkaszerződés; meghatározott munkára szóló szerződés umowa o najem bérleti szerződés umowa o pracę [umowa, w której pracownik zobowiązuje się do wykonywania dla pracodawcy określonej pracy za odpowiednim wynagrodzeniem] munkaszerződés umowa o płacę béregyezmény umowa o przewóz szállítási szerződés umowa o współpracę i kooperację gospodarczą gazdasági együttműködési és kooperációs szerződés umowa o współpracy kulturalnej kulturális egyezmény umowa o wzajemnych dostawach (towarowych) kölcsönös áruszállítási szerződés umowa płatnicza fizetési megállapodás Umowa poufności (ang. non-disclosure agreement NDA lub confidential disclosure agreement CDA) [legalnie zawarta umowa pomiędzy co najmniej dwiema stronami, które zobowiązują się do wymiany poufnych materiałów lub wiedzy z zastrzeżeniem ich dalszego nierozpowszechniania. Umowa taka tworzy pomiędzy stronami poufną więź mającą na celu dalszą ochronę przedmiotu wymiany.] - NDA NonDisclosure Agreement (titoktartási szerződés) umowa przedwstępna [umowa, w której obie strony zobowiązują się do zawarcia w przyszłości umowy o określonej treści, zawierająca jej istotne postanowienia i termin jej zawarcia] előkészítő egyezmény umowa podatkowa adóegyezmény umowa przewozowa; umowa przewozu [umowa dotycząca transportu rzeczy lub osób, zawierana z przewoźnikiem za wynagrodzeniem] szállítási szeződés umowa przygotowawcza előzetes megállapodás umowa ramowa keretszerződés umowa rejentalna közjegyzői megállapodás Umowa RIO (ang. Reference Interconnection Offer) [Ramowa oferta o dostępie telekomunikacyjnym w zakresie połączenia sieci, inaczej oferta ramowa łączenia sieci zwana również konstytucją rynku telekomunikacyjnego.] RIO Reference Interconnection Offer (összekapcsolási referencia-ajánlat) umowa specjalizacyjna szakosítási szerződés umowa spedycji szállítmányozási szerződés umowa spółki társasági szerződés umowa spółki cywilnej polgári jogi társaság szerződése

77 7192 umowa sprzedaży értékesítési szerződés umowa taryfowa tarifaegyezmény umowa traci swą moc a szerződés érvényét veszti umowa ubezpieczenia biztosítási szerződés umowa unilateralna [umowa obowiązująca tylko jedną z układających się stron] (jog) unilaterális v. egyoldalú megállapodás v. szerződés umowa wchodzi w życie; umowa wejdzie; umowa wejdzie w życie életbe lép a szerződés umowa wielostronna sokoldalú szerződés umowa wolnodewizowa szabaddevizás megállapodás umowa wstępna előzetes megállapodás umowa wydawnicza [umowa, na podstawie której twórca przenosi na wydawcę wyłączne prawo do powielania i rozpowszechniania utworu w zamian za wynagrodzenie] kiadói szerződés umowa wygasa szerződés lejár umowa zawarta formalnie formálisan megkötött szerződés umowa zbiorowa [zob. układ zbiorowy] kollektív szerződés; közös megegyezés umowa-zlecenie [umowa o świadczeniu usług, w której zleceniobiorca zobowiązuje się do wykonania określonej pracy] megbízási szerződés umownie egyezményesen umowność egyezményesség, egyezményes jelleg; vminek feltételezett, nem létező, fiktív volta umowność znaków korektorskich a korrektúrajelek egyezményessége umowny, -a, -e [wyrażony, wyrażający coś nie wprost, lecz za pomocą opisu] szerződéses, egyezményes; (umówniony) megbeszélt, megállapított, megbeszélés szerinti; feltételezett, nemlétező, fiktív umowna dekoracja jelképes díszlet umowy międzynarodowe nemzetközi megállapodások umożebniać umożliwiać lehetővé tenni umożebnić umożliwić lehetővé tenni umożliwić umożliwiać [stworzyć warunki sprzyjające czemuś] lehetővé tenni, megkönnyíteni, elérhetővé tenni, valószínűsíteni umożliwić skończenie studiów lehetővé tenni a tanulmányok elvégzését umożliwienie lehetővé tevés, lehetővététel umówić (umówię, -isz) umawiać [1. zorganizować czyjeś spotkanie; 2. ustalić coś w porozumieniu z kimś] (o co) megbeszélni, megtárgyalni (vmit), megállapodni (vmiben); (z kim) találkozót beszélni meg (vkivel); szervezni umówić o cenę megállapodni az árban umówić wizytę u lekarza bejelentkezni az orvoshoz umówić się umawiać się [1. zaplanować spotkanie z kimś; 2. porozumiewając się z kimś, ustalić coś] megbeszélni, megállapodni; elígérkezni umówić się lub obowiązująco lub nieobowiązująco kötelező v. feltételes megállapodást kötni umówić się na spotkanie találkozást megbeszélni; elígérkezni umówić się na termin megbeszélni egy időpontot umówiłem się trzecią godzinę három órára találkát beszéltem meg umówiony, -a, -e megbeszélt, megállapított umówiony spotkanie megbeszélt találkozás umówiony sygnał megbeszélt jel v. jeladás, jelszó umrzeć (umrę, umrze; umarł) umierać [1. zakończyć życie; 2. przestać istnieć] halni, haldokolni, meghalni, elhalálozni, elhúnyni (meghalt, elhalálozott, elhunyt); kimúlni umrzeć bezpotomnie gyermektelenül elhunyni v. meghalni umrzeć dla świata meghal a világ számára umrzeć na co meghalni (vmiben) umrzeć na miejscu szörnyethalni, a helyszínen meghalni umrzeć na suchoty tüdővészben meghalni umrzeć na zapalenie płuc, na raka, od ukąszenia węża, wskutek nagłej i nieuleczalnej choroby - tüdőgyulladásban, rákban, kígyómarásban, hirtelen és gyógyíthatatlan betegségben halt meg umrzeć nagle hirtelen v. váratlanul meghalni umrzeć podczas operacji belehal a műtétbe umrzeć śmiercią bohatera a. śmiercią bohaterską hősi halált halni umrzeć śmiercią męczeńską mártíromságot szenvedni umrzeć w trakcie operacji belehal a műtétbe umrzeć z ciekawości majd kifúrja a kíváncsiság az oldalát umrzeć z głodu éhenhalni umrzeć z ran belehal sebébe umrzeć z żalu bánatába belehal; bánkódni v. búsulni umrzeć ze śmiechu (átv.) majd megpukkad nevettében, halálra neveti magát umrzyk [posp. nieboszczyk] (tréf.) halott

78 7193 UMTS 1 (ang. Universal Mobile Telecommunications System, pol. Uniwersalny System Telekomunikacji Ruchomej) [najpopularniejszy obecnie standard telefonii komórkowej trzeciej generacji. Sieci budowane na bazie tego standardu oferują swoim użytkownikom możliwość wykonywania połączeń głosowych, wideorozmów, wysyłania wiadomości tekstowych oraz przesyłania danych. Dzięki zaimplementowanym w nich technologiom HSDPA i HSUPA (będących częścią standardu UMTS) użytkownicy mogą uzyskać transfer z przepływnością 21,6 Mbit/s podczas odbierania informacji i 5,76 Mbit/s podczas wysyłania danych. UMTS jest następcą standardu GSM (oba standardy są rozwijane przez konsorcjum standaryzacyjne 3GPP), podczas jego projektowania pozostawiono bez większych zmian sieć szkieletową, wprowadzono natomiast zasadnicze zmiany w sieci radiowej. Dzięki nowemu interfejsowi radiowemu, możliwe jest lepsze wykorzystanie dostępnych zasobów radiowych, zapewnienie lepszego współczynnika Quality of Service i zaoferowanie lepszej przepływności danych. Najpopularniejszą technologią używaną dla potrzeb dostępu do sieci radiowej jest WCDMA dlatego często używa sie określenia sieci WCDMA zamiennie z sieci UMTS (często stosuje się też nazwy typu sieci HSDPA dla sieci budowanych w standardzie UMTS, które mają zaimplementowaną tę technologię).] Universal Mobile Telecommunications System (UMTS); Általános Mobil Telekommunikációs Rendszer (Egyetemes Mobil Távközlési Rendszer) [1. egyike a harmadik generációs 3G mobiltávközlő technológiáknak, mely az európai válasz volt az ITU harmadik generációs távközlő rendszerekkel szemben támasztott IMT-2000 követelményeire. Az UMTS egy szabvány, melyet a 3GPP standardizált. Közeghozzáférése frekvencia-, idő- és kódosztásos. Az UMTS megjelölésére gyakran használják a 3GSM kifejezést is, kihangsúlyozva a technológia 3G-s természetét, valamint a GSM-et, melynek felváltására tervezve lett. 2. harmadik generációs, nagyobb sávszélességű mobilkommunikációs technológia, amelyen már nemcsak hang és szöveg, de akár valós idejű mozgóképek is továbbíthatók maximum 2 Mbps sávszélességen.] UMTS 2 (Universal Mobile Telephone Service) [rozwiniety standard telefonii komórkowej (tzw. trzecia generacja - 3G), budowany przez ETSI na platformie IMT (zarzadzanej przez ITU), o szybkosci przesylania od 384 Kb/s do 2 Mb/s. W ramach UMTS telefon komórkowy mozna wykorzystywac jako terminal do uczestniczenia w wideokonferencjach, odbioru fotografii lub sluchania radia. Wedlug zalozen pelna faza komercyjna UMTS nastapi w latach Zob. tez obsluga konferencji, GSM. ] UMTS (Universal Mobile Telephone Service) - 'UMTS' vezetéknélküli adatátviteli rendszer (univerzális vezetéknélküli telefon szolgáltatás; univerzális mobiltelefonszolgáltatás) [jövőbeli, nagysebességű (2 Mbps), vezeték- nélküli adatátviteli eljárás; a fejlesztés alatt lévő ("3. generációs"), technika hivatott lesz hordozható készülékeket mozgókép- kommunikációra is alkalmassá tenni; nem a hagyományos TVadatszórásról van szó, hanem lehívható élő vagy rögzített mozgókép- állományokról (video on demand), valamint kölcsönös, élő mozgóképkapcsolatról] umundurować [1. wyposażyć w mundur; 2. ubrać wszystkich jednakowo] felszerelni, egyenruhába bújtatni, beöltöztetni umundurowanie [1. przepisowy ubiór członków jakiejś organizacji; 2. mundury noszone przez członków jakiejś organizacji] egyenruha, katonai felszerelés, mundér umuzykalnić umuzykalniać [wyrobić w kimś zamiłowanie do muzyki lub umiejętność gry albo śpiewu] zenei hallást fejleszteni, zenehallgatást tanítani; zenei kultúrát terjeszteni, zeneszeretetre nevelni umycie megmosás umycie rąk kézmosás umycie się mosdás, mosakodás umyć (umyje) [usunąć brud za pomocą wody, mydła itp.] mosni, megmosni; elmosni, lemosni umyć coś megmosni vmit umyć okna ablakot mosni umyć podłogę felmosni umyć a. umywać ręce (átv.) mossa a kezét umyć ręce nad zlewem kezet mos a kagyló felett umyć włosy hajat mosni, megmosni a hajat umyć zęby fogat mosni; megmosni a fogat umyć się [umyć samego siebie] megmosakodni, megmosdani umyć się do pasa derékig mosakodni v. megmosakodni umykać [zob. umknąć] elmenekülni, elillanni; eltávolítani, elvenni, eltáríteni

79 7194 Umykaj, pókiś cały! szaladj, amíg kezed-lábad ép; szégyen a futás, de hasznos; fusson, ki merre lát! umykanie (földt.) vetődés umysł [1. zdolność myślenia, rozumowania; 2. człowiek ze względu na swoją zdolność myślenia] szellem, ész, értelem; elme; szándék umysł analityczny analitikai elme umysł dogmatyczny dogmatikus elme umysł jednostronny egyoldalú gondolkodásmód umysł kontemplacyjny kontemplatív szellem umysł logiczny logikus agy umysł lotny gyorsjárású ész umysł ograniczony korlátolt szellemi képesség umysł prosty egyszerű v. természetes ész umysł światły tiszta, világos v. világosfejű ember; nyílteszű ember umysł tępieje esze, elméje tompul umysł zjałowiał meddővé vált agy umysłowo szellemileg, értelmileg umysłowo chory a. umysłowochory elmebeteg, elmebajos umysłowość [ogół czyichś możliwości intelektualnych, stan rozwoju umysłowego jednostki lub grupy] elme, szellemiség, értelmesség, eszesség umysłowy, -a, -e ész-; szellemi; elme-; értelmi; elmebeli umysły fermentują kedélyek forronganak, erjednek a fejekben umyślić (umyślę, umyśli) [pot. postanowić, zaplanować] elhatározni, fölteszi magában, átgondolni, meggondolni umyślić sobie co átgondol vmit umyślnie megfontoltan, szándékosan, készakarva, akarattal, dacára, célzatosan umyślnie zostałem w domu, żeby wam nie przeszkadzać szándékosan maradtam otthon, hogy ne zavarjalak benneteket umyślność célzatosság, szándékosság, megfontoltság umyślny, -a, -e [1. zgodny z czyimś zamierzeniem; 2. daw. przeznaczony specjalnie dla kogoś lub do czegoś] célzatos, szándékos, szándékolt, megfontolt, meggondolt umyślne przestępstwo szándékos, előre megfontolt (szándékkal elkövetett) bűncselekmény umyślny [daw. posłaniec] (dawno) küldönc, kifutó; hírnök, hírvivő; futár umyty, -a, -e megmosott, mosott, tiszta umywać [(zob. umyć) daw. obmywać, myć] mosni, megmosni; elmosni umywać od czegoś ręce; umywać ręce od czego [nie brać za coś odpowiedzialności, odcinać się od czegoś (Mt 27,24): Piłat widząc, że nic nie osiąga, a wzburzenie raczej wzrasta, wziął wodę i umył ręce wobec tłumu, mówiąc: «Nie jestem winny krwi tego Sprawiedliwego. To wasza rzecz».] nem vállal felelősséget, áthárítja a felelősséget; (átv.) mossa kezeit vmi miatt [Pilátus pedig látván, hogy semmi sem használ, hanem még nagyobb háborúság támad, vizet vévén, megmosá kezeit a sokaság előtt, mondván: Ártatlan vagyok ez igaz embernek vérétől; ti lássátok! (Mát 27,24)] umywać ręce [nie przyjmować odpowiedzialności za kogoś, uniewinniać się] (átv.) mossa kezeit; nem vállal felelősséget vkiért, áthárítja a felelősséget; igazolja, kimenti magát umywać ręce jak Piłat mossa kezeit umywam od wszystkiego ręce (átv.) mosom kezeimet umywać się (zob. umyć się) [daw. myć samego siebie] mosakodni, megmosakodni umywalka [miska przytwierdzona do ściany, zaopatrzona w kran z bieżącą wodą i odpływ] mosdó, mosdókagyló umywalka do mycia włosów hajmosó tál umywalka z nogą lábas mosdó umywalnia [pomieszczenie w miejscu publicznym, w którym znajdują się urządzenia służące do mycia] mosdó, mosdóhelyiség, mosdókészlet, fürdőszoba umywanie rąk [(u Zygmunta Glogera) przed ucztą i po uczcie było zwyczajem powszechnym w domach pańskich, a w domach szlachty przynajmniej po powstaniu od stołu. Było to i potrzebą w czasach, gdy podawano tylko noże i łyżki, a widelce zastępowano palcami, tak jak dotąd ma to miejsce u wielu narodów na Wschodzie.] kézmosás umywanie nóg, obrzęd pokory, mandatum [obrzęd chrześcijański praktykowany w części Kościołów chrześcijańskich. W niektórych wyznaniach zaliczany bywa do sakramentów.] lábmosás [1. Krisztus az utolsó vacsora előtt (nagycsütörtök) megmosta tanítványai lábát (Jn 13,1-11); 2. az alázat és a legmélyebb alázatosság szimbóluma; 3. egyes szabadegyházi közösségek is gyakorolják ] un poco [trochę, nieco, np. un poco piu allegro] (zene) un poco; kicsit una corda (wym. una korda) = na jednej strunie, na fortepianie z naciśnięciem lewego pedału (ol.) una corda; egy húron

80 7195 unaczyniony, -a, -e [zawierający naczynia krwionośne] (bonc.) erekkel v. véredényekkel (sűrűn) hálózott unaocznić (unaocznię, unaoczni) unaoczniać [przedstawić coś w sposób oczywisty, widoczny] szemléltetni, bemutatni, bebizonyítani unaocznić komu co bebizonyítani, demonstrálni vkinek vmit unaocznienie szemléltetés, bemutatás, bebizonyítás unarodowić (unarodowię, unarodowi) unaradawiać [1. uczynić narodowym, uwolnić od wpływów obcych; 2. uczynić coś państwowym, przejąć coś na rzecz państwa] nacionálni, nemzetivé tenni, nemzetiesíteni; államosítani unarodowić się unaradawiać się [stać się narodowym] nacionalizálódni, nemzetiesedni unarodowienie (nacjonalizacja, upaństwowienie) nemzetiesítés, nacionalizálás; államosítás unasiennianie mesterséges megtermékenyítés unasiennić unasienniać [zapłodnić samicę zwierzęcia, wprowadzając do jej dróg rodnych nasienie pobrane uprzednio od samca] (áll.) mesterségesen megtermékenyített unaukowić unaukowiać [nadać czemuś charakter naukowy] tudományossá tenni, tudományos jelleget kölcsönözni vminek UNC (Universal Naming Convention) [sposób (konwencja) zapisu ścieżki do pliku] UNC (Universal Naming Convention) (~univerzális elnevezési szabály) uncja [dawna aptekarska jednostka masy (1/12 funta)=29,88 g; (oz), 1/16 funta ang.=28,35 g.] (lat.) uncia; az angol font tizenhatodrésze: 28,35 g Uncle Sam [wym. anklsäm] [ang. 'Wuj Sam' od US (United States 'Stany Zjednoczone'), prawdop. od żart. wyjaśnienia inicjałów US na baryłkach mięsa, dostarczanych wojsku amer. w czasie wojny z Anglią w r. 1812, jako imienia dostawcy mięsa: Sam(uel Wilson). żart. 'Wuj Sam', personifikacja rządu USA, narodu amer., Amerykanów.] (ang.) Uncle Sam; (valószínűleg az US = United States rövidítés elferdítése) az Amerikai Egyesült Államok jelképes megtestesítője (magyarul: Sam bácsi); az 1812-es háború óta a köztudatban élő, az Amerikai Egyesült Államokat megtestesítő képzelt személy unctio (krzyżmo) (lat.) unctio; kenés, kenet undecyma [1. jest to suma interwałów okwawy i kwarty; 2. interwał złożony zawarty między jedenastoma kolejnymi stopniami skali muzycznej. W szeregu zasadniczym naturalnie występuje undecyma czysta. Zastosowanie znaków chromatycznych pozwala zmienić jej rozmiar.] (lat. undecimus) undecima (hangköznév) underground (z łac. sub = 'pod' + kultura) [określa grupę społeczną i jej kulturę wyodrębnioną według jakiegoś kryterium np. zawodowego, etnicznego, religijnego, demograficznego itd.] underground [1. egy angol nyelvű kifejezés, szó szerinti magyar fordítása: a földfelszín alatti. A kifejezést gyakran használják az általánosan vagy hivatalosan elfogadottól eltérő, kevesek által ismert dolgok jelzőjeként, főleg az egyes művészeti ágakban. Ilyen értelemben létezik például underground zenekar, underground szerző, underground színház, underground mozifilm, underground filmrendező.]; 2. szubkultúra [a társadalom egy csoportjára jellemző sajátos szokások, szabályok, meggyőződések rendszere, mely speciális értékrendhez kötődik, a többségi társadalomtól eltérő kulturális jegyeket is hordoz.] undergroundowy, -a, -e [czytaj: andergrałndowy] [1. niekomercyjny, offowy; 2. związany z nielegalnymi ruchami politycznymi lub społecznymi underground-; szubkultúrundulacja [łagodne wzniesienia i obniżenia osi fałdów skorupy ziemskiej] (lat.) unduláció; hullámmozgás "undulacja geoidy", "ugięcie geoidy": geoidunduláció [ang. Undulation of the geoid] a geoidnak valamely geodéziai dátumtól való eltérése méter egységekben kifejezve [A geoidunduláció érthető úgy is, mint a fenti eltérés értéke egy-egy földi pontban, vagy úgy is, mint az eltérés térbeli eloszlása az egész Földön. A geoidundulációra való utaláskor mindig meg kell adni, hogy mely geodéziai

81 7196 dátumra vonatkozik. A leggyakrabban (illetve általában, ha a dátum nincs feltüntetve) a globális illeszkedésű WGS84-hez képest adják meg. Ebben a legnagyobb negatív eltérést (kb. 120 m) India partjaitól délnyugatra, a legnagyobb pozitív értéket (+80 m) Új-Guinea környékén találjuk.] UNESCO (ang. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organisation; Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury; łac. unesco - łączę się w jedno) - organizacja międzynarodowa utworzona 16 listopada 1945 roku w Londynie jako organizacja wyspecjalizowana ONZ. Siedzibą UNESCO jest Paryż. Pierwszym sekretarzem generalnym UNESCO został Julian Huxley, biolog i pisarz. UNESCO (angol: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) (Egyesült Nemzetek Szervezetének Nevelésügyi, Tudományos és Kulturális Szervezete) unerwienie [zespół nerwów w obrębie całego ciała lub nerwy przebiegające przez dany narząd albo część ciała] idegzet, idegrendszer unerwienie liścia (zob. nerwacja w zn. 2.) levélerezet unerwiony [o narządzie, części organizmu: taki, w którym występują nerwy] idegrendszerrel bíró UNI (User-to-Network Interface) - (sieciowy interfejs użytkownika) [Tworzy połączenie między węzłem końcowym i przełącznikiem sieci.] UNI (User-to- Network Interface) - (User Network Interface for the HFC Network), mely a HFC hálózaton keresztül biztosítja a kapcsolatot az ATM hálózat felé. unia [1. związek państw, organizacji międzynarodowych, stowarzyszeń itp.; 2. połączenie się części Kościoła prawosławnego z Kościołem katolickim w Polsce w XVI w.; 3. Kościół unicki powstały na mocy tego połączenia; też: ogół unitów; 4. zjednoczenie, związek; połączenie się państw, Kościołów (zwł. protestanckich); (kon)federacja; liga] (lat.) unió; szövetség (politikai); egyesülés, egyesület; államszövetség; (hist.) Magyarország és Erdély egyesülése ban; (egyh.) 1. egyházak egyesülése; 2. Magyarországon az ortodox egyháznak a katolikussal egyesülése, a pápa primátusának elismerésével unia celna [połączenie w drodze umowy dwu lub więcej państw w jedno terytorium celne] vámunió, vámszövetség Unia Europejska (oficjalny skrót w Polsce: UE) [powstały 1 listopada 1993 na mocy Traktatu z Maastricht gospodarczopolityczny związek demokratycznych krajów europejskich (dwudziestu siedmiu od 1 stycznia 2007 r.), będący efektem wieloletniego procesu integracji politycznej, gospodarczej i społecznej zapoczątkowanej po drugiej wojnie światowej. Jest unikatową formą tego typu na świecie mającą 30% udział w światowym PKB.] Európai Unió v. EU (angolul European Union (EU), franciául Union Européenne (UE), németül Europäische Union (EU), olaszul Unione Europea (UE), spanyolul Unión Europea (UE) ) [részben kormányközi (intergovernmentális), részben pedig nemzetek fölötti (szupranacionális) integráció, amely jelenleg 27 európai államot foglal magában. Az Európai Unió ezen a néven 1992-ben jött létre az Európai Unióról szóló szerződéssel (ismertebb nevén a Maastrichti Szerződéssel); ez a szerződés november 1-jén lépett hatályba.] unia gospodarcza gazdasági unió unia gospodarczo-monetarna gazdasági és pénzügyi unió Unia Lubelska [umowa międzynarodowa Królestwa Polskiego z Wielkim Księstwem Litewskim zawarta 1 lipca 1569 na Sejmie w Lublinie. Określana jako unia realna, w odróżnieniu od poprzednich, wiążących oba państwa tylko osobą władcy (unia personalna). Została przyjęta 28 czerwca, a podpisana 1 lipca 1569, ostatecznie ratyfikowana przez króla 4 lipca W jej wyniku powstało państwo zwane odtąd: Rzeczpospolitą Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego ze wspólnym monarchą, herbem, sejmem, walutą, polityką

82 7197 zagraniczną i obronną zachowano odrębny skarb, urzędy, wojsko i sądownictwo.] (hist.) a lublini únió [szövetség Lengyelország és Litvánia között, melyet a lublini országgyűlésen (szejmen) kötöttek meg. A két állam nem teljes unióját (nem volt teljes, mert a hadseregeket és kincstárakat nem vonták össze) június 28-án hozták létre és július 1-jén írták alá. A létrejött állam neve ettől kezdve: Két nemzet köztársasága, közös uralkodóval, szejmmel, valutával és külpolitikával külön maradt a kincstár, a hivatalok, a hadsereg és a bíróságok.] unia monetarna, walutowa [porozumienie kilku państw w sprawie prowadzenia wspólnej polityki pieniężnej] monetáris, valuta unió unia parlamentarna parlamenti unió unia personalna (łac. persona - osoba) [1. związek dwóch lub więcej państw oprzez osobę wspólnego monarchy przy jednoczesnym zachowaniu odrębnych rządów; 2. związek dwóch lub więcej państw posiadających wspólnego monarchę (króla), przy zachowaniu odrębnego systemu instytucji państwowych] perszonálunió; pusztán az uralkodó személyének azonosságára szorítkozó kapcsolat két független monarchikus állam között Magyar Királyság és Horvátország között 1102-től egészen 1918-ig I. Lajos magyar király és lengyel király idején 1370-től Magyarország és Lengyelország között Lengyel litván perszonálunió [unia Polski z Litwą w latach (z przerwą w latach i )] Báthory István erdélyi fejedelem és a lengyel király II. Ulászló és II. Lajos idején Csehország és Magyarország között unia płatnicza fizetési unió Unia polsko-węgierska [unia personalna Korony Królestwa Polskiego i Węgier w latach ] lengyel-magyar perszonálunió [I. Lajos magyar király és lengyel király idején 1370-től Magyarország és Lengyelország között] unia realna [związek dwóch lub więcej państw, których sprawy zagraniczne, wojskowe, finansowe prowadzone są wspólnie] reálunió [e néven régebben két vagy több, közös uralkodóiszemély alatt élő államnak az állami életre történt egyesülését értették,amellett, hogy belügyeikre kisebbnagyobb önállóságot továbbra is megtartottak. De az újabb államtudományi meghatározások az ilyen összeköttetést vagy uniót,már inkább szövetséges államnak vagy erősen decentralizált egységes államnak kintik.] unia walutowa valutaunió unicestwić (unicestwię, unicestwi) unicestwiać [spowodować, aby ktoś przestał istnieć, aby coś przestało istnieć] megsemmisíteni, elpusztítani, kiírtani unicestwić co komu czym elpusztítja vkinek vmijét vmivel unicestwić czyje plany meghiúsítani vkinek v. másnak a terveit unicestwić (kogo) życie rodzinne feldúlja (vkinek) a családi életét unicestwić nadzieję meghiúsítani vkinek a reményét unicestwić się unicestwiać się [unicestwić samego siebie] megsemmisülni, elpusztulni unicestwienie megsemmisítés unicestwiony, -a, -e megsemmisített unici [członkowie Kościołów wsch., które zawarły z Kośc. kat. unię] unionisták unicki, -a, -ie egyesült, úniós- Unicode [komputerowy zestaw znaków mający w zamierzeniu obejmować wszystkie pisma używane na świecie. Definiują go dwa standardy Unicode oraz ISO Znaki obu standardów są identyczne. Standardy te różnią się w drobnych kwestiach, m.in. Unicode określa sposób składu. Rozwijany jest przez konsorcjum, w którego skład wchodzą ważne firmy komputerowe, producenci oprogramowania, instytuty naukowe, agencje międzynarodowe oraz grupy zainteresowanych użytkowników. Konsorcjum współpracuje z organizacją ISO.] Unicode (ejtsd: junikód) - 'UNIKOD' kódolás [1. a különböző írásrendszerek egységes kódolását és használatát leíró nemzetközi szabvány. A Unicode nem csak a kódolással, hanem a karakterek osztályozásával, megjelenítésével és használatával is részletesen foglalkozik. 2. A Unicode -- az ASCII és leszármazottaival (ISO Latin-1, ISO Latin-2) ellentétben -- egy 16 bites karakterkészlet -- amelybe sok nyelv karakterkészletét belevették. Ez azt jelenti, hogy összesen 2 16 =65536 karaktert képes ábrázolni. Ezzel elérhető, hogy a régebbi karakterkészletek által nem tartalmazott jeleket is kódolni lehessen ugyanazon karakterkészleten belül. Eddig ugyanis a meglévő karakterkészleteket mindig bővíteni kellett, illetve újat kellett létrehozni ahhoz, hogy a számítógépek például az ékezetes betűket megfelelően tudják kezelni. Ez a --

83 7198 kétségkívül -- hátrány megnehezítette a különböző programok egymással való kommunikációját, illetve az ékezetes nyelveken megírt dokumentumok ábrázolását. A Unicode karakterkészlet használata esetén akár görög karaktereket is használhatunk. A Unicode rendszer mostanában van elterjedőben. Egyes böngészők (Navigator), illetve a Java programozási nyelv már támogatják a használatát. 3. Egységesített, szabványos 16- bites karakterkészlet, amelyben a nemzeti karakterek mellett a különböző (pl. Euro) szimbólumok is helyet kaptak bites karaktertáblázat az ISO szerint. 256 bájtos blokkokra van felosztva a különböző nyelvek részére bites, új nemzetközi szabvány, mely a 7 (8)-bites ASCII karakterkódolást hivatott leváltani; a 16-bites unikód a világ összes írásjelkészletét képes lesz a számítógép-használatra kódolni; használatával természetesen megoldódik az ékezetes magyar betűkészlet használata is; 6. Unicode 1987-ben a XEROX cég egy új 16 bites kód fejlesztésébe kezdett. Az Unicode elnevezést az egyik fejlesztő javasolta, mivel: unique (egyedi), universal (univerzális) és uniform (egységes) karakterkódolást biztosít. A kifejlesztett kezdeti specifikációkat tartalmazó Unicode 1.0 kódrendszer a világ összes írott ABCjének kódolását tartalmazza. A fejlesztés során követett alapelvek a következők voltak: - Teljesség: Az Unicode-t úgy tervezték, hogy a szövegek létrehozásához használt összes karaktert tartalmazza, ebbe még olyan holt nyelvek is beletartoznak mint pl. a szankszkrit. - Egyszerűség és hatékonyság: Minden Unicode kód azonos, 16 bites hosszúságú és mindegyik egy tényleges létező karaktert reprezentál. Nincsenek sem vezérlő kódok sem vezérlő kódsorozatok. Ezek mind bonyolultabbá teszik a számítógépes szövegkezelést és feldolgozást. - Egyértelműség: Minden kód egyértelműen egy karaktert jelent. Ezért egy karakter hibás olvasásakor csak egy a hibás és nincs előre mutató következménye. - Pontosság: Minden kódolt karakter szabványos, a nyelvi szakértők által ismert és elfogadott.az Unicode tervezésénél is azért kompromisszumokat kellett kötni. Például a kompatibilitás érdekében az Unicode helyet foglal le néhány eredeti ASCII vezérlőkódnak, de ezt nem használja. Az első 8192 helyet a szabványos alfabetikus karakterek számára foglalták le, helyett hagyva a később szabványba bekerülő régi írások ABC-inek. A következő 4096 kód tartalmazza az írásjeleket, matematikai, műszaki és piktogram szimbólumokat. Az ezt követő 4096 karaktert foglalták le a kínai, japán és koreai ABC-nek és írásjeleknek. A kód legnagyobb részét mintegy karaktert az egységesített Han karakterek részére foglalták le. Az egységesített Han karakterkészletet a GB Kínai Nemzeti Szabvány definiálja. Végül az utolsó előtti 5632 hely a felhasználók által használható és definiálható, az utolsó 495 kód az Unicode alá konvertálást segítő karakterek tartománya.] unicum [wym. unikum] [unikat, osobliwość, rarytas, biały kruk] (lat.) unicum, unikum; egyetlen; a maga nemében egyedülálló, egyetlen példány; ritkaság, különlegesség; fehér holló; sajátosság; nevezetesség, rendkívüliség,; furcsaság, ritkaság; különösség, látványosság uniemożebnić lehetetlenné tenni, meghiúsítani uniemożliwić uniemożliwiać [uczynić coś niemożliwym, niedającym się urzeczywistnić] meghiúsítani, lehetetlenné tenni, megakadályozni, ellehetetleníteni uniemożliwić a. uniemożliwiać co megakadályozni (vmit) uniemożliwić komu pracę lehetetlenné tenni vki számára a munkát unieruchomić unieruchamiać [1. uczynić coś nieruchomym; 2. wstrzymać funkcjonowanie czegoś; 3. uniemożliwić korzystanie z jakichś pieniędzy, funduszy] leállítani, megállítani; (mozgásában) megbénítani, mozdulatlanná tenni unieruchomić (membrane) leszorítani, fékezni, lezárni, erősen csillapítani unieruchomić kończynę [usztywnić złamaną lub zwichniętą kończynę, umieszczając ją w gipsie, łubkach itp.] végtagot mereven rögzíteni unieruchomić maszynę gépet leállítani unieruchomienie, immobilizacja [metoda leczenia następstw urazów narządu ruchu. Maksymalne ograniczenie aktywności ruchowej na zlecenie lekarskie, wynikające ze stanu klinicznego chorego i metody leczenia.] megállás, leállítás; (med) immobilizáció uniesienie [stan podniecenia uczuciowego] felemelés; felemelkedés, felindulás, felindultság, felfortyanás, kitörés; elragadtatás uniesiony entuzjazmem lelkesedéstől áthatva unieszczęśliwić unieszczęśliwiać [uczynić kogoś nieszczęśliwym] szerencsétlenné tenni, boldogtalanná tenni unieszczęśliwić kogo czym szerencsétlenné tenni vkit vmivel unieszczęśliwić się unieszczęśliwiać się [1. unieszczęśliwić samego siebie; 2. uczynić siebie wzajemnie nieszczęśliwymi] szerencsétlenné válni,

84 7199 boldogtalanná válni; szerencsétlenné v. boldogtalanná teszik egymást unieszkodliwić unieszkodliwiać [uczynić nieszkodliwym, niegroźnym] ártalmatlanná tenni unieszkodliwić a. unieszkodliwiać odpady hulladékot ártalmatlanítani unieszkodliwienie ártalmatlanná tevés unieść (uniosą, uniesie) unosić [1. dźwignąć kogoś lub coś w górę; 2. zdołać udźwignąć kogoś lub coś; 3. sprawić, że ktoś lub coś przesuwa się, przemieszcza się; 4. dać sobie radę z czymś, podołać czemuś; 5. daw. ujść szybko z kimś lub z czymś; 6. daw. o uczuciach, doznaniach: owładnąć kogoś] (w górę) felemelni, felvinni; magával ragad; (átv.) elragadni, úrré lesz rajta; elsodorni unieść a. unosić coś sodorni v. elsodorni vmit unieść głowę z nad książki felemeli a fejét a könyvről unieść lewą nogę felemeli a bal lábát unieść w powietrze levegőbe ragadni uniosła go namiętność elragadta őt a szenvedély unieść się unosić się [1. podnieść się trochę do góry z pozycji leżącej lub siedzącej; 2. zostać uniesionym w górę; 3. oderwawszy się od ziemi, wzbić się w górę; 4. dać się owładnąć jakiemuś uczuciu; 5. unosić się: utrzymywać się na pewnej wysokości nad ziemią lub na powierzchni czegoś; 6. unosić się: o zapachach, woni itp.: rozprzestrzeniać się; 7. unosić się: wyrażać podziw dla kogoś lub czegoś] (do góry) emelkedni, felemelkedni, felszállni; felszakadni; (czym) elragagadtatja magát, felindulni, fellelkesedni; (na kogo) kifakadni (vki ellen); kikel magából unieść się ambicją elragadja a nagyravágyás unieść się dumą magasan hordja az orrát, rátarti, büszke, gőgös unieść się głowem haragra gerjedni unieść się honorem méltatlankodni unieść się nad ziemią a föld felett szállong unieść się a. unosić się (w powietrzu, na wodzie) (ptak) lebegni (levegőben, víz felett) unieśmiertelnić (unieśmiertelnię, unieśmiertelni) unieśmiertelniać [uczynić niezapomnianym, utrwalić w pamięci ludzkiej] halhatatlanná tenni; (átv.) örökre híressé tenni, megörökíteni unieśmiertelnić się unieśmiertelniać się [zapisać się na trwałe w pamięci ludzkiej] halhatatlanná válni; megörökíti magát, bevonul a halhatatlanságba unieważnić (unieważnię, unieważni) unieważniać [uczynić coś nieważnym, uznać za nieważne] hatálytalanítani, érvényteleníteni, hatályon kívül helyezni, visszavonni, eltörölni; nem ismer el (vmit) unieważnić przepisy prawa jogszabályokat megsemmisíteni v. hatálytalanítani unieważnić testament végrendeletet érvényteleníteni unieważnić się unieważniać się [ulec unieważnieniu] hatálytalanításra kerül unieważnienie hatálytalanítás, érvénytelenítés, visszavonás, eltörlés unieważnienie małżeństwa [orzeczenie sądu stwierdzające ustanie związku małżeńskiego] válás; a házasság felbontása uniewinniający, -a, -e felmentő uniewinnić (uniewinnię, uniewinni) uniewinniać [1. uznać oskarżonego za niewinnego; 2. potraktować kogoś jak osobę, która nie popełniła złego czynu, czasem wbrew faktom] felmenteni, ártatlannak nyilvánítani, igazolni uniewinnić kogoś vád alól felmenteni vkit uniewinnić a. uniewinniać kogoś od oskarżenia felmenteni vkit a vád alól uniewinnić oskarżonego felmenteni a vádlottat uniewinnić a. uniewinniać wybory választásokat érvényteleníteni uniewinnić się uniewinniać się [przedstawić siebie jako osobę, która nie popełniła złego czynu] igazolja, kimenti magát uniewinnienie [uznanie oskarżonego za niewinnego, wydane w postaci postanowienia] mentegetés, igazolás, mentség, kimentés, felmentés uniewinniony, -a, -e felmentett, ártatlannak nyilvánított, igazolt uniezależnić (uniezależnię, uniezależni) uniezależniać [uczynić kogoś lub coś niezależnym] függetleníteni, önállósítani uniezależnić się uniezależniać się [stać się niezależnym] függetlenedni; függetleníti magát; önállósulni; függetlenné tenni uniezależnić się od kogo/czego függetleníti magát vkitől/vmitől uniezależnie (od czego) függelenül (vmitől) niezależnie od sytuacji a helyzettől v. körülménytől függetlenül niezależnie od tego ettől függetlenül uniezależniony, -a, -e függetlenített unifikacja [1. sprowadzenie czegoś do jednej postaci lub do jednej normy; 2. połączenie różnych elementów w jedną całość; 3. ujednolicenie, ujednostajnienie,

85 7200 zespolenie, zjednoczenie] (lat.) unifikáció; egyesítés, egységesítés; (nyelvt.) egységesülés; az a jelenség, amelynek során (nyelvjárások, nyelvek, csoport- és rétegnyelvek között) a nyelvi tagolódás gyengül, az egyes változatok a kiegyenlítődés irányában fejlődnek unifikacyjny, -a, -e egyestési unifikator [1. osoba unifikująca, jednocząca coś; 2. czynnik unifikujący, jednoczący coś] egységesítő, egyesítő unifikować (lat.) unifikálni; egyesíteni uniform [1. przepisowy ubiór członków jakiejś organizacji społecznej, formacji wojskowej lub grupy zawodowej; 2. (u)mundur(owanie)] (lat.) uniformis (egyforma); (wojsk) egyenruha, formaruha uniform, mundur [jednolity strój, wytwarzany według ścisłych specyfikacji ze standardowych materiałów włókienniczych. Noszony przez członków konkretnych organizacji, w tym wojska. Niektóre zawody mają swoje własne specjalne mundury, które mogą być robocze lub okazyjne.] egyenruha [Szigorú előírások szerint, szigorúan meghatározott anyagokból készült egyforma öltözetek. Bizonyos testületek egységes ruházata, pl. a katonaságé, rendőrségé stb. Számos szakmában munkaruhaként is hordanak egyenruhát.] form_plates.htm Uniform Memory Access [jeden z rodzajów systemu wieloprocesorowego, wspólna pamięć i peryferia dla wszystkich procesorów, każdy procesor może mieć własną pamięć Cache] (ang.) Uniform Memory Access (egységesített tárhozzáférés) Uniform Resource Identifier (URI, ang. Uniform Resource Identifier) [jest standardem internetowym umożliwiającym łatwą identyfikację zasobów w sieci. Zdefiniowany jest w dokumencie RFC 2396.] URI (Uniform Resource Identifier, egységes erőforrás-azonosító) [egy rövid karaktersorozat, amelyet egy webes erőforrás azonosítására használunk. Közismert példái a webcímek, más néven URL-ek.] Uniform Resource Locator {rzecz.}; jednolity wskaźnik zasobu {m.} [komp.] [zł.] - URL Uniform Resource Locator (egységes forrásazonositó) uniform wojskowy katonai egyenruha

86 7201 uniformizacja [nadanie czemuś jednolitego wyglądu lub charakteru, jednakowej postaci] uniformizálás; egységesítés; egyformává tevés uniformizować (lat.) uniformizálni; egyöntetűvé tenni, egységesíteni; egyformává, egyhangúvá tenni uniformizować się [podlegać uniformizacji] (lat.) uniformizálóni; egységesedni unihokej [ten jest sportem drużynowym, w który gra się za pomocą poliwęglanowych kijów zakończonych kompozytową blendą, dzięki którym w łatwy sposób można operować i strzelać na bramkę przeciwnika lekką, plastikową piłką.] floorball [a jégkoronghoz hasonló labdajáték. A játékot két csapat játssza. Minden csapat öt mezőnyjátékosból és egy kapusból áll.] unijny, -a, -e uniós unik [1. ruch, manewr wykonany w celu uniknięcia uderzenia lub zderzenia się z czymś; w boksie: odchylenie głowy lub tułowia w celu uniknięcia ciosu przeciwnika; 2. zachowanie umożliwiające uniknięcie trudnej sytuacji] kibúvó; (sp) elhajlás unikać [starać się nie stykać z kimś lub czymś, stronić, trzymać się z daleka] kerülni, elkerülni; kikerülni unikać (czego) kihúzza magát (vmiből) unikać płacenia podatku adót elkerülni unikać podwójnego opodatkowania kettős adózást elkerülni unikać pracy munkát kerülni unikać spotkania kerüli a találkozást unikać stresu stresszt elkerülni unikający pracy munkakerülő unikalny, -a, -e; unikatowy, -a, -e [rzadko spotykany, wyjątkowy] vminek egyedi, ritka, unikális volta unikanie elkerülés, eltérés, őrizkedés, tartózkodás (vmitől) unikat [rzecz wyjątkowa, niepowtarzalna] unikum uniknąć unikać 1. nie doświadczyć czegoś, zwykle czegoś złego lub nieprzyjemnego; 2. unikać: starać się nie mieć nic wspólnego z kimś, z czymś] (kogo/czego) óvakodni (vkitől/vmitől); kerülni, elkerülni (vkit/vmit) uniknąć błędów elkerülni a hibákat uniknąć kogo/czego elkerülni v. kikerülni vkit/vmit uniknąć a. unikać niebezpieczeństwa elkerülni a veszélyt; megmenekülni a veszedelemtől; kikerüli a veszélyt uniknąć nieprzyjemności elkerülni a kellemetlenségeket uniknąć niepotrzebnych wydatków elkerülni a felesleges kiadásokat v. költségeket uniknąć spotkania z kim kerüli a találkozást vkivel; elkerülni vkit uniknięcie elkerülés, elkerülés; elkerülése, elkerülése (vminek) unilateralny, -a, -e (jednostronny) (lat.) unilaterális; egyoldalú uninteligentny, -a, -e (ném.) unintelligens; nem értelmes, nehéz felfogású; műveletlen unio mystica a. unio mistyka [Po Przemienieniu apostołowie nie widzieli juz nikogo przy sobie, tylko Jezusa. oto właśnie chodziło: nie widzieć juz nikogo, tylko Jezusa. Mistyka chrześcijańska nazywa taki stan unio mistyka, żydowska posługuje się słowem dewout, czyli przylgnięcie do Boga, nieutracalna więż z Bogiem. Jest to zarówno zachwycająca ekstaza, jak i nieustanna świadomość Jego bliskości w każdej mizernej chwili istnienia. Świat sie wtedy wygasza, jak światła w mieście nocą po awarii elektryczności, a jedynym światłem pozostaje tylko Jego postać, lśniąco biała jak ksieżyc".] (lat.) unio mystica; misztikus egyesülés; Krisztussal való egyesülés [1. Az "unio mistica", a földöntúli egyesülés az égi vőlegénnyel a barokk művészet kedvelt, sokszor ábrázolt témái közé tartozik. 2. Unio mistica cum Christo, Krisztussal való titokzatos egyesülés.] Union Jack [wym. junien dżäk] [ang. bandera, flaga bryt. 'bandera bryt. na dziobie okrętu'; union 'związek; związkowy' z późn.łac. unio, zob. unia; jack 'Jaś, marynarz; kołowrót; bandera'] (ang.) Union Jack; a brit (angol) birodalmi lobogó népies elnevezése Union of South Africa [Związek Południowej Afryki (ZPA) dominium brytyjskie, którego istnienie poprzedziło powstanie RPA. Powołane 31 maja 1910 r., w wyniku połączenia brytyjskich kolonii w południowej Afryce. Związek składał się z: Prowincji Przylądkowej, Transwalu, Wolnego Państwa Oranje i Natalu. W 1961 r. Związek został przekształcony w republikę.] (ang.) Union of South Africa; Dél-afrikai Államszövetség

87 7202 unionista [1. zwolennik unii związku państw lub prowincji; 2. zwolennik lub członek partii albo organizacji mającej w nazwie słowo unia; 3. w USA w okresie wojny secesyjnej: żołnierz lub zwolennik Unii (Północy); 4. w Anglii XIX w.: przeciwnik niezależności Irlandii] unionistka unionista; az únió híve v. tagja unipolarny, -a, -e (fiz. jednobiegunowy) (lat.- gör.) unipoláris; (vill.) egysarkú; az áramot csak egy irányba vezető uniseks [zaprojektowany (a. nadający się) dla obu płci; nie wyróżniający a. nie dyskryminujący mężczyzn ani kobiet; równe traktowanie obu płci w pracy, sporcie, modzie itd.] uniszex; egynemű; mindkét nem által hordott/viselhető (ruhaféle) unisono 1, unison (wym. unisono) (wł. unisono; łac. unisonus, dosł.: równobrzmiący) [1. współbrzmienie co najmniej dwóch równych co do wysokości dźwięków; 2. wykonywanie tej samej melodii przez różne głosy lub instrumenty w identycznych pod względem wysokości dźwiękach; 3. kilka głosów wykonuje tę samą melodię w tej samej oktawie; 4. współbrzmienie (nie interwał!) co najmniej dwóch równych co do wysokości dźwięków; gra lub śpiew w unisonie lub unisono oznacza wykonanie tej samej melodii przez różne głosy lub instrumenty w interwale prymy czystej, ale także i w interwale oktawy, dwóch oktaw itp.] (ol.) unisono; (zene) egy hangon, egyszólamúan (adandó elő); két hang találkozása a hangköztanban unisono 2 [1. jednobrzmiąco, jednogłośnie, zgodnie; 2. muz. wykonywanie tej samej melodii przez różne głosy, a. instrumenty (por. monodia; gregoriański chorał)] (ol.) unisono; (átv.) egyhangúlag, közös megegyezéssel, egybehangzóan unisono [fragment muzyki, którym cała orkiestra gra ten sam dźwięk lub melodię] unison: unisonó, uniszónó; egyszólam; egyhangon, egyszólamban, vagyis ugyanazon szólam több sávon/hangszeren történő együttjátszása, mely a hang megvastagítását, kontúrozását szolgálja unisonus (łac. jednodźwiękowy) [nazwa interwału prymy czystej w muzyce średniowiecznej] (lat.) unisonus; egyforma, egyhangú unita [1. każdy wyznawca tych Kościołów wschodnich, które w XVI w. połączyły się z Kościołem katolickim; 2. zob. grekokatolik; 3. członek partii politycznej mającej w nazwie słowo unia] (lat.) unionista; (átv.) görögkatolikus unitarianie [zob. antytrynitarze] (ang.) unitárius/ok; a szentháromság tanát elvető, csak egyszemélyű Istent elismerő protestáns felekezet unitarianin (ang.) unitárius (unit.) ffi; (vall.) a szentháromság tanát elvető, csak egyszemélyű istent elismerő protestáns felekezet tagja unitarianizm [odłam protestantyzmu postulujący humanizację religii i tolerancję, rozpowszechniony w Polsce w XVI w. jako bracia polscy] unitarianizmus, unitarizmus [1. az unitáriusok vallása; 2. Modern vallási mozgalom, amely elveti a szentháromság tanát és Krisztus Istenségét. Ókori előzmények után először lengyel és magyar újrakeresztelők között jelent meg a reformáció idején. Hívei a Lengyelországban menedéket élvező olasz eretnek, Faustus Socinus (Sozzini), illetve a magyar reformátor, Dávid Ferenc után sociniánusoknak, illetve dávidistáknak is nevezték magukat ban, a tordai országgyûlésen, a világon először, recepta religiónak, vagyis törvényesen bevett vallásnak nyilvánították. Amerikában az első unitárius kongregáció 1785-ben Bostonban alakult meg. Teológiája gyorsan terjedt Kelet-Massachusetts kongregációs egyházaiban, s fő támogatóra talált a Harvardi Divinity School részéről, amely hamarosan a központja lett. Mint kötelező hitvallás nélküli racionalista mozgalom a biblia tekintélyéről szóló ortodox keresztény nézetek helyett az isteni kinyilatkozatás számos formáját, illetve az emberben benne rejlő istenséget hirdeti. Az 1825-ben alakult American Unitarian Association és az ban létrejött Universalist Church of America 1961-ben egyesültek, s létrejött az Unitarian Unitarian Association (UUA), amelybnek a keresztények mellett más vallású kongregációk is a tagjai lehetnek ben újra megalakult az American Unitarian Association, amely az unitarizmus liberális keresztény gyökereit hangsúlyozza. ] unitariański, -a, -ie unitárius (unit.) The United States National Nuclear Security Administration (NNSA) NNSA (Nemzeti Atombiztonsági Hivatal-USA) Unity 1 (ang. - jedność) lub Node 1 [to pierwszy zbudowany przez amerykanów komponent Międzynarodowej Stacji Kosmicznej] - Unity [1998. december 4-én az Endeavour sikeresen Föld körüli pályára vitte (STS-88) a Unity nevű amerikai kikötőmodult]

88 7203 unity 2 (ang.) unity; (akusztika) akkor beszélünk Unity-ről, mikor a bejövő erősítőfokozat pontosan illeszti a bejövő jelet az adott rendszerhez, azon se nem erősít, se nem gyengít UNIVAC [to amerykańskie przedsiębiorstwo produkujące komputer typu mainframe. Powstało z wydziału komputerów korporacji Remington Rand, która w 1950 roku po nabyła Eckert-Mauchly Computer Corporation (firmę założoną 4 lata wcześniej przez twórców ENIACa). Jej najsłynniejszym produktem był komputer UNIVAC I.] UNIVAC UNIVersal Automatic Calculator (univerzális automatikus kalkulátor) Universal Product Code, UPC [1. zob. bar code; 2. kod kreskowy umieszczany na produktach sprzedawanych w sklepach] vonalkód (UPC) A vonalkód alapú azonosítás a birtok avagy kulcs alapú azonosításnak legegyszerűbb, legolcsóbb és talán legkönnyebben alkalmazható megoldására példa. Az egyszerűséggel és olcsósággal szemben komoly hátránya azonban, hogy rendkívül könnyen másolható, így a vonalkód olvasók könnyen megtéveszthetőek. Ezért a gyakorlati életben inkább csak tárgyak árucikkek, csomagok azonosítására használják, személyek esetében csak biztonság szempontjából nem kritikus esetekben, például tagsági kártyák esetén alkalmazzák ezt a módszert. A vonalkód első tervét 1948-ban két végzős diák, Bernard Silver és Joseph Woodland fejlesztette ki egy helyi élelmiszer-áruház lánc számára. Először ultraibolya fényre érzékeny tintát használtak, és készült is egy prototípus a rendszerből, de végül úgy döntöttek, hogy a végtermék használata nehézkes és ráadásul drága október 20-án nyújtották be szabadalmi kérvényüket Osztályozó Eszköz és Módszer ("Classifying Apparatus and Method") név alatt, kereskedelmi cikk osztályozás... azonosító minták alapján ("article classification... through the medium of identifying patterns"), amit végül elfogadott az Amerikai Szabványügyi Hivatal (US Patent #2,612,994). A vonalkódot először 1966-ban kezdték kereskedelmi forgalomban használni ben ipari szabvánnyá vált a Logicon, Inc. által létrehozott Universal Grocery Products Identification Code (UGPIC). Ugyanez a cég 1973-ban hozta ki a U.P.C.-t (Universal Product Code), amit mind a mai napig használnak az USA-ban ben vezették be az EAN-t (European Article Number), ami az európai, ázsiai, afrikai földrészeken terjedt el inkább. Létezik még néhány kisebb jelentőségű kód is (például Code 93, Codabar), amelyek úgyszintén a vonalkód elveire épülnek. Az EAN/UPC karakter 2 vonalból és 2 közből áll. Minden karakter 7 modul széles, vagyis a vonalak illetve közök legfeljebb 4 modul szélesek lehetnek. A karakterek egymás után hézagmentesen illeszkednek. A kód elejét, közepét és végét speciális, de a modulrendszerbe illő vonalköz összeállítások teszik az olvasórendszer számára felismerhetővé. Az EAN kód a nyomtatástól függően az alapkód/modulszélesség: 0,33mm/0,8 kétszeresében előállítható. További információk közlésére az EAN-kódhoz 2 és 5 numerikus karaktert tartalmazó járulékos (add-on) mezők csatolhatók. Vonalkód példa Megjegyzendő még, hogy vonalkódoknak számos további változata is létezik. Vannak már két dimenziós változatai is amelyben már nem is csíkok, hanem különböző méretű négyzetek, téglalapok találhatóak és így már jóval hosszabb szövegeket is tárolni képesek. Biztonsági, másolhatósági szempontból azonban ezek nem jelentenek különbséget. uniwersalistyczny, -a, -e [1. ogarniający pewną całość. 2. dotyczącyuniwersalizmu] mn. universalista, univerzalista; egyetemes, általános, közönséges uniwersalista/uniwersalistka fn. filoz. universalista, univerzalista (hn./nn.) uniwersalism (łac. universalis `powszechny, ogólny`) [dążenie do ogarnięcia pewnej całości, objęcia wszystkiego, całokształt postaw i uznanie zasady dominacji całości nad częściami; powszechność] általánosság; közönség, társadalom, egyetemesség; egyh. universalizmus; univerzalizmus [1. keresztény univerzalizmus: teológiai tanítás, mely szerint Isten kegyelméből végül minden ember üdvösségre jut; 2. a kínai nép közös vallásának tudományos elnevezése, mely olyan gondolkodást és életmódot jelent, amely a világegyetemre összpontosít és az emberek egyéni életét összhangba hozza, az egész emberiséget magába foglalja] universum [łac. 'wszechświat'] (lat.) univerzum; világmindenség, mindenség universus ['cały; wszystek'] egész, összes, valahány, mind, minden

89 7204 Universitas Istropolitana (od XVI wieku i do dziś błędnie nazywana Academia Istropolitana, w wolnym tłumaczeniu Uniwersytet lub Akademia w mieście nad Dunajem) [pierwszy uniwersytet założony na terytorium obecnej Słowacji] Academia Istropolitana (Universitas Istropolitana) [Mátyás király által 1465-ben alapított és 1467-ben négy karral megnyíló egyetem volt Pozsonyban, melynek felállítását II. Pál pápa május 19-én kelt, Vitéz Jánoshoz és Janus Pannoniushoz intézett bullájában engedélyezte. Az egyetem nevét az Istropolitana szóról kapta, mely ógörög nyelven Pozsony városát jelentette. Kancellárja Vitéz János lett, akinek halála után oktatói távoztak és hanyatlani kezdett. Az egyetemen kiváló tanárok működtek, többek között Johannes Regiomontanus, aki Kopernikusz előtt már félszáz évvel tanította az intézmény falai között a Föld keringését a Nap körül. Mátyás halálával az egyetem megszűnt (1490). A Magyar királyság területén ekkor más egyetem nem működött, a mai Szlovákia területén pedig ez volt az első egyetem. Főépületében ma a pozsonyi Színművészeti főiskola (VŠMU) működik és helyet kapott Pozsony 7 Nemzeti kulturális emléke között is.] Universitas Istropolitana uniwerbizacja (łc. unus jeden + verbum słowo ) [1. wprowadzenie nazwy jednowyrazowej na miejsce dwuwyrazowej; 2. utworzenie jednego wyrazu z połączenia wyrazowego; wprowadzenie nazwy jednowyrazowej na miejsce dwuwyrazowej (np. autobus przegubowy przegubowiec); 3. oznacza zastąpienie nazwy dwuwyrazowej jednym słowem o takim samym znaczeniu. Przykładem uniwerbizacji jest podstawówka (szkoła podstawowa); 4. językozn. zastąpienie wyrażenia złożonego z rzeczownika i określającego go przymiotnika (np. złodziej kieszonkowy) wyrazem pojedynczym (kieszonkowiec)] univerbizáció [1. A szláv nyelvekben gyakori szóképzési mód az univerbizáció. Magyar alapszóhoz gyakran járul e szóképzési mód révén ka,-ák/-iak,-ek,-ec; főnév,-né mélléknévképző. Az ún. egyszavúság során többtagú kifejezésekből univerbizációval egytagú alakok jönnek létre. 2. Az univerbizáció folyamán két- vagy esetleg többtagú állandósult szókapcsolatokból egyszavas megnevezések jönnek létre, különösen a mindennapi beszélt nyelvben. A magyar irodalomban az ezzel analóg jelenséget tapadásnak vagy ráértésnek nevezzük, vö. tokaji bor > tokaji, fekete kávé > fekete.] uniwersalia [późn.łac. universalia; filoz. powszechniki, realne odpowiedniki pojęć ogólnych, przedmioty wiedzy pojęciowej, posiadające tylko cechy wspólne danemu zbiorowi przedmiotów (por. konceptualizm; realizm; nominalizm)] (lat.) univerzália; általános fogalom uniwersalia językowe (ang. language universals) [to cechy wspólne wszystkich (uniwersalia absolutne) lub zdecydowanej większości (tzw. uniwersalne tendencje) języków naturalnych] univerzálé [nyelvi univerzálék az összes hangzó természetes emberi nyelvre minden korban és minden helyen (azaz az emberi nyelvre általában) jellemző nyelvi sajátosságok. Ilyen nyelvi univerzálé például, hogy minden nyelv hangrendszere tartalmaz magánhangzókat és mássalhangzókat. Az univerzálé-kutatás a nyelvtipológián belül az 1960-as években kialakult kutatási terület (nem azonos a generatív grammatika univerzális nyelv elméletével), melynek célja az egyetemes érvényű emberi nyelv fogalmának megismerése és meghatározása.] uniwersalizm [powszechność; doktryna teol., wg której wszyscy ludzie będą w końcu zbawieni; doktryna etyczna, stawiająca dobro ogólne wyżej od indywidualnego (por. eudajmonizm; indywidualizm, partykularyzm)] (lat.) univerzalizmus, egyetemességre való törekvés, egyetemesség uniwersalnie univerzálisan; egyetemesen, általánosan uniwersalność (lat.) univerzalitás; egyetemesség, egyetemlegesség; általánosság uniwersalny, -a, -e [universalis 'powszechny'; 1. obejmujący całość, dotyczący wszystkiego lub wszystkich; 2. mający wszechstronne zastosowanie; 3. mający różne umiejętności; 4. powszechny; wszechogarniający; wielostronny; dający się stosować do różnych celów] (lat.) univerzális; egyetemes, általános Uniwersalna Klasyfikacja Dziesiętna, UKD [jest modyfikacją KDD (Klasyfikacja

90 7205 Dziesiętna Deweya) dokonaną przez dwóch prawników belgijskich: Paula Otleta i Henriego La Fontaine a w latach Twórcy UKD przejęli bez zasadniczych zmian schemat KDD, natomiast znacznie rozbudowali poddziały pomocnicze i wprowadzili możliwość tworzenia symboli złożonych. Została zmieniona więc gramatyka, która zasadniczo odróżniała KDD od UKD. W roku 1905 Międzynarodowy Instytut Bibliograficzny wydał tablice tej klasyfikacji po raz pierwszy. UKD zyskała szerokie zastosowanie w bibliotekach na całym świecie, a jej tablice publikowane są w 23 językach. Właścicielem praw autorskich do UKD jest FID (The International Federation for Information and Documentation).] Egyetemes Tizedes Osztályozás (ETO) Az Egyetemes Tizedes Osztályozás (ETO) nemzetközi könyvtári osztályozórendszer, amely az ismeretterjesztő és szakdokumentumokat a tartalmuk szerint csoportosítja, és osztályokba rendezi. Az osztályozás gondolkodási tevékenység. Az a bibliográfiai tevékenység, amelynek során a tárgyakat és jelenségeket hasonlóságuk alapján egybegyűjtjük, és különbségük mértéke alapján elkülönítjük egymástól. Az ETO-t két belga tudós, Henry la Fontaine ( ) és Paul Otlet ( ) fejlesztette ki a Dewey-féle tizedes osztályozásból. A terveiket 1895-ben a második Nemzetközi Bibliográfiai Kongresszuson ismertették, és el is fogadták. A következő tíz év folyamán nemzetközi összefogással átalakították Dewey rendszerét. Az egész rendszert először 1905-ben adták ki Brüsszelben. Előnyei miatt (egyetemesség, egyértelműség, nemzetköziség, bővíthetőség) a könyvtárosok pozitívan fogadták. Szabó Ervin 1910-ben a Fővárosi Könyvtárban Dewey osztályozásából és a brüsszeli kiadás segítségével kialakította tizedes osztályozását ban Magyarországon először a Kereskedelmi Múzeum könyvtárában vezették be az ETO rendszerét (az Országos Széchényi Könyvtárban 1936-ban). Általános bevezetésére a közkönyvtárakban ben került sor. A rendszerváltozás körüli időkben megszűnt az ETO intézményes fejlesztése, és azóta sem tisztázódott a helyzete. Ma Magyarországon nem csökkenő mértékben, de forráshiány miatt érdemi fejlesztés nélkül használják. Az ETO kifejlesztésénél megtartották Dewey rendszeréből a főosztályokat és az osztályok nagy részét, de a főosztályokat egyjegyű, az osztályokat kétjegyű számokkal, az alosztályokat háromjegyű jelölik. Minden harmadik számjegy után pontot raknak. Az ETO hierarchiája 10 főosztályból, osztályokból, alosztályokból, szakcsoportokból és szakokból áll. Az ETO főosztályai: 0. Általános művek, bibliográfia, könyvtárügy. 1. Filozófia, pszichológia, logika, etika. 2. Vallás, egyházak, teológia. 3. Társadalomtudományok, közigazgatás, jog, oktatás óta betöltetlen főosztály, eredetileg nyelvészet 5. Matematika, természettudományok, fizika, kémia. 6. Alkalmazott tudományok, műszaki tudományok, orvostudományok. 7. Művészetek, játék, sport, szórakozás. 8. Nyelvészet, irodalom 9. Régészet, földrajz, életrajz, történelem 0 DZIAŁ OGÓLNY o 00 Ogólne podstawy wiedzy i kultury o 01 Bibliografia. Katalogi o 02 Bibliotekarstwo. Bibliotekoznawstwo. Czytelnictwo o 030 Encyklopedie. Leksykony. Wydawnictwa informacyjne o 06 Organizacje. Stowarzyszenia. Kongresy. Wystawy. Muzea o 08 Dzieła zbiorowe. Zbiory prac. Varia o 09 Rękopisy. Książki rzadkie. Cymelia 1 FILOZOFIA. PSYCHOLOGIA o 11/12 Metafizyka o 13 Filozofia ducha. Metafizyka życia duchowego o 14 Systemy filozoficzne. Światopogląd o Psychologia o 16 Logika. Teoria poznania. Metodologia o 17 Etyka. Moralność. Filozofia praktyczna 2 RELIGIA. TEOLOGIA. RELIGIOZNAWSTWO o 21 Teologia naturalna o 22 Pismo Święte. Biblia o 23/28 Religia chrześcijańska o 29 Religioznawstwo. Religie niechrześcijańskie 3 NAUKI SPOŁECZNE. PRAWO. ADMINISTRACJA o 30 Metodologia i metody nauk społecznych ogólnie. Socjografia o 31 Statystyka. Demografia. Socjologia. o 32 Nauki polityczne. Polityka o 33 Nauki ekonomiczne. Ekonomia. Gospodarka o 34 Nauki prawne. Prawo o 35 Administracja publiczna. Wojskowość o 36 Działalność na rzecz zaspokajania duchowych i materialnych potrzeb życiowych. Opieka społeczna. Mieszkania. Ubezpieczenia o 37 Oświata. Pedagogika. Wychowanie. Szkolnictwo. Wykorzystywanie wolnego czasu. o 39 Etnologia. Etnografia. Zwyczaje i obyczaje. Folklor

91 Ten dział od 1961 roku jest wolny. Jego tematykę włączono do działu 8. 5 MATEMATYKA. NAUKI PRZYRODNICZE o 50 Zagadnienia ogólne nauk matematyczno-przyrodniczych o 51 Matematyka o 52 Astronomia. Astrofizyka. Badania kosmiczne. Geodezja. Kartografia o 53 Fizyka o 54 Chemia. Krystalografia. Mineralogia o 55 Geologia i nauki pokrewne. Meteorologia. Hydrologia o 56 Paleontologia o 57 Nauki biologiczne o 58 Botanika o 59 Zoologia 6 NAUKI STOSOWANE. MEDYCYNA. NAUKI TECHNICZNE. ROLNICTWO o 60 Zagadnienia ogólne nauk stosowanych o 61 Medycyna o 62 Inżynieria. Technika w ogólności o 63 Rolnictwo. Leśnictwo. Hodowla. Produkcja zwierzęca. Łowiectwo. Rybactwo o 64 Gospodarstwo domowe. Gastronomia. Hotelarstwo o 65 Organizacja i zarządzanie. Organizacja przedsiębiorstw przemysłowych, handlu, transportu, łączności. Organizacja i eksploatacja telekomunikacji. Reklama. Przemysł wydawniczy. o 66/69 Przemysł o 66 Przemysł chemiczny. Technologia chemiczna o 67/68 Różne rodzaje przemysłu i rzemiosła o 69 Przemysł i rzemiosła budowlane. Materiały, elementy i roboty budowlane. 7 SZTUKA. ROZRYWKI. SPORT o 71 Planowanie przestrzenne. Urbanistyka. Kształtowanie krajobrazu o 72 Architektura o 73 Rzeźbiarstwo i sztuki pokrewne o 74 Rysunek. Rzemiosło artystyczne. o 75 Malarstwo o 76 Grafika o 77 Fotografia i procesy podobne. Kinematografia o 78 Muzyka o 79 Rozrywki. Teatr. Zabawy. Gry. Sport 791 Rozrywki i widowiska publiczne Film 792 Teatr 793/794 Rozrywki towarzyskie. Zabawy. Gry 796/799 Sport 8 JĘZYKOZNAWSTWO. NAUKA O LITERATURZE. LITERATURA PIĘKNA o 80 Ogólne zagadnienia językoznawstwa i literatury. Filologia o 81 Językoznawstwo. Języki o 82 Nauka o literaturze. Literatura piękna. 82-1/-9 Literatura piękna (utwory literackie) 82-1 Poezja 82-2 Dramat 82-3 Powieści, opowiadania, nowele Powieść angielska (73)-3 Powieść amerykańska Powieść niemiecka Powieść polska 82-4 Szkice. Eseje literackie 82-5 Mowy 82-6 Listy. Korespondencje 82-7 Humoreski. Satyry. Parodie 82-8 Antologie. Wpisy. Aforyzmy. Przysłowia. Złote myśli 82-9 Komiksy. Publicystyka. Reportaże. Felietony Literatura piękna dla dzieci i młodzieży. 9 ARCHEOLOGIA. PREHISTORIA. GEOGRAFIA. BIOGRAFIE. HISTORIA o 902/904 Archeologia. Prehistoria. Materialne relikty czasów przedhistorycznych i historycznych o 91 Geografia. Opisy krajów. Podróże o 929 Biografie, autobiografie i pamiętniki zbiorowe. Genealogia. Heraldyka o 93/94 Historia 0 Általános művek 00 A tudomány és a kultúra legáltalánosabb alapjai. Prolegomena 001 Tudomány és ismeretek általában. A tudományos munka szervezése és módszertana 002 Dokumentáció. Könyvek. Írásművek 003 Írásrendszerek és írások. Jelek és szimbólumok. Kódok. Grafikai ábrázolás 004 Számítógép-tudomány Számítástechnika 005 Menedzsment (2001-től) 006 Termékek,eljárások,súlyok,mértékegységek és az idő szabványosítása. Szabványok. Előírások 007 Tevékenység és megszervezése. Információ-, kommunikáció- és szabályozáselmélet (kibernetika) általában. "Human engineering" 008 Civilizáció. Kultúra. Haladás 009 A kultúrával általánosságban foglalkozó tudományok. Humán tudományok általában. 01 Bibliográfia. Bibliográfiák és katalógusok 02 Könyvtárak. Könyvtártan

92 Referenszkönyvek általános tartalommal. Enciklopédiák. Általános lexikonok, szótárak 050 Időszaki kiadványok. Periodikák 06 Szervezetek és más együttműködési formák 070 A sajtó. Hírlapok. Újságírás 08 Gyűjteményes művek. Poligráfiák 09 Kéziratok. Könyvritkaságok 1 Filozófia. Pszichológia 11 A lét filozófiai problémái 111 Általános metafizika. Ontológia 113/119 Filozófiai kozmológia. Természetfilozófia 122/129 Speciális metafizika 13 A szellem filozófiája. A szellemi lét metafizikája 14 Filozófiai rendszerek és állásfoglalások Pszichológia. Lélektan 16 Logika. Logisztika. Ismeretelmélet. Episztemológia 17 Erkölcs. Erkölcstan. Etika. Morális filozófia 2 Vallás. Teológia 21 Történelem előtti és primitív vallások 22 Távol-keleti eredetű vallások 23 Indiai szubkontinens vallásai. Hindu vallás általános értelemben 24 Buddhizmus 25 Ókori vallások. Kisebb vallások és kultuszok 26 Zsidó vallás. Judaizmus 27 Kereszténység. Keresztény egyházak és felekezetek 28 Az iszlám 29 Modern spirituális mozgalmak 3 Társadalomtudományok 30 A társadalomtudományok elmélete, módszertana és módszerei. Szociográfia 31 Demográfia. Szociológia. Statisztika 32 Politika 33 Gazdaság. Közgazdaságtudomány 34 Jog 35 Államigazgatás. Közigazgatás. Hadtudomány 36 Szociális munka. Szociális segítségnyújtás. Lakáskérdés. Biztosításügy 37 Nevelés és oktatás. Képzés 39 Néprajz. Etnológia. Etnográfia. Folklór. Népszokások. Magánélet szokásai. Hagyományok 4 üres 5 Matematika és természettudományok 50 Általános természettudományi művek 501 Egzakt tudományok. Az általában vett matematikai tudományok, beleértve a csillagászatot, a mechanikát és a matematikai fizikát 502/504 Környezettudomány. A természeti források megőrzése. A környezet fenyegetettsége és védelme 502 A természeti környezet és védelme. Természetvédelem 504 A veszélyeztetett környezet 51 Matematika 52 Csillagászat 53 Fizika 54 Kémia 55 Földtudományok. Geológia. Geofizika. Szeizmológia. Meteorológia. Hidrológia 56 Őslénytan. Paleontológia 57 Biológia 58 Növénytan. Botanika 59 Állattan. Zoológia 6 Alkalmazott tudományok. Orvostudomány. Műszaki tudományok 60 Alkalmazott tudományokra vonatkozó általános kérdések (jelenleg alosztályai nincsenek érvényben) 61 Orvostudomány 62 Mérnöki tudományok. Technika általában 621 Általános gépészet. Magtechnika. Elektrotechnika. Mechanikai technológia általában 622 Bányászat 623 Haditechnika 624 Építőmérnöki tudományok 625 Szárazföldi közlekedésmérnöki tudományok. Szárazföldi közlekedési utak technikája. Vasútépítés. Útépítés 626/627 Vízépítés. Vízépítmények, vízi szerkezetek 628 Egészségügyi mérnöki technika. Vízellátás. Hulladékkezelés. Világítástechnika 629 Járműtechnika 63 Mezőgazdaság. Erdőgazdaság. Állattenyésztés. Vadászat. Halászat 64 Háztartás. Háztartástan 65 Ipari, kereskedelmi, közlekedési és távközlési üzemek szervezése és vezetése 66 Vegyipar és rokon iparágak. Kémiai technológia 67 Különféle iparágak és mechanikai technológiák 68 Továbbfeldolgozó iparok. Készárut, készterméket gyártó iparágak 69 Építőipar. Építőanyagok. Építési munkák 7 Művészetek. Szórakozás. Sport 7.01/.09 A művészetekkel stb. kapcsolatos különböző speciális jellemzők 71 Regionális, városi és országos tervezés. Tájalakítás. Parképítés. Kertépítés 72 Építészet 73 Szobrászat 74 Rajzművészet. Formatervezés. Alkalmazott művészet. Iparművészet 75 Festészet 76 Grafikai művészetek. Grafikák 77 Fényképezés és rokon eljárások 78 Zene 79 Szórakozás. Kikapcsolódás. Filmművészet. Színház. Játékok. Sport 8 Nyelv és irodalom

93 Nyelvtudomány. Filológia 81 Nyelvészet. Nyelvtudomány. Nyelvek. (A történeti nyelvészeti jellegű filológiai műveket osztályozzuk ide) 811 Egyes nyelvek 82 Irodalomtudomány. Szépirodalom Irodalmi műfajok 821 Egyes nyelvek irodalma 9 Régészet. Földrajz. Életrajz. Történelem 902 Régészet 903 Ősrégészet. Őskori maradványok. Megmunkált tárgyak (eszközök). Régiségek 904 A történelmi korok kulturális maradványai 908 Honismeret 91 Földrajz. Geográfia. A Föld és országainak tanulmányozása. Utazások. Regionális (leíró) földrajz 911 Általános földrajz. Geofaktorok 912. Egy földterület nem szöveges ábrázolása 913 Regionális földrajz 929 Életrajz. Biográfia és rokon tudományok 93/94 Történelem 930 Történettudomány. Történetírás 94 Általános történelem 94(41/99) Egyes országok történelme uniwersalne lekarstwo egyetemes v. sokoldalú gyógyszer Uniwersalny czas koordynowany, UTC (ang. Universal Time Clock lub Coordinated Universal Time, fr. Temps Universel Coordonné) wzorcowy czas ustalany na podstawie TAI (fr. Temps Atomique International) [uwzględniający nieregularność ruchu obrotowego Ziemi i koordynowany względem czasu słonecznego. By zapewnić, że Słońce średnio w ciągu roku przechodzi nad południkiem zerowym o godz. 12:00 UTC, z dokładnością nie mniejszą niż 0,9 s, od czasu do czasu do UTC dodawana jest tzw. przestępna sekunda. Operację tę przeprowadza IERS (International Earth Rotation Service). Coordinated Universal Time jest wyrażany za pomocą 24- godzinnego zegara i wykorzystuje kalendarz gregoriański. Jest używany w nawigacji lotniczej i morskiej, gdzie jest znany pod swoją wojskową nazwą "Zulu time" ("Zulu" w alfabecie fonetycznym odpowiada literze "z", oznaczającej południk zerowy, czyli długość geograficzną 0, w londyńskiej dzielnicy Greenwich). UTC został zdefiniowany przez Comité consultatif international des radiocommunications (CCIR), poprzednika Międzynarodowej Unii Telekomunikacyjnej. Pełną definicję zawiera CCIR Recommendation (plik PDF; wersja HTML stworzona przez Google) lub ITU-T Recommendation X.680 (plik PDF; wersja HTML stworzona przez Google) z lipca 1994 roku. Akronim UTC jest niezależny od języka i odpowiada w języku angielskim nazwie "Coordinated Universal Time", a w języku francuskim "Temps Universel Coordonné". W komunikacji radiowej na morzu i w powietrzu poza określeniem "Czas Zulu" używa się również rozwinięcia akronimu "Universal Time Correct". W Polsce stosuje się czas UTC(PL) wprowadzony w 2003 r. ustawowo jako czas urzędowy, do zastosowań oficjalnych, udostępniany z dwóch adresów IP przez Główny Urząd Miar, oraz czas UTC (AOS) podawany do celów naukowych przez jednostkę PAN Obserwatorium Astrogeodynamiczne w Borówcu pod Poznaniem.] egyezményes koordinált világidő v. röv. koordinált világidő (angolul Universal Time Coordinated, UTC) [az a hivatkozási időzóna, amelyhez a Föld többi időzónáját viszonyítjuk. Ez a greenwichi középidő (GMT) utódja és néha még mindkét jelölést használják, bár a két fogalom nem azonos. Az UTC használata ajánlott, a GMT mint fogalom elavultnak tekinthető. Az egyezményes koordinált világidő nagy pontosságú atomóraidőből származik, mely a nemzetközi atomidő (International Atomic Time, TAI) alapján folyik. Az UTC-t a TAIhoz képest szökőmásodpercek egészítik ki. A Föld forgásához kapcsolódik az egyezményes világidő (Universal Time, UT). A kétféle idő a Föld lassuló forgása miatt eltér, az eltérés kiküszöbölése céljából egymásfél évente szökőmásodpercet iktatnak be. Ez lehetővé teszi, hogy az UTC 1 másodpercnél kisebb eltéréssel kövesse az egyezményes világidőt (UT). A Földön időzónákat hoztak létre, melyek az UTC-hez viszonyítva pozitív vagy negatív értékű órával térnek el (egyes időzónák ideje ettől a szabályos beosztástól 1/2 órával eltér).] uniwersalny człowiek sokoldalú v. univerzális ember uniwersalny miernik akustyczny univerzális zajszintmérő uniwersalny spadkobierca általános örökös uniwersalny środek egyetemes v. sokoldalú gyógyszer uniwersał [w dawnej Polsce - list, proklamacja, rozporządzenie szczególnej wagi] (lat.) univerzália, általános fogalom; (hist.) királyi kézirat, leirat az országgyűléshez uniwersały[listy królewskie do narodu. Zaczynały się zwykle od wyrazów:

94 7209 Wszystkim i każdemu z osobna, dzisiejszym i przyszłym, co po łacinie brzmiało: Universis et singulis, praesentibus et futuris... Od pierwszego wyrazu poszła nazwa uniwersałów. Zygmunt August, który chętnie wprowadzał polszczyznę do księgi ustaw, ogłosił roku 1564 po polsku Uniwersał poborowy. Odtąd sejmy polskie jeden po drugim ogłaszały uniwersały poborowe.] (hist.) királyi kéziratok uniwersjada [międzynarodowe zawody sportowe drużyn (reprezentacji) uniwersyteckich] univerziádé (nemzetközi válogatott egyetemi sportversenyek) uniwersum [1. wszechświat; 2. całokształt czegoś] univerzum, világmindenség, világegyetem uniwersytecki, -a, -ie egyetemi uniwersytet [śrdw.łac. universitas dpn. universitatis 'uniwersytet' (z łac. 'ogół; wszechświat'); 1. wyższa uczelnia obejmująca zwykle kilka wydziałów nauk, mająca prawo nadawania stopni naukowych; 2. najstarszy typ wyższej uczelni (od XI w. we Włoszech)] (lat.) univerzitás (mindenség, egyetemesség); (isk.) egyetem, tudományegyetem Uniwersytet Corvinusa w Budapeszcie Budapesti Corvinus Egyetem, BCE uniwersytet im. Attili Józsefa (dawno) József Attila Tudományegyetem (JATE) Uniwersytet im Janusa Pannoniusa Janus Pannonius Egyetem (JPTE) Uniwersytet im. Kopernika (UMK), Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Kopernikus-egyetem Uniwersytet im. Lajosa Kossutha Kossuth Lajos Tudományegyetem (KLTE) Uniwersytet im. Loránda Eötvösa; Uniwersytet im. Loránda Eötvösa w Budapeszcie (Eötvös Loránd Tudományegyetem - ELTE) [węgierska uczelnia wyższa z siedzibą w Budapeszcie] Eötvös Lóránd Tudományegyetem (ELTE) Uniwersytet Jagiellońska w Krakowie a Krakkó Jagelló Egyetem Uniwersytet Jagielloński (UJ) Jagelló Egyetem Uniwersytet Jagielloński w Krakowie a Krakkói Jagelló Egyetem Uniwersytet jest w centrum (śródmieściu) az egyetem a belvárosban van Uniwersytet ludowy [placówka oświatowa powoływana w celu szerzenia oświaty wśród dorosłej części społeczeństwa wiejskiego. Pierwszy uniwersytet ludowy powstał w 1844 w Rödding w Szlezwiku, założony z inicjatywy duńskiego poety i teologa N.F.S. Grundtviga. Idea uniwersytetu ludowego szybko rozpowszechniła się w Europie i krajach całego świata.] népfőiskola, népi egyetem uniwersytet podziemny, tajny [nieoficjalny uniwersytet, który funkcjonował w czasie okupacji hitlerowskiej w Polsce] földalatti v. titkos egyetem (a második világháború alatt) uniwersytet powszechny [instytucja oświatowa popularyzująca wiedzę w społeczeństwie poprzez nauczanie, organizowanie samokształcenia itp.] általános irányú egyetem, szabadegyetem Uniwersytet w Debreczynie (węg.: Debreceni Egyetem) [to jeden z bardziej znanych uniwersytetów na Węgrzech. Powstał on z połączenia 1 stycznia 2000 czterech Debreczyńskich uniwersytetów: Lajosa- Kossutha, Medycznego, Pedagogicznego i akademii rolniczej] Debreceni Egyetem [a Kossuth Lajos Tudományegyetem, a Debreceni Orvostudományi Egyetem, a Debreceni Agrártudományi Egyetem és a hajdúböszörményi Wargha István Pedagógiai Főiskola összevonásával jött létre január 1-jén.]

95 7210 Uniwersytet w Szegedzie [to jest drugą najstarszą nieprzerwanie istniejącą uczelnią (1872) i jedną z wiodących instytucji naukowych na Węgrzech. Po węgiersku nazywa się Szegedi Tudományegyetem (SZTE), co w łacinie brzmi Universitas Scientiarum Szegediensis. Główną siedzibę ma w Szegedzie, w mieście studenckim położonym na południu kraju. SZTE cieszy się uznaniem na całym świecie. Jego renoma przyciąga wielu studentów z innych krajów.] Szegedi Tudományegyetem [a szegedi József Attila Tudományegyetem, a Szent-Györgyi Albert Orvostudományi Egyetem, a Juhász Gyula Tanárképző Főiskola, és a hódmezővásárhelyi Mezőgazdasági Főiskola összevonásával alakult meg január 1- jén. Az egyetem szenátusának 2007 júliusi döntése alapján jogelődje az 1581-ben Báthory István által alapított kolozsvári jezsuita kollégium.] Uniwersytet Warszawski (UW) Varsói Egyetem uniwerzum, uniwersum (lat.) univerzum; a mindenség, világmindenség, világegyetem UNIX UNIX (operating system); a hálózatokon a legtöbb szolgáltató gépen használt, többfelhasználós, több-feladatos operációs rendszer - 'UNIX' operációs rendszer [1970- ben a Bell laboratóriumokban (a DEC PGP- 11 miniszámítógépre kidelgozott) többfelhaszálós (multi-user) és többfeladatos (multi-tasking) operációs rendszer; Internetszolgáltatók kiszolgálógépeinél leggyakrabban használt operációs rendszer; legfőbb jellemzői egyszerűen kezelhetősége és megbízhatósága; nem-kommerciális (pl. iskolai) felhasználásra a Web- ről ingyen letölthető; több változata van használatban pl. a SUN-OS Solaris; szakkörökben kedvelt továbbá a még fejlesztésben lévő, ingyenesen beszerezhető LINUX; Microsoft eredetű vetélytársa szerveralkalmazások- nál a Windows-NT és a Windows-2000] Unix Time-Sharing System (pisane również jako UNIX, choć nie jest to skrót nazwa UNIX jest kalamburem określenia MULTICS, który był wzorem dla Uniksa) [1. system operacyjny rozwijany od 1969 r. w Bell Labs (UNIX System Laboratories, USL) przez Dennisa Ritchie i Kena Thompsona. W latach 70. i 80. zdobył bardzo dużą popularność, co zaowocowało powstaniem wielu odmian i implementacji. Część z nich, w szczególności Linux oraz Mac OS X, jest w użyciu do dnia dzisiejszego. UNIX jest zarejestrowanym znakiem towarowym The Open Group. Unix miał duży wkład w rozwój systemów operacyjnych, wprowadzając wiele koncepcji będących w powszechnym użyciu do dnia dzisiejszego. Do najbardziej znaczących należy idea hierarchicznego systemu plików oraz reprezentacji niemal wszystkich składników systemu jako plików (również urządzeń peryferyjnych). Twórcy systemu zastosowali podczas jego tworzenia wiele nowatorskich rozwiązań oraz założeń projektowych. Wbrew panującemu wówczas trendowi, kod Uniksa został napisany w języku wysokopoziomowym, co umożliwiało jego łatwą migrację na kolejne platformy sprzętowe. Narzędzia systemowe zostały zaprojektowane zgodnie z regułą KISS mówiącą, że programy powinny być proste i realizować dobrze jedną rzecz. 2. jeden z najpopularniejszych wielodostępnych i wielozadaniowych systemów operacyjnych, stosowanych w licznych odmianach na wielu rodzajach komputerów z różnymi procesorami, min. Sparc, Motorola MC68xxx, Intel 80x86, HP PA-RISC, MIPS Rx000, IBM Power, itp.] UNIX (más írásmóddal Unix) [1. A unix az Interneten lévő számítógépek legelterjedtebb, nyílt operációs rendszere, amelyet 1970 körül fejlesztettek ki a Bell Laboratóriumban. A unixot arra tervezték, hogy egyszerre több felhasználó dolgozhasson rajta, és egyszerre több feladatot lehessen vele végrehajtani. A unix operációs rendszernek több fajtája, hasonmása létezik a különböző típusú, architektúrájú számítógépekre. Érdemes megemlíteni a Linux operációs rendszert, amely a unixokkal rokonságot mutat. Leglényegesebb tulajdonsága, hogy ingyen terjeszthető. A fejlesztést a hálózaton keresztül -- levelezési listák segítségével -- nagyon sok ember végzi óta létező, nagyon népszerű többfeladatos (multitasking) és többfelhasználós (multi-user), nyílt szabványokat használó operációs rendszer; az Interneten a szerver gépek nagy része valamilyen Unix-változatot futtat; 3. egy 1969-ben kifejleszett operációs rendszer, amelyet az AT&T munkatársai dolgoztak ki

96 7211 a Bell Laboratories-ben. Mostanra a Unixszerű rendszerek széttagozódtak, sokszínűvé váltak. A Unix-jellegű rendszerek több informatikai problémára kínálnak megoldást. Egyes verziók "ingyenesek" (például: Linux, FreeBSD). A Unix családba tartoznak:hp- UX AIX FreeBSD. 4. Időosztásos, multitasking (többfeladatos), multiprocesszoros, többfelhasználós, osztott adatállományokat használó, nyílt operációs rendszer.] uniżać lealacsonyítani, megalázni uniżać się lealacsonyodni, megalázkodni uniżenie 1 alázatosan, megalázkodva uniżenie dziękuję alázatosan köszönöm; (tréf.) köszönöm alásan uniżenie 2 leszállás, keereszkedés, alábbhelyezés, leszállítás; (átv.) lealacsonyítás, lealázkodás, megalázás uniżoność alázat, alázatosság, jámborság uniżony, -a, -e [przesadnie uprzejmy, układny, uległy; też: wyrażający takie cechy] alázatos uniżone wyrażenia [(u Zygmunta Glogera) Takiemi były: upadam do nóg, całuję nogi, ścielę się pod nogi, pod stopy, pod stopki, najniższy sługa, podnóżek.] (daw) alázat, megalázkodás megnyilvánulásai uniżone dzięki! (dawno) hálás köszönet uniżony sługa! (dawno) alázatos szolgája uniżyć lealacsonyítani, lefokozni, lecsökkenteni, leszállítani, leapasztani; megalázni uniżyć siebie lealacsonyítja magát uniżyć się lealacsonyodni, lecsökkenni, leapadni; megalázkodni uno actu [jednym nieprzerwanym działaniem] (lat.) uno actu; egyetlen aktus unormowanie szabályozás, szabványosítás, normalizálás unormować [ująć coś w pewne normy] szabályozni, normát alkalmazni vmire, szabványosítani, normalizálni, rendezni unormować stosunki szabályozni a viszonyt v. viszonyokat v. kapcsolatot v. kapcsolatokat unormować się [uregulować się, znormalizować się] kiegyenlítődni, rendeződni unormowanie szabályozás; szabványosítás, normalizálás unormowanie stosunków a rendes viszonyok helyreállása; a viszonyok normalizálódása unormowany, -a, -e kiegyensúlyozott, rendezett unormowany tryb życia rendezett életmód v. életkörülmények unosić (uniszę, unosi) [zob. unieść] felemelni, felvinni; (átv.) elragadni unosić się (zob. unieść się) felemelkedni, lebegni, felszállni; (czym) elragadtatja magát (vmi miatt); áradozni, elragadtatással beszélni; (nad kim/czym) el van ragadtatva unosi się ponad lasem az erdő felett lebegni unosić się na fali a hullámokkal viteti magát; a hullámok tetején úszni unosić się nad chmury a felhők fölé emelkedni unosić się nad kim/czym áradozni, elragadtatással beszélni vkiről/vmiről; lelkesedni vki/vmi iránt; lelkesedni vkiért/vmiért; lelkesedni vmin; rajongani vkiért/vmiért unosowić unosawiać [nadać głosce rezonans nosowy] (nyelvt.) nazalizálni unoszenie felemelés; magávalragadás unoszenie nóg lábemelés unoszenie się felemelkedés; lebegés; felindulás, áradozás unoszenie się nad kim/czym áradozás vkiről/vmiről unowocześnianie, unowocześnienie korszerűsítés, modernizálás unowocześnić (unowocześnię, unowocześni) unowocześniać [uczynić coś nowoczesnym] koszerűsíteni, modernizálni unowocześniać coś fejleszteni vmit unowocześnić się unowocześniać się [stać się nowoczesnym] koszerűsödni, modernizálódni unus pro multis [łac., dosł. 'jeden za wielu'; (por. tous pour un, un pour tous fr., wszyscy za jednego, jeden za wszystkich; z Aleksandra Dumasa ojca (Trzej muszkieterowie, passim)) wg Wergiliusza (Eneida, 5, 814); sternik Palinurus zostaje rzucony w fale w ofierze Neptunowi, aby uratować towarzyszy] (lat.) unus pro multis; egy sokért Unus testis, nullus testis [jeden świadek to żaden świadek] (lat.) Unus testis, nullus testis; egy tanú nem tanú unurzać [zanurzyć w czymś brudnym] teljesen alámeríteni; bepiszkítani, összepiszkolni, beszennyezni unurzać się [unurzać samego siebie] elmerül, lemerül; bepiszkolódni, összepiszkolódni, beszennyeződni; bepiszkolja, összepiszkolja, beszennyezi magát unvocatio (jednoznaczność) (lat.) unvocatio; egyjelentőség, egynyelvűség; (fil) A beszédnek olyan módja, amelyben azonos kifejezés mindig azonos tartalom kifejezésére szolgál. uobecnić uobecniać [1. wyraźnie coś komuś pokazać, wykazać coś w sposób oczywisty;

97 dać czemuś wyraz] megjeleníteni, előteremteni uobecnić się uobecniać się [stać się obecnym, pokazać się w sposób oczywisty] megjelenni uodporniający, -a, -e ellenálló, megerősítő, edző; (orv.) immunizáló uodpornić (uodpornię, uodporni) uodporniać, uodparniać [1. uczynić organizm odpornym na działanie bakterii lub ich toksyn; 2. uczynić niewrażliwym na coś] megedzeni vmivel szemben, ellenállóvá tenni uodpornić organizm na zmiany powietrza ellenállóvá tenni a szervezetet a levegő változásaival szemben uodpornić się uodporniać się, uodparniać się [1. o organizmie, bakteriach itp.: stać się odpornym na działanie bakterii, ich toksyn lub na działanie surowic oraz szczepionek; 2. stać się niewrażliwym na coś] megedződni, ellenállóvá válni uodpornienie edzettség, ellenállóvá tevés; immunitás uogólnianie, uogólnienie általánosítás uogólnić (uogólnię, uogólni) uogólniać [rozszerzyć na ogół lub na duży zakres zjawisk czy faktów twierdzenia, wnioski wyciągnięte z poszczególnych faktów, przesłanek] általánosítani, általánossá tenni uogólnić się uogólniać się [stać się bardziej ogólnym] általánossá válni uogólnienie [twierdzenie ogólne, sformułowane na podstawie obserwacji i wyciągania wniosków z poszczególnych zjawisk i faktów] általánosítás uogólnione zaburzenie lękowe [zob. zespół lęku uogólnionego] generalizált szorongás [generalized anxiety disorder] [Állandó feszültséggel és nyugtalansággal járó szorongásos betegség. Testi tünetekkel, például szapora szívveréssel, fáradtsággal, zavart alvással és szédüléssel is együttjárhat.] uorganizować organizálni, megorganizálni; megszervezni uorganizować komisję bizottságot szervezni v. felállítani uorganizować się megalakulni, létrejönni, megszerveződni, organizálódni uorganizowała się banda opryszków betyárbanda szerveződött v. alakult uosobić (uosobię, uosobi) uosabiać [1. przedstawić pojęcia, zjawiska itp. w postaci ludzkiej; 2. zostać okazem jakiegoś typu, wyobrażeniem pewnych cech] megszemélyesíteni uosobić a. uosabiać coś megszemélyesíteni vmit uosobić się uosabiać się [przybrać cechy jakiejś osoby] megszemélyesülni uosobienie megszemélyítés, megszemélyesítés up to date [1. ang., wym. ap tu dejt] [dosł. 'aż do (bieżącej) daty'; wg najnowszych wymagań, wg obecnego stanu wiedzy, najnowocześniejszy, aktualny, zawierający ostatnie dane a. informacje; 2. bardzo modny, nowoczesny] (ang.) up to date; divatos, mai, új; korszerű; nagyon divatos, modern; a legfrissebb eredmények színvonalán álló; a kor színvonalán álló upaćkać [pot. ubrudzić czymś mazistym, oblepiającym] (közb.) összepiszkolni, összemaszatolni, összekenni vmit vmivel upaćkać buty w błocie összesározza a cipőjét upaćkać się [1. pot. upaćkać samego siebie; 2. pot. upaćkać jeden drugiego; 3. pot. zostać upaćkanym] összepiszkolódni, bemaszatolódni, összekenődni, bekenődni upadać (zob. upaść) esni, leesni; elterülni; hullani, lehullani, lebukni; megbukni upadać na duchu elcsüggedni upadać na kolana térdre esni, rogyni v. roskadni upadać na ziemię földre rogyni upadanie leesés, összeesés, leroskadás, elbukás upadek [1. nagła, niezamierzona zmiana czyjejś pozycji pionowej na poziomą, spadnięcie z góry na dół; 2. pogorszenie się stanu czegoś, utrata znaczenia; 3. chwila, w której coś się kończy, ktoś lub coś przestaje istnieć; 4. czyjeś niepowodzenie, koniec czyjejś kariery itp.; 5. niemoralne postępowanie; 6. (w biblii) pierwszy upadek miał miejsce w Edenie, gdy człowiek uległ namowom szatana (węża) i odszedł od Boga. Przez upadek ten człowiek stał się naturą grzeszną, poznał grzech, obciążył sumienie i unikał Boga. To pociągnęło za sobą śmierć, jako rezultat słów: ''(...) albowiem dnia tego którego jeść będziesz z tego drzewa, śmiercią umrzesz''. Dlatego człowiek stał się śmiertelny cieleśnie i duchowo musi się narodzić z Ducha (nie z ciała). Podobny proces przeżywa w sobie każdy człowiek. Każdy rodzi się jako niewinne dziecko; w miarę wzrostu zaczyna poznawać zło, któremu się oddaje i dlatego musi się narodzić na nowo. Ale Pismo Święte mówi jeszcze o innym rodzaju upadku. Wierzący człowiek może, z powodu nieposłuszeństwa, nieostrożności, postąpić źle; może zasmucić Boga i zacząć czuć się jak Adam po upadku. Takie wydarzenie przynosi szczeremu chrześcijaninowi okropne cierpienia wewnętrzne. Przeżywał je także Dawid. Pismo Święte

98 7213 mówi, że sprawiedliwy może upaść siedem razy, ale on powstaje. Przyp 24:16. Nie odrodzony z Ducha człowiek może żałować, że źle postąpił, czuć wielki niepokój w sercu, ale to wszystko jest sprawą moralną; wierzący będzie przechodził to samo w podobnym wypadku, ale on czuje jeszcze odpowiedzialność wobec Boga, którego zasmucił i rozgniewał. Gdyby (dla przykładu) taki chrześcijanin powiedział sobie ''Ponieważ Bóg jest Bogiem wybaczającym, to ja sobie mogę pogrzeszyć, On mi przecież wybaczy'', to tym udowodniłby, że on Boga wykorzystuje, ale Go nie miłuje i do Niego się nigdy nie nawrócił. Taki człowiek może mieć religię, ale nie ma żywej wiary. Kto narodził się z Boga, ten stał się nową naturą, nowym stworzeniem. Człowiek narodzony z Ducha na zawsze zostaje odrodzonym, zbawionym. On może stracić nagrodę, radość zbawienia, nawet pierwszą miłość, ale nie może stracić zbawienia.] esés, leesés; (átv.) visszafejlődés, hanyatlás; (bankructwo) bukás; (moralny) züllés, bukás, lecsúszás; összedőlés; szerencsétlenség, csapás, bukás, pusztulás; tönkremenés, elpusztulás; (átv.) elbukás upadek banku bankcsőd upadek domu handlowego áruház bukása v. csődje upadek kobiety (átv.) a nő bukása upadek moralny erkölcsi züllés v. romlás v. bukás; süllyedés, lezüllés, szétzüllés, bomlás upadek Napoleona Napoleon bukása upadek nauk a tudományok hanyatlása upadek nauk humanitycznch a humán tudományok hanyatlása upadek obyczajności a közerkölcsök romlása v. hanyatlása upadł bez czucia elájult; elvesztette az eszméletét upadł jak długi hanyatvágódott, hanyatesett; teljes hosszában elterült upadłościowy, -a, -e csődupadłość [1. niewypłacalność, niemożność wywiązywania się z przyjętych zobowiązań przez dłużnika; 2. procedura wszczynana w razie niewypłacalności dłużnika, polegająca głównie na wspólnym dochodzeniu roszczeń przez wszystkich jego wierzycieli. Upadłość to tzw. egzekucja uniwersalna prowadzona na rzecz wszystkich wierzycieli dłużnika, ze wszystkich składników jego majątku jednocześnie. Tym właśnie upadłość różni się od egzekucji syngularnej prowadzonej przez niektórych tylko wierzycieli i tylko z poszczególnych składników majątku dłużnika.] csőd, vagyonbukás, fizetésképtelenség upadłość banku bankcsőd, a bank csődbejutása upadłość, do której celowo doprowadzono öncsőd upadły, -a, -e [1. taki, który prowadzi niemoralne życie; 2. taki, który zbankrutował] leesett, elesett; (moralnie) bukott, züllött; (handl) fizetésképtelen; túlsó, végső upadły anioł [anioł zbuntowany przeciw Bogu] bukott angyal [A bukott angyalok a Biblia szerint olyan angyalok, akiket kiűztek a mennyekből, miután fellázadtak Isten ellen. A bukott angyalok vezetője a Sátán.] upadła kobieta bukott nő upadnięcie hanyatlás, esés, lehullás upajać (zob. upoić) átitatni, megitatni; (átv.) megittasítani upajać się (zob. upoić się) megittasulni, megrészegülni upajająco megrészegítően upajający, -a, -e részegítő, mámorító upajanie részegség, megittasulás, mámor, leitatás upajanie się megittasulás, megrészegedés upajanie się sukcesami önelégültség, sikertől való megrészegedés upakować upakowywać [1. pot. umieścić obok siebie, wepchnąć coś gdzieś; 2. pot. wypełnić coś pakowanymi rzeczami] elcsomagolni, összecsomagolni, becsomagolni, bepakolni upakować co becsomagolni v. elcsomagolni vmit upakować towary becsomagolja az árut upakować się elcsomagolni, csomagolni; (közb.) felpakolni upakowanie csomagolás, becsomagolás upalić upalać [1. nadpalić coś z brzegu, przy końcu czegoś; 2. nadać czemuś odpowiedni kolor, zapach itp. przez prażenie] átizzítani, leégetni, megégetni, kiégetni (egy részt v. amennyi kell) upalić się upalać się [nadpalić się z brzegu, na powierzchni] elégni, megégni, leégni upalnie forrón, égetően melegen upalny, -a, -e [o porach dnia, roku itp.: odznaczający się wysoką temperaturą powietrza] forró, égetően meleg upalne dni nyári hőség, kánikulás napok upał [1. wysoka temperatura powietrza; 2. bardzo gorące powietrze] hőség, forróság, hév, kánikula, tűző nap upał afrykański trópusi hőség

99 7214 upał formalnie nie do zniesienia teljesen elviselhetetlen hűség upały kánikula upały lipcowe júliusi hőség, kánikula upamiętać się magába száll, észhez tér; meggondolni vmit, fontolóra venni, jó útra térni upamiętanie meggyőzés, lelkére beszélés upamiętanie się magába szállás, észretérés, jó útra térés, megfontolás upamiętnić (upamiętnię, upamiętni) upamiętniać [zachować coś dla pamięci potomnych] megörökíteni, emlékezetessé tenni upamiętnić się upamiętniać się [utrwalić się w pamięci] emlékezetessé válni, emléket hagy maga után, megörökíti magát v. a maga emlékét upaństwowić (upaństwowię, upaństwowi) upaństwawiać [uczynić coś państwowym, przejąć coś na rzecz państwa] államosítani, állami tulajdonba venni upaństwowić a. upaństwawiać coś államosítani vmit upaństwowić przemysł prywatny államosítani a magánipart upaństwowienie államosítás upaństwowienie handlu a kereskedelem államosítása upaństwowienie kopalni a bányák államosítása upaństwowienie szkół az iskolák államosítása upaństwowiony, -a, -e államosított upaństwowiony przemysł államosított ipar uparcie makacsul, konokul, akaratosan, nyakasan, önfejűen, erőszakosan, csökönyösen, kitartóan, dacosan uparcie obstawać przy swej decyzji magacsul ragaszkodik a saját föntéséhez uparciuch [pot. człowiek bardzo uparty] (nagyon) csökönyös, önfejű, konok ember; kemény koponya uparciuszek (nagyon) csökönyös, önfejű, konok gyerek [mały uparciuszek i złośnik: kis konok és rosszaság] upartość dac, makacsság, konokság, akaratosság, nyakasság, önfejűség, erőszakosság uparty, -a, -e [odznaczający się uporem, upierający się przy czymś; też: będący wyrazem tej cechy] makacs, konok, akaratos, csökönyös, nyakas, önfejű, erőszakos, dacos, kitartó uparta choroba idült betegség uparte dziecko akaratos, önfejű gyermek uparty jak kozioł [makacs mint a bakkecske] csökönyös mint a szamár uparty jak osioł makacs, mint az öszvér; csökönyös mint a szamár upartyjnić upartyjniać [przekształcić w partię, wcielić do partii] pártossá tenni; a párt tagja közé felvenni upartyjnić się upartyjniać się [stać się partyjnym, przekształcić się w partię] pártossá válni; a párt tagja közé felvételt nyerni upasać hízlalni, felhízlalni upasać się meghízni, felhízni upaść 1 (upadnę, upadnie; upadł) upadać [1. zmienić nagle pozycję ze stojącej na leżącą; 2. lecąc, opuścić się szybko z góry na dół; 3. stracić na znaczeniu; też: skończyć się niepowodzeniem; 4. daw. postąpić niemoralnie, przestać być uczciwym] esni, elesni, elterülni; leesni, eldőlni, lebukni; hullani, lehullani; elbukni, megbukni; elpusztulni; sántítani; esni (csapadék); (átv.) elbukni, bűnbeesni, kudarcot vall, tönkremenni upaść komu do nóg lába elé veti magát vkinek upaść moralnie erkölcsileg megbukni v. elbukni upaść na duchu elcsüggedni; elveszteni a bátorságot v. a kedvét; alábbszál a hite v. a kedve, kishitű lesz; kishitűvé válni; csökken a lelkiereje upaść na głowę fejre esni upaść na kolana térdre esni, rogyni v. roskadni upaść na siłach elerőtlenedni, elveszti az erejét upaść na twarz arcra bukvi v. esni upaść na wznak hanyatt esni (hanyatt esik) upaść pod ciężarem összeroskadni a teher alatt upaść 2 (upasę, upasie; upasł) [pot. dobrze żywiąc, pasąc, utuczyć] hízlalni, felhízlalni, meghízlalni upaść wieprza sertést v. disznót hízlalni upaść się [1. pot. o zwierzętach: zostać upasionym; 2. pot. o ludziach: jedząc zbyt dużo, utyć] meghízni, felhízni upatrywać kogo/czego figyelni, szemmel tartani vkit/vmit upatrywać w czym swój interes vmiben látja érdekét upatrzony, -a, -e kiszemelt, megfigyelt upatrzyć upatrywać [1. obserwując, wyszukać kogoś lub coś odpowiedniego; 2. obserwując, dostrzec coś szczególnego] megfigyelni, észlelni, észrevenni, meglesni, utána nézni vminek; kiszemelni, kinézni, kiválasztani; tulajdonítani, vélni, gondolni upatrzyć co w kim/czym tulajdonítani vmit vkinek/vminek

100 7215 upatrzyć kogo/co megtalálni, kiválasztani vkit/vmit upatrzyć sobie dogodne miejsce megfelelő v. kényelmes helyet szemel ki magának upatrzył ją sobie na żonę felegül szemelte ki magának UPC (skrót od ang.: Universal Product Code) [pierwszy standard kodu kreskowego, wprowadzony został w supermarketach w USA i Kanadzie w 1973 roku, z myślą o usprawnieniu obsługi klientów i gromadzeniu danych w punktach sprzedaży. Standaryzacją zajmowały się organizacje UCC (Uniform Code Council, Inc.) w USA oraz ECCC (Electronic Commerce Council of Canada). W wyniku podjęcia działań mających na celu połączenie standardów UPC oraz konkurencyjnego EAN w 2005 roku organizacje te weszły w skład globalnej organizacji GS1.] UPC (Universal Product Code) univerzális termékkód UPC-A (pełna) kodowane jest 12 cyfr UPC-E (skrócona) kodowane jest 6 cyfr UPC Europe (United Pan-Europe Communications) UPC Europe, ismertebb nevén United Pan-Europe Communications [Európa legnagyobb kábeltelevíziószolgáltatója. 100%-os tulajdonosa 1998 eleje óta az egyesült államokbeli Liberty Global nevű vállalat, amely a Föld vezető kábeltelevízió-szolgáltatójának számít. Európában 6,6 millió analóg előfizetővel rendelkezik. Domináns szerepű szolgáltatónak számít Hollandiában, Ausztriában, Szlovákiában, és Csehországban.] upchać, upchnąć upychać [1. pot. pchając, wtłoczyć w coś; 2. pot. wypełnić walizkę, szufladę itp. czymś; 3. pot. pozbyć się czegoś niepotrzebnego] (upchać) meglökni, odébb taszítani; kitömni, (upchnąć) kipárnázni, eltolni, lelökni, lerázni, betömni, benyomni upchać czym co kitömni vmivel vmit upchać siennik słomą kitömi szalmával a szalmazsákot upchać szczelnie tömíteni, eltömíteni, légmentesen elzárni upchać trochę wózek kissé odébbtolja a kocsit, szekeret upchnąć co eltolni, odébbtolni vmit upchnąć co czym megtömni vmit vmivel upchnąć co do czego betolni vmit vmibe upchnąć roboty (átv.) vesződik vmivel (munkával); kissé előbbreviszi a munkát, éppen csak hogy végez vmit update {rzecz.}; aktualizowanie {n.} [komp.] - frissítés (update) - időszerűsített számítógép programok javított, pontosított, bővített, korszerűsített, magasabb színtű változata [1. Verzió frissítés (pl.: Allplan verzióról Allplan verzióra); 2. összetett számítógép-programok kibocsátásuk időpontjában ritkán hibátlanok; napjainkban ezek a konkurencia üteme miatt, sokszor kiforratlanul kerülnek forgalomba; egy ismert "X" program új változatait "X.Y" jelöléssel terjesztik; az időszerűsített programok gyakran az Internetről letölthetők; (mindíg tanácsos a jól működő régieket egy ideig megőrizni!) változat, pontosított program, frissített híradás] upełnoletnić (upełnoletnię, upełnoletni) nagykorúsítani; nagykorúvá, teljeskorúvá tenni upełnoletnić się [stać się pełnoletnim] elérni a nagykorúságot; nagykorúvá, teljeskorúvá lenni upełnoletnienie nagykorúság, teljeskorúság, nagykorúsítás upełnomocnić (upełnomocnię, upełnomocni) upełnomocniać [upoważnić kogoś do działania w czyimś imieniu] felhatalmazni, meghatalmazni, teljhatalommal felruházni upełnomocnić kogo do czego felhatalmazni vmit vmire upełnomocnienie meghatalmazás, felhatalmazás upełnomocniony, -a, -e [w prawodawstwie: upoważnić kogoś do działania w swoim imieniu] felhatalmazott upełnoprawnić teljes joggal felruházni upełzać, upełznąć elmászni, elkúszni upełznięcie elkúszás, elmászás uperfumować [skropić perfumami] illatosítani, beillatosítani, szagosítani uperfumować się [skropić się perfumami] beparfümözi magát uperfumowany, -a, -e beszagosított, illatosított, szagosított, parfümözött

101 7216 uperfumowana chustka szagosított zsebkendő uperlić (uperlę, uperli) gyöngyökkel díszíteni v. berakni v. beszegélyezni v. kirakni upewniać kogo w przekonaniu megerősíteni vkit meggyőződésében upewnić upewniać [zapewnić kogoś o czymś] biztosítani, meggyőzni, bizonyságot tenni upewnić kogo o wierności hűségéről biztosít upewnić kogo w czym biztosítani vkit vmiről upewnić kogo, że coś dzieje meggyőzni v. biztosítani vkit afelől, hogy vmi megtörténik upewnić się (upewnię się) upewniać się sprawdzić wiarygodność czegoś] megbizonyosodni, meggyőződni vmiről upewnić się w czym meggyőződni vmi felől v. vmit illetően upewnił się o wierności towarzysza meggyőződött társa hűségéről upewnienie bizonyság, biztosítás, megnyugtatás upewnienie się megbizonyosodás, meggyőződés upędzać kergetni, megkergetni vmit upędzać się kergetni, kergetőzni, iramodni, kergetik egymást upędzać się za kim/czym kergetni, üldözni vkit/vmit; vki/vmi után veti magát upędzić (upędzę, upędzi) megkergetni, hajtani űzni; sietni, siettetni upędzić co v. czego sietni vmivel, siettetni vmit upędzić roboty iparkodni, sietni a munkával Upgrade [dosł. wyższa klasa, po polsku ulepszenie, uaktualnienie. Może to być ulepszenie sprzętu tzw. wymiana gorszego sprzętu, na nowy lepszy z lepszymi częstotliwościami i parametrami, albo gry. W wypadku gry upgrade to inaczej łata (poprawiająca błędy, ulepszenie akcji gry czy wprowadzenie propozycji graczy) lub data-dysk (wprowadzający nową funkcjonalność). Uaktualnienie, aktualizacja (ang. upgrade) programów komputerowych polega na usunięciu błędów, zmianie interfejsu bądź wprowadzenie nowych funkcji poprawiających działanie programów. Przeciwieństwem funkcji uaktualnienia (ang. upgrade) jest funkcja cofnięcia wersji (ang. downgrade).] upgrade - bővített, javított változat [készülék vagy program]; Upgrade; áttérés [Program verzió váltás (pl.: Allplan FT v17 verzióról Allplan 2003 verzióra).]; [a műszaki fejlődés és az árak változása a számítógépiparban olyan ütemű, hogy érdemes egy adott gép némely elemét (készülék vagy program) egy idő után lecserélni vagy feljavítani; ez ugyanúgy érvényes egyes fontos programokra, pl. az operációs rendszerre, enkóder-dekóderekre, stb. mint pl. a gép tárolóira; új programváltozatok pl. gyakran csak memória-bővítés esetén használhatók] upiąć upinać [udrapować coś, przypinając w specjalny sposób] kitűzni, feltűzni, rátűzni, feltenni upiąć co czym v. na co feltűzni vmit vmire upiąć suknię feltűzi a szoknyát upiąć włosy feltűzi a haját upichcić [pot. ugotować coś naprędce] (közb.) összecsapni, összedobni (ételt); gyorsan megfőzni upicie leitatás, ivás; (átv.) mámor upicie się lerészegedés, megittasodás upić (upiję, upije) upijać [1. łyknąć trochę jakiegoś płynu; 2. doprowadzić kogoś do stanu zamroczenia, namawiając go do wypicia nadmiernej ilości alkoholu] egy keveset meginni, leinni vmiből, lehörpinteni; (kogo) leitatni, berúgatni (vkit) upić jeden łyk napoju a. wody hörpinteni upij herbaty ze szklanki! igyál le egy kevés teát a csészéből upić a. upijać kogoś leitatni vkit upić się upijać się [1. doprowadzić się do stanu zamroczenia przez wypicie nadmiaru alkoholu; 2. poddać się przyjemnie odurzającemu wpływowi czegoś] berúgni, leissza magát, leittasodni upił się jak bela berúgott, mint a tök; tökrészeg upiec, upiekać [przygotować jakiś produkt do spożycia, piekąc go w piecyku, prodiżu itp.] (sütőben) megsütni upiec chleb kenyeret sütni upiec ciasto süteményt sütni upiec co megsütni vmit upiec na grillu grillezni upiec się [zostać upieczonym] megsülni upiekło mu się (átv.) szerencséje volt, jól megúszta, jól kifogta upiec korowaj pogácsát sütni v. megsütni upieczony, -a, -e sült, sütött, megsült, megsütött upierać się (zob. uprzeć się) (być upartym) makacskodni; ellenszegülni, ellenkezni; (przy czym) ragaszkodni (vmihez) upierdolić się upierdalać się [1. wulg. bardzo zmęczyć się; 2. wulg. upić się do nieprzytomności; 3. wulg. ubrudzić się] - nagyon elfáradni, kifáradni, kimerülni; eszméletlenségig leissza magát; beszennyezi, bemocskolja, bepiszkítja magát; beszennyeződni, bemocskolódni, bepiszkolódni upierścienić upierścieniać [przyozdobić palce pierścieniami] felgyűrűzni, gyűrűkkel feldíszíteni

102 7217 upierścieniony, -a, -e [przyozdobiony pierścieniami] felgyűrűzött, gyűrűkkel feldíszített upierzenie [pióra pokrywające ciało ptaków] tollazat upierzony, -a, -e [o ptaku: mający pióra] tollas; megtollasodott upierzone pisklę tollasodó fióka upierzyć megtollasodni upierzyć się megtollasodni, tollas lesz upiąć upinać [udrapować coś, przypinając w specjalny sposób] feltűzni upięcie feltűzés; kárpit, függöny, drapéria upiękniać (upiększyć) szépíteni, megszépíteni upięknić (kogo/co) megszépíteni, szebbé tenni upięknić kogo/co czym szépíteni vkit/vmit vmivel upiększanie, upiększenie díszítés, megszépítés, szebbé tétel upiększyć upiększać [1. uczynić kogoś lub coś piękniejszym; 2. przedstawić coś korzystniej, niż jest w rzeczywistości] szépíteni, megszépíteni, szebbé tenni upiększyć kogo/co czym megszépíteni vkit/vmit vmivel upiększyć mowę szebbé tenni a beszédet upiększyć się upiększać się [uczynić siebie piękniejszym] szépítkezni; kicsínosítja magát, megszépülni, kicicomázza magát upijanie ittasság, részegség upijanie się (upicie się) lerészegedés, megittasodás upilnować [pilnując, ustrzec kogoś lub coś przed kimś lub przed czymś] megfigyelni, szemmel tartja magát, meglesni, tetten érni, gondozni, gondot viselni, vigyázni upilnować kogo/co szemmel tartani, figyelni vkit/vmit upilnować się [pot. pilnując, uważając, ustrzec siebie przed czymś] őrizkedni, vigyázni upilnować się kogo/czego óvakodni vkitől/vmitől upiłować upiłowywać [skrócić coś, odcinając zbędny fragment za pomocą piły lub ścierając pilnikiem] lereszelni, leráspolyozni; (piłą) lefűrészelni; lecsiszolni upinać [zob. upiąć] kitűzni, feltűzni upiornie kisértetiesen upiorność kisértetiesség upiorny, -a, -e [budzący grozę, odrazę] kísérteties, vérszopó, kiszipolyozó upiorny sen lidérces álom upiorzyca (strzyga) vámpír (nő); (duch) kísértet, rém, rémkép, szellem (nő alakban) upiór [1. według niektórych wierzeń: zmarły, który pokutując za grzechy, nawiedza żywych i straszy ich swoim wyglądem; 2. minione, przerażające wydarzenia lub zjawiska, które znowu zagrażają] vámpír; (duch) kísértet, rém, rémkép, szellem, lidérc Upiór w operze Operaház fantomja upitrasić (upitraszę, upitrasi) [pot. ugotować coś naprędce] megfőzni, megfőzöcskézni uplanować [obmyślić, zaplanować] tervezni, tervet készíteni; megtervezni, eltervezni, betervezni uplanować wicieczkę megtervezni a kirándulást; túratervet készíteni uplanowanie tervezés, tervkészítés, betervezés uplantować egyengetni, kiegyenesíteni, planírozni, letarolni uplantować grunt egyengetni, elsimítani a talajt uplantowanie egyengetés, kiegyenesítés, planírozás, letarolás uplasować [1. skierować piłkę dokładnie w oznaczone miejsce; 2. umieścić gdzieś kogoś, położyć coś w jakimś miejscu] (ritka) elhelyezni vkit/vmit uplasować się [1. zająć kolejne miejsce w jakiejś klasyfikacji; 2. zająć gdzieś miejsce] helyezést elérni uplasował się na czwartym miejscu negyedik helyen végzett uplastycznić uplastyczniać [1. uczynić coś bardziej wyrazistym, obrazowym; 2. uczynić coś bardziej wypukłym, mającym wyraźnie zarysowane kontury; 3. uczynić dane ciało plastycznym dającym się formować w dowolne kształty] kidomborítani, szemléltetően bemutatni uplastycznić myśl a gondolatot kidomborítja v. szemléltetően érzékelteti uplastycznić się uplastyczniać się [stać się bardziej wyrazistym, obrazowym] kidomborodni

103 7218 uplastycznienie kidomborítás, szemléltető bemutatás uplątać uplątywać összegabalyítani, összekuszálni uplątać się összegabalyodni uplątać się we własne sieci (átv.) belegabalyodik saját hálójába; saját csapdájába esik bele upleść (uplotę, uplecie) uplatać [połączyć ze sobą długie, cienkie elementy, przekładając, przeciągając na przemian jeden przez drugi, trzeci itd.; też: plotąc, wykonać jakiś przedmiot] fonni, összefonni, megfonni, befonni; (zmyślać) kiagyalni upleść wieniec koszorút fonni v. kötni uploading (ang.) uploading- betáplálás, feltöltés, 'felmásolás; file feltöltés és letöltés; file "felküldése" egy másik számítógépre (többnyire egy szerverre) a hálózaton keresztül [adatok, pl. Web-oldalak tartalmának betáplálása a szolgáltató szerverének tárolójába; a 'lehívás' (downloading), ennek a műveletnek az ellenkezője)] to upload {czas.}; przesłać dane {czas.} [komp.] (ang.) to upload; adatot felküldeni uplot kerek fonadék, koszorú; varkocs upławy [wydzielina wydobywająca się w nadmiarze z pochwy] (orv.) folyás upłaz [trawiasty stok górski] sziklafok, terasz, hegyi síkság upłodnić megtermékenyíteni upłodnić uplatać ziemię megtermékenyíteni a földet upłynąć (upłynie) upływać [w odniesieniu do czasu, wydarzeń trwających w czasie: minąć] málni, elfolyni, lefolyni; (o czasie) eltelni, letelni, elmúlni; elúszni; (termin) lejárni upłynąć czas (idő) lejár upłynąć kilometr egy kilométert v. kilométernyit úszott upłynnić (upłynnię, upłynni) upłynniać [1. pozbyć się towarów, sprzedając je, zwykle po obniżonej cenie; 2. uczynić płynnym] folyósítani, cseppfolyósítani; folyóssá tenni, cseppfolyóssá tenni upłynnienie folyósítás, cseppfolyósítás upłynnienie pieniądza pénz folyósítása upłynęło kilka długich minut néhány hosszú perc múlt el v. telt el upływ [w odniesieniu do odcinków czasu: minięcie czasu lub zdarzeń trwających w czasie] elfolyás, lefolyás, apály; lejárat; (o czasie) elmúlás upływ gazu gázömlés upływ krwi vérveszteség upływ terminu esedékesség upływ wody a víz folyása v. elfolyása upływać (zob. upłynąć) málni, elfolyni, lefolyni; (o czasie) telni, eltelni, múlni, elmúlni upływać czas (idő) lejár UPnP (ang. Universal Plug-and-Play) [protokół typu P2P ("połączenie bezpośrednie") dla komputerów osobistych oraz urządzeń inteligentnych i bezprzewodowych. Wersja UPnP 1.0 została opublikowana jako standard ISO :2008. UPnP jest architekturą rozproszoną, otwartą i współpracuje z protokołami TCP/IP i HTTP, nadaje się do tworzenia sieci SOHO. Umożliwia przesyłanie danych między dwoma urządzeniami pod kontrolą dowolnego urządzenia sterującego w sieci. UPnP jest niezależna od systemu operacyjnego, języka programowania i fizycznego medium. Usługa UPnP minimalizuje konieczność konfiguracji komputera lub oprogramowania do pracy w sieci. Komputer obsługujący UPnP automatycznie konfiguruje swoją kartę sieciową oraz wyświetla informacje o stanie bramy sieciowej, dzięki czemu kompatybilne z tą technologią aplikacje sieciowe mogą zostać natychmiast uruchomione i nie wymagają dodatkowej konfiguracji zapory sieciowej, np. otwierania portów.] Universal Plug and Play v. UPnP [számítógépes hálózati protokollok egy csoportja, amelynek célja, hogy különféle eszközök egyszerűen, külön konfiguráció nélkül csatlakoztathatóak legyenek egy hálózathoz. A protokollok lehetővé teszik hálózati elemek automatikus felderítését, írányítását és eseménykezelését, olyan nyílt internetes szabványokra alapozva, mint a TCP/IP, az UDP vagy a SOAP; illetve lehetővé teszik tűzfalak és routerek megkerülését NAT segítségével, és az eszközök webböngészőn keresztül való kezelését. A protokollokat az 1999-ben alakult UPnP Forum teszi közzé. A technológia a számítógépre közvetlenül kapcsolódó eszközöknél használt Plug-andplay protokoll továbbfejlesztése hálózati eszközökhöz.] upodobnić upodabniać [1. uczynić kogoś lub coś podobnym do kogoś lub czegoś; 2. uczynić daną głoskę podobną do sąsiedniej głoski pod względem artykulacyjnym] hasonítani; összehasonlítani

104 7219 upodobnić się upodabniać się [1. stać się podobnym do kogoś lub do czegoś; 2. o głosce: stać się podobną pod względem artykulacyjnym do sąsiedniej głoski] hasonlítani; hasonulni upodobnić się a. upodabniać się do czegoś hasonulni vmihez upodlać, upodlić (upodlę, upodli) upadlać [poniżyć, upokorzyć] megalázni, ellaposítani, lealjasítani, lealacsonyítani upodlenie [upadek moralny] ellaposítás, lealázás, aljasság, gyalázat upodlić kogo czym lealacsonyítani vkit vmivel upodlić kogo przez co lealacsonyítani vkit vmi által upodlić się (upodlę się, upodli się) upadlać się [stać się podłym] lealjasodni, lealacsonyodni, megalázkodni upodobać [daw. polubić kogoś lub coś; też: zasmakować w czymś] megkedvelni, kiválasztani upodobać sobie kogo/co megtetszik vkinek vki/vmi; megkedvelni vkit/vmit upodobać sobie w kim/czym kedvét leli vkiben/vmiben upodobać sobie (kogo/co) megkedvelni (vkit/vmit); (vki/vmi) megnyeri a tetszését upodobać sobie (w czym) kedvét leli vmiben upodobanie [sympatia do czegoś lub do kogoś] részrehajlás, kedvelés, tetszés, hajlam, megelégedés, megelégedettség, szeretet; kedvelés upodobnić (upodobnię, upodobni) upodabniać [1. uczynić kogoś lub coś podobnym do kogoś lub czegoś; 2. uczynić daną głoskę podobną do sąsiedniej głoski pod względem artykulacyjnym] hasonlóvá tenni, hasonlítani upodobnić się upodabniać się [1. stać się podobnym do kogoś lub do czegoś; 2. o głosce: stać się podobną pod względem artykulacyjnym do sąsiedniej głoski] (do kogo/czego) hasonlóvá lenni, hasonulni, áthasonulni, asszimilálódni (vkihez/vmihez) upodobnić się do kogo/czego hasonulni, hasonlóvá lenni v. válni vkihez/vmihez upodobnienie [proces fonetyczny polegający na artykulacyjnym przystosowaniu się danej głoski do sąsiedniej] hasonítás, hasonulás, (asymilacja) asszimiláció; (gram) hasonulás upodobnienie postępowe [dostosowanie artykulacji danej głoski do artykulacji poprzedzającej ją głoski] (nyelvt.) előreható hasonulás v. hanghasonulás upodobnienie wsteczne [dostosowanie artykulacji danej głoski do artykulacji następującej po niej głoski] hátraható (hang)hasonulás upoetycznić, upoetyzować upoetyczniać nadać [czemuś poetycką formę] költőivé, poétikussá tenni; poetizálni upoić (upoję, upoi) upajać [1. napoić kogoś alkoholem aż do utraty przytomności; 2. o alkoholu: spowodować utratę przytomności; 3. wywołać oszołomienie, zachwyt] leitatni; átitatni, megitatni;, megrészegíteni, lerészegíteni (átv.) megittasítani; mámorosítani, elragadni upoić się upajać się [1. pijąc nadmierną ilość alkoholu, doprowadzić się do utraty przytomności; 2. stać się oszołomionym czymś, zachwycić się czymś] megittasodni, megittasulni, megrészegülni upoić się pięknem a szépségtől megittasodni upoić się własnymi słowami megittasodik saját szavaitól upojenie [stan zachwytu, oszołomienia] mámor, ittasság, részegség, megittasodás, megmámorosodás upojenie alkoholowe [stan zaburzenia świadomości występujący po wypiciu nadmiernej ilości alkoholu] alkoholmámor, részegség upojnie mámorosan upojny, -a, -e [taki, który oszałamia, wprawia w zachwyt] mámorító upojony, -a, -e mámáros, részeg, megittasodott, ittas, mámoros; iszákos upojony zwycięstwem diadalittas upokarzający, -a, -e megalázó, lealázó, megszégyenítő upokorzenie megalázás, megszégyenítés upokorzony, -a, -e megalázott, lealacsonyított, megszégyenített upokorzyć (upokorzę, upokorzy) upokarzać [poniżyć kogoś, urazić czyjąś godność] megalázni, lealázni, lealacsonyítani upokorzyć się upokarzać się [okazać pokorę, skruchę] lealázkodni, megalázkodni, meghunyászkodni upolitycznić upolityczniać [nadać czemuś charakter polityczny, uświadomić politycznie] politikai színezetet v. jelleget adni, politikát bevezetni, politizálni upolitycznić się upolityczniać się [1. stać się politycznym; 2. zaangażować się politycznie] politikai színezetet v. jelleget kapni, politizálódni upolitycznienie, upolitycznianie politikai színezettel v. jelleggel való felruházás v. átitatás, átpolitizálás

105 7220 upolować [1. polując, zabić lub złowić jakieś zwierzę; 2. pot. zdobyć kogoś lub coś; też: zastać gdzieś kogoś lub coś] elejteni (vadat) upolować zwierzynę vadat leteríteni upominać [zmywać głowę; chłostać; ganić; gromić; karcić; krytykować; piętnować; potępiać; strofować; udzielać upomnień; przestrzegać] inteni; megfeddni; elítélni; figyelmeztetni upominać się (o co) követelni (vmit) upominać się o dług a kölcsönt visszakérni upominek, upominki [rzecz podarowana komuś], upomniki emlék, emlékek, emléktárgy, szuvenír, emléktárgyak, ajándék, ajándéktárgy; megemlékezés; vásárfia upominek jubileuszowy jubileumi emlék upominek reklamowy reklámajándék upomnieć upominać [zwrócić komuś uwagę, przypomnieć komuś o jego obowiązkach] megemlíteni; (o co) emlékeztetni, figyelmeztetni, inteni (vmire); felszólítani vmire, a figyelmet felhívni vmire, emlékezetébe idézni upomnieć kogo o co inteni vkit vmire upomnieć się upominać się [1. przypominając, poprosić o coś, zażądać czegoś; 2. wziąć kogoś w obronę] (o co) követelni, kérni (vmit); számon kérni; törődni upomnieć się o co követelni v. számon kérni vmit upomnieć się za kim/czym törődni vkivel/vmivel upomnienie [1. karcąca uwaga, napomnienie; 2. pismo przypominające o czymś lub zawierające naganę] intés, megintés, emlékeztetés, figyelmeztetés, sürgetés; intő upomnienie się követelés; törődés uporać się elintézni, készülni, végezni, leküzdeni vmit, megbírkózni vmivel uporać się z kim/czym leküzdeni, elintézni vkit/vmit; végezni vkivel/vmivel uporać się z trudnościami leküzdeni a nehézségeket uporczywie konokul, csökönyösen uporczywość konokság, makacsság, csökönyösség uporczywy, -a, -e [trudny do usunięcia, utrzymujący się długo lub ciągle powtarzający się] konok, makacs, kitartó, állhatatos, csökönyös, szívós uporczywa walka elkeseredett harc v. küzdelem uporządkować uporządkowywać [1. doprowadzić coś do porządku, ułożyć coś według pewnych kryteriów; 2. w odniesieniu do odczuć, myśli itp.: doprowadzić do ładu, opanować] rendbehozni, rendezni, elrendezni, rendszerezni uporządkować co rendezni, rendbehozni vmit, rendet teremteni vmiben uporządkować dane adatot rendezni uporządkować dane alfabetycznie adatot alfabetikusan rendezni; betűrendezni uporządkować dokumenty iratot rendezni; dokumentumokat rendezni uporządkować równanie [przenieść wszystkie wyrazy równania na jedną stronę i przeprowadzić redukcję wyrazów podobnych] egyenletet rendezni uporządkowanie rendezés, elrendezés, rendbehozatal, rendbehozás uporządkowanie alfabetyczne alfabetikus rendezés uporządkowany, -a, -e rendes; rendezett uposażenie [stałe wynagrodzenie za pracę] kiházasítás; (wyposażenie) hozomány; (opatrzenie) ellátás, ellátottság, felszerelés, (pobory) illetmény, bér; dotáció; alapítvány uposażeniowy, -a, -ie illetményi uposażony, -a, -e kedvezményezett uposażyć uposażać [daw. zaopatrzyć kogoś w środki finansowe] ellátni, felszerelni; dotálni; kiházasítani, hozományban részesíteni upostaciować upostaciowywać [nadać czemuś określoną postać, ująć w jakąś formę megtestesíteni, alakítani, kiformálni, megformálni upostaciować się alakot ölteni, kialakulni, formálódni upostaciowanie [zob. morfizacja] morfizáció; alakot öltés, kialakulás, formálódás upośledzenie [1. stan zacofania w jakiejś dziedzinie; 2. ograniczenie w zakresie funkcjonowania jakiegoś narządu, organu itp.] ütődöttség, gyengeelmésűség, tökéletlenség, fogyatékosság; mellőzés, megrövidítés upośledzenie słuchu beszédhallásromlás; halláscsökkenés okozta hátrány upośledzenie słuchu spowodowane działaniem hałasem zajbehatás upośledzenie sluchu, głuchota częściowa részleges halláskiesés upośledzenie umysłowe [stan niedostatecznej sprawności intelektualnej] értelmi fogyatékosság upośledzenie wymowy beszédhiba upośledzić (upośledzę, upośledzi) upośledzać [1. postawić w gorszej sytuacji, uczynić gorszym od innych; 2. ograniczyć sprawność funkcjonowania czegoś]

106 7221 megkárosítani, megrövidíteni; üldözni, (gardzić) mellőzni, lebecsülni, elhanyagolni, háttérbe szorítani; megsérteni, lenézni upośledzony, -a, -e upośledzony [przejawiający ograniczenie umysłowe] mellőzött, megkárosított, megrövidített, lenézett, elhanyagolt; (med.) fogyatékos upośledzony fizycznie mozgássérült, mozgáskorlátozott upośledzony na umyśle; upośledzony umysłowo szellemileg elmaradott v. visszamaradt, gyengeelméjű, szellemi fogyatékos; félkegyelmű upośledzony przez naturę mostohán bánt vele a természet upoważnić upoważniać [dać komuś pełnomocnictwo do wykonania czynności urzędowych] felhatalmazni, feljogosítani upoważnić (upoważnię, upoważni) upoważniać [dać komuś pełnomocnictwo do wykonania czynności urzędowych] (kogo do czego) felhatalmazni, felhatalmazást adni, feljogosítani (vkit vmire); meghatalmazni upoważnić a. upoważniać kogo do czego felhatalmazni vkit vmire upoważnić kogoś meghatalmazni, felhatalmazni vkit upoważnienie [pełnomocnictwo upoważniające do wykonania czynności urzędowych] felhatalmazás, feljogosítás, engedély, meghatalmazás; feljogosítottság, jogosítvány, jog; meghatalmazás (okmány, okirat) upoważnienie (ang. authorization) [w systemie bezpieczeństwa komputerowego udzielenie właściwemu użytkownikowi odpowiedniego prawa dostępu do zasobu.] (ang. authorization) meghatalmazás; jogosultság upoważniony, -a, -e (up.) jogos, meghatalmazott (megh.); felhatalmazott, jogosított, feljogosított; jogosult upoważniony do inkasowania należności a követelések beszedésére felhatalmazott (egyén) upowszechnić (upowszechnię, upowszechni) upowszechniać [uczynić coś popularnym, ogólnie stosowanym] terjeszteni, elterjeszteni, kiterjeszteni, népszerűsíteni, általánosítani, általánossá tenni upowszechnić się upowszechniać się [stać się popularnym, ogólnie stosowanym] elterjedni, általánossá válni upowszechnienie, upowszechnianie terjesztés, elterjesztés, elterjedés, népszerűsítés, népszerűség upowszechnienie książek a könyv v. könyvek népszerűsége; könyvterjesztés upowszechnienie kultury a kultúra terjesztése v. népszerűsítése upozorować upozorowywać [stworzyć pozory maskujące właściwą istotę, treść czegoś] palástolni, takargatni, ürügyül felhozni, színlelni upozorowanie palástolás, ürügy, színlelés upozorowanie niewinności ártatlanság színlelése upozować upozowywać [nadać pewną pozę, ustawić w pewnej określonej pozie] vkit beállítani vmilyen helzetbe v. pózba upozować kogoś do zdjęcia fényképezéshez beállítani vkit upozować się upozowywać się [1. przybrać określoną pozę, postawę; 2. upodobnić się pod względem zachowania, wyglądu itp. do określonego wzorca osobowego] pózolni, pózba vágja magát uprasować [wygładzić zagniecenia na tkaninie rozgrzanym żelazkiem] kisímítani, kivasalni; (wyprasować) kivasalni upór [niezmienne trwanie przy swoim stanowisku, często mimo oczywistej jego niesłuszności] makacsság, csökönyösség, konokság upór nieprzełamany töretlen makacsság v. csökönyösség v. konokság upper ten [zob. the upper ten (thousand) ang., górne dziesięć tysięcy, "śmietanka towarzyska"; por. die obern Zehntausend; pisarz amer. Nathaniel Parker Willis ( ), w artykule zamieszczonym (w r. 1844) w Evening Mirror o towarzystwie nowojorskim] (ang.) upper ten (thousand); a felső tízezer upracować agyondolgoztatni upracować się agyondolgozza magát uprać (upiorę, upierze) [piorąc, uczynić coś czystym] kimosni, megmosni uprać ubranie ruhát mosni uprać ubranie ręcznie ruhát mosni kézzel uprać ubranie w pralce ruhát mosni mosógéppel upragnąć megkívánni upragniony, -a, -e [taki, którego się bardzo pragnie] óhajtott, kívánt, várva-várt upranie kimosás, megmosás upraszać [zob. uprosić] kérni vmit; könyörögni vmiért; esdekelni upraszać się kéretik, kérjük uprasza się o niepalenie a dohányzás mellőzését kérjük; kérjük ne dohányozzék v. dohányozzanak upraszam o łaskawe przysłanie szíves megküldését kérem, szíveskedjék elküldeni

107 7222 upraszczać [zob. uprościć] egyszerűsíteni upraszczać a. uprościć coś do czegoś vmit visszavezetni vmire upraszczać a. uprościć ułamek törtet egyszerűsíteni upraszczanie egyszerűsítés uprawa [1. przygotowanie gleby pod zasiew lub sadzenie roślin; 2. cykl zabiegów od zasiewu lub zasadzenia rośliny do momentu zbioru; 3. rośliny uprawiane na jakimś terenie w celach użytkowych; też: teren uprawy tych roślin] (roli) művelés, megművelés; (hodowla) termesztés, termelés uprawa bawełny gyapottermesztés, gyapottermelés uprawa gruntowa szabadföldi termesztés uprawa kwiatów virágtermesztés uprawa lasu [sposób sztucznego odnowienia lasu przez zasiew nasion lub sadzenie sadzonek] erdőművelés uprawa leśna [młody drzewostan powstały ze sztucznego odnowienia] erdőültetvény, fiatal faállomány uprawa ogrodów kertészet, virágkertészet, kertgazdálkodás, kertművelés uprawa papryki w polu paprikatermesztés földeken uprawa polowa szabadföldi termesztés uprawa polowa pomidora szabadföldi paradicsomtermesztés uprawa roli földművelés uprawa roślin növénytermesztés uprawa strączkowych hüvelyesek művelése v. termesztése uprawa szklarniowa üvegházi termesztés uprawa szklarniowa pomidora i ogórka üvegházi paradicsom- és uborkatermesztés uprawa tytoniu dohánytermesztés uprawa warzyw zöldségtermesztés uprawa wina; uprawa winorośli szőlőművelés, szőlészet uprawa winorośli szőlőtermesztés uprawa ziemi földművelés, talajmegmunkálás uprawdopodobnić uprawdopodabniać, uprawdopodobniać [sprawić, że coś staje się prawdopodobne] valószínűsíteni, valószínűvé tenni uprawdopodobnić się uprawdopodabniać się, uprawdopodobniać się stać się prawdopodobnym] valószínűvé válni uprawiacz művelő, megművelő, megmunkáló ffi uprawiacz pola mezei munkás, agrármunkás, földmunkás, mezőgazdasági munkás uprawiać művelni, megművelni uprawiać coś termeszteni vmit uprawiać a. uprawić umysł pallérozza az agyát uprawiać akrobatykę erőmutatványokat végezni uprawiać boks bokszolni, öklözni uprawiać czary boszorkányságot űzni uprawiać ćwiczenia tornázni uprawiać flirt flörtölni, tenni a szépet uprawiać gimnastykę tornázni uprawiać glebę földet megművelni uprawiać handel ludżmi i ideołami emberekkel és eszmékkel kereskedni; lélekkufár uprawiać hazard szerencsejátékot játszani uprawiać jazdę figurową műkorcsolyázni uprawiać jazdę szybką na lodzie gyorskorcsolyázni uprawiać jogging kocogni uprawiać judo cselgáncsozni uprawiać kajakarstwo kajakozni uprawiać kanadyjkarstwo kenuzni uprawiać karate karatézni uprawiać lekkoatletykę atletizálni uprawiać lichwę uzsorát űzni, uzsoráskodni uprawiać łyżwiarstwo figurowe műkorcsolyázni uprawiać magię bűvészkedni, mágiát űzni uprawiać nauki műveli a tudományokat; tudományokkal foglalkozni uprawiać nierząd strichelni; üzletszerű kéjelgést folytatni uprawiać ogród kertet művelni uprawiać partyzantkę (átv.) partizánakciót, magánakciót folytatni uprawiać pięciobój öttusázni uprawiać pole földet művelni v. megművelni uprawiać prostytucję strichelni; üzletszerű kéjelgést folytatni uprawiać prywatę magánügyét a közérdek elé helyezi uprawiać rolę földet művelni v. megművelni uprawiać rośliny növényeket termeszteni uprawiać rzemiosło ipart űzni, kézműiparral foglalkozni uprawiać rzeźbę szobrászattal foglalkozni; szobrászkodni wulg. uprawiać seks ( jeden z partnerów dominuje) szexelni uprawiać snowboard snowboardozni, hódeszkázni uprawiać spekulację feketézni uprawiać sport sportolni, sportot űzni uprawiać szermierkę vívni uprawiać szpiegostwo kémkedni uprawiać sztukę művészkedni; művészettel foglalkozni uprawiać warzywa zöldségféléket termelni

108 7223 uprawiać wioślarstwo (wiosłować) evezni uprawiać zapasy birkózni uprawiać ziemię földet művelni uprawianie gruntu talajelőkészítés, trágyázás uprawianie sportu sportolás uprawianie, uprawienie előkészítés, megművelés uprawić uprawiać [1. przygotować glebę przed zasiewem lub sadzeniem roślin; 2. siać lub sadzić rośliny, pielęgnując je w okresie wzrostu i rozwoju; 3. zajmować się czymś, poświęcać się czemuś] folytatni, űzni; művelni, megművelni, megmunkálni; (warzywa) termeszteni, termelni; (zajmować się) űzni, folytatni; tökéletesíteni, fejleszteni; (uprawić) megtrágyázni uprawić ogród kertet megtrágyázni v. termékenyyé tenni uprawić ziemię földet megtrágyázni v. termékennyé tenni uprawnić (uprawnię) uprawniać [1. nadać komuś prawo do czegoś; 2. nadać czemuś moc prawną] jogosítani, feljogosítani uprawniać do ulgi adókedvezményre jogosítani uprawniać do wyjazdu poza granice państwa feljogosít az országból való kiutazásra uprawnić się feljogosítja magát vmire; jogot formálni vmire uprawnienia jogkör uprawnienia (ang. capability) [dane okazywane przez proces w celu uzyskania dostępu do zasobu. Mogą one zawierać prawa dostępu, dane umożliwiające stwierdzenie tożsamości ubiegającego się, adres zasobu itp.] (ang. capability) képesség; jogkör uprawnienia i obowiązki lekarza az orvos jogai és kötelességei uprawnienia służbowe szolgálati hatáskör, hivatali jogkör uprawnienia właściciela (ang. owner capability) [uprawnienia przysługujące twórcy zasobu w systemie komputerowym. Pełne uprawnienia obejmują prawo do likwidacji zasobu] (ang. owner capability) tulajdonosi képesség uprawnienie [prawo do czegoś przysługujące lub nadane komuś] jogosultság, feljogosítás; jog; illetékesség uprawnienie do prowadzenia eksportu bezpośredniego közvetlen exportjog uprawnienie emisyjne kibocsátási jog uprawnienie handlu zagranicznego külkereskedelmi jog uprawniony, -a, -e jogos, jogosult, feljogosított uprawniony do głosowania szavazásra jogosult uprawniony do dziedziczenia öröklésre jogosult, örökségre jogosító uprawniony do zakupu obligacji kötvényvásárlásra jogosított v. jogosult uprawny, -a, -e [1. o glebie, polu itp.: uprawiany lub taki, na którym można uprawiać rośliny; 2. o roślinach: uprawiany w celach użytkowych] megművelt, megtrágyázott uprawomocnić (uprawomocnię, uprawomocni) uprawomocniać [nadać czemuś moc prawną] jogerőre emelni, érvényesíteni; törvénybe iktatni uprawomocnić się uprawomocniać się [nabrać mocy prawnej, stać się prawnie obowiązującym] jogerőre emlekedni; hatályba lépni, érvénybe lépni uprawomocnienie jogerő, jogerőre emelkedés; érvényesítés; hatálybalépés uprawomocnienie (ang. authorization, validation) [stwierdzenie przez procedury zapewniania bezpieczeństwa praw użytkownika lub procesu do wykonywania określonych działań w systemie komputerowym] (ang. authorization, validation) autorizáció; validáció; felhatalmazás, jogosítás, feljogosítás; jogerő uprawomocniony, -a, -e jogerőre emelkedett uprawowy, -a, -e művelési uprawy növények, művelések uprawy techniczne ipari növények uprawy zbożowe gabonafélék uprażyć [poddać produkt spożywczy obróbce polegającej na działaniu wysokiej temperatury, nie dopuszczając do bezpośredniego kontaktu z ogniem] megpörkölni, megpirítani, megsütni uprażyć się lesülni, leégni, megégeti magát uprażyć się na słońcu lesül a napon uprosić (uproszę, uprosi) upraszać [1. pot. uzyskać coś, prosząc; też: zobowiązać kogoś prośbami; 2. upraszać: prosić usilnie o coś] (upraszać) kérni, elkérni vmit; könyörögni vmiért; (uprosić) (o co) kikönyörögni (vmit); (kogo) megkérni, kérlelni (vkit); kérleléssel, kéréssel elérni; megnyerni uprosić co u kogo kikönyörögni vmit vkitől uprosić kogo kérlelni, kéréssel megnyerni vkit uproszczenie egyszerűsítés, leegyszerűsítés uproszczenie metody az eljárás v. módszer egyszerűsítése v. leegyszerűsítése uproszczenie grupy spółgłoskowej [zanik jednego ze składników grupy spółgłoskowej] mássalhangzó csoportot egyszerűsíteni

109 7224 uproszczony, -a, -e egyszerűsített, leegyszerűsített uprościć (uproszczę, uprości) upraszczać [1. uczynić coś mniej skomplikowanym; 2. ująć coś w sposób prymitywny, powierzchowny] egyszerűsíteni, leegyszerűsíteni uprościć ułamek (zob. skrócić ułamek) törtet egyszerűsíteni uprościć się leegyszerűsödni uprowadzać kobiety w jasyr asszonyokat rabságban tartani uprowadzenie szöktetés uprowadzić (uprowadzę, uprowadzi) uprowadzać [zmusić kogoś do pójścia ze sobą] elvezetni, elvinni, elragadni; (pannę) szöktetni, megszöktetni, elszöktetni, magával visz uprowadzić cudzego konia megszökteti a más lovát uprowadzić kogoś elhurcolni, elrabolni vkit uprowadzić samolot repülőgépet eltéríteni uprowadzenie, uprowadzanie megszöktetés, elvezetés uprowadzona osoba elhurcolt személy uprząść (uprzędę, uprzędzie) [przędąc, wykonać coś] megfonni uprzątanie takarítás, rendbehozás uprzątnąć uprzątać [doprowadzić coś do porządku, oczyścić z czegoś] eltakarítani, kitakarítani, rendbehozni; eltávolítani, eltakarítani, elrakni uprzątnąć gruzy eltakarítani a romokat uprzątnąć izbę kitakarítani a szobát uprzątnąć zawady elhárítani v. elgördíteni az akadályt uprzątnięcie eltakarítás, rendbehozás uprząż [pasy zakładane na konia, umożliwiające użycie go do pracy w zaprzęgu] lószerszám, hám; befogott ló; fogat uprząż spadochronowa, spadochronu [taśmy połączone ze spadochronem, opasujące ciało skoczka lub ładunek, który ma być zrzucony z samolotu] ejtőernyős hám uprząż szorowa (zob. szory) hám uprzeć się (uprzę się, uprze się) upierać się [pozostać przy swoim zdaniu, przy swojej decyzji itp.] (być upartym) makacskodni, megmakacsolja magát, ellenszegülni, ellenkezni, megcsökönyösödni; (przy czym) ragaszkodni (vmihez) uprzeć się przy swoim zdaniu nem engedni a negyvennyolcból; csökönyösen ragaszkodni a véleményhez uprzedmiotowić uprzedmiotowiać, uprzedmiotawiać [1. sprowadzić kogoś do roli przedmiotu, narzędzia; 2. nadać czemuś realny kształt] megtárgyiasítani, szemléltetni; tárgyiassá, szemléletessé tenni, objektivizálni uprzedmiotowić się uprzedmiotowiać się, uprzedmiotawiać się [nabrać realnego kształtu] tárgyiassá, szemléletessé válni; tárgyiasulni, megtestesülni; objektivizálódni uprzedmiotowienie [1. powierzchowne i instrumentalne traktowanie partnera seksualnego - jedynie jako bodziec i środek do rozładowania popędu, częstsze u mężczyzn; 2. przypisywanie abstraktom realnego istnienia] megszemléltetés, megtárgyiasítás, szemléletesség, tárgyiasulás, megtestesülés uprzedni, -ia, -ie [taki, który miał miejsce wcześniej, przed czymś] előző, megelőző, előbbi, előzetes, korábbi; (gram) előidejű uprzednio előre (idő); előzőleg, korábban, előbb; előzetesen uprzedniość (wcześniej, wczoraj, itp.) előző állapot; (gram) előidejűség uprzedzający, -a, -e előzékeny, készséges, szíves, udvarias uprzedzenie [nieuzasadniony, negatywny stosunek do kogoś lub czegoś] figyelmeztetés; (przesąd) előítélet, elfogultság; (med.) elõítélet [prejudice] [Előzetes ítéletalkotás valami jóságáról vagy rosszaságáról, általában minden alap nélkül. Szilárd attitűd, amely nem tárgya a szabad és ésszerű megvitatásnak, és ellenáll a megváltoztatásnak.] uprzedzeń elfogultság nélkül; megelőzés uprzedzić (uprzedzę, uprzedzi) uprzedzać [1. być szybszym od kogoś w jakimś działaniu; 2. poinformować kogoś wcześniej o czymś; 3. ostrzec kogoś przed czymś; 4. zniechęcić do kogoś lub do czegoś] (wyprzedzić, zapobiegać) megelőzni, utólérni; (poinformować) előre értesíteni; felhívni a figyelmét (vkinek vmire); megelőzni, elejét venni; (kogo o czym) (ostrzec) figyelmeztetni, előre figyelmeztetni (vkit vmire); rosszul viszonyulni, elkedvetlenedni uprzedzałem előre megmondtam uprzedzić czyje chęci, życzenia, myśli megelőzni v. kitalálni vkinek a kívánságait, gondolatát

110 7225 uprzedzić kogo/co megelőzni vkit/vmit uprzedzić kogo o czym előre figyelmeztetni vkit vmire uprzedzić wypadek melőzni a balesetet uprzedzić się uprzedzać się [nabrać bezpodstawnie ujemnego sądu o kimś lub o czymś] elfogulttá válni uprzedzić się do kogo/czego elfogult lesz vkivel/vmivel szemben uprzedzony, -a, -e [żywiący nieuzasadnioną niechęć do kogoś lub do czegoś] figyelmeztetett; megelőzött; elfogult uprzedzony o sobie önmagával szemben elfogult uprzejmie tisztelettel, figyelmesen, udvariasan, előzékenyen, szolgálatkészen, barátságosan, tisztelettudóan, szívesen uprzejmie prosić tisztelettel kérni uprzejmość [1. bycie uprzejmym; 2. uprzejmy zwrot grzecznościowy, drobna usługa będąca wyrazem życzliwości] udvariasság, előzékenység, kedvesség, szívélyesség, készség, szívesség; figyelem, figyelmesség; illedelmesség uprzejmy, -a, -e [1. postępujący zgodnie z przyjętymi formami towarzyskimi, życzliwy wobec innych; też: świadczący o takich cechach; 2. miły, życzliwy w stosunku do innych] figyelmes, udvarias, előzékeny, szolgálatkész, barátságos, tisztelettudó, illedelmes, illemtudó; kedves, szívélyes, szíves, barátságos uprzejma obsługa előzékeny kiszolgálás uprzemysłowić (uprzemysłowę, uprzemysłowi) uprzemysławiać [1. uczynić jakąś dziedzinę wytwórczości przemysłem; 2. uczynić jakiś region kraju przemysłowym] iparosítani uprzemysłowić uprzemysławiać [1. uczynić jakąś dziedzinę wytwórczości przemysłem; 2. uczynić jakiś region kraju przemysłowym] iparosítani uprzemysłowić się uprzemysławiać się [1. o jakiejś dziedzinie wytwórczości: stać się przemysłem; 2. o jakimś regionie kraju: stać się przemysłowym] iparodosni uprzemysłowienie [rozwój gospodarczy kraju] iparosítás uprzemysłowienie kraju az ország iparosítása uprzemysłowienie rolnictwa mezőgazdaság iparosítása uprzemysłowienie socjalistyczne szocialista iparosítás uprzyjemnić (uprzyjemnię, uprzyjemni) uprzyjemniać [uczynić coś przyjemnym] kellemessé tenni v. varázsolni; (átv.) megédesíteni uprzykrzanie, uprzykrzenie bosszantás, untatás; csömör uprzykrzanie się bosszankodás, bosszúság, alkalmatlankodás uprzykrzanie bosszantóan, untatóan uprzykrzony, -a, -e [natrętny, uciążliwy] nyűgös, terhes, unalmas, bosszantó uprzykrzyć uprzykrzać [1. sprawić, że coś staje się uciążliwe, nudne itp.; 2. nabrać do czegoś lub do kogoś niechęci, znudzić się czymś] megutáltatni, elvenni a kedvét, lejáratni uprzykrzyć komu co megutáltatni vkivel vmit; elvenni a kevét vmitől uprzykrzyć się uprzykrzać się [pot. stać się uciążliwym, nudnym dla kogoś] megcsömörleni; megutáltat, elveszi a kedvét vmitől uprzykrzyć się komu terhére van v. alkalmatlankodik vkinek; bosszantani vkit uprzystępnić uprzystępniać [uczynić coś przystępnym, bardziej zrozumiałym] elérhetővé tenni, népszerűsíteni, elterjeszteni uprzytomnić (uprzytomnię, uprzytomni) uprzytamniać, uprzytomniać [zdać sobie z czegoś sprawę; też: wyraźnie, dobitnie coś komuś uzmysłowić] rászmélni, felidézni, megjeleníteni uprzytomnić komu co ráeszméltetni vkit vmire uprzytomnić sobie co ráeszmélni v. rájönni vmire uprzytomnić się uprzytamniać się, uprzytomniać się [o jakimś minionym zdarzeniu, fakcie: przypomnieć się komuś] eszébe jutni uprzytomnić sobie (co) ráeszmélni, rájönni (vmire) uprzywilejować uprzywilejowywać obdarzyć szczególnymi przywilejami] kiváltságban részesíteni uprzywilejowanie [szczególne uprawnienie do czegoś] kiváltság uprzywilejowany, -a, -e [taki, który ma szczególne uprawnienia] kiváltságos, kiváltságban v. előnyben részesített uprzywilejowany od natury a természettől minden jóval megáldott v. bőven felruházott uprzywilejowany, uprzywilejowana [osoba wyróżniana, popierana przez kogoś] kiváltságos, kiváltságban v. előnyben részesült v. részesített (ffi/nő) upstream {przysł.}; w górze rzeki, w górę rzeki; pod prąd {przysł.} / downstream {przysł.}; w dół rzeki, w dole rzeki; z prądem (ang.) upstream/downstream = árral szemben, ár ellenében; folyásiránnyal szemben/folyásirányban - (informatika)

111 7226 küldésirányba/vétel-irányba (visszirányba) [interaktív rendszereknél az adatátvitel sebessége (sőt maga az átviteli technológia is) a küldés és a vétel irányába eltérő lehet; adatsebességek megadásánál lényeges az irámyt is megadni; példák: ADS - telefonhálózat (= aszimmetrikus digitális előfizetői vonal), vagy pl. adatküldés telefonhálózaton, vétel TV-kábel-hálózaton, esetleg műholdcsatornán keresztül] ustrzony, -a, -e tarka, tarka-barka, csiri-csáré ustrzony kalendarz tarka kalendárium upstrzyć [1. pot. pokryć powierzchnię czegoś plamkami w innym kolorze niż tło; 2. pot. o owadach: poplamić powierzchnię czegoś odchodami w postaci czarnych kropek; 3. pot. wpleść do czegoś zbyt dużo niepotrzebnych lub błędnych elementów] takarítani, bepingálni, becicomázni upstrzyć się bepingálja magát, rikítóan kifesti az arcát, felcicomázza magát upstrzyć się plakatówkami plakátfestékkel összemázolja v. összekeni magát upudrować [pokryć pudrem] bepúderezni upudrować się [upudrować sobie twarz] bepúderezi az arcát upust [1. odprowadzenie nadmiaru cieczy, pary lub gazu ze zbiornika; 2. urządzenie do odprowadzania, spuszczania wody ze zbiornika; 3. obniżka ceny jakiegoś towaru] (wylewanie się) kiömlés, folyás, lefolyó, csatorna, levezető cső; kiömlés, elfolyás; engedmény (kereskedelmi) upust krwi érvágás, vérveszteség upuszczać krew [zob. puszczać krew] eret vágni upuścić (upuszczę, upuści) upuszczać [1. wypuścić coś z rąk; 2. odprowadzić skądś nadmiar cieczy lub gazu] elereszteni, elengedni; ejteni, leejteni, kiejteni (tárgyat); (czego) kiengedni, leengedni (vmit), kiereszteni (folyadékot) upuścić czego kienged, kiönt vmit upuścić komu krwi vért venni vkitől; vérét venni vkinek upychać (upchać) (upchać) meglökni, odébb taszítani; kitömni, (upchnąć) kipárnázni, eltolni, lelökni, lerázni, betömni, benyomni UR (światło) [1. Syn Elifala, Elifaleta. 2. Ur Chaldejskie, miasto, czy kraj położony nad Eufratem, skąd Abraham został wywołany przez Boga.] 1. ÚR (fény, ragyogás, tűz, láng) [Elifálnak, Dávid hősének atyja (1Krón 11,35).]; 2. Ur [A sumériai Ur városa, ahol a Biblia szerint Ábrahám, a pátriárka született.] Ur királyságát több mint 4500 éve alapították, nagy, szélfútta domb alatt nyugszik. A csúcson a fenséges Zikkurat magasodik: a téglaépítmény a Hold sumér istennőjeként ismert Nana dicsőségét hirdeti. Az Eufrátesz termékeny partján épült város az emberi civilizáció egyik legrégibb bölcsője, itt született az első, ékírásos írásrendszer. A sumér birodalom Ur-Nammu király uralma idején, kb. a Kr. e. 21. században élte fénykorát. Ő volt Sumer harmadik dinasztiájának alapítója, számos sikeres hadjáratot vezetett és a határokat a mai Iránig terjesztette ki. Az ő idején virágzott a gazdaság, a kultúra, a művészet és a költészet, a királyságot fejlett közigazgatási apparátus kormányozta, gazdag törvénygyűjteménnyel rendelkezett. Ur starożytne miasto w południowej Mezopotamii, w XXI w. p.n.e. stolica imperium III dynastii z Ur; obecnie stanowisko archeologiczne Tall al-mukajjar w Iraku, położone ok. 18 km. na południowy zachód od miasta Nasirijja; przez niektórych badaczy identyfikowane z Ur chaldejskim - biblijnym miastem Abrahama. Ur (ma Tell el-mukajjar) fontos sumer központ volt az Eufrátesz alsó folyása mellett. Az Ubaid-korban alapították. Három királydinasztia uralkodott itt. Egy jelentős csatorna mellett feküdt. Kikötője volt, aminek következtében gazdasági felemelkedés következett be. Virágzó kereskedelmi központ volt. A Biblia szerint innen származik Ábrahám. Története Az i. e. 3. évezredben Ur kikötője volt a kulcsa a Sumer valamint Meluhha (Indus-völgyi civilizáció), Magan (Omán) és Dilmun (Bahrein) közötti tengeri kereskedelemnek. A gutik uralmát az i. e. 22. században megdöntő Utuhegal Ur-Nammut talán fiát vagy testvérét nevezte ki a város helytartójává, aki Utuhegal halála után itt alapította meg a III. Ur-i dinasztiát. Székhelyét azért nem vitte az akkoriban tekintélyesebb Urukba, mert Ur kereskedelmi fontosságára alapozta birodalmát. Az elámiak részben lerombolták Urt i. e ben (középső kronológia), amikor Su-Színt, a III. Ur-i dinasztia uralkodóját elhurcolták, de néhány év múlva az I. iszini dinasztia alapítója, Isbí-Erra visszafoglalta és ezután magához tért, újra a tengeri kereskedelem központja lett. A középső kronológia szerint i. e ben Szamsuilúna babiloni király rombolta le ismét, s ezután elvesztette jelentőségét. Az újbabiloni Nabú-naid

112 7227 király az i. e. 6. században újjáépíttette a sumer-akkád kultúra feltámasztásának jegyében. Vallási élete A város szentélykörzete, az Égissirgal Nanna (Szín) holdisten és felesége Ningal templomait, az uralkodók, főpapok ( (en) és főpapnők (entu) palotáit foglalta magában. A város fontosságát az is jelzi, hogy az Akkád Birodalom alapítója, Sarrukín saját lányát, Enheduannát nevezte ki Ur entu-papnőjévé. Ugyanígy cselekedett Sarrukín unokája, Narám-Szín is saját lányával, Enmenannával. Ur-Nammu és utódai jelentős építkezéseket folytattak, kiépítették az Égissirgalt, Nanna és Ningal szentélykörzetét, belső az első valódi zikkuratok egyikével. Ur-Nammu lánya, Ennirgalanna és fiának, Sulginak lánya Ennirzianna is entu-papnő lett. Zikkurat rekonstrukció Urban urabiać (zob. urobić) megmunkálni, kialakítani urabiać a. urobić (węgiel, kamień) fejteni (szenet, követ) urabiać sobie ręce łokcie agyondolgozza magát urabianie megmunkálás, (bányászat) kivájt szén; fejtés uraczenie megvendégelés uraczyć [poczęstować kogoś czymś ulubionym przez niego, przyjąć kogoś obfitym, smacznym jedzeniem] szívesen látni, bőségesen megvendégelni, tejben-vajban füröszteni; kellemetlenséget okozni, rosszat tenni vkinek uraczyć się [zjeść coś lubianego, najeść się do syta] jóllakik, belakik kedvenc ételéből uradować [sprawić radość] örvendeztetni, megörvendeztetni, örömet szerezni v. okozni, mulattatni, felvidítani, felderíteni uradować kogo czym mulattatni vkit vmivel; örömet okozni vkinek vmivel uradować się [doznać radości] örülni, megörülni, örvendeni, örvendezni, megelégedett uradować się na widok kogo örvend vki látásának uradowany, -a, -e örvendező, örvendő, boldog, megelégedett, vidám, jókedvű uradzić (uradzę, uradzi) uradzać [1. daw. radząc, postanowić coś; 2. pot. zdołać udźwignąć coś] (közösen) elhatározni, eldönteni, megtárgyalni; (közb.) megfelelni, elintézni, megbírkózni uradzić co megbírkózni vmivel uradzić ciężar megbírkózni a teherrel uraemia [to choroba, która występuje także pod innymi nazwami. Chodzi tutaj o Mocznicę i Uremię. Najprościej mówiąc jest to zespół dolegliwości wielonarządowych. Przyczyną ich jest toksyczne ich uszkodzenia, które upośledza przesączanie kłębków nerkowych. Stąd też przyczyną uremii stają się najczęściej te choroby, które prowadzą do niszczenia miąższu nerkowego.] húgyvérűség (uraemia) [húgyvérűség, a veseműködés zavara miatt kialakuló, a vér maradéknitrogéntartalmának emelkedése] Ural 1 (góry) [góry, stanowiące umowną granicę między Europą a Azją] Urál hegység (oroszul Уральские горы); hegység Ázsia és Európa határán [egy eurázsiai hegylánc, amely megközelítőleg észak-déli irányban fut keresztül Nyugat-Oroszországon. Számos esetben Európa és Ázsia természetes határaként van értelmezve, neve elsősorban emiatt közismert.] Ural 2 [rzeka w Rosji i Kazachstanie] Ural (folyó) [A Dél-Urálban, az Uraltau hegységben (a Bjelaja folyó forrásának közelében) ered. Kezdetben egyenesen dél felé folyik; Orszk városánál élesen nyugatra fordul, majd mintegy 850 km után már kazah területen Oral (oroszul: Uralszk) város környékétől ismét déli irányban folyik tovább; Atirau (korábban, oroszul: Gurjev) város alatt deltatorkolattal ömlik a Kaszpitengerbe.] Ural odgranicza Europę od Azji az Ural elhatárolja Európát Ázsiától Uran [1. łac. Uranus 'Uran, siódma planeta Słońca, odkryta w tym samym dziesięcioleciu, co pierwiastek; mit. gr.rz. uosobienie i bóg Nieba, małżonek Ziemi' i gr. ouranía 'niebiańska' od ouranós 'niebo'; 2. siódma według oddalenia od Słońca planeta Układu Słonecznego] (gör.) Uranus, Uránusz; az ég istene az ókori görög mitológiában; (csill.) a Naptól kifelé számítva a nyolcadik nagy bolygó (Herschel fedezte fel 1781-ben)

113 7228 uran (U, łac. uranium) [1. promieniotwórczy pierwiastek chemiczny; metal srebrzystobiały, promieniotwórczy; 2. pierwiastek chemiczny leżący w grupie aktynowców w układzie okresowym. Wśród pierwiastków występujących naturalnie na Ziemi ma największą liczbę atomową (92), jest słabo promieniotwórczy. W uranie naturalnym występują głównie dwa izotopy 235 U (mniej niż 1%) i 238 U (ponad 99% ). Izotop 235 U ulega rozszczepieniu spontanicznemu oraz pod wpływem neutronów termicznych (rozszczepienie jądra atomowego). Izotop 238 U pochłania neutrony i następnie przekształca się w 239 Pu (pluton), który jest rozszczepialny. Syntetyczny izotop 233 U jest rozszczepialny, otrzymuje się go przez bombardowanie 232 Th neutronami.] (gör.) urán, uránium (latinul: uranium; vegyjel: U, nyelvújításkori magyar nevén: sárgany); (vegyt.) a természetben előforduló legnagyobb atomsúlyú radioaktív vegyi elem; szürkésfehér nehéz fém (vegyjele U) [az aktinoidák csoportjába tartozó nehéz, ezüstfehér, fémes, radioaktív, nagy sűrűségű kémiai elem, a periódusos rendszer 92. tagja] Urania [mit. gr. muza astronomii i geometrii, przedstawiana z cyrklem i kulą] (gör.) Uránia; a kilenc múzsa egyike, a csillagászat pártfogó istennője v. múzsája Uranidowate (Uraniidae) [rodzina motyli występujących w strefach tropikalnych Afryki, Azji, Ameryki i Australii.Rodzina ta składa się z czterech podrodzin około 90 rodzajów i ponad 700 gatunków.] Uraniidae (család nagytermetű, nappali pillangókhoz hasonló, szélesszárnyú, fonalas csápokkal bíró lepkéket foglal magába. A lepkék szinte összeválogatott színpompában tobzódnak; mint pl. a keletafrikai Chrysiridia (Thaliura) Croesus Gerst., amelynek bársonyfekete szárnyát bíboraranyos és smaragdzöld rajzok díszítik.) uranografia (gör.) uranográfia; az ég leirása; több régi csillagtérkép-gyüjtemény neve uranografia fantastyczna fantasztikus csillagtérkép-gyűjtemény uranolit uranolit; meteor, meteorkő uranometria (łac. Uranometria: omnium asterismorum continens schemata, nova methodo delineata, aereis laminis expressa) (gör.) uranometria; a csillagos ég kimérése, szűkebb értelemben pontos helymeghatározásokon és fényméréseken alapuló csillagatlasz. [A legfontosabbak az Argelander-féle U. nova (Berlin 1843) és a Gould-féle U. Argentina (1877); amaz az északi, emez a déli félteke számára.] uranowy, -a, -e uránurastać (zob. urosnąć) megnőni, felnőni uratować (uratuje) [uchronić kogoś od nieszczęścia, śmierci, uchronić coś od zniszczenia, ruiny] megmenteni, kimenteni, kisegíteni, megsegíteni uratować kogo z czego kimenteni, kisegíteni vkit vmiből uratować komu co megmenteni vkinek vmit; megmenteni vkinek vmijét uratował mi życie megmentette az életemet uratować się [uratować samego siebie] megmenekülni uratowanie megmentés, megsegítés uratowany, -a, -e megmentett uraz [1. uszkodzenie tkanek lub narządów wskutek miejscowego lub ogólnego działania jakiegoś czynnika zewnętrznego; 2. zespół wyobrażeń występujący w podświadomości człowieka przez dłuższy czas, zwłaszcza w następstwie przykrych i ciężkich przeżyć] (wszkodzenie) sérülés, seb, sértés; (orv.) trauma uraz psychiczny lelki megrázkódtatás, lelki sérülés, pszichés trauma uraza [żal do kogoś z jakiegoś powodu] sértődés, sértés, neheztelés, megbántás urazić (urażę, urazi) urażać [1. dotykając, uderzając, podrażnić wrażliwe, bolące miejsce; 2. sprawić komuś przykrość] (átv.) megsérteni, bántani, megbántani urazić kogo czym w co fájdalmat okozni vkinek vmivel vmiben, vhol urazić się urażać się [1. dotykając się, uderzając się, podrażnić wrażliwe, bolące miejsce; 2. poczuć się urażonym] (átv.) megsértődni, megbántódni urazony, -a, -e megsértett, megbántott urazowy, -a, -e sérülés-; sérülési, traumatikus, baleseti urazy szły w zapomnienie a sérelem feledésbe ment urąbać urąbywać [1. pot. rąbiąc, zgromadzić pewną ilość czegoś; 2. pot. rąbiąc, oddzielić coś od czegoś hasítani, lehasítani, felvágni, letörni, feltörni, fát vágni; (bány) fejteni urągać [1. wymyślać komuś, okazywać głośno niezadowolenie; 2. być powodem hańby, przynosić ujmę] (komu) gúnyolni, csúfolni, kicsúfolni, kigúnyolni, gúnyt űzni vkiből; megfenyegetni, nem egyezni urągać komu gúnyolni, kigúnyolni, megszidni vkit

114 7229 urągać komu za co kicsúfolni vkit vmi miatt urągać na kogo o co gúnyolni, kigúnyolni, megszidni vkit vmi miatt urąganie csúfolódás, kicsúfolás, gúnyolódás urągliwie gúnyosan, csúfolkodva, gonoszkodva, maró gúnnyal urągliwy, -a, -e [szyderczy, drwiący, obraźliwy] csúfondáros, gúnyos, gúnyolódó, gonosz, csípős urągowisko [wyśmiewanie się z kogoś] gúny, csúfság urągowisko z kogo/czego vkinek/vminek a csúfjára v. csúfságára; gúnyt űzve vkiből/vmiből Urban [imię męskie pochodzenia łacińskiego. Wywodzi się od słowa oznaczającego "mieszczanin".] Orbán, Urbán [férfinév az Orbán név alakváltozata. A név latin eredetű, az Urbanusból származik, melynek jelentése városi.] urbanista, urbanistka városrendező, urbanista (ffi/nő) urbanistycznie várospítészetileg, urbanisztikailag urbanistyczny, -a, -e várospítészeti, urbanisztikai urbanistyka [dział architektury zajmujący się zasadami planowania przestrzennego miast i osiedli] urbanisztika, városépítészet; a városépítéssel, városrendezéssel és a nagyvárosi életformával foglalkozó tudományág urbanizacja [1. łac. urbanus 'miejski'; powstawanie i rozwój miast na jakimś terenie, powiększanie się obszarów miejskich; 2. nadawanie a. przybieranie cech miejskich, charakteru miasta] (lat.) urbanizáció, városrendezés; urbanizálás, városiasítás urbanizacyjny, -a, -e (lat.) urbanizációs, városrndezési urbanizm [1. tendencja charakterystyczna dla poezji początków XX w., wyrażająca się w zafascynowaniu miastem; 2. miejska organizacja i styl życia] (lat.) urbanizáció, városrendezés; urbanizálás, városiasítás; urbanizmus [Témáit a városi életből merítő, s a modern irányzatok formai eszközeit előszeretettel alkalmazó, a népiességgel ellentétes, de ugyancsak negatív művészeti törekvés, melyre amannak provincializmusával szemben rendszerint kozmopolitizmus jellemző.] urbanizować (lat.) urbanizálni; jó modorra nevelni, kiművelni, pallérozni; várost rendezni, tervek szerint alakítani; városiasítani urbanizować się [podlegać procesowi urbanizacji] (lat.) urbanizálóni; városiasodni urbarium [pierwotnie: folwark blisko miasta lub grunty należące do danej miejscowości; później, zwłaszcza w XVII i XVIII w. na Śląsku: spis zagospodarowanych gruntów oraz świadczeń, obowiązków i uprawnień związanych z ich użytkowaniem] (lat.) urbárium; (hist.) az úrbéri viszonyt, a földesúr és a jobbágy kölcsönös jogait és kötelességeit szabályozó rendelet; (hist.) úrbér; a földesúrnak járó jobbágyi szolgáltatások urbanistyka [nauka o budowie, rozbudowie i planowaniu miast] (lat.) urbanisztika, várostervezés urbi et orbi [łac., 1. formuła uroczystego błogosławieństwa udzielanego przez papieża z balkonu Bazyliki św. Piotra w Rzymie; 2. 'miastu (tj. Rzymowi) i światu (uroczyste błogosławieństwo papieskie)'; do wiadomości powszechnej, do wszystkich; 3. do wiadomości powszechnej] (lat.) urbi et orbi (a városnak /Rómának/és a világnak); (vall.) minden katolikus hívőre vonatkozó pápai áldás v. kinyilatkoztatás; pápai áldás; szó szerint: a városnak és világnak, azaz minden rk. hívőre vonatkozóan; (átv.) világgá (kiáltani); köztudomásra (hozni) urbs [dpn. urbis 'miasto; stolica; Rzym'] (lat.) urbs; város, nagyváros, főváros (a régi rómaiaknál Róma városa); (hist.) királyi vár, püspökvár, nagyobb váras hely urealnić urealniać [uczynić możliwym do urzeczywistnienia] megvalósítani, realizálni urealnić się urealniać się [stać się możliwym do urzeczywistnienia] megvalósulni, realizálódni uregulować [1. znaleźć rozstrzygnięcie jakiegoś problemu; 2. uiścić jakąś należność; 3. ująć coś w normy, przepisy; 4. skorygować działanie przyrządu, mechanizmu; 5. nadać korytu rzeki odpowiedni profil za pomocą obwałowań, tam itp.] szabályozni, rendezni; igazítani, megigazítani; (rachunek) kiegyenlíteni uregulować coś szabályozni vmit uregulować (głos, obraz) (hangot, képet) beállítani uregulować dług adósságot rendezni uregulować rachunek számlát rendezni v. kiegyenlíteni uregulować rzekę folyót szabályozni uregulować stosunki rendezik viszonyaikat uregulować szkodę kárt rendezni

115 7230 uregulowanie [przepis prawny] szabályozás, rendezés; (számla) kiegyenlítés uregulowanie płac fizetésrendezés uregulowany, -a, -e regulázott, megregulázott; rendezett, szabályozott, beszabályozott, rendes, szabályos, pontos, beosztott; rendezett uregulowana rzeka szabályozott folyó uremia [zob. mocznica] (orv.) urémia (uraemia): húgyvérűség, a veseműködés zavara miatt bizonyos bomlástermékek felhalmozódása a vérben. ureus(z) [1. n.łac. uraeus 'jw.' z późn.gr. ouraíos 'wąż (żmija?)'; symbol władzy staroż. królów (zwł. egipskich) umieszczany na głowie (zazw. nad czołem), mający kształt stylizowanego węża (okularnika egip.); 2. w starożytnym Egipcie: wizerunek świętego węża, symbolu władzy faraonów] (gör.) ureuszkígyó; (áll.) egyiptomi pápaszemes kígyó; az egyiptomi fáraók kígyó alakú felsőgjelvénye ureuszkígyó urępność [w starożytnym języku polskim oznaczała piękność] (daw) szépség urępny (zob. piękny) (daw) szép urgens [1. łac. przest. ponaglenie piśmienne, pismo ponaglające; 2. daw. ponaglenie, zwykle pisemne. ] (lat.) urgens; sürgős (levél), írásbeli sürgetés urgować [łac. urgēre 'cisnąć, pilić, naglić'przest. domagać się, naglić] sürgetni, követelni; írásbelileg sürgetni urgować o co sürgetni vmit Uriasz (światło Jahwe) [1. Hetyta, żołnierz w wojsku Dawida. Wysłany na front po to, aby tam zginąć, a Dawid pojął jego żonę ''Batszebę''. 2. Kapłan współczesny Izajasza. 3. Syn kapłana.] ÚRIÁS (Jahve világosság v. tűz; Jahve fénye v. tüze) [1. Hitteus férfi, Dávid hőse; Betsábé férje (2Sám 11,3; 23,39). 2. Pap, talán főpap, Ézsaiás (1) próféta kortársa (Ézs 8,2). 3. Főpap, Aháznak (1), Júda királyának idején, akinek utasítására pogány oltárt emeltetett a templomban (2Kir 16,10-16); talán azonos (2) alattival. 4. Ezsdrás (3) mellett álló férfi a törvény felolvasásakor (Neh 8,4). 5. Meremót (2) atyja (Ezsd 8,33; Neh 3,4.21). 6. Próféta, akit Joákim király megöletett (Jer 26,20-23).] Urim i Tumim (hebr. ותומים אורים Urim to liczba mnoga od "światło", natomiast Tumim można przetłumaczyć jako doskonałość, lecz także niewinność, czystość lub prawda. Były to dwa kamienie (prawdopodobnie biały i czarny) a. Urlim i Tummim (światłość i doskonałość) [1. przechowywane właśnie przez arcykapłana w napierśniku, służące do objawiania Bożych wyroków (Wyjścia 28:30, Liczb 27:21, 1 Sam 14:41, 28:6). Napierśnik był wykonany w kształcie czworokąta złożony na dwoje (Wyjścia 28:16) w do niego przymocowanych było 12 szlachetnych kamieni w złotych oprawach. Na nich wygrawerowano imiona synów izraelskich. 2. drogie kamienie na napierśniku Aarona, czy też osobne kamienie (losy) w napierśniku Aarona, czy też te ostatnie w specjalnym woreczku, czy w jakiś inny sposób przyczepione do napierśnika. Po powrocie z niewoli babilońskiej nie było już Urim i Tummim. Izrael czeka na kapłana z Urim i Tummim. 3. dosłownie: "światło i doskonałość". Były to w ST święte losy, przechowywane w pektorale arcykapłana (zob. Wj 28,15-30). Losy te Izraelitom zastępowały wyrocznie pogan] Úrím és Tummim (fény és igazság) [Tummim = tökéletességek, szentség, igazság, jog.] [1. Közelebbről le nem írt kisebb tárgyak, amelyeket a főpap "az ítélet hósené"-be (mellre erősített táblácska) helyezve a szíve fölött viselt, és amelyeknek döntő szerepük volt, amikor bizonyos helyzetekben Isten akaratát tudakolták; egyfajta szent sorsvetés eszközei lehettek (2Móz 28,30; 3Móz 8,8). 2. Isten által készített eszközök, amelyek segítenek az embernek kinyilatkoztatást kapni és nyelveket fordítani. A héber nyelven ezek a szavak azt jelentik: világosságok és tökéletességek. Az Urim és Tummim két, ezüstívbe foglalt kőből áll, és időnként mellvérttel használják (T&Sz 17:1; JST 1:35, 42, 52). Ez a föld megszentelt és halhatatlan állapotában egy nagy Urim és Tummim lesz (T&Sz 130:6 9). Rakd be az ítélkezés mellvértjét, az Urimot és a Tummimot, 2 Móz. 28:30. Aki győzedelmeskedik, annak adok egy fehér követ, Jel. 2:17. Van nála valami, amivel nézhet, és fordíthat, Móziás 8:13. Neked adom ezt a két követ, Ether 3:23 24, 28 (Ether 4:5). Joseph Smith az Urim és

116 7231 Tummimon keresztül kapott kinyilatkoztatásokat, T&Sz 6, 11, szakaszok fejlécei. Az Urim és Tummim által kaptál hatalmat a fordításra, T&Sz 10:1. A három tanú lássa az Urimot és Tummimot, amelyet Járed fivére kapott a hegyen, T&Sz 17:1. Az a hely, ahol Isten lakik, egy nagy Urim és Tummim. A fehér kő Urim és Tummim lesz minden olyan egyénnek, aki kap egyet, T&Sz 130:6 11. Én, Ábrahám, rendelkeztem az Urimmal és Tummimmal, Ábr. 3:1, 4.] A hósent, az Úr, az ítélet hósenének nevezi. Ebbe kell beletenni az Urimot és Thummimot (2. Móz ) A két homályos eredetű héber szó, melyet Luther szerint így kell fordítani: világosság és jog. Urim-nak nevezték a régi zsidók az éfód elülső színén lévő négyszögletű kockát, amely 12 kisebb kockára volt beosztva, melyekbe a 12 törzs neve volt bevésve, azonkívül az egész héber ábécé. Mindez arra szolgált, hogy a főpap ezek segélyével válságos időkben jövendőt mondhasson. Az ó-testamentom szerint azon betűk, amelyekből a főpapnak Isten válaszát kellett kimagyarázni, színüket változtatták. S ha valamely vallási vagy politikai misszióról volt szó, a főpap az Urim-ot kérdezte meg, hogy melyik törzs legyen azzal megbízva, s amelyik törzs kockája színét változtatta, az lett a megbízott. (Forrás: Pallas Nagylexikon) URL (ang. Uniform Resource Locator) [1. oznacza ujednolicony format adresowania zasobów (informacji, danych, usług) stosowany w Internecie i w sieciach lokalnych. URL najczęściej kojarzony jest z adresami stron WWW, ale ten format adresowania służy do identyfikowania wszelkich zasobów dostępnych w Internecie. Standard URL opisany jest w dokumencie RFC 1738; 2. Czytelny dla człowieka napis, identyfikujący położenie zasobu w Internecie (np. strony HTML lub pliku.gif) oraz protokół używany do pobrania tego zasobu.] webcím, más néven URL (mely a Uniform Resource Locator = általános erőforrás-hely meghatározó [egységes erőforrás-azonosító] rövidítése) [1. az interneten megtalálható bizonyos erőforrások (például szövegek, képek) szabványosított címe. Tim Berners-Lee alkotta meg a World Wide Weben való használatra. A jelenleg használt formátumot részletesen leírja az IETF RFC 1738 szabványa. 2. az Interneten használt szabvány a különböző információforrások típusának és helyének egyedi megjelölésére; az URL cím két részből áll: első része a használt protokoll típusára utal (pl. news:// vagy ftp://), második része pedig a szolgáltatás pontos címe a hálózaton (szerver-név és - esetleg - elérési útvonal); a Web-klinseknél a URL megadásával lehet elérni az egyes forrásokat az Interneten (pl. de többségüknél a előtagot nem is kell beírni, mert a kliens automatikusan kiegészíti vele a címet. 3. egységes forrásazonosító: megadja a megjelenítő program számára, hogy az adott szövegrészhez, képhez, grafikához kapcsolt dokumentumot milyen módszerrel lehet megjeleníteni, milyen típusú kapcsolatot kell felépíteni, illetve hogy ez a forrás hol, az Internetre kapcsolt gépek közül melyiken található. Az URL-ek a HTML-dokumentumba beépített szabályos szerkezetű sorok, segítségükkel hozható létre az a logikai szerkezet és dokumentum kapcsolat, ami a WWW Hypertext lényege. Az URL a következő információkat tartalmazza: a protokollt, a kiszolgálónak az Internet-nevét, a kiszolgáló portjának a számát, a forrás helyét. 4. (Uniform Resource Location) Dokumentum, fájl vagy egyéb erőforrás internetes elérési címe. 5. A World Wide Web hálózaton használt címmeghatározási séma, amely a hálózaton lévő információk elérési módját és helyét adja meg. Az így képzett címet URL címnek nevezzük. 6. nemzetközi szabvány szerint felépített hálózati cím az Interneten, amelyen egy erőforrás (adatállomány) elérhető; kezdőbetűi az illető hipermédium protokollját jelölik meg (http://..., gopher://..., ftp://..., news://..., stb.); azután a gazdagép vagy szerver részterületének (domain) nevét, annak tartalomjegyzékét majd az állomány nevét (röviden tehát: hol található egy bizonyos állomány); Az URLcím összetételén néha felismerhető a forrás természetete, néha nem és ez napjainkig sok vita tárgya; üzleti érdekeltségü cégek legszivesebben reklámértékü (domain) nevet választanának, azok viszont nem illenek a szabványba. 7. Ennek a plug-in-nek a segítségével egyenesen az Internetről tudunk a GIMP-be tölteni képeket. A következő formátumban kell a fájl címét megadni a Megnyitás (Open) ablakban: ftp://<cím>/<fájl> vagy Néhány példa: ez a cím HTTP protokollon keresztül elérhető honlapot jelöl (az Eötvös Loránd Tudományegyetem honlapját); itt egy olyan honlap érhetô el, szintén HTTP protokollon keresztül, amely a hálózatba kapcsolt egyik számítógépen található;

117 7232 ftp://ftp.bme.hu: ez egy FTP protokollon keresztül elérhető állományátviteli szolgáltatást jelöl (a Budapesti Műszaki Egyetemen). urlop [ustawowo zagwarantowana płatna lub niepłatna przerwa w wykonywaniu pracy; też: przerwa w służbie wojskowej, w odbywaniu kary pozbawienia wolności itp.] szabadság, szabad idő urlop bezpłatny fizetésnélküli szabadság urlop dla celów szkoleniowych tanulmányi szabadság urlop dodatkowy pótszabadság urlop dziekański [zwolnienie od zajęć na uczelni udzielane studentowi przez dziekana, zwykle na okres semestru lub roku] engedéllyel történő halasztás (egyetemen) urlop macierzyński [płatny urlop przysługujący kobiecie w związku z urodzeniem dziecka] szülési szabadság; gyermekgondozási díj, gyed (do osiągnięcia przez diecko półtora roku) urlop okolicznościowy [urlop udzielany pracownikowi dla umożliwienia mu załatwienia własnych spraw życiowych] rendkívüli szabadság urlop płatny fizetett szabadság urlop podstawowy alapszabadság urlop szkoleniowy tanulmányi szabadság urlop wychowawczy [bezpłatny urlop przysługujący kobiecie w związku z urodzeniem dziecka] fizetésnélküli gondozási szabadság; gyermekgondozási díj, gyed (do osiągnięcia przez diecko półtora roku) urlop wypoczynkowy [płatny urlop przysługujący pracownikowi corocznie] üdülési szabadság urlop zdrowotny [urlop udzielany pracownikowi dla podratowania zdrowia] egészségügyi szabadság; betegszabadság urlopnik (dawno) szabadságos, szabadságolt katona urlopować [1. udzielić komuś urlopu; 2. spędzać gdzieś urlop] szabadságolni, szabadságot adni; szabadságát tölti urlopowicz [pot. człowiek będący na urlopie], urlopowiczka szabadságos, üdülő (ffi/nő) urlopowy, -a, -e szabadság- URLs (Unified Resource Locators) URLs (Unified Resource Locators) [az URNs mellett használt másik fontos IETF szabvány az Internet hálózaton levő információforrások helyének megjelölésére] URN (ang. Uniform Resource Name) [ujednolicony format nazw zasobów (głównie książek). URN składa się z identyfikatora przestrzeni nazw (ang. Namespace IDentifier, NID) i łańcucha (ciągu znaków) specyficznego dla przestrzeni nazw (ang. Namespace Specific String, NSS). URN jest częścią URI (ang. Uniform Resource Identifier).] URN Uniform Resource Name (egységes forrás név-, ill dokumentum azonositó) [az Interneten tervezett egységes névrendszer a hálózati információforrások helytől független azonosítására; az URN kódok alapján, ún. PURL szerverek segítségével akkor is meg lehet találni egy file-t vagy szolgáltatást a hálózaton, ha annak URL címe megváltozott (az URL hivatkozásokat tartalmazó hiperlinkek gyors elavulása ugyanis az Internet egyik nagy problémája jelenleg)] urna [1. skrzynka z otworem, do której wrzuca się kartki podczas tajnego głosowania; 2. naczynie grobowe do przechowywania prochów zmarłego po spaleniu] (lat.) urna; hamvveder; szavazatgyűjtő láda; általános díszes váza urna kanopska (zob. kanopa) kanop; halotti urna urna wyborcza szavazóurna, választási urna una z prochami halotti urna urnowy, -a, -e urnás URNs (Unified Resource Names) URNs (Unified Resource Names) [az Interneten tervezett egységes névrendszer az információforrások helytől független azonosítására] uro- [gr.] (gör.) uro-; húgyurobek [wydobywanie kopaliny; też: wydobyta przez górników kopalina] (dawno) keresmény, kereset; (bány.) fejtésmennyiség, fejtés; kitermelt anyag, halmaz, halmazat, készlet urobek odkrywkowy külszíni fejtés urobek pod ziemią föld alatti fejtés urobić urabiać [1. nadać czemuś określoną formę; 2. wpłynąć na czyjś rozwój umysłowy, moralny, na zmianę czegoś; 3. pot. przekonać kogoś do czegoś;

Co to jest ubezpieczenie???

Co to jest ubezpieczenie??? SYSTEM UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH Prowadzący: dr Jacek Rodzinka Co to jest ubezpieczenie??? INSTYTUT BADAŃ i ANALIZ FINANSOWYCH pokój RA 50, tel. (17) 866 15 29 1 jrodzinka@wsiz.rzeszow.pl 2 Słownik języka

Bardziej szczegółowo

Załacznik nr 1, znak sprawy DZ-2501/419/14 FORMULARZ OPISU PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA - FORMULARZ CENOWY lp. nazwa jedn. miary. cena jedn.

Załacznik nr 1, znak sprawy DZ-2501/419/14 FORMULARZ OPISU PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA - FORMULARZ CENOWY lp. nazwa jedn. miary. cena jedn. Załacznik nr 1, znak sprawy DZ-2501/419/14 FORMULARZ OPISU PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA - FORMULARZ CENOWY lp. nazwa jedn. miary ilość nr katalogowy/ okres gwarancji Zadanie 1 odzież robocza Buty gumowe robocze

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIA. Co to jest ubezpieczenie??? Warunki zaliczenia 2014-12-03. Literatura: Literatura: Słownik języka polskiego

UBEZPIECZENIA. Co to jest ubezpieczenie??? Warunki zaliczenia 2014-12-03. Literatura: Literatura: Słownik języka polskiego Warunki zaliczenia Egzamin pisemny: 22 stycznia 2012 r. Godz. 11.05-12.40 w Sali RA3. UBEZPIECZENIA Prowadzący: dr Jacek Rodzinka Katedra Makroekonomii pokój A 109, tel. (17) 866 11 34 1 jrodzinka@wsiz.rzeszow.pl

Bardziej szczegółowo

Szaty. 2 Mojż. 28:1-43

Szaty. 2 Mojż. 28:1-43 Szaty Kapłańskie 2 Mojż. 28:1-43 Parasza Tetzawe Na 12 lutego 2011 2 Mojż.. 27:20-30:10 Główny temat: Szaty kapłańskie poświ więcenie kapłan anów. Patrząc na Jezusa, wodza i dokończyciela wiary Hebr. 12:1

Bardziej szczegółowo

Opis przedmiotu zamówienia na: Dostawę odzieży roboczej i środków czystości dla RDW Kartuzy Ubranie robocze

Opis przedmiotu zamówienia na: Dostawę odzieży roboczej i środków czystości dla RDW Kartuzy Ubranie robocze Opis przedmiotu zamówienia na: Dostawę odzieży roboczej i środków czystości dla RDW Kartuzy Ubranie robocze Ubranie winno być z materiału o dużej wyróżnialności dwuczęściowej typu szwedzkiego, tzn. spodnie

Bardziej szczegółowo

Wygląd strażnika - umundurowanie, noszone odznaki służbowe i dystynkcje określa:

Wygląd strażnika - umundurowanie, noszone odznaki służbowe i dystynkcje określa: Wygląd strażnika - umundurowanie, noszone odznaki służbowe i dystynkcje określa: ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 28 lipca 1998 r. w sprawie umundurowania, legitymacji, dystynkcji i znaków identyfikacyjnych

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 28 lipca 1998 r.

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 28 lipca 1998 r. Dz.U.98.112.713 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 28 lipca 1998 r. w sprawie umundurowania, legitymacji, dystynkcji i znaków identyfikacyjnych strażników gminnych (miejskich). (Dz. U. z dnia 29 sierpnia

Bardziej szczegółowo

Wzór umundurowania służbowego inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego

Wzór umundurowania służbowego inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego Załączniki do rozporządzenia Ministra Transportu z dnia... 2006 r. (poz...) Wzór umundurowania służbowego inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego Załącznik nr 1 Ubiór inspektora w bluzie służbowej Ubiór

Bardziej szczegółowo

Definicja ryzyka ubezpieczeniowego, cechy ryzyka, faktory ryzyka.

Definicja ryzyka ubezpieczeniowego, cechy ryzyka, faktory ryzyka. Podstawowe pojęcia ubezpieczeniowe. Klasyfikacja ubezpieczeń Ubezpieczenia dzielimy na: Społeczne, Gospodarcze. Ubezpieczenia społeczne naleŝą do sektora publicznego, są ściśle związane z pracownikiem

Bardziej szczegółowo

Pakiet nr 1 Odzież dla personelu medycznego

Pakiet nr 1 Odzież dla personelu medycznego Załącznik nr 2 Formularz asortymentowo - cenowy Pakiet nr 1 Odzież dla personelu medycznego Lp. Rodzaj asortymentu 1. Bluza damska z krótkim rękawem, bez kołnierzyka wycięcie pod szyją półokrągłe lub karo,

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK NR 3 DO SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

ZAŁĄCZNIK NR 3 DO SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA ZAŁĄCZNIK NR 3 DO SPECYFIKACJI ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Pakiet nr 1: Odzież ochronna. 1. Ubranie lekarskie męskie: Spodnie dwie kieszenie, w pasie wszyte gumki po obu stronach,

Bardziej szczegółowo

CENY USŁUG PRANIA WODNEGO

CENY USŁUG PRANIA WODNEGO CENY USŁUG PRANIA WODNEGO Asortyment 1. bielizna płaska 2. fartuchy 3. bluzy 4. spódnica 5. spodnie 6. obrusy 7. firany 8. zasłony 9. koce 10. materace Cena bez VAT (od - do) od 2,4 /kg do 3,2 /kg od 3,0

Bardziej szczegółowo

Załacznik nr 1, znak sprawy DZ-2501/19393/2256/13 FORMULARZ OPISU PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA - FORMULARZ CENOWY lp. nazwa jedn. miary. cena jedn.

Załacznik nr 1, znak sprawy DZ-2501/19393/2256/13 FORMULARZ OPISU PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA - FORMULARZ CENOWY lp. nazwa jedn. miary. cena jedn. Załacznik nr 1, znak sprawy DZ-2501/19393/2256/13 FORMULARZ OPISU PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA - FORMULARZ CENOWY lp. nazwa jedn. miary ilość nr katalogowy/ okres gwarancji Zadanie 1 odzież robocza Buty gumowe

Bardziej szczegółowo

PORADNIK JAK NAJLEPIEJ ROBIĆ ZAKUPY W SKLEPIE INTERNETOWYM ASMODA - CZYLI ZASADY ZDEJMOWANIA MIAR. CZĘŚĆ DAMSKA - zawierająca odpowiednio na stronach:

PORADNIK JAK NAJLEPIEJ ROBIĆ ZAKUPY W SKLEPIE INTERNETOWYM ASMODA - CZYLI ZASADY ZDEJMOWANIA MIAR. CZĘŚĆ DAMSKA - zawierająca odpowiednio na stronach: Myślenice, marzec 2010 r. Autor: Agnieszka Stanek PORADNIK JAK NAJLEPIEJ ROBIĆ ZAKUPY W SKLEPIE INTERNETOWYM ASMODA - CZYLI ZASADY ZDEJMOWANIA MIAR. Krótki poradnik zawiera zasady zdejmowania miar w stopniu

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 28 lipca 1998 r.

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 28 lipca 1998 r. Dz.U.1998.112.713 2009.12.24 zm. Dz.U.2009.218.1693 1 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 28 lipca 1998 r. w sprawie umundurowania, legitymacji, dystynkcji i znaków identyfikacyjnych strażników gminnych

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ I. MEDYCZNA ODZIEŻ

CZĘŚĆ I. MEDYCZNA ODZIEŻ Załącznik nr 2 SZCZEGÓŁOWA OFERTA CENOWA Nr procedury: 17/2015 Asortyment CZĘŚĆ I. MEDYCZNA ODZIEŻ 1 FARTUCH 2 DAMSKI FARTUCH MĘSKI 3 SUKIENKA DAMSKA kolor biały Materiał: skład 33-35 Bawełna, 65-67 Poliester,

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko Wzór umowy UMOWA Załącznik 3 Zawarta w dniu... w Zawoi, pomiędzy Babiogórskim Parkiem Narodowym, Zawoja 1403, 34-223 Zawoja, NIP 552-12-67-760 reprezentowanym przez Dyrektora Parku mgr inż. Józefa Omylaka,

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia różnych ryzyk finansowych. Zbiorowe ubezpieczenie depozytów członków SKOK (DEP) Ubezpieczenia różnych ryzyk finansowych

Ubezpieczenia różnych ryzyk finansowych. Zbiorowe ubezpieczenie depozytów członków SKOK (DEP) Ubezpieczenia różnych ryzyk finansowych INFORMACJA POŚREDNIKA UBEZPIECZENIOWEGO sporządzona zgodnie z wymogami ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o pośrednictwie ubezpieczeniowym (Dz.U. z 2003 Nr 124, poz. 1154 z późn. zm.) określenie agenta ubezpieczeniowego

Bardziej szczegółowo

GRUPA 1 Odzież robocza medyczna

GRUPA 1 Odzież robocza medyczna (pieczęć wykonawcy) Załącznik nr 1b do Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia D25KIP/252/4-7rj/15 GRUPA 1 Odzież robocza medyczna Formularz cenowy, zestawienie wymaganych parametrów granicznych netto

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Żakiety str. 2-10. Bluzy damskie/męskie str. 12-13. Sukienki str. 14-17. Fartuchy str. 11, 18-19,23. Odzież męska str.

Spis treści. Żakiety str. 2-10. Bluzy damskie/męskie str. 12-13. Sukienki str. 14-17. Fartuchy str. 11, 18-19,23. Odzież męska str. Spis treści Z przyjemnością przedstawiamy Państwu kolejny katalog z odzieżą medyczna firmy APOLONIA. Nowa kolekcja jest wynikiem naszych dążeń, aby odzież APOLONIA była synonimem nowoczesności i komfortu.

Bardziej szczegółowo

Specyfikacja odzieży roboczej zakupywanej w ramach projektu. Dobra szkoła w powiecie radziejowskim szansą dla młodzieży na udany start zawodowy

Specyfikacja odzieży roboczej zakupywanej w ramach projektu. Dobra szkoła w powiecie radziejowskim szansą dla młodzieży na udany start zawodowy Specyfikacja odzieży roboczej zakupywanej w ramach projektu Działanie 9.2 Podniesienie atrakcyjności i jakości szkolnictwa zawodowego L.p. Nazwa Szt. Specyfikacja Zespół Szkół Rolnicze Centrum Kształcenia

Bardziej szczegółowo

Spis treści CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE

Spis treści CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE Spis treści Wykaz skrótów......................................................... 8 Wstęp................................................................. 9 CZĘŚĆ I. UBEZPIECZENIA GOSPODARCZE 1. RYZYKO

Bardziej szczegółowo

pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach

pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach pilotażowe staże dla nauczycieli i instruktorów kształcenia zawodowego w przedsiębiorstwach UBEZPIECZENIA W LOGISTYCE DARIUSZ PAUCH Zagadnienia umowy ubezpieczenia i kwestie z nią związane regulują: Ustawa

Bardziej szczegółowo

Projekty Rozporządzeń MSW

Projekty Rozporządzeń MSW Projekty Rozporządzeń MSW Projekt z dnia 103. 2015 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH[1] ) z dnia 2015 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie umundurowania funkcjonariuszy Straży Granicznej

Bardziej szczegółowo

PRZEPISY UBIORCZE W POLICJI ILUSTROWANY PORADNIK

PRZEPISY UBIORCZE W POLICJI ILUSTROWANY PORADNIK PRZEPISY UBIORCZE W POLICJI ILUSTROWANY PORADNIK SŁUPSK 2014 Artur Duszak Maciej Marciniak PRZEPISY UBIORCZE W POLICJI ILUSTROWANY PORADNIK Słupsk 2014 Szkoła Policji w Słupsku Materiał dydaktyczny opracowany

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 7 - Wzór odzieży

Załącznik nr 7 - Wzór odzieży PAKIET 1 Wzory wg których należy uszyć odzież Załącznik nr 7 - Wzór odzieży komplet nr 1: 1 szt spodnie + 1 szt bluza + 1 szt żakiet spodnie: wykonane z elanobawełny, podwyższony stan regulowany gumką

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja wizualna Legitymacja służbowa

Identyfikacja wizualna Legitymacja służbowa Identyfikacja wizualna Przedstawione wzory graficzne legitymacji służbowych, dystynkcji i umundurowania strażników gminnych i miejskich określa Rozporządzenie Mianistra Spraw Wewnętrznych i Administracji

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1. 2. Garnitur męski (bluza + spodnie) z elanobawełny o splocie diagonalnym. znak sprawy: EZ/210/2104/2015 1

Załącznik nr 1. 2. Garnitur męski (bluza + spodnie) z elanobawełny o splocie diagonalnym. znak sprawy: EZ/210/2104/2015 1 Załącznik nr 1 Opis przedmiotu dostawy do zaproszenia NR EZ/210/2104/2015 z dnia 28 maja 2015r. dotyczącego składania ofert na dostawę odzieży ochronnej i obuwia profilaktycznego dla Samodzielnego Publicznego

Bardziej szczegółowo

Analiza ogólnych warunków ubezpieczenia

Analiza ogólnych warunków ubezpieczenia Analiza ogólnych warunków ubezpieczenia TUW TUZ OWU domów jednorodzinnych i mieszkań OWU z 30 grudnia 2003 (Uchwala Zarządu) Przedmiot i zakres ubezpieczenia (1) Przedmiot ubezpieczenia - domy jednorodzinne,

Bardziej szczegółowo

Art. 3091 / 010 / 1080

Art. 3091 / 010 / 1080 www.kegel.com.pl kolekcja męska Art. 3091 / 010 / 1080 Bluza męska krótka zapinana na napy jedna kieszeń wewnętrzna* 1 rękawy wykończone obrębem z regulacją dół wykończony paskiem z gumą dopasowującą obwód

Bardziej szczegółowo

Odzież biała dla branży: spożywczej, medycznej i chemicznej.

Odzież biała dla branży: spożywczej, medycznej i chemicznej. Odzież biała dla branży: spożywczej, medycznej i chemicznej. LH-CHEFER CZERŃ i BIEL. Bluza kucharska z linii Chef's Kitchen. - 65% poliestru, 35 % bawełny - gramatura 245 g/m2 - odpowiednia do prania przemysłowego

Bardziej szczegółowo

dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Uniwersytet Łódzki

dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Uniwersytet Łódzki UBEZPIECZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ PODMIOTU PRZYJMUJĄCEGO ZAMÓWIENIE NA ŚWIADCZENIA ZDROWOTNE, ŚWIADCZENIODAWCY ORAZ INNYCH OSÓB UDZIELAJĄCYCH TAKICH ŚWIADCZEŃ dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

metalowe zatrzaski; z przodu i z tyłu cięcia od pachy rękawa w dół, cięcia z przodu, krótki rękaw odcinany, dekolt półokrągły, dwie

metalowe zatrzaski; z przodu i z tyłu cięcia od pachy rękawa w dół, cięcia z przodu, krótki rękaw odcinany, dekolt półokrągły, dwie 1. 2. 3. 4. Pakiet nr 1 - OdzieŜ robocza dla personelu medycznego Załącznik nr 1 Nazwa j.m. Ilość Garsonka /Ŝakiet niebieski spódnica biała/ - elanobawełna - Ŝakiet ze spódnicą. śakiet zakrywający pośladki,

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1. z dnia... 2007 r. w sprawie wzorów mundurów leśnika i oznak dla osób uprawnionych do ich noszenia

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1. z dnia... 2007 r. w sprawie wzorów mundurów leśnika i oznak dla osób uprawnionych do ich noszenia Projekt z dnia 5 stycznia 2007 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1 z dnia... 2007 r. w sprawie wzorów mundurów leśnika i oznak dla osób uprawnionych do ich noszenia Na podstawie art. 35a ust. 4 ustawy

Bardziej szczegółowo

dostępne rozmiary: 46-62 kolory:

dostępne rozmiary: 46-62 kolory: www.kegel.com.pl Art. 3255 Bluza kucharska Szef zapinana na kucharskie guziki podkrój szyi wykończony stójką cięcia modelujące z boku, oraz środkiem tyłu jedna kieszeń piersiowa rękawy długie, wykończone

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE WARUNKI ZAMÓWIENIA 1. UBEZPIECZENIA KOMUNIKACYJNE

SZCZEGÓŁOWE WARUNKI ZAMÓWIENIA 1. UBEZPIECZENIA KOMUNIKACYJNE Strona 1 z 5 Załącznik nr 1 do SIWZ Nr SZP.272.14.2015 Zamawiający: SZCZEGÓŁOWE WARUNKI ZAMÓWIENIA Nazwa: Powiat Oświęcimski Starostwo Powiatowe w Oświęcimiu Adres siedziby: 32 602 Oświęcim, ul. Wyspiańskiego

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA

OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA 1. Dostawa ma być zgodna z załącznikiem nr 1 Szczegółową specyfikacją techniczną środków ochrony indywidualnej oraz odzieży roboczej dla pracowników Oddziału i Rejonów Generalnej

Bardziej szczegółowo

MagyarOK 1.: szólista a 3. fejezethez / Słowniczek do rozdziału 3

MagyarOK 1.: szólista a 3. fejezethez / Słowniczek do rozdziału 3 MagyarOK 1.: szólista a. fejezethez / Słowniczek do rozdziału SZÓ SZÓFAJ TOLDALÉKOK LENGYEL F ablak fn ~ok, ~ot, ~(j)a okno akkor e w takim razie alacsony mn ~abb, ~an niski Ki az az alacsony férfi? Kim

Bardziej szczegółowo

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości.

20 Kiedy bowiem byliście. niewolnikami grzechu, byliście wolni od służby sprawiedliwości. Lectio Divina Rz 6,15-23 1. Czytanie Prowadzący: wezwijmy Ducha św.: Przybądź Duchu Święty... - weźmy do ręki Pismo św.. - Słuchając jak w Kościele śledźmy tekst, aby usłyszeć, co chce nam dzisiaj Jezus

Bardziej szczegółowo

I. Postanowienia typowe (zgodne z art. 12a ustawy o działalności ubezpieczeniowej)

I. Postanowienia typowe (zgodne z art. 12a ustawy o działalności ubezpieczeniowej) Ogólne Warunki Grupowego Ubezpieczenia na Życie OPTIMUM Towarzystwo Ubezpieczeń na życie Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych S.A. data wejścia w życie o.w.u.- 10 sierpnia 2007 r. I. Postanowienia

Bardziej szczegółowo

Ludowy strój Łemkowski

Ludowy strój Łemkowski Ludowy strój Łemkowski Ludowy strój Łemków, podobnie jak wśród Polaków, był wewnętrznie zróżnicowany i zależny od regionu, lecz posiadał pewne wspólne cechy, które pozwalają go wyodrębnić jako całość.

Bardziej szczegółowo

WYPŁATA ŚWIADCZEŃ Z UBEZPIECZENIA WYPADKOWEGO

WYPŁATA ŚWIADCZEŃ Z UBEZPIECZENIA WYPADKOWEGO 13 WYPŁATA ŚWIADCZEŃ Z UBEZPIECZENIA WYPADKOWEGO Z dniem 1 stycznia 2003 r. weszła w życie ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 NORMY MATERIAŁÓW NA SZYCIE UMUNDUROWANIA. Tabela nr 1 Norma materiałów wydawanych na mundury w metrażu w zamian gotowej konfekcji

Załącznik nr 1 NORMY MATERIAŁÓW NA SZYCIE UMUNDUROWANIA. Tabela nr 1 Norma materiałów wydawanych na mundury w metrażu w zamian gotowej konfekcji Załącznik nr 1 NORMY MATERIAŁÓW NA SZYCIE UMUNDUROWANIA Tabela nr 1 Norma materiałów wydawanych na mundury w metrażu w zamian gotowej konfekcji Obwód klatki piersiowej w cm wzrost w cm Ilość tkaniny (przy

Bardziej szczegółowo

Otwarte Ubezpieczenie na Życie z Opcją Funduszy SUPER GRUPA

Otwarte Ubezpieczenie na Życie z Opcją Funduszy SUPER GRUPA Otwarte Ubezpieczenie na Życie z Opcją Funduszy 1. Dla kogo jest ta polisa grupowa? 2. Co to jest program? 3. Korzyści dla Ubezpieczonego 4. Cechy Programu 5. Składki i suma ubezpieczenia tel 58 775 04

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 72/2013 Wójta Gminy Stawiguda

Zarządzenie Nr 72/2013 Wójta Gminy Stawiguda Zarządzenie Nr 72/2013 Wójta Gminy Stawiguda w sprawie zasad przydzielania środków ochrony indywidualnej oraz dostarczania odzieży roboczej, środków higieny osobistej i napojów dla pracowników Urzędu Gminy

Bardziej szczegółowo

STOP PRZEMOCY. Portal Stop przemocy Szukaj Pomocy

STOP PRZEMOCY. Portal Stop przemocy Szukaj Pomocy STOP PRZEMOCY Portal Stop przemocy Szukaj Pomocy ma pomóc w szybkim i skutecznym znalezieniu informacji i otrzymaniu pomocy osobom doznającym przemocy zarówno w domu, jak i poza nim. Jeżeli znajdujesz

Bardziej szczegółowo

Wynik analizy sylwetki www.jakasylwetka.pl

Wynik analizy sylwetki www.jakasylwetka.pl Wynik analizy sylwetki www.jakasylwetka.pl Justyna Jazgarska j.jazgarska@jakasylwetka.pl tel. 0 502 422 664 Jesteś wysoka. Masz drobną budowę ciała. Twoje ręce są proporcjonalnie krótkie. Możesz mieć problem

Bardziej szczegółowo

Polska Izba Ubezpieczeń dr Piotr Majewski. Analiza przestępczości ubezpieczeniowej w 2008 r.

Polska Izba Ubezpieczeń dr Piotr Majewski. Analiza przestępczości ubezpieczeniowej w 2008 r. Polska Izba Ubezpieczeń dr Piotr Majewski Analiza przestępczości ubezpieczeniowej w 2008 r. Seminarium Katedry Ubezpieczenia Społecznego SGH i Polskiej Izby Ubezpieczeń Przestępczośćubezpieczeniowa i metody

Bardziej szczegółowo

Wartość brutto PLN. lp. Nazwa Ilość Cena jednostkowa netto PLN. Podatek VAT (%) Cena jednostkowa brutto PLN. Wartość netto PLN. ...

Wartość brutto PLN. lp. Nazwa Ilość Cena jednostkowa netto PLN. Podatek VAT (%) Cena jednostkowa brutto PLN. Wartość netto PLN. ... Pakiet nr 1: Załącznik nr 2 ODZIEŻ MEDYCZNA DLA PRACOWNIKÓW Zespołu Opieki Zdrowotnej w Ostrowie Wielkopolskim Ilość i asortyment odzieży roboczej przewidywana do zakupu w 2014r. KOD PCV 331990001 Termin

Bardziej szczegółowo

S Z C Z E G Ó Ł O W Y F O R M U L A R Z O F E R T Y ZNAK POSTĘPOWANIA DA-ZP-252-50/13

S Z C Z E G Ó Ł O W Y F O R M U L A R Z O F E R T Y ZNAK POSTĘPOWANIA DA-ZP-252-50/13 Załącznik nr 1 do siwz S Z C Z E G Ó Ł O W Y F O R M U L A R Z O F E R T Y ZNAK POSTĘPOWANIA DA-ZP-252-50/13 1 Pakiet nr 1 L.p. Opis wyrobu J.m. Ilość Cena jednostkowa brutto Wartość brutto Nazwa handlowa

Bardziej szczegółowo

WYKAZ KONWENCJI MOP RATYFIKOWANYCH PRZEZ POLSKĘ

WYKAZ KONWENCJI MOP RATYFIKOWANYCH PRZEZ POLSKĘ WYKAZ KONWENCJI MOP RATYFIKOWANYCH PRZEZ POLSKĘ 1. Konwencja Nr 2 dotycząca bezrobocia, z 1919 r. (Dz.U. z 1925 r., Nr 54, poz. 364). 2. Konwencja Nr 5 dotycząca określenia najniższego wieku dopuszczania

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWE WARUNKI ZAMÓWIENIA 1. UBEZPIECZENIA KOMUNIKACYJNE

SZCZEGÓŁOWE WARUNKI ZAMÓWIENIA 1. UBEZPIECZENIA KOMUNIKACYJNE Strona 1 z 5 Załącznik nr 1 do SIWZ 35/2015/N/Katowice SZCZEGÓŁOWE WARUNKI ZAMÓWIENIA Zamawiający: Nazwa: Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 6 Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach Górnośląskie

Bardziej szczegółowo

dr inż. Dorota Wolak

dr inż. Dorota Wolak dr inż. Dorota Wolak Aplikacja (łac. applicatio) element dekoracyjny w postaci dowolnego wzoru wyciętego z jednego materiału i naszytego na inny, który stanowi tło dla aplikacji. Aplikacje były charakterystyczne

Bardziej szczegółowo

OŚWIADCZENIE INFORMACJA

OŚWIADCZENIE INFORMACJA OŚWIADCZENIE INFORMACJA Zgodnie z art. 61 rozporządzenia 883/2004 bezrobotny ubiegający się o świadczenia z tytułu bezrobocia ma prawo do uwzględnienia, w niezbędnym zakresie, okresów ubezpieczenia, zatrudnienia

Bardziej szczegółowo

2. Umowę zawarto w wyniku przeprowadzenia konkursu na wybór najkorzystniejszej oferty ubezpieczenia dla studentów i pracowników Politechniki.

2. Umowę zawarto w wyniku przeprowadzenia konkursu na wybór najkorzystniejszej oferty ubezpieczenia dla studentów i pracowników Politechniki. DEFINICJE: 1. Ubezpieczyciel: UNIQA Towarzystwo Ubezpieczeń S.A., 1. 2. Politechnika: Politechnika Gdańska, jako podmiot umożliwiający dystrybucję ubezpieczeń na jej terenie, 3. Ubezpieczający: Każda osoba

Bardziej szczegółowo

Használati utasítás Instrukcja obs?ugi Návod k pouïití Návod na obsluhu

Használati utasítás Instrukcja obs?ugi Návod k pouïití Návod na obsluhu Használati utasítás Instrukcja obs?ugi Návod k pouïití Návod na obsluhu 136LiC Olvassa el figyelmesen a használati utasítást, és gyoezoedjön meg róla, hogy megértette azt, mieloett a gépet használatba

Bardziej szczegółowo

Krawieckie Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe. www.martex-jw.com.pl

Krawieckie Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe. www.martex-jw.com.pl Krawieckie Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe www.martex-jw.com.pl Szanowni Państwo, SPIS TREŚCI Jesteśmy producentem odzieży dla pracowników różnych branż m.in. medycznej, kosmetycznej, gastronomicznej,

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr VI/115/2011 Wójta Gminy Tarnów z dnia 21 lipca 2011 r.

ZARZĄDZENIE Nr VI/115/2011 Wójta Gminy Tarnów z dnia 21 lipca 2011 r. ZAZĄDZENIE Nr VI/5/20 Wójta Gminy Tarnów z dnia 2 lipca 20 r. w sprawie szczegółowego zakresu gospodarowania oieżą i obuwiem roboczym, wyposażeniem dodatkowym oraz katalogu norm przyiału oieży, obuwia

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI SZPITAL BRÓDNOWSKI SAMODZIELNY PUBLICZNY ZAKŁAD OPIEKI ZDROWOTNEJ 03-242 WARSZAWA, UL. KONDRATOWICZA

WOJEWÓDZKI SZPITAL BRÓDNOWSKI SAMODZIELNY PUBLICZNY ZAKŁAD OPIEKI ZDROWOTNEJ 03-242 WARSZAWA, UL. KONDRATOWICZA WOJEWÓDZKI SZPITAL BRÓDNOWSKI SAMODZIELNY PUBLICZNY ZAKŁAD OPIEKI ZDROWOTNEJ 03-242 WARSZAWA, UL. KONDRATOWICZA 8 www.bip.szpital-brodnowski.waw.pl FAX /22/ 326 58 34 DZIAŁ ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH TEL. /22/

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie NNW 11 11. Departament Ubezpieczeń Indywidualnych

Ubezpieczenie NNW 11 11. Departament Ubezpieczeń Indywidualnych Ubezpieczenie NNW 11 11 Maj / Czerwiec 2013 1 Zakres ubezpieczenia NNW A - śmierć ubezpieczonego wskutek nieszczęśliwego wypadku; B - trwały uszczerbek na zdrowiu wskutek nieszczęśliwego wypadku; opcja

Bardziej szczegółowo

Zmiany w zasadach noszenia umundurowania przez żołnierzy zawodowych. Specjalista ON SSMund mjr Krzysztof GACZYŃSKI

Zmiany w zasadach noszenia umundurowania przez żołnierzy zawodowych. Specjalista ON SSMund mjr Krzysztof GACZYŃSKI Zmiany w zasadach noszenia umundurowania przez żołnierzy zawodowych Specjalista ON SSMund mjr Krzysztof GACZYŃSKI Obowiązki żołnierzy zawodowych w zakresie umundurowania Rozdział 8a. Umundurowanie i wyekwipowanie,..

Bardziej szczegółowo

Opis Przedmiotu Zamówienia

Opis Przedmiotu Zamówienia Spis treści I Uwarunkowania...3 II Szczegółowy opis Przedmiotu Zamówienia...3 Strona 2 z 8 I Uwarunkowania 1. Dostawca podczas realizacji dostaw wynikających z Umowy musi spełnić poniższe warunki: Środki

Bardziej szczegółowo

Załacznik nr 1, znak sprawy DZ-2501/419/14 FORMULARZ OPISU PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA - FORMULARZ CENOWY lp. nazwa jedn. miary.

Załacznik nr 1, znak sprawy DZ-2501/419/14 FORMULARZ OPISU PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA - FORMULARZ CENOWY lp. nazwa jedn. miary. Załacznik nr 1, znak sprawy DZ-2501/419/14 FORMULARZ OPISU PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA - FORMULARZ CENOWY lp. nazwa jedn. miary ilość nr katalogowy/ okres gwarancji Zadanie 1 odzież robocza Buty gumowe robocze

Bardziej szczegółowo

Jak zmieniała się moda w mojej okolicy w latach 1940-1970?

Jak zmieniała się moda w mojej okolicy w latach 1940-1970? Jak zmieniała się moda w mojej okolicy w latach 1940-1970? Lata 40-te w stylu wojskowym z kobiecymi akcentami kokard, guzików i kołnierzyków czasie charakteryzował się stylem wojskowym. Kokardy i białe

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do SIWZ Część 04- Opis Przedmiotu Zamówienia Szczegółowe Warunki Ubezpieczenia

Załącznik nr 1 do SIWZ Część 04- Opis Przedmiotu Zamówienia Szczegółowe Warunki Ubezpieczenia 1. UBEZPIECZENIA KOMUNIKACYJNE 1.1. POSTANOWIENIA WSPÓLNE DLA UBEZPIECZEŃ KOMUNIKACYJNYCH 1.1.1. Zostanie zawarta jedna Umowa Ubezpieczeń Komunikacyjnych w zakresie OC/AC/NNW/Assistance Polska na warunkach

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O WYPŁATĘ ŚWIADCZENIA. Umowa ubezpieczenia HILIFE oraz OCHRONA PLUS

WNIOSEK O WYPŁATĘ ŚWIADCZENIA. Umowa ubezpieczenia HILIFE oraz OCHRONA PLUS WNIOSEK O WYPŁATĘ ŚWIADCZENIA Umowa ubezpieczenia HILIFE oraz OCHRONA PLUS Wniosek o wypłatę świadczenia należy przesłać na następujący adres: Raiffeisen-Leasing Polska S.A. ul. Prosta 51 00-838 Warszawa

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.21wog.wp.mil.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.21wog.wp.mil.pl Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.21wog.wp.mil.pl Elbląg: Wykonanie usługi prania wodnego i chemicznego oraz naprawy przedmiotów

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia..2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia..2010 r. projekt z dnia 1 czerwca 2010 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia..2010 r. w sprawie postępowania dotyczącego przyznawania odszkodowań i zwrotu kosztów zaopatrzenia w wyroby medyczne dla

Bardziej szczegółowo

Projekt U S T A W A. z dnia

Projekt U S T A W A. z dnia Projekt U S T A W A z dnia o zmianie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz ustawy o działalności ubezpieczeniowej

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 10 października 2014 r. Poz. 1373 OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 4 września 2014 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego

Bardziej szczegółowo

SPOKOJNY KREDYT PRODUKT W PIGUŁCE

SPOKOJNY KREDYT PRODUKT W PIGUŁCE SPOKOJNY KREDYT PRODUKT W PIGUŁCE 1.Spokojny kredyt Może być zabezpieczeniem spłaty kredytu gotówkowego Klienta w trudnych sytuacjach życiowych takich jak: Do dnia wcześniejszej spłaty kredytu w Pierwotnym

Bardziej szczegółowo

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka

Bóg Ojciec kocha każdego człowieka 1 Bóg Ojciec kocha każdego człowieka Bóg kocha mnie, takiego jakim jestem. Raduje się każdym moim gestem. Alleluja Boża radość mnie rozpiera, uuuu (słowa piosenki religijnej) SŁOWA KLUCZE Bóg Ojciec Bóg

Bardziej szczegółowo

TORBY SAMOCHODOWE NA MIARĘ BAGAŻNIKA

TORBY SAMOCHODOWE NA MIARĘ BAGAŻNIKA TORBY SAMOCHODOWE NA MIARĘ BAGAŻNIKA JESZCZE TYLKO ZAPAKOWAĆ BAGAŻNIK I W DROGĘ! BEZPIECZEŃSTWO PODRÓŻY: Miej porządek w bagażniku oraz łatwy dostęp do rzeczy, których będziesz potrzebował podczas podróży.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 27 czerwca 2013 r. Poz. 737

Warszawa, dnia 27 czerwca 2013 r. Poz. 737 Warszawa, dnia 27 czerwca 2013 r. Poz. 737 OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 5 kwietnia 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o zaopatrzeniu z tytułu wypadków

Bardziej szczegółowo

ZASIŁEK CHOROBOWY ŚWIADCZENIE REHABILITACYJNE ZASIŁEK WYRÓWNAWCZY

ZASIŁEK CHOROBOWY ŚWIADCZENIE REHABILITACYJNE ZASIŁEK WYRÓWNAWCZY ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH ZASIŁEK CHOROBOWY ŚWIADCZENIE REHABILITACYJNE ZASIŁEK WYRÓWNAWCZY Zasiłek chorobowy r Komu przysługuje zasiłek chorobowy? Zasiłek chorobowy przysługuje osobom objętym ubezpieczeniem

Bardziej szczegółowo

Kluczem do doskonale dopasowanego garnituru jest dokładność na tym etapie. Zdejmowanie pomiaru jest proste, ale wymaga następujących rzeczy:

Kluczem do doskonale dopasowanego garnituru jest dokładność na tym etapie. Zdejmowanie pomiaru jest proste, ale wymaga następujących rzeczy: Kluczem do doskonale dopasowanego garnituru jest dokładność na tym etapie. Zdejmowanie pomiaru jest proste, ale wymaga następujących rzeczy: Miara. Nie masz? Wydrukuj miarę na www.tailoret.pl. Pomocy innej

Bardziej szczegółowo

Zakres podstawowy. Rodzaj świadczenia (świadczenia związane z następstwem nieszczęśliwego wypadku) Wysokość wypłaty

Zakres podstawowy. Rodzaj świadczenia (świadczenia związane z następstwem nieszczęśliwego wypadku) Wysokość wypłaty Oferta Ubezpieczenia NNW w Hestii Biznes na rok szkolny 2016/2017 Podstawa prawna: Ogólne Warunki Ubezpieczenia Hestia Biznes B-IHB-01/16 oraz warunki szczególne Nr. BWO/112/235/04/2016 Pełna treść ww.

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI KL. IV. Wymagania edukacyjne obowiązujące ucznia

JĘZYK ANGIELSKI KL. IV. Wymagania edukacyjne obowiązujące ucznia 1.Uczeń zna zagadnienia gramatyczne: JĘZYK ANGIELSKI KL. IV czas present simple: zdania oznajmujące, pytające, przeczące; przedimek określony the i przedimki nieokreślone a/an zaimki wskazujące: this/that,

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie grupowe Pierwsxa Klasa. Ochrona i bezpieczeństwo dla Pracowników Oświaty!

Ubezpieczenie grupowe Pierwsxa Klasa. Ochrona i bezpieczeństwo dla Pracowników Oświaty! Ubezpieczenie grupowe Pierwsxa Klasa Ochrona i bezpieczeństwo dla Pracowników Oświaty! Allianz ubezpieczenia od A do Z. Większość z nas nawet nie dopuszcza do siebie myśli, że może nam stać się coś złego.

Bardziej szczegółowo

CENNIK USŁUG PRALNICZYCH Część informacyjna Obowiązuje od 01/12/2011

CENNIK USŁUG PRALNICZYCH Część informacyjna Obowiązuje od 01/12/2011 Zakład Pralniczy PERŁA Krzysztof Madajski 87-800 Włocławek, ul. Energetyków bn. tel/fax (0) 54 236-88-55, NIP: 888-172-47-87 www.pralnia-perla.pl, email: kontakt@pralnia-perla.pl REGON: 910333792 CENNIK

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka niemieckiego. Rozdział Zagadnienia Treści podstawowe Treści ponadpodstawowe KONTAKTE

Wymagania edukacyjne z języka niemieckiego. Rozdział Zagadnienia Treści podstawowe Treści ponadpodstawowe KONTAKTE Wymagania edukacyjne z języka niemieckiego Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA KLASY I GIMNAZJUM PODRĘCZNIK Kompass 1 NAZWA SZKOŁY: Gimnazjum nr 2 w Łukowie NAUCZYCIEL: Magdalena Kępa, Dorota Jopek-Małycha ROK SZKOLNY:

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających.

Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających. Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających. Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności

Bardziej szczegółowo

Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie?

Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie? Jak mam uwielbiać Boga w moim życiu, aby modlitwa była skuteczna? Na czym polega uwielbienie? UWIELBIAJ DUSZO MOJA PANA!!! ZANIM UWIELBISZ PRAWDZIWIE ZAAKCEPTUJ SYTUACJĘ, KTÓRĄ BÓG DOPUSZCZA UWIELBIANIE

Bardziej szczegółowo

Materiał porównawczy. do ustawy z dnia 21 lutego 2014 r.

Materiał porównawczy. do ustawy z dnia 21 lutego 2014 r. BIURO LEGISLACYJNE/ Materiał porównawczy Materiał porównawczy do ustawy z dnia 21 lutego 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze

Bardziej szczegółowo

ZASADY UDZIELANIA ZASIŁKÓW DLA BEZROBOTNYCH W POLSCE WAŁBRZYCH 03.12.2009r. PLAN PREZENTACJI REJESTRACJA BEZROBOTNEGO WARUNKI WYMAGANE DO PRZYZNANIA PRAWA DO ZASIŁKU INNE OKRESY ZALICZNE DO 365 DNI WYSOKOŚĆ

Bardziej szczegółowo

Opis tkaniny: kolor zielony skład: 60% bawełny i 40% poliester ciężar: 280-310g/m 2 gatunek tkaniny pierwszy. Taśma odblaskowa: srebrna 3M Scotchlite

Opis tkaniny: kolor zielony skład: 60% bawełny i 40% poliester ciężar: 280-310g/m 2 gatunek tkaniny pierwszy. Taśma odblaskowa: srebrna 3M Scotchlite Załącznik nr.3- opis przedmiotu zamówienia (ubrania robocze) Lp. Nazwa produktu / norma (bluza + spodnie do pasa) Opis produktu Ilości 500 kpl 1.. Bluza: z kołnierzem; na plecach naszywane logo na białym

Bardziej szczegółowo

DRES 1. CHARAKTERYSTYKA WYROBU 1.1.Opis

DRES 1. CHARAKTERYSTYKA WYROBU 1.1.Opis 1 DRES 1. CHARAKTERYSTYKA WYROBU 1.1.Opis wykonany z dzianiny bawełniano-poliestrowej drapanej z podbiciem i przewiązaniem w kolorze czarnym, przeznaczony jest do noszenia samodzielnie bądź jako bielizna.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 21 marca 2013 r. Poz. 382 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH 1) z dnia 18 marca 2013 r.

Warszawa, dnia 21 marca 2013 r. Poz. 382 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH 1) z dnia 18 marca 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 21 marca 2013 r. Poz. 382 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH 1) z dnia 18 marca 2013 r. w sprawie przeprowadzania oceny zgodności wyrobów

Bardziej szczegółowo

BIZNES GWARANT PRODUKT W PIGUŁCE

BIZNES GWARANT PRODUKT W PIGUŁCE BIZNES GWARANT PRODUKT W PIGUŁCE 1. Dla kogo? Kredytobiorca : Jednoosobowa działalność gospodarcza Wspólnik spółki cywilnej Rolnik Kredyt: Kredyt w rachunku bieżącym (zawierane na okres 6 36 miesięcy),

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1.2. do SIWZ Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia dla Części 2 zamówienia

Załącznik nr 1.2. do SIWZ Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia dla Części 2 zamówienia Załącznik nr 1.2. do SIWZ Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia dla Części 2 zamówienia dla służb technicznych - stanowiąca wyposażenie dla 27 osób. Koszulka ostrzegawcza 2 Komin 1 Okulary ochronne 1

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo, 2.2 Rękawice bawełniane wykonane z bawełny, ze ściągaczem.

Szanowni Państwo, 2.2 Rękawice bawełniane wykonane z bawełny, ze ściągaczem. Zapytanie ofertowe nr CUPT/DO/OZ/26/30/1/KR/12 Szanowni Państwo, Centrum Unijnych Projektów Transportowych zaprasza Państwa do złożenia oferty cenowej na zakup odzieży i obuwia roboczego oraz środków ochrony

Bardziej szczegółowo

Odzież robocza, Środki ochrony indywidualnej oraz środki czystości

Odzież robocza, Środki ochrony indywidualnej oraz środki czystości pieczęć zakładu pracy Odzież robocza, Środki ochrony indywidualnej oraz środki czystości Osoby uczestniczące w konsultacjach: 1..... 2..... Opiniowanie: 3..... Drezdenko 02.01.2015 r. Zarządzenie Nr Dyrektora

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 181 /BHP/2016 Prezydenta Miasta Słupska z dnia 17 marca 2016 r.

Zarządzenie Nr 181 /BHP/2016 Prezydenta Miasta Słupska z dnia 17 marca 2016 r. Zarządzenie Nr 181 /BHP/2016 w sprawie: zasad przydzielania pracownikom Urzędu Miejskiego w Słupsku środków ochrony indywidualnej oraz dostarczania odzieży roboczej i obuwia. Na podstawie art. 237 6, art.

Bardziej szczegółowo

REGIONALNE BIURO OBSŁUGI UBEZPIECZENIOWEJ PROGRES S.C. A.PIEŃKOWSKA-PŁOTCZYK, M. KLIMASZEWSKI 11114715/A

REGIONALNE BIURO OBSŁUGI UBEZPIECZENIOWEJ PROGRES S.C. A.PIEŃKOWSKA-PŁOTCZYK, M. KLIMASZEWSKI 11114715/A Załącznik nr do Pełnomocnictwa Nr 4377/04 określający maksymalne sumy uprawniające Agenta do Działu II "Pozostałe osobowe oraz majątkowe" według Załącznika do Ustawy o działalności ubezpieczeniowej (Dz.

Bardziej szczegółowo

zdrowie mojego dziecka jest dla mnie najważniejsze

zdrowie mojego dziecka jest dla mnie najważniejsze ubezpieczenia zdrowie mojego dziecka jest dla mnie najważniejsze Optymalny Wybór AXA Dla Twoich dzieci. Na wszelki wypadek grupowe ubezpieczenie na życie Optymalny Wybór AXA Czy masz pewność, że jeśli

Bardziej szczegółowo

Formularz asortymentowo -cenowy. Cena jednostkowa netto. Szt./kpl

Formularz asortymentowo -cenowy. Cena jednostkowa netto. Szt./kpl Załącznik nr 2 Część nr 1 odzież robocza dla personelu medycznego Formularz asortymentowo -cenowy Lp. Nazwa asortymentu 1 Fartuch biały zapinany na zatrzaski lekarskie Klasyczny fartuch, trzy kieszenie,

Bardziej szczegółowo

Pytania i odpowiedzi do przetargu nieograniczonego na ubezpieczenie majątku oraz interesu majątkowego Gminy Rydzyna

Pytania i odpowiedzi do przetargu nieograniczonego na ubezpieczenie majątku oraz interesu majątkowego Gminy Rydzyna Rydzyna, dnia 15.03.2012 r. Pytania i odpowiedzi do przetargu nieograniczonego na ubezpieczenie majątku oraz interesu majątkowego Gminy Rydzyna Zamawiający wyraŝa zgodę na wprowadzenie następującej zmiany

Bardziej szczegółowo

I. Postanowienia typowe (zgodne z art. 12a ustawy o działalności ubezpieczeniowej)

I. Postanowienia typowe (zgodne z art. 12a ustawy o działalności ubezpieczeniowej) Ogólne Warunki Grupowego Ubezpieczenia na Życie Pracowników i Ich Rodzin HESTIA RODZINA data wejścia w życie o.w.u. 10 sierpnia 2007 r. I. Postanowienia typowe (zgodne z art. 12a ustawy o działalności

Bardziej szczegółowo