Nadzór zintegrowany 2007 / 07 / 25 1 / 21

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Nadzór zintegrowany 2007 / 07 / 25 1 / 21"

Transkrypt

1 Nadzór zintegrowany 2007 / 07 / 25 1 / 21

2 1 Synteza NajwaŜniejszym zjawiskiem na rynkach finansowych jest powstawanie konglomeratów finansowych. Istnieją róŝne definicje konglomeratu finansowego, ale nawet przyjmując bardzo restrykcyjną definicję zgodną z ustawodawstwem unijnym okazuje się, Ŝe podmioty wchodzące w skład europejskich konglomeratów finansowych mają 66,6% polskiego rynku ubezpieczeń, 65,4% rynku OFE, 46,7% rynku funduszy inwestycyjnych i 31,0% polskiego rynku bankowego. W tym kontekście bardzo istotne są równieŝ kwestie działalności transgranicznej. Wprowadzenie zintegrowanego nadzoru finansowego opartego o analizę ryzyk będzie prowadziło do lepszej identyfikacji ryzyk, ich adresowania i spójności regulacji. W wyniku spadnie koszt bezpośredni i pośredni, wzrośnie zaufanie do rynku finansowego oraz zwiększy się stabilność systemu finansowego. Jednocześnie konieczność spójnej implementacji dyrektyw europejskich wskazuje na zintegrowanie nadzoru finansowego. W chwili obecnej nadzór finansowy jest sprawowany przez kilka instytucji (GINB, KNB, KNF). Model ten z załoŝenia miał mieć charakter tymczasowy, co wynikało m.in. z szeregu tkwiących w nim ograniczeń utrudniających sprawne i efektywne prowadzenie nadzoru. Przeciąganie takiej sytuacji przez okres dłuŝszy niŝ 1 rok jest rozwiązaniem konserwującym sytuację obecną i jako takie powinno być ocenione negatywnie. Sytuacja taka będzie pogłębiała problemy ze spójną implementacją dyrektyw europejskich. Dodatkowo zwiększone koszty pośrednie nadzoru będą, z jednej strony, osłabiały konkurencyjność polskiego rynku finansowego, a z drugiej strony, spowodują ucieczkę podmiotów nadzorowanych w kierunku nadzoru sprawowanego nad spółką matką (zazwyczaj poza granicami Polski) i izolację nadzoru polskiego. Nadzór finansowy moŝe zostać zintegrowany w banku centralnym, ale sytuacja taka występuje w Europie jedynie w 3 krajach (Czechy, Irlandia, Słowacja). Istnieją przesłanki mówiące, Ŝe równoczesne prowadzenie nadzoru finansowego i polityki monetarnej moŝe prowadzić do zaburzeń prowadzonej polityki monetarnej (moŝe mieć miejsce zbyt luźna lub zbyt restrykcyjna polityka monetarna). Wyjściem pośrednim jest organizacja nadzoru finansowego funkcjonalnie (ostroŝnościowy i rynkowy) i podział odpowiednich kompetencji pomiędzy dwie instytucje, w tym być moŝe bank centralny (twin peaks model). JeŜeli taka jest wola regulatora, odpowiedni model powinien zostać rynkowi przedstawiony niezwłocznie, łącznie z propozycjami ustawowymi. Warto jednak zaznaczyć, Ŝe tak duŝa zmiana tuŝ przed wprowadzeniem w Ŝycie obecnie obowiązującej ustawy moŝe skutkować zaniepokojeniem rynku finansowego oraz znacznym ograniczeniem wiarygodności polskiego nadzoru finansowego, a co za tym idzie osłabieniem jego głosu w rozmowach prowadzonych z UE. Biorąc pod uwagę wielkość polskiego rynku finansowego, wyzwania stojące przed nim oraz obecny stan prawny, naleŝy stwierdzić, Ŝe najlepszą formułą nadzoru finansowego będzie nadzór funkcjonalny (ostroŝnościowy i rynkowy), bazujący na analizie ryzyka, umiejscowiony w jednej instytucji: Komisji Nadzoru Finansowego. 2 / 21

3 2 Stan obecny oraz trendy na rynku finansowym 2.1 NajwaŜniejsze zjawiska na rynku finansowym Współczesny rynek finansowy charakteryzuje się zacieraniem się róŝnic pomiędzy jego tradycyjnie wyodrębnianymi segmentami. Wprawdzie instytucje finansowe, z formalnego punktu widzenia, nadal są tworzone i występują w obrocie prawnym jako banki, zakłady ubezpieczeń, fundusze inwestycyjne itp., jednak ich faktyczna działalność oraz silne wzajemne powiązania zarówno kapitałowe, jak i wynikające z zawieranych umów zmuszają do potraktowania rynku finansowego w sposób odmienny od dotychczasowego, zwłaszcza w kwestiach związanych z identyfikowaniem ryzyka towarzyszącego działalności finansowej i minimalizowaniem jego skutków dla klientów i całego systemu finansowego. Unifikacja merytoryczna (produktowa) i podmiotowa rynku finansowego nakładają się na jego integrację geograficzną, szczególnie wyrazistą w obrębie Unii Europejskiej. Do najwaŝniejszych zjawisk na europejskim rynku finansowym, wynikających z jego postępującej i przy tym wieloaspektowej integracji, naleŝy: powstawanie i rosnący wpływ tak zwanych konglomeratów finansowych, oferowanie mieszanych usług finansowych (o cechach typowych dla róŝnych segmentów), wchodzenie instytucji finansowych na rynki zagraniczne na zasadzie działalności transgranicznej lub w formie oddziału. Wzajemne przenikanie się segmentów rynku finansowego, a zwłaszcza rynku bankowego i ubezpieczeniowego, jest określane mianem bancassurance. W zaleŝności od swobody, jaką dają unormowania prawne, oraz celów i moŝliwości uczestników bancassurance, przybiera ono róŝne formy: oferowanie instrumentów finansowych właściwych dla innego segmentu w ramach własnej działalności, tworzenie lub przejmowanie przez bank towarzystwa ubezpieczeniowego bądź na odwrót, nabywanie znacznych pakietów akcji w innego rodzaju instytucji finansowej, zawieranie porozumień o współpracy [Oręziak, 1999], tworzenie wspólnych systemów zarządzania dla róŝnych segmentów grupy kapitałowej [Ryć, 2000] itp. W Polsce pierwsze oznaki przenikania się działalności bankowej i ubezpieczeniowej pojawiły się juŝ w połowie lat dziewięćdziesiątych [Polański, 2000, str. 341]. NaleŜy podkreślić, Ŝe bancasuurance, na gruncie aktualnie obowiązujących standardów prawnych, nie przybiera formy polegającej na tworzeniu jednej spółki będącej równocześnie bankiem i ubezpieczycielem (to jest wyraźnie zabronione), lecz sprowadza się do wzajemnego oferowania produktów i tworzenia nowych o charakterze mieszanym oraz zacieśniania więzi kapitałowych [Wymeersch, 2006, str. 11]. Warto przy tym dodać, Ŝe oprócz wyrazistych powiązań właścicielskich (większościowy udział, przynaleŝność do jednego holdingu itp.), na współczesnym rynku finansowym moŝna zidentyfikować subtelniejsze relacje kapitałowe, które wszakŝe równieŝ są potencjalnie istotne, zwłaszcza w połączeniu np. z porozumieniami akcjonariuszy i w sytuacji znacznego rozproszenia akcjonariatu (za przykład niech posłuŝy Mediobanca S.p.A., której liczni mniejszościowi akcjonariusze w tym konglomerat finansowy o zasięgu ogólnoeuropejskim zawarli 3 porozumienia o wspólnym występowaniu na walnych zgromadzeniach, a kontrolowana przez nich spółka jest udziałowcem w kolejnych instytucjach finansowych o znacznej skali działalności, przez co tworzy się interesujący łańcuch powiązań). Charakter takich relacji moŝna kwantyfikować, na przykład analizując siłę głosu podmiotów wchodzących w potencjalne koalicje, co jednak przekracza ramy niniejszego opracowania. 3 / 21

4 2.2 Konglomeraty finansowe Istota konglomeratu finansowego Kształtowanie się konglomeratów finansowych jest moŝliwe dzięki postępującej liberalizacji prawa finansowego, sukcesywnie znoszącego ograniczenia w prowadzeniu poszczególnych rodzajów działalności finansowej. Tę tendencję liberalizacyjną moŝna zaobserwować w wymiarze globalnym, ale jej szczególne nasilenie występuje w Unii Europejskiej, realizującej idee swobody działalności gospodarczej tudzieŝ swobody przepływu kapitału w skali konfederacji. W przypadku znacznej grupy krajów europejskich (z Niemcami na czele) dodatkowym czynnikiem, sprzyjającym kumulowaniu w ramach jednego podmiotu (zwykle grupy kapitałowej) róŝnych dziedzin finansowych, jest tradycyjny dla tego obszaru system bankowości (zwany kontynentalnym), w którym banki świadczą bardzo szeroki zakres usług, dalece wykraczający poza standardowe dla bankowości przyjmowanie depozytów i udzielanie kredytów, a obejmujący między innymi działalność inwestycyjną na szeroką skalę. Naturalnym kierunkiem dalszej ekspansji takich bankowych grup kapitałowych, w sytuacji zmniejszania się barier prawnych, jest przejmowanie podmiotów z innych sektorów, jak równieŝ dokonywanie fuzji międzysektorowych. W Polsce, znajdującej się w kręgu systemu bankowości kontynentalnej, zakres prawnie dopuszczalnej działalności banku równieŝ jest szeroki (art. 5-6 prawa bankowego), zwłaszcza w odniesieniu do operacji na rynku kapitałowym; uŝyte w art. 6 ust. 7 prawa bankowego sformułowanie inne usługi finansowe oznacza ponadto, Ŝe polskie banki mogą świadczyć wszystkie usługi finansowe, które na mocy odrębnych przepisów nie są zastrzeŝone dla innych podmiotów. Wejście w te dziedziny, w które bank nie moŝe angaŝować się bezpośrednio, jest moŝliwe poprzez udział kapitałowy w innym podmiocie (samodzielnym lub będącym częścią grupy kapitałowej). Coraz mniej sztywne ramy prawne prowadzenia działalności na rynku finansowym stwarzają jedynie warunki sprzyjające koncentracji, ale podstawowe bodźce, przesądzające o powstawaniu multisektorowych grup kapitałowych, mają charakter ekonomiczny. Wskazać moŝna między innymi dąŝenie do dywersyfikacji ryzyka (z punktu widzenia zarządów takich grup), chęć wykorzystania istniejących nisz rynkowych lub poszerzanie oferty produktowej dla dotychczasowych klientów, a takŝe konieczność inwestowania wypracowywanych zysków rozrastającej się grupy kapitałowej. Wszystkie te czynniki mają słuŝyć, w ostatecznym rozrachunku, zapewnieniu akcjonariuszom grupy satysfakcjonujących wyników finansowych. Tradycyjny podział rynku finansowego według statusu prawnego staje się coraz bardziej anachroniczny, gdyŝ z ekonomicznego punktu widzenia znaczenia nabiera raczej rozróŝnianie poszczególnych linii biznesowych grup kapitałowych, odnoszące się na przykład do docelowego grona odbiorców usług (usługi detaliczne vs. hurtowe), czemu odpowiadają równieŝ systemy zarządzania stosowane przez te grupy kapitałowe [Wymeersch, 2006, str ]. Dyrektywa 2002/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie dodatkowego nadzoru nad instytucjami kredytowymi [Dyrektywa 2002/87/WE] podaje definicję konglomeratu finansowego. Jej esencją jest określenie, Ŝe konglomeratem finansowym jest grupa kapitałowa, w której co najmniej jeden z podmiotów funkcjonuje w sektorze ubezpieczeń i co najmniej jeden funkcjonuje w sektorze bankowym lub sektorze usług inwestycyjnych ; dla uznania danej grupy kapitałowej za konglomerat niezbędne są równieŝ inne przesłanki, w tym istotność znaczenia działalności w poszczególnych sektorach. 4 / 21

5 W literaturze przedmiotu spotyka się wszakŝe szersze definicje konglomeratu finansowego, rozumianego jako grupa firm, w której część spółek kontrolowanych jest przez wiodącą bankową spółkę akcyjną i zajmuje się świadczeniem usług wykraczających poza tradycyjną bankowość, chociaŝ pozostających w zakresie usług finansowych, a ich głównym celem jest zaspokajanie róŝnych potrzeb klientów w szeroko rozumianej dziedzinie usług finansowych za pomocą bogatej oferty asortymentowej z jednej ręki [Borowski, 2005, str. 107]. Powstawanie i rozwój konglomeratów finansowych stały się przedmiotem rozwaŝań międzynarodowych grup ekspertów juŝ na początku lat dziewięćdziesiątych. Grupa Trójstronna regulatorów bankowych, papierów wartościowych oraz ubezpieczeniowych, działająca we współpracy z Bazylejskim Komitetem ds. Nadzoru Bankowego, juŝ w 1995 roku zdefiniowała konglomerat finansowy jako dowolną grupę spółek pod wspólną kontrolą, których wyłączne lub dominujące czynności składają się ze świadczenia istotnych usług w co najmniej dwóch róŝnych sektorach finansowych (bankowość, papiery wartościowe, ubezpieczenia) [NBP, 1995, str. 3]. W przytoczonej definicji potraktowano trzy główne segmenty rynku finansowego równorzędnie, a dla uznania grupy kapitałowej za konglomerat finansowy nie wymagano jak ma to miejsce w późniejszej definicji z dyrektywy by naleŝały do niej jednocześnie i bank, i ubezpieczyciel. Istotną wagę przypisano przy tym rynkowi kapitałowemu, obejmującemu między innymi giełdy papierów wartościowych, domy maklerskie i towarzystwa funduszy inwestycyjnych, a zatem podmioty waŝne zarówno ze względu na wartość posiadanych aktywów, jak i na funkcje pełnione w relacjach z pozostałymi segmentami. NiezaleŜnie od szczegółów definicyjnych, faktem jest rosnąca w Europie liczba grup kapitałowych o cechach konglomeratów finansowych. Oficjalnie uznanych za takie jest w Europie ponad 75 grup kapitałowych, a wiele kolejnych, w tym działających w skali regionalnej, choć oficjalnie nie posiada statusu konglomeratu de jure (np. w rozumieniu dyrektywy), równieŝ ma charakter międzysegmentowy i moŝe być traktowane jako konglomerat de facto. Dla zachowania spójności terminologicznej z prawem europejskim, w dalszej części tekstu konglomeratem finansowym (w sensie ekonomicznym) będzie nazywana grupa kapitałowa, w której skład wchodzą jednocześnie bank i ubezpieczyciel. Zasadne byłoby wszakŝe równieŝ szersze definiowanie tego terminu, zwłaszcza w kontekście istnienia w Polsce otwartych funduszy emerytalnych, niemających swoich ścisłych odpowiedników w innych krajach Unii Europejskiej. Pozostałe grupy kapitałowe natomiast, o ile obejmują podmioty naleŝące do co najmniej dwóch z czterech obszarów rynku finansowego (bankowego, ubezpieczeniowego, kapitałowego, emerytalnego), będą określane mianem międzysegmentowej grupy kapitałowej Konglomeraty finansowe w Polsce W Polsce, choć z formalnego punktu widzenia Ŝadna instytucja finansowa nie została uznana przez stosowne organy za konglomerat finansowy w rozumieniu dyrektywy, występują grupy kapitałowe o cechach konglomeratu finansowego. O skali zjawiska świadczy udział takich podmiotów w poszczególnych rynkach. Jednocześnie polskie instytucje finansowe, będące w zdecydowanej większości podmiotami zaleŝnymi zagranicznych instytucji finansowych, są elementami konglomeratów finansowych domicylowanych w innych krajach Unii Europejskiej. 5 / 21

6 2.2.3 Rynek ubezpieczeń AŜ 77,2% polskiego rynku ubezpieczeniowego jest kontrolowane przez podmioty naleŝące do grup kapitałowych, w których skład wchodzą, obok zakładów ubezpieczeń, instytucje finansowe zarejestrowane w Polsce z pozostałych segmentów rynku finansowego, tzn. bankowego, emerytalnego i kapitałowego. Przy tym grupy kapitałowe obejmujące jednocześnie ubezpieczycieli i banki czyli konglomeraty finansowe kontrolują 25,4% rynku ubezpieczeń. Łączny udział w polskim rynku ubezpieczeń grup kapitałowych, naleŝących do europejskich konglomeratów finansowych, wynosi 66,6%. Szczegółowe dane na temat powiązań rynku ubezpieczeniowego z innymi segmentami przedstawia Tabela 1. Zaledwie 20,7% polskiego rynku ubezpieczeń znajduje się w gestii podmiotów lub grup kapitałowych, dla których ubezpieczenia są wyłącznym obszarem działalności finansowej. Tabela 1 Udział w polskim rynku ubezpieczeniowym międzysegmentowych grup kapitałowych i konglomeratów finansowych. Rodzaj grupy kapitałowej Udział w polskim rynku ubezpieczeniowym z udziałem PTE 78,0% z udziałem TFI 69,1% konglomerat finansowy (bank + ubezpieczyciel) 25,4% europejski konglomerat finansowy 66,6% Rynek otwartych funduszy emerytalnych Rynek otwartych funduszy emerytalnych (OFE) jest przykładem segmentu rynku finansowego najsilniej powiązanego z pozostałymi. Udziałowcami powszechnych towarzystw emerytalnych (PTE), zarządzających OFE, są w zdecydowanej większości banki i zakłady ubezpieczeń. W ten sposób PTE znajdują się w polskich grupach kapitałowych, przy czym są to zarówno grupy kapitałowe bankowe (kontrolują 49,5% rynku OFE), jak i ubezpieczeniowe (78,0%), przy czym dla grup bankowo-ubezpieczeniowych, czyli typowych konglomeratów finansowych w sensie ekonomicznym, udział w rynku OFE wynosi 41,2%. Ponadto, 8 (na 15) PTE, zarządzających łącznie ponad 90 mld zł (65,4% rynku OFE), jest kontrolowanych przez podmioty wchodzące w skład europejskich konglomeratów finansowych, takich jak Allianz, BNP Paribas, Delta Lloyd, Eureko, ING, Munich Re, Nordea czy Unicredito. Tabela 2 Udział w rynku otwartych funduszy emerytalnych międzysegmentowych grup kapitałowych i konglomeratów finansowych. Rodzaj grupy kapitałowej Udział w rynku otwartych funduszy emerytalnych z udziałem banku 49,5% z udziałem ubezpieczyciela 78,0% konglomerat finansowy (bank + ubezpieczyciel) 41,2% europejski konglomerat finansowy 65,4% 6 / 21

7 2.2.5 Rynek kapitałowy Aktywność na rynku kapitałowym wykazują praktycznie wszystkie instytucje finansowe, ale klasyfikując rynek finansowy według tradycyjnych segmentów, kwalifikujemy do rynku kapitałowego (przeciwstawionego przede wszystkim rynkowi bankowemu i ubezpieczeniowemu) te podmioty, które zajmują się działalnością inwestycyjną, włącznie z instytucjami zapewniającymi stosowną infrastrukturę są to zatem fundusze inwestycyjne, domy maklerskie i giełdy papierów wartościowych. Fundusze inwestycyjne są w przewaŝającej mierze kontrolowane przez banki bezpośrednio lub za pośrednictwem grupy kapitałowej. Wprawdzie istnieje liczna grupa towarzystw funduszy inwestycyjnych (TFI), które naleŝą do podmiotów niebankowych, jednak największe TFI są aktualnie wyłączną domeną banków. Łączny udział banków w rynku funduszy inwestycyjnych, mierzony wielkością zarządzanych przez TFI aktywów, wynosi 86,5%, a suma aktywów w tych TFI przekracza 110 mld zł. Jednocześnie znacząca część rynku funduszy inwestycyjnych ponad 20% pozostaje w gestii konglomeratów finansowych krajowych i europejskich. Szczegółowe dane dotyczące udziału poszczególnych rodzajów grup kapitałowych w polskim rynku funduszy inwestycyjnych zawiera Tabela 3 Towarzystwa funduszy inwestycyjnych, które nie naleŝą do Ŝadnej międzysegmentowej grupy kapitałowej, zarządzają aktywami w wysokości niecałych 15 mld zł, co stanowi niewiele ponad 11% rynku. Tabela 3 Udział w polskim rynku funduszy inwestycyjnych międzysegmentowych grup kapitałowych i konglomeratów finansowych. Rodzaj grupy kapitałowej Udział w polskim rynku funduszy inwestycyjnych z udziałem banku 86,5% z udziałem ubezpieczyciela 23,9% konglomerat finansowy (bank + ubezpieczyciel) 19,6% europejski konglomerat finansowy 46,7% Działalność maklerska moŝe być w Polsce wykonywana przez podmioty zarejestrowane w kraju w trojaki sposób. Podstawową formą jest dom maklerski jako odrębna instytucja finansowa. Obecnie zezwolenie na prowadzenie działalności posiada 38 domów maklerskich. Ponadto, banki mogą tworzyć biura maklerskie, czyli swoje jednostki wyodrębnione organizacyjnie i finansowo, a takŝe prowadzić działalność maklerską w ramach jednostki wyodrębnionej organizacyjnie. Z obu form korzysta aktualnie po 5 banków juŝ to wskazuje na silne zaangaŝowanie sektora bankowego w rynek usług maklerskich. Kilkanaście domów maklerskich stanowi własność banków lub bankowych grup kapitałowych, w tym naleŝących do europejskich konglomeratów finansowych (np. grupy Unicredito, mającej w Polsce łącznie trzy domy maklerskie, nie licząc biura maklerskiego). W działalność maklerską są takŝe zaangaŝowane ubezpieczeniowe grupy kapitałowe, takie jak PZU czy Commercial Union. Część z domów maklerskich to elementy polskich konglomeratów finansowych. Silna aktywność banków zaznacza się równieŝ w przypadku działalności giełdowej. Wprawdzie Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie SA jest w 98,8% własnością 7 / 21

8 Skarbu Państwa, ale na 41 członków Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie aŝ 29 to banki lub domy maklerskie naleŝące do banków Rynek bankowy Jest rzeczą znamienną, Ŝe choć nie wszystkie polskie banki zajmują się, poprzez powiązania kapitałowe bądź to bezpośrednie, bądź to oparte na strukturze grupy kapitałowej działalnością naleŝącą do innych segmentów rynku finansowego, to te, które to czynią, naleŝą do grupy największych tego typu instytucji. Szczególnie wyraziste jest to zaangaŝowanie w przypadku rynku otwartych funduszy emerytalnych, gdzie swoje udziały ma 6 na 10 największych banków (mierzonych według sumy bilansowej), a oprócz nich cztery kolejne, mieszczące się w gronie pierwszych (pod względem wielkości) 35 banków. Łączny udział w rynku bankowym podmiotów powiązanych z rynkiem OFE wynosi 55,7%. Równie silne jest powiązanie banków i towarzystw funduszy inwestycyjnych grupy kapitałowe obejmujące oba rodzaje podmiotów kontrolują 57,2% rynku bankowego. Banki naleŝące do krajowych konglomeratów finansowych (w sensie ekonomicznym), czyli powiązane kapitałowo z zakładami ubezpieczeń, mają 21,1% udziału w rynku bankowym. 31% polskiego rynku bankowego to przedłuŝenie europejskich konglomeratów finansowych. Tabela 4 Udział w polskim rynku bankowym międzysegmentowych grup kapitałowych i konglomeratów finansowych. Rodzaj grupy kapitałowej Udział w polskim rynku bankowym z udziałem banku 55,7% z udziałem ubezpieczyciela 57,2% konglomerat finansowy (bank + ubezpieczyciel) 21,1% europejski konglomerat finansowy 37,9% 2.3 Produkty mieszane Zjawisko bancassurance objawia się nie tylko powstawaniem konglomeratów finansowych i krzyŝowym oferowaniem usług finansowych, ale równieŝ konstruowaniem produktów finansowych, które trudno zakwalifikować według tradycyjnych kryteriów podziałów rynku usług finansowych, a o przypisaniu ich do rynku bankowego lub ubezpieczeniowego decyduje kryterium czysto formalne, jakim jest status prawny oferującej dany produkt instytucji finansowej. Oprócz mieszanych instrumentów finansowych sensu stricto, dynamicznie rozwijają się usługi finansowe, których budowa ma wprawdzie tradycyjny charakter (np. ubezpieczeniowy), ale które są ściśle powiązane z produktami typowymi dla innych usługodawców i w ten sposób stanowią nowego rodzaju ofertę, mieszczącą się w zakresie pojęcia bancassurance; w tym wypadku usługa konstruowana jest najczęściej przez dwa podmioty (bank i ubezpieczyciela), ale sprzedawana juŝ tylko przez jeden z nich. Produkty mieszane są bardzo atrakcyjne dla klientów, gdyŝ wychodzą naprzeciw ich potrzebom, coraz bardziej wyrafinowanym, niekoniecznie dającym się ująć w konwencjonalne ramy stanowią tym samym waŝny element strategii marketingowej oferujących je instytucji finansowych. Ponadto, z usług finansowych korzysta coraz większa część społeczeństwa, a przeciętny poziom wiedzy na temat poszczególnych instrumentów systematycznie rośnie. Sprzyja to 8 / 21

9 sięganiu przez coraz szersze kręgi osób po nowe produkty, (ubezpieczeniowe, inwestycyjne). Najłatwiej zakupić nową usługę w miejscu, z którego się juŝ z innego powodu korzysta (zasada jednego okienka ), czyli najczęściej w banku [Ryć, 2000]. Zaufanie klienta do znanego mu podmiotu w połączeniu z umiejętnym zaoferowaniem innowacyjnego produktu przez pracownika tej instytucji oraz prostota procedur umoŝliwiają zawarcie umowy, do której w innych okolicznościach nigdy by nie doszło. Jako przykłady produktów mieszanych moŝna wskazać [Wymeersch, 2006], [Pająk, 2005]: umowę ubezpieczenia na Ŝycie z funduszem kapitałowym, wykazującą znaczne podobieństwo do zakupu jednostki funduszu inwestycyjnego lub zawarcia umowy o zarządzanie portfelem papierów wartościowych na zlecenie, credit default swap, analogiczny do umowy ubezpieczeniowej, niektóre umowy zawierane przez banki, ekonomicznie identyczne z inwestowaniem w fundusz inwestycyjny niektóre umowy ubezpieczeniowe, zbliŝone w swej konstrukcji do depozytów krótkoterminowych, karty płatnicze wystawiane ubezpieczonym w ramach wypłaty odszkodowania, ubezpieczenie kredytobiorcy, ubezpieczenie kredytu, ubezpieczenie kart płatniczych, rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy z ubezpieczeniem od następstw nieszczęśliwych wypadków, ubezpieczenie na Ŝycie dodawane do lokat długoterminowych. PowyŜsze przykłady jedynie zarysowują problem i mają charakter ilustracyjny. Zasadne jest oczekiwanie, Ŝe liczba instrumentów finansowych o charakterze mieszanym będzie rosnąć wraz z oczekiwaniami rynku i moŝliwościami odpowiadania na nie ze strony instytucji finansowych. JeŜeli ta sama usługa moŝe być świadczona zarówno przez bank, jak i ubezpieczyciela z tej samej grupy kapitałowej, czynnikiem decydującym o wyborze przez osoby zarządzające grupą segmentu rynku są, w pierwszej kolejności, względy podatkowe (kluczowe równieŝ przy geograficznym usytuowaniu danej usługi), ale duŝe znaczenie mają równieŝ regulacje ostroŝnościowe, w szczególności stopień ich uciąŝliwości dla podmiotów nadzorowanych (na przykład moŝliwość lub jej brak sprzeciwu organu nadzoru wobec niektórych postanowień umownych lub treści reklam [Wymeersch, 2006]), skłaniające do dokonywania tak zwanego arbitraŝu regulacyjnego. 2.4 Działalność transgraniczna i w formie oddziału Instytucja finansowa (bank, ubezpieczyciel, fundusz inwestycyjny, dom maklerski) z siedzibą na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej (lub innego kraju Europejskiego Obszaru Gospodarczego) moŝe świadczyć swoje usługi na zasadzie działalności transgranicznej, polegającej na wykonywaniu na terytorium Polski wszystkich lub niektórych czynności w zakresie wynikającym z zezwolenia udzielonego w kraju macierzystym bez uczestnictwa oddziału tej instytucji. 9 / 21

10 W przypadku detalicznych usług finansowych działalność transgraniczna dopiero się rozwija, nie przekraczając dotychczas poziomu 1% obrotów. Instytucje europejskie są jednak zainteresowane rozwojem tej formy świadczenia usług finansowych i likwidowaniem lub zmniejszaniem róŝnorakich barier (róŝne systemy prawne, skomplikowane dochodzenie roszczeń, język, przywiązanie do lokalnych usługodawców), utrudniających rozwój działalności transgranicznej. Czynnikami sprzyjającymi transgraniczności są między innymi: rozwój technologii informatycznych, róŝnice w systemach podatkowych poszczególnych krajów (zniechęcające do wchodzenia na dany rynek bezpośrednio), moŝliwość obsługi własnych obywateli podróŝujących bądź pracujących za granicą, potencjalnie niŝsze koszty działalności, moŝność znalezienia odpowiedniego instrumentu finansowego przez klientów potrzebujących nietypowych produktów. W przypadku polskiego rynku ubezpieczeń działalność transgraniczna, choć nadal stanowi niewielki odsetek rynku, powinna być przedmiotem szczególnej uwagi ze względu na dynamiczny rozwój tej formy świadczenia usług. W 2004 r. tą drogą zakłady ubezpieczeń zebrały 35,8 mln euro, podczas gdy rok później juŝ 96,48 mln euro, co stanowi, odpowiednio, 0,5% i 1% składki przypisanej brutto krajowych zakładów ubezpieczeń [KNF, 2007a]. 3 Dlaczego zintegrowany nadzór finansowy? Integracja nadzoru finansowego moŝe być rozwaŝana z punktu widzenia podmiotów nadzorowanych, punktu widzenia organów nadzoru oraz z punktu widzenia systemu finansowego państwa. 3.1 Punkt widzenia podmiotu nadzorowanego W przypadku istnienia nadzoru finansowego prowadzonego przez wiele wyspecjalizowanych instytucji moŝe dochodzić do pokrywania się ich kompetencji, niespójności w zaleceniach czy wprowadzania róŝnych standardów raportowania. Te elementy będą prowadziły do zwiększenia się kosztów ponoszonych przez podmioty nadzorowane (ang. indirect costs). Koszty te zazwyczaj stanowią wielokrotność kosztów bezpośrednich sprawowania nadzoru. Integracja nadzoru ma potencjalną szansę zredukowania kosztów pośrednich poprzez standaryzację metod i zakresu raportowania, wyeliminowanie niespójności w zaleceniach i zmniejszenie liczby kontroli. Integracja systemu nadzoru finansowego i wprowadzenie nadzoru opartego o ryzyko będzie powodowało, Ŝe identyczne ryzyka będą traktowane w sposób identyczny, niezaleŝnie gdzie powstają, a róŝni konsumenci otrzymają odpowiednią dla nich ochronę bez względu na rodzaj podmiotu ich obsługującego. Spowoduje to standaryzację wymogów niezaleŝnie od sektora, co w konsekwencji pozwoli podmiotom nadzorowanym na wprowadzenie odpowiednich standardowych procedur. Jest to zwłaszcza waŝne w przypadku duŝych grup kapitałowych, gdzie standaryzacja systemu zwiększy konkurencyjność. 3.2 Punkt widzenia organów nadzoru Integracja nadzoru finansowego będzie prowadzić do zmniejszenia się kosztów bezpośrednich nadzoru poprzez lepsze wykorzystanie zasobów ludzkich (w szczególności ekspertów), struktury IT, budynków itd. Jednocześnie wprowadzenie jednolitych standardów raportowania oraz ich zakresu będzie prowadziło do bardziej efektywnych procedur wewnętrznych, co w konsekwencji będzie prowadziło do tańszego i bardziej efektywnego nadzoru. Ze względu na bardzo szybki rozwój rynku finansowego i powstawanie na nim tzw. konglomeratów finansowych (niezaleŝnie czy są to konglomeraty de jura czy teŝ de facto), 10 / 21

11 podział nadzoru finansowego wg sektorów wydaje się być archaiczny. Siłą rzeczy informacje zbierane przez wyspecjalizowane jednostki będą oddawały jedynie fragmentaryczny obraz rzeczywistości. W konsekwencji moŝe to prowadzić do niepełnej informacji o zachowaniu się całego konglomeratu finansowego oraz do braku identyfikacji istotnych ryzyk występujących na poziomie agregatu. Sytuacja taka wymusza powstanie nadzoru zintegrowanego opartego o badanie ryzyka konglomeratu jako całości. Powstanie takiego nadzoru zmniejszy lub przynajmniej zidentyfikuje istotne ryzyka narastające na rynku kapitałowym w chwili obecnej. Ma to równieŝ znaczenie jeŝeli chodzi o efektywność działania. Przy odpowiednio skonstruowanym nadzorze opartym o ryzyko, zasoby nadzorcy będą skierowane tylko tam, gdzie występują istotne ryzyka. Będzie to prowadziło do efektywniejszego wykorzystania istniejących zasobów, ale równieŝ do działania, które znacznie szybciej i dokładniej jest w stanie dopasowywać się do zmieniających się warunków panujących na rynku finansowym. Kwestią równoległą jest transgraniczna działalność wielu podmiotów rynku finansowego. Działalność taka będzie wymuszała znacznie częstsze kontakty między nadzorem polskim i jego partnerami w odpowiednich krajach. Wydaje się mało efektywne (jeŝeli w ogóle moŝliwe do przeprowadzenia) aby zintegrowany nadzorca zagraniczny prowadził dyskusję z polskim nadzorem rozproszonym, z wieloma pomiotami i często w zakresie pokrywającym się. W dłuŝszym okresie moŝe prowadzić to do spadku wiarygodności nadzoru polskiego. Zupełnie oddzielną kwestią, ale nie mniej waŝną, jest wykrywanie przestępstw finansowych, np. prania pieniędzy. W przypadku nadzoru sprawowanego przez wiele podmiotów, istnieje spore prawdopodobieństwo, Ŝe niektóre zjawiska nie zostaną wykryte z powodu cząstkowych i niekompletnych danych. W przypadku nadzoru zintegrowanego, posiadającego informację całościową, ukrycie strumieni kapitałowych będzie znacznie trudniejsze i w konsekwencji efektywność zwalczania przestępstw tego typu będzie wyŝsza. 3.3 Punkt widzenia systemu finansowego państwa Integracja nadzoru finansowego będzie prowadziła do zwiększenia przejrzystości nadzoru. Spowoduje to zwiększenie zaufania klientów do podmiotów operujących na rynku finansowym. Efekt ten zostanie wzmocniony poprzez jednolity kanał kontaktu z nadzorcą (ang. single point of contact) obejmujący m.in. skargi czy system odszkodowań. Wydaje się, Ŝe promocja rynku finansowego oraz próba przekazania wiedzy związanej z rynkiem finansowym będzie znacznie bardziej skuteczna w przypadku prowadzenia przez jedną instytucję. Za stabilność systemu finansowego jest całkowicie odpowiedzialny bank centralny, ale nie moŝna minimalizować ryzyka systemowego, nie maksymalizując stabilności finansowej podmiotów oraz nie kontrolując ryzyk podejmowanych przez te podmioty. Tak więc zadania podejmowane przez bank centralny oraz zadania nadzoru finansowego są od siebie współzaleŝne i przepływ informacji pomiędzy tymi instytucjami jest konieczny. Wymiana informacji jest nieporównanie sprawniejsza w sytuacji, gdy nadzór finansowy jest zintegrowany. W konsekwencji zwiększa to stabilność systemu finansowego państwa. Niewątpliwie stworzenie silnego zintegrowanego nadzoru finansowego moŝe budzić obawy, Ŝe tak powstała instytucja będzie swoistego rodzaju monopolem i w istocie moŝe szkodzić rozwojowi rynku finansowego. Tym waŝniejsze, ale i tym prostsze jest przedstawienie spójnych i jasnych zadań stojących przed zintegrowanym nadzorem finansowym. Zbiór jasnych i spójnych zadań będzie prowadził do łatwiejszego rozliczenia zintegrowanego nadzorcy w kontekście zadań do zrealizowania, ale równieŝ np. kosztu regulacji. Niewątpliwym krokiem będzie tutaj wprowadzenie analizy cost-benefit. 11 / 21

12 Powstanie zintegrowanego, mocnego nadzorcy finansowego aktywnie działającego w zakresie kontaktów z klientami, moŝe prowadzić do swoistego rodzaju ``moral hazard''. Wydaje się jednak, Ŝe zrozumienie rynku finansowego przez przeciętnego klienta jest na tyle niskie z jednej strony, a sprawność zintegrowanego nadzorcy w przedstawianiu potencjalnych ryzyk na tyle skuteczna z drugiej strony, Ŝe problem ten nie będzie istotny. 4 Bank centralny a zintegrowany nadzór finansowy 4.1 Konflikt interesów W sytuacji, gdy bank centralny równocześnie prowadzi politykę monetarną i nadzoruje podmioty rynku finansowego (w szczególności banki), moŝe wystąpić chęć rozluźnienia polityki monetarnej w celu polepszenia kondycji podmiotów nadzorowanych (konflikt interesów). Sytuacja taka moŝe zajść jednorazowo w okresach niestabilnych lub moŝe mieć miejsce w dłuŝszym okresie, gdy rozluźnienie polityki monetarnej będzie powodowało podwyŝszenie poziomu nominalnych stóp procentowych (przy podwyŝszonej stopie inflacji), co zwiększy rentowność banków i w konsekwencji obniŝy ryzyko niewypłacalności, cf. [Briault, 1999, str. 27]. Z drugiej strony, nie ma Ŝadnych empirycznych dowodów wskazujących, Ŝe opisana wyŝej sytuacja moŝe mieć miejsce, z wyjątkiem Stanów Zjednoczonych w latach '80, cf. [Goodhart, 1995], [Goodhart, 1995a]. Jednocześnie, uŝywając modelu zaproponowanego w [Nordhaus, 1994], wykazano, Ŝe w przypadku, gdy podmiot sprawujący zarówno politykę monetarną, jak i nadzór na rynkiem finansowym przykłada zbyt duŝo uwagi do funkcji nadzorczej, ma tendencję do prowadzenia zbyt restrykcyjnej polityki monetarnej (Japonia w okresie , cf. [Hoshi, 2004]). 4.2 Wiarygodność W sytuacji, gdy bank centralny sprawuje nadzór nad rynkiem finansowym i jednocześnie dojdzie na tym rynku do zdarzeń, które będą postrzegane negatywnie, zachodzi obawa, Ŝe wiarygodność banku centralnego będzie osłabiona, na czym moŝe ucierpieć polityka monetarna, cf. [Briault, 1999, str. 27]. Z drugiej strony badanie przeprowadzone w [Briault, 1997] po upadku banku Barings sugeruje, Ŝe zdarzenie to nie miało Ŝadnych skutków dla wiarygodności Banku Anglii i prowadzonej polityki monetarnej. 4.3 Ryzyko polityczne Im większa rola banku centralnego, tym większe ryzyko polityczne, wyraŝające się naciskiem na bank centralny, aby podczas prowadzenia polityki monetarnej brał pod uwagę równieŝ czynniki nienaleŝące do jego zadań (np. stymulowanie wzrostu gospodarczego), cf. [Briault, 1999, str. 27]. W krajach rozwijających się, w tym w Polsce, ryzyko takie jest znaczne i w istocie było obserwowane. 4.4 Ryzyko systemowe Ze względu na specyfikę aktywów i pasywów banki są podatne na problemy związane z płynnością (ang. deposit runs). Problemy pojedynczego banku mogą być zwielokrotnione poprzez przenoszenie się na inne banki i podmioty rynku finansowego (ang. contagion effect). Dokładny argument jest przedyskutowany np. w [Llewellyn, 1999], ale nie ma wątpliwości, Ŝe istnieje tu przestrzeń wymagająca odpowiednich regulacji. Nie jest jednak jasne jak i kto powinien brać odpowiedzialność za ryzyko systemowe. Stabilność systemowa i finansowa są 12 / 21

13 współzaleŝne, co nie prowadzi jednak do konkluzji, Ŝe oba ryzyka powinny być nadzorowane przez tę samą instytucję. W istocie podporządkowanie obu funkcji bankowi centralnemu moŝe prowadzić do skupienia uwagi na bankach i w konsekwencji zwiększyć ryzyko systemowe (zwłaszcza w warunkach istnienia silnych związków między podmiotami, konglomeratów finansowych). Dodatkowo rozwiązanie takie moŝe prowadzić do specyficznego rodzaju tzw. ``moral hazard'', gdzie banki będą postrzegane jako podmioty bezpieczniejsze. Jedynym wnioskiem, który jest powszechnie akceptowany, jest aby instytucje spełniające obie role współpracowały ze sobą. 4.5 Uwagi dodatkowe i podsumowanie W pracy [Goodhart, 1995] wykazano istnienie dodatniej korelacji pomiędzy stopą inflacji oraz kombinacją funkcji nadzoru finansowego z funkcją prowadzenia polityki monetarnej. Warto jednak zaznaczyć, Ŝe rezultat ten nie posiada Ŝadnego teoretycznego wyjaśnienia i moŝe być spowodowany innymi czynnikami. W istocie w [Goodhart, 1995a] stwierdzono, Ŝe mniej niezaleŝne banki centralne mają tendencje do łączenia funkcji prowadzenia polityki monetarnej oraz funkcji nadzoru finansowego. Zatem generalnie luźniejsza polityka monetarna moŝe raczej wynikać z niskiej niezaleŝności banku centralnego niŝ z faktu łączenia prowadzenia polityki monetarnej i funkcji nadzorczej. Jednocześnie w [Barth, 2002, str. 23] znaleziono słaby związek pomiędzy strukturą nadzoru finansowego i produktem krajowym brutto. Ściślej, przy zintegrowanym nadzorze finansowym w banku centralnym korelacja z PKB (wzrost w ujęciu realnym) jest ujemna, co sugeruje, aby nie powierzać tej roli bankowi centralnemu. Podobnie jednak jak w poprzednim wypadku wynik ten moŝe mieć inne przyczyny, które nie były wzięte pod uwagę. Istnieją równieŝ potencjalne korzyści związane z włączeniem nadzoru finansowego do banku centralnego. Na pierwsze miejsce wysuwa się tutaj rola informacji poufnych posiadanych przez nadzorcę rynku finansowego, które mogą być potencjalnie uŝyte przez bank centralny do prowadzenia dokładniejszej polityki monetarnej. Niewątpliwie jest to prawda, ale jednocześnie nie widać powodu, dla którego odpowiedni przypływ informacji pomiędzy dwoma instytucjami prowadzącymi odpowiednio nadzór nad rynkiem finansowym i politykę monetarną nie mógłby słuŝyć jako rozwiązanie równowaŝne. Jednocześnie rozwiązanie takie jest znacznie prostsze przy istnieniu zintegrowanego nadzorcy finansowego. Drugim wspominanym argumentem, niejako nawiązującym do poprzedniego, jest spostrzeŝenie, Ŝe instytucja prowadząca politykę monetarną przykłada zazwyczaj zbyt mało uwagi do sytuacji podmiotów działających na rynku finansowym. Podobnie jak poprzednio, odpowiedni przepływ informacji powinien rozwiązać tę kwestię w wystarczającym stopniu. Argumenty przeciwko połączeniu instytucji prowadzącej politykę monetarną z nadzorcą finansowym wymienione powyŝej mogą być w praktyce trudne do podtrzymania, cf. [Briault, 1999], [Briault, 2002]. Równocześnie argumenty przemawiające za połączeniem równieŝ nie są tak istotne, jak mogą się wydawać. Wydaje się, Ŝe kwestia czy łączyć obie role w jednej instytucji, czy teŝ nie, powinna zostać rozstrzygnięta w oparciu o widoczne synergie wynikające z takiego połączenia. Warto zwrócić jednakŝe uwagę, Ŝe wśród krajów UE jedynie trzy kraje mają nadzór finansowy zunifikowany z bankiem centralnym. 5 Rola banków w sektorze domów maklerskich i sektorze funduszy inwestycyjnych Banki odgrywają istotną rolę zarówno w sektorze domów maklerskich, jak i sektorze funduszy inwestycyjnych. To z jednej strony podmioty współpracujące, obsługujące te 13 / 21

14 jednostki, a z drugiej sami uczestnicy rynku, którzy wpływają na jego kształt i rozwój. Stanowią one przy tym istotny element grup kapitałowych, do których naleŝą podmioty z sektora domów maklerskich i sektora funduszy inwestycyjnych. Z racji rozmaitych funkcji banków, w zakresie zadań DFL dokonywana jest weryfikacja bądź ocena banków, wymagająca w szczególnych przypadkach współpracy z nadzorem bankowym. Dotyczy to zwłaszcza sfery licencyjnej odpowiednich zgód i zezwoleń, a takŝe moŝliwości zgłaszania sprzeciwu wobec zamierzonych działań (zmiany w akcjonariacie). Istotna moŝe być tutaj takŝe współpraca na gruncie działań nadzorczych, szczególnie w sytuacjach wystąpienia istotnych nieprawidłowości w działalności na danym obszarze. Skupienie nadzoru nad tymi podmiotami w jednej instytucji sprzyja efektywnemu planowaniu i podejmowaniu działań, sprawnej wymianie informacji, a przede wszystkim ustalaniu jednolitej polityki nadzorczej. 5.1 Role banków w sektorze domów maklerskich W stosunku do sektora domów maklerskich wyróŝnić moŝna następujące zasadnicze role banków jako uczestników rynku (w nawiasach podano liczbę banków krajowych pełniących określoną rolę): 1. akcjonariusz domu maklerskiego (10); uprawnienia KNF: a. weryfikacja na etapie wniosku pod kątem zapewnienia właściwego prowadzenia przez dom maklerski działalności maklerskiej, b. rozpatrywanie zawiadomień o zamiarze nabycia akcji domu maklerskiego (ewentualny sprzeciw), 2. banki prowadzące działalność maklerską art. 111 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi (10), w tym banki prowadzące działalność w pełnym zakresie (w jednostce wyodrębnionej zarówno finansowo, jak i organizacyjnie) (5), banki prowadzące działalność w zakresie przyjmowania i przekazywania zleceń (w jednostce wyodrębnionej organizacyjnie) (5); uprawnienia KNF: a. licencjonowanie, b. nadzór ostroŝnościowy i postępowanie kontrolne, c. sankcje administracyjne, 3. banki powiernicze art. 119 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi (14); uprawnienia KNF: licencjonowanie, nadzór ostroŝnościowy i postępowanie kontrolne, sankcje administracyjne, 4. agenci firm inwestycyjnych art. 79 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi (6); uprawnienia KNF: a. wpis do rejestru agentów, b. postępowanie kontrolne, c. moŝliwość skreślenia z rejestru, 5. zagraniczne instytucje kredytowe (notyfikowane do KNB), jeŝeli wykonują działalność inwestycyjną, mieszczą się w definicji firmy inwestycyjnej (art. 3 pkt 31, 32 i 33 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi); kopie notyfikacji są przekazywane do KNF (w przypadku oddziałów występuje częściowy nadzór KNF); uprawnienia KNF: a. postępowanie kontrolne, 14 / 21

15 b. postępowanie mające na celu wyeliminowanie ewentualnych naruszeń, 6. bank jako emitent papierów wartościowych. 5.2 Role banków w sektorze funduszy inwestycyjnych W odniesieniu do sektora funduszy inwestycyjnych główne role banków to (w nawiasach podano liczbę banków krajowych pełniących określoną rolę): 1. akcjonariusz towarzystwa funduszy inwestycyjnych (3); uprawnienia KNF: a. ocena wpływu akcjonariusza na ostroŝne i stabilne zarządzanie przez TFI przy wniosku o udzielenie zezwolenia na wykonywanie działalności przez TFI, b. rozpatrywanie zawiadomień o zamiarze nabycia akcji TFI (ewentualny sprzeciw), c. rozpatrywanie zawiadomień o zamiarze zbycia akcji TFI (ewentualny sprzeciw), 2. depozytariusz funduszu inwestycyjnego - art. 70 ustawy o funduszach inwestycyjnych (11), takŝe w funkcji likwidatora funduszu; uprawnienia KNF: a. ocena depozytariusza na gruncie umowy o prowadzenie rejestru aktywów funduszu inwestycyjnego przy wniosku o udzielenie zezwolenia na utworzenie funduszu inwestycyjnego, b. zgoda na zmianę depozytariusza, c. postępowanie kontrolne, d. sankcje administracyjne, 3. dystrybutor jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych lub tytułów uczestnictwa funduszy zagranicznych, funduszy inwestycyjnych otwartych z siedzibą w państwach EEA oraz funduszy inwestycyjnych otwartych z siedzibą w państwach naleŝących do OECD innych niŝ państwa członkowskie lub państwa naleŝące do EEA - art. 32 ustawy o funduszach inwestycyjnych (102); uprawnienia KNF: a. zezwolenie KNF na zbywanie i odkupywanie jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych lub tytułów uczestnictwa funduszy zagranicznych, funduszy inwestycyjnych otwartych z siedzibą w państwach EEA oraz funduszy inwestycyjnych otwartych z siedzibą w państwach naleŝących do OECD innych niŝ państwa członkowskie lub państwa naleŝące do EEA, b. postępowanie kontrolne, c. sankcje administracyjne, 4. podmiot prowadzący rejestr uczestników funduszu inwestycyjnego - art. 226 ust. 1 pkt 5 ustawy o funduszach inwestycyjnych (2); uprawnienia KNF: a. postępowanie kontrolne, b. sankcje administracyjne, 5. agent płatności funduszu zagranicznego, funduszu inwestycyjnego otwartego z siedzibą w państwie EEA, funduszu inwestycyjnego otwartego z siedzibą w państwie naleŝącym do OECD innym niŝ państwo członkowskie lub państwo naleŝące do EEA - art. 257 ustawy o funduszach inwestycyjnych (11); uprawnienia KNF: 15 / 21

16 a. weryfikacja agenta płatności przy zawiadomieniu funduszu zagranicznego, funduszu inwestycyjnego otwartego z siedzibą w państwie EEA, funduszu inwestycyjnego otwartego z siedzibą w państwie naleŝącym do OECD innym niŝ państwo członkowskie lub państwo naleŝące do EEA o zamiarze zbywania emitowanych przez siebie tytułów uczestnictwa na terytorium RP, b. sankcje administracyjne: w stosunku do funduszu, 6. przedstawiciel funduszu zagranicznego, funduszu inwestycyjnego otwartego z siedzibą w państwie EEA, funduszu inwestycyjnego otwartego z siedzibą w państwie naleŝącym do OECD innym niŝ państwo członkowskie lub państwo naleŝące do EEA - art. 256 ust. 2 ustawy o funduszach inwestycyjnych (8); uprawnienia KNF: a. weryfikacja przedstawiciela przy zawiadomieniu funduszu zagranicznego, funduszu inwestycyjnego otwartego z siedzibą w państwie EEA, funduszu inwestycyjnego otwartego z siedzibą w państwie naleŝącym do OECD innym niŝ państwo członkowskie lub państwo naleŝące do EEA o zamiarze zbywania emitowanych przez siebie tytułów uczestnictwa na terytorium RP, b. sankcje administracyjne: w stosunku do funduszu, 7. bank jako emitent papierów wartościowych patrz pkt 6 odnośnie do domów maklerskich. Oprócz powyŝszych ról podkreślenia wymagają sytuacje, w których te same osoby fizyczne występują w organach zarządzających lub nadzorczych zarówno podmiotów podlegających nadzorowi KNF, jak i banków będących w tej samej grupie kapitałowej. 5.3 Uwagi na gruncie CRD 1. CRD dotyczą zarówno instytucji kredytowych, jak i firm inwestycyjnych, spójne stosowanie ich zapisów powinno być zatem priorytetem polityki nadzorczej w Polsce, tym bardziej, Ŝe często są to podmioty z tych samych grup kapitałowych. W szczególności dotyczy to: a. spójnego stosowania wymogów I filaru - minimalnych wymogów kapitałowych, b. wypracowania i spójnego stosowania metodyki badania i oceny nadzorczej (SREP) - nadzór bankowy od wielu lat funkcjonuje w oparciu o ocenę ryzyka w działalności banków, podczas gdy nadzór nad rynkiem kapitałowym dopiero wypracowuje niezbędną metodykę, jednolite podejście i ułatwiona wymiana poglądów w ramach tej samej instytucji nadzorczej gwarantuje wysokie standardy rynkowe we wszystkich sektorach objętych CRD. 2. CRD umoŝliwia odstąpienie od nadzoru nad adekwatnością kapitałową firm inwestycyjnych w danym państwie członkowskim, jeśli podmiot wobec nich dominujący, posiadający siedzibę w tym samym państwie członkowskim, spełnia wymagania dyrektywy w ujęciu skonsolidowanym. Taki nadzór nad bankami krajowymi i firmami inwestycyjnymi moŝe sprzyjać ograniczaniu kosztów funkcjonowania nadzoru, zwiększyć jego skuteczność oraz zmniejszyć obciąŝenia uczestników rynku finansowego (jako opcja narodowa rozwiązanie takie nie zostało dotychczas zaimplementowane do prawodawstwa polskiego). 3. Nadzór skonsolidowany pełniony przez GINB nad bankami krajowymi obejmuje weryfikację stosowania I i II filaru przez podmioty funkcjonujące w grupie kapitałowej, w tym domy maklerskie, które oprócz sporządzania informacji dla tego 16 / 21

17 celu jednocześnie obowiązane będą do spełniania wymogów i sprawozdawania w ujęciu jednostkowym do KNF. 5.4 Uwaga o charakterze generalnym Mając na uwadze ustawowy cel KNF, jakim jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania rynku finansowego, jego stabilności, bezpieczeństwa oraz przejrzystości, zaufania do rynku finansowego, a takŝe zapewnienie ochrony interesów uczestników tego rynku, przez realizację celów określonych w szczególności w ustawie - Prawo bankowe, ustawie z dnia 22 maja 2003 r. o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych, ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o nadzorze nad rynkiem kapitałowym, ustawie z dnia 12 września 2002 r. o elektronicznych instrumentach płatniczych oraz ustawie z dnia 15 kwietnia 2005 r. o nadzorze uzupełniającym nad instytucjami kredytowymi, zakładami ubezpieczeń i firmami inwestycyjnymi wchodzącymi w skład konglomeratu finansowego, naleŝy podkreślić, iŝ skuteczne jego realizowanie moŝliwe jest wyłącznie w ramach pełnego nadzoru skonsolidowanego. Skuteczny nadzór ostroŝnościowy to przy tym nie tylko kwestie wynikające z CRD, ale takŝe z projektowanej dyrektywy Solvency II, dotyczącej rynku ubezpieczeń. Jedynie pełna koordynacja działań w stosunku do wszystkich kluczowych uczestników rynku finansowego kształtuje wysoką jakość tego nadzoru. W ramach nadzoru KNF analizuje i zatwierdza prospekty emisyjne banków przeprowadzających oferty publiczne oraz wprowadzających papiery wartościowe do obrotu na rynku regulowanym. Analiza obejmuje zgodność emisji i oferty z prawem (ksh, ustawa o obrocie...) oraz prospektu z wymogami właściwego rozporządzenia (rozporządzenie 809). W dalszej kolejności KNF sprawuje nadzór nad przeprowadzeniem oferty zgodnie z przepisami prawa oraz zwyczajami rynkowymi. Istotne jest, aby nadzór KNF w powyŝszym zakresie prowadzony był pod takim kątem, aby zapewnić bezpieczeństwo transakcji i inwestorów nabywających akcje i inne papiery wartościowe emitowane przez bank. Warto takŝe podkreślić, iŝ w zakresie ofert nadzór KNF jest wycinkowy i w chwili obecnej KNF nie dysponuje innymi środkami umoŝliwiającymi sprawdzenie banku jako emitenta. Ewentualna konsolidacja mogłaby poprawić nadzór w tym zakresie. W ramach ustawowych zadań Komisja Nadzoru Finansowego analizuje i zatwierdza prospekty emisyjne banków przeprowadzających oferty publiczne oraz wprowadzających papiery wartościowe do obrotu na rynku regulowanym. Analiza ta obejmuje zgodność emisji i oferty z prawem oraz prospektu z wymogami właściwego rozporządzenia unijnego (rozporządzenie 809). W ramach tych zadań Komisja sprawuje nadzór nad przeprowadzeniem oferty publicznej banku zgodnie z przepisami prawa oraz zwyczajami rynkowymi. Nadzór Komisji w powyŝszym zakresie prowadzony jest pod kątem zapewnienia bezpieczeństwa transakcji i inwestorów nabywających akcje i inne papiery wartościowe emitowane przez bank. Warto takŝe podkreślić, iŝ w zakresie ofert nadzór Komisji jest wycinkowy i w chwili obecnej Komisja nie dysponuje innymi środkami umoŝliwiającymi sprawdzenie banku jako emitenta. Ewentualna konsolidacja mogłaby poprawić nadzór w tym zakresie. Komisja Nadzoru Finansowego nadzoruje wykonywanie przez banki będące spółkami publicznymi obowiązków informacyjnych, polegających na przekazywaniu do publicznej wiadomości informacji bieŝących i finansowych, tj. informacji istotnych z punktu widzenia inwestorów, które mogą mieć wpływ na cenę lub wartość papierów wartościowych ww. emitentów. Do zadań Komisji Nadzoru Finansowego naleŝy ponadto zapewnienie bezpieczeństwa obrotu akcjami banków będących spółkami publicznymi. Obecnie udział banków w kapitalizacji warszawskiej giełdy wynosi wg stanu na koniec czerwca 2007 r. 38,66% (kapitalizacja 17 / 21

18 Giełdy wynosi mln zł z uwzględnieniem spółek zagranicznych, kapitalizacja banków mln zł z uwzględnieniem banków zagranicznych). Natomiast udział transakcji na papierach wartościowych banków w stosunku do łącznych obrotów wynosi ok. 18%. Komisja Nadzoru Finansowego sprawuje równieŝ nadzór nad bankami, będącymi spółkami publicznymi w zakresie nabywania/zbywania znacznych pakietów akcji tych banków, jak równieŝ dokonywania transakcji na papierach wartościowych tych instytucji przez tzw. pierwotnych insiderów, posiadających dostęp do informacji poufnych. 6 Banki obszar nienadzorowany Zgodnie z obowiązującym stanem prawnym, bank moŝe prowadzić działalność maklerską za zezwoleniem Komisji Nadzoru Finansowego lub wykonywać bez zezwolenia, w odniesieniu do maklerskich instrumentów finansowych niedopuszczonych do obrotu zorganizowanego, czynności analogiczne do czynności definiowanych przez ustawę o obrocie instrumentami finansowymi jako maklerskie. W pierwszym z powołanych przypadków bank staje się z chwilą otrzymania zezwolenia podmiotem nadzorowanym przez KNF z tytułu prowadzenia działalności maklerskiej, przy czym nadzór ten jest pełny i obejmuje zarówno nadzór ostroŝnościowy (w zakresie jednostki organizacyjnej wydzielonej przez bank do prowadzenia działalności maklerskiej, z zastrzeŝeniem wyjątków ograniczonej działalności maklerskiej niepowodującej wydzielenia finansowego), jak równieŝ nadzór rynkowy nakierowany na ochronę inwestora korzystającego z usług banku świadczonych na rynku kapitałowym. W drugim z powołanych przypadków bank świadczy usługi w zakresie obrotu maklerskimi instrumentami finansowymi niedopuszczonymi do obrotu zorganizowanego nie podlegając w tym zakresie nadzorowi rynkowemu (gdyŝ nadzoru takiego nie sprawuje równieŝ Komisja Nadzoru Bankowego). W efekcie, obecnie występuje na polskim rynku kapitałowym sytuacja, w której część banków krajowych świadczących usługi inwestycyjne (w zakresie maklerskich instrumentów finansowych niedopuszczonych do obrotu zorganizowanego) nie jest z tego tytułu objęta nadzorem bankowym (w zakresie nakierowanym na ochronę inwestora), ani teŝ nadzorem sprawowanym przez KNF nad rynkiem kapitałowym. PowyŜsze powoduje, Ŝe inwestor, na rzecz którego świadczona jest przez bank usługa inwestycyjna, korzysta z róŝnego zakresu ochrony w zaleŝności od tego, czy usługa świadczona jest przez bank prowadzący działalność maklerską (za zezwoleniem KNF), czy teŝ przez bank pod takim nadzorem nie pozostający. Brak wymogów nakierowanych na ochronę klienta z kolei powoduje, Ŝe bank nieprowadzący działalności maklerskiej z załoŝenia ponosi mniejsze koszty usługi i w efekcie moŝe zaproponować klientowi bardziej preferencyjne warunki jej świadczenia (preferencyjne od strony kosztowej) czym zyskuje większe grono klientów. Stąd niezbędne jest ujednolicenie sytuacji banków działających na rynku instrumentów finansowych i poddanie ich jednolitemu nadzorowi (powyŝsze zmierza równieŝ do wyrównania pozycji podmiotów pozostających w analogicznych okolicznościach faktycznych, przez co realizuje konstytucyjną zasadę równości wobec prawa). Aktualnie trwają prace, których celem jest wdroŝenie do polskiego porządku prawnego przepisów Dyrektywy w sprawie rynków instrumentów finansowych 2004/39/WE (oraz przepisów wykonawczych wydanych na jej podstawie przez Komisję Europejską), która nakłada na państwa członkowskie obowiązek objęcia zakresem wymogów związanych ze świadczeniem usług inwestycyjnych równieŝ instytucji kredytowych. PowyŜsze pociąga za sobą w sposób naturalny konieczność poddania instytucji kredytowych stosownemu nadzorowi w tym zakresie. Oznacza to, Ŝe nie jest moŝliwe utrzymanie stanu obecnego, polegającego na pozostawieniu pewnego segmentu usług inwestycyjnych poza nadzorem rynkowym. Konsolidacja nadzoru finansowego umoŝliwiłaby sprawne objęcie nadzorem tej 18 / 21

19 części usług świadczonych przez banki, które obecnie nie podlegają nadzorowi rynkowemu, dodatkowo umoŝliwiłaby wprowadzenie w pełni jednolitego nadzoru nad wszystkimi podmiotami świadczącymi analogiczne usługi (o ile nadzór ten powierzony zostałby Komisji Nadzoru Bankowego). Wskazać dodatkowo naleŝy na posiadane przez Komisję Nadzoru Finansowego przygotowanie i doświadczenie w zakresie sprawowania nadzoru rynkowego nad uczestnikami rynku kapitałowego, które powodują, iŝ objęcie nadzorem rynkowym usług inwestycyjnych świadczonych przez bank krajowe (nieprowadzące działalności maklerskiej) mogłoby zostać przeprowadzone sprawnie bez potrzeby budowania struktury nadzorczej od podstaw. Stąd niezbędne jest dąŝenie do jak najszybszego zakończenia procesu konsolidacji nadzoru nad rynkiem finansowym, gdyŝ kaŝde jego odsunięcie w czasie przedłuŝa stan nieprawidłowy, o którym mowa wyŝej, oraz zwiększa ryzyko wystąpienia po stronie RP negatywnych skutków niepełnej implementacji powołanych wyŝej przepisów prawa UE. 7 Budowa Nowego Systemu Nadzoru w KNF Współczesne rynki finansowe cechują się bardzo duŝym stopniem złoŝoności, zarówno w ujęciu instytucjonalnym, jak i instrumentalnym, który nieustannie wzrasta wraz z ich rozwojem. Stanowi to powaŝne wyzwanie dla instytucji sprawujących nadzór nad rynkami finansowymi. W ostatnim dziesięcioleciu w wielu krajach europejskich dokonano zmiany modelu nadzoru finansowego odchodzono od nadzoru opartego na wyspecjalizowanych instytucjach nadzorczych (ujęcie sektorowe: banki, giełda, zakłady ubezpieczeń, fundusze emerytalne etc.) na rzecz nadzoru zintegrowanego w jednej instytucji. Taki teŝ model nadzoru nad polskim rynkiem finansowym przyjęto w ubiegłym roku w wyniku połączenia KPWiG i KNUiFE powstała Komisja Nadzoru Finansowego, która od 1 stycznia 2008 roku przejmie nadzór nad sektorem bankowym. Nowy model nadzoru zwiększa szansę na stworzenie całościowego i spójnego systemu nadzoru nad rynkiem finansowym zarówno w wymiarze krajowym, jak i międzynarodowym. Przede wszystkim pozwala na zastosowanie nowoczesnych narzędzi wspomagających nadzór finansowy takich jak np. nadzór w oparciu o analizę ryzyka. W świecie ograniczonych zasobów nie moŝna szczegółowo nadzorować kaŝdego obszaru działalności podmiotów funkcjonujących na rynku finansowym. Stąd teŝ niektórzy nadzorcy rozwijają z powodzeniem system nadzoru bazujący na analizie ryzyka ograniczone środki kierowane są tam, gdzie ryzyko pojawienia się powaŝnych dla prawidłowego funkcjonowania rynku finansowego problemów jest największe. Bardzo dobre doświadczenia ma w tym zakresie brytyjski Financial Services Authority (od paru lat działa w oparciu o system Arrow, obecnie jest wdraŝany system Arrow II), czy teŝ holenderski nadzorca ostroŝnościowy z systemem FIRM (Financial Institutions Risk analysis Method). Z polskich nadzorców największe doświadczenie w sprawowaniu nadzoru opartego na analizie ryzyka ma nadzór bankowy GINB od wielu lat korzysta z tego narzędzia przy nadzorowaniu banków. Dostrzegając powyŝsze wyzwania kierownictwo KNF podjęło decyzję o budowie Nowego Systemu Nadzoru opartego na analizie ryzyka w kwietniu 2007 roku Przewodniczący powołał zespół roboczy ds. NSN. Zgodnie z przyjętym harmonogramem do końca bieŝącego roku ma powstać projekt modelu nadzoru ostroŝnościowego opartego na analizie ryzyka nad całym rynkiem finansowym (tj. rynkiem kapitałowym, ubezpieczeniowym, emerytalnym i bankowym). Integralną częścią tego modelu powinny stać się dotychczasowe praktyki nadzoru bankowego. Model nadzoru opartego o analizę ryzyka wykorzystywany przez GINB jest bardzo uŝytecznym narzędziem w zakresie działalności depozytowej i kredytowej banków. Pomija jednak szereg innych obszarów działalności banków, z którymi mogą wiązać się istotne dla banku ryzyka (np. działalność maklerska, czy teŝ powiernicza). Budowany w KNF Nowy System Nadzoru powinien zlikwidować te ograniczenia i umoŝliwić nadzór nad 19 / 21

20 działalnością banków we wszystkich obszarach rynku finansowego stanowi to bez wątpienia wartość dodaną w stosunku do obecnego dualistycznego modelu nadzoru banków na polskim rynku (nadzór jest podzielony pomiędzy KNB i KNF). W pierwszym półroczu 2008 roku nowy model nadzoru ostroŝnościowego będzie testowany w praktyce nadzorczej, a po pozytywnej weryfikacji moŝe stać się trwałym narzędziem w praktyce nadzorczej KNF. W tym samym czasie rozpoczną się prace nad modelem nadzoru rynkowego opartego na analizie ryzyka (dotyczy kwestii związanych z dopuszczaniem instrumentów do obrotu oraz organizacją obrotu transakcje, rozliczania transakcji, obowiązki informacyjne etc.). Reasumując, KNF powinien na początku 2009 roku posiadać całościowy, spójny i efektywny system nadzoru nad rynkiem finansowym w pełni zgodny z najnowszymi na świecie rozwiązaniami w dziedzinie nadzoru finansowego, tzn. sprawowanie nadzoru ponadsektorowego w wymiarze ostroŝnościowym i rynkowym. Nadzór sektorowy w świecie konglomeratów finansowych i szybkiego rozwoju inŝynierii finansowej staje się coraz mniej efektywny i będzie tracił na znaczeniu. 8 Literatura [Barth, 2002] J.R. Barth, D.E. Nolle, T. Phumiwasana and G. Yago. A cross-country analysis of the bank supervisory framework and bank performance. Financial Markets, Institutions & Instruments, 12:67-120, [Borowski, 2005] P. Borowski. Konglomeraty Finansowe. Szkoła Główna Handlowa, [Briault, 1997] C.B. Briault. Comments of central bank independence in the european union. In I. Kuroda, editor, Towards More Effective Monetary Policy. Macmillan, London, [Briault, 1999] C. Briault. The rationale for a single national financial services regulator. Occasional Paper Series 2, Financial Services Authority, May [Briault, 2002] C. Briault. Revisiting the rationale for a single national services regulator. Occasional Paper Series 16, Financial Services Authority, February [Dyrektywa 2002/87/WE] Dyrektywa 2002/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie dodatkowego nadzoru nad instytucjami kredytowymi, zakładami ubezpieczeń oraz przedsiębiorstwami inwestycyjnymi konglomeratu finansowego i zmieniająca dyrektywy Rady 73/239/EWG, 92/49/EWG, 92/96/EWG i 93/22/EWG oraz dyrektywy 98/78/WE i 2000/12/WE Parlamentu Europejskiego i Rady. Dz.U. UE L z dnia 11 lutego 2003 r. [Goodhart, 1995] C.A.E. Goodhart and D. Schoenmaker. Institutional separation between supervisory and monetary agencies. In C.A.E. Goodhart, editor, The Central Bank and the Financial System. Macmillan, London, [Goodhart, 1995a] C.A.E. Goodhart and D. Schoenmaker. Should the functions of monetary policy and banking supervision be separated? Oxford Economic Papers, 47: , [Hoshi, 2004] T. Hoshi. Japanese monetary policy: experience and future. In ESRI Conference: Monetary Policy and Bank Supervision, [KNF, 2007a] Informacja na temat rozwiązań dotyczących transgranicznej działalności zakładów ubezpieczeń w UE. UKNF, Warszawa 2007 (mat. wewnętrzny), [Llewellyn, 1999] D. Llewellyn. The economic rationale for financial regulation. Occasional Paper Series 1, Financial Services Authority, April / 21

Warszawa, dnia 8 maja 2014 r. Poz. 586

Warszawa, dnia 8 maja 2014 r. Poz. 586 Warszawa, dnia 8 maja 2014 r. Poz. 586 USTAWA z dnia 24 kwietnia 2014 r. o zmianie ustawy o nadzorze uzupełniającym nad instytucjami kredytowymi, zakładami ubezpieczeń, zakładami reasekuracji i firmami

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia... 2008 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia... 2008 r. Projekt z dnia 26 sierpnia 2008 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia... 2008 r. w sprawie cech transakcji długoterminowych instrumentami finansowymi nabywanymi lub zbywanymi na własny rachunek

Bardziej szczegółowo

Banki Spółdzielcze jako podmioty pośredniczące w zbywaniu i odkupywaniu jednostek uczestnictwa. 19 listopada 2008 r.

Banki Spółdzielcze jako podmioty pośredniczące w zbywaniu i odkupywaniu jednostek uczestnictwa. 19 listopada 2008 r. Banki Spółdzielcze jako podmioty pośredniczące w zbywaniu i odkupywaniu jednostek uczestnictwa 19 listopada 2008 r. Podstawy prawne prowadzenia przez banki spółdzielcze działalności pośredniczenia w zbywaniu

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia.. 2014 r.

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia.. 2014 r. Projekt z dnia 4 grudnia 2013 r. ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia.. 2014 r. w sprawie dodatkowych ograniczeń w zakresie prowadzenia działalności lokacyjnej przez fundusze emerytalne Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Uczestnicy rynku kapitałowego

Uczestnicy rynku kapitałowego Uczestnicy rynku kapitałowego Klasyfikacja uczestników rynku kapitałowego Firmy inwestycyjne Agenci firm inwestycyjnych Banki powiernicze Kluby inwestorów Maklerzy i doradcy inwestycyjni Inwestorzy Emitenci

Bardziej szczegółowo

Raport o wypłacalności zakładów ubezpieczeń według stanu na dzień 30 czerwca 2008 r.

Raport o wypłacalności zakładów ubezpieczeń według stanu na dzień 30 czerwca 2008 r. Raport o wypłacalności zakładów ubezpieczeń według stanu na dzień 30 czerwca 2008 r. Komisja Nadzoru Finansowego 2008 Celem analizy było sprawdzenie spełniania przez zakłady ubezpieczeń wymogów kapitałowych

Bardziej szczegółowo

Instytucje rynku kapitałowego

Instytucje rynku kapitałowego Instytucje rynku kapitałowego Współczesny, regulowany rynek kapitałowy nie mógłby istnieć bez instytucji, które zajmują się jego nadzorowaniem, zapewnieniem bezpieczeństwa obrotu, a także pośredniczeniem.

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

ROZSZERZENIE OFERTY UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH

ROZSZERZENIE OFERTY UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH Obowiązuje od 5.11.2012 r. ROZSZERZENIE OFERTY UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH W związku z rozszerzeniem oferty Towarzystwa o nowe ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe przedstawiamy Aneks do Regulaminu

Bardziej szczegółowo

Podstawa prawna funkcjonowania komitetu audytu

Podstawa prawna funkcjonowania komitetu audytu Zgodnie z nową ustawą o biegłych rewidentach i ich samorządzie, podmiotach uprawnionych do badania sprawozdań finansowych oraz o nadzorze publicznym, w skład komitetu audytu wchodzi co najmniej 3 członków.

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE 3 ROZDZIAŁ 2. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL DŁUŻNY 3 ROZDZIAŁ 3. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O ZMIANĘ KATEGORII KLIENTA składającego zlecenie nabycia jednostek uczestnictwa

WNIOSEK O ZMIANĘ KATEGORII KLIENTA składającego zlecenie nabycia jednostek uczestnictwa WNIOSEK O ZMIANĘ KATEGORII KLIENTA składającego zlecenie nabycia jednostek uczestnictwa...... Imię i Nazwisko/Nazwa Klienta PESEL/REGON Korzystając z praw przysługujących klientowi na mocy 37 ust. 1 lub

Bardziej szczegółowo

Polityka wykonywania zleceń w Banku Millennium S.A. Postanowienia ogólne

Polityka wykonywania zleceń w Banku Millennium S.A. Postanowienia ogólne Polityka wykonywania zleceń w Banku Millennium S.A. Postanowienia ogólne 1. Polityka wykonywania zleceń w Banku Millennium S.A., zwana dalej Polityką, określa zasady, którymi kieruje się Bank Millennium

Bardziej szczegółowo

Stanowisko KNF w sprawie polityki dywidendowej zakładów ubezpieczeń, PTE, domów maklerskich i TFI

Stanowisko KNF w sprawie polityki dywidendowej zakładów ubezpieczeń, PTE, domów maklerskich i TFI 1 grudnia 2015 r. Stanowisko KNF w sprawie polityki dywidendowej zakładów ubezpieczeń, PTE, domów maklerskich i TFI Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) przyjęła na posiedzeniu w dniu 1 grudnia 2015 r. stanowisko

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r. Projekt z dnia 1 czerwca 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową 2) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r. Projekt z dnia 1 czerwca 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie upowszechniania informacji związanych z adekwatnością kapitałową 2) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Projekt z dnia 2 listopada 2009 r. ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 2009 r. w sprawie szczególnego trybu i warunków wprowadzania do obrotu giełdowego praw majątkowych Na podstawie art. 13 ustawy z

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 15 kwietnia 2005 r.

USTAWA z dnia 15 kwietnia 2005 r. Kancelaria Sejmu s. 1/1 USTAWA z dnia 15 kwietnia 2005 r. o nadzorze uzupełniającym nad instytucjami kredytowymi, zakładami ubezpieczeń i firmami inwestycyjnymi wchodzącymi w skład konglomeratu finansowego

Bardziej szczegółowo

ZESTAWIENIE ZMIAN W STATUCIE GETIN NOBLE BANKU S.A.

ZESTAWIENIE ZMIAN W STATUCIE GETIN NOBLE BANKU S.A. ZESTAWIENIE ZMIAN W STATUCIE GETIN NOBLE BANKU S.A. Poniżej przedstawione zostało zestawienie zmian wprowadzonych do statutu Getin Noble Banku S.A. uchwałami nr III/09/10/2014 oraz nr IV/09/10/2014 podjętymi

Bardziej szczegółowo

Józef Myrczek, Justyna Partyka Bank Spółdzielczy w Katowicach, Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej

Józef Myrczek, Justyna Partyka Bank Spółdzielczy w Katowicach, Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej Józef Myrczek, Justyna Partyka Bank Spółdzielczy w Katowicach, Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej Analiza wraŝliwości Banków Spółdzielczych na dokapitalizowanie w kontekście wzrostu akcji

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Gdański PRAWO RYNKU FINANSOWEGO UNII EUROPEJSKIEJ

STUDIA PODYPLOMOWE Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Gdański PRAWO RYNKU FINANSOWEGO UNII EUROPEJSKIEJ STUDIA PODYPLOMOWE Katedra Prawa Finansowego Wydział Prawa i Administracji Uniwersytet Gdański PRAWO RYNKU FINANSOWEGO UNII EUROPEJSKIEJ ZAGADNIENIA WPROWADZAJĄCE. 10h 1. System prawa UE. 2h Źródła prawa

Bardziej szczegółowo

zatwierdzonego decyzją Komisji Nadzoru Finansowego Z DNIA 29 STYCZNIA 2014 R. (DFI/II/4034/129/14/U/13/14/13-13/AG)

zatwierdzonego decyzją Komisji Nadzoru Finansowego Z DNIA 29 STYCZNIA 2014 R. (DFI/II/4034/129/14/U/13/14/13-13/AG) ANEKS NR 1 DO PROSPEKTU EMISYJNEGO CERTYFIKATÓW INWESTYCYJNYCH SERII A, B, C, D PKO STRATEGII OBLIGACYJNYCH FUNDUSZ INWESTYCYJNY ZAMKNIĘTY zatwierdzonego decyzją Komisji Nadzoru Finansowego Z DNIA 29 STYCZNIA

Bardziej szczegółowo

Rynek kapitałowy. Rynek kapitałowy. Rynek kapitałowy. Rynek kapitałowy. Charakterystyka:

Rynek kapitałowy. Rynek kapitałowy. Rynek kapitałowy. Rynek kapitałowy. Charakterystyka: ogół transakcji kupna-sprzedaŝy, których przedmiotem są instrumenty finansowe o okresie wykupu dłuŝszym od roku; środki uzyskane z emisji tych instrumentów mogą być przeznaczone na działalność rozwojową

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. Na podstawie 28 ust. 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 listopada

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 7 lutego 2012 r. SPRAWOZDANIE ZARZĄDU GETIN NOBLE BANK S.A. W SPRAWIE POŁĄCZENIA ZE SPÓŁKĄ GET BANK S.A 1.

Warszawa, dnia 7 lutego 2012 r. SPRAWOZDANIE ZARZĄDU GETIN NOBLE BANK S.A. W SPRAWIE POŁĄCZENIA ZE SPÓŁKĄ GET BANK S.A 1. Warszawa, dnia 7 lutego 2012 r. SPRAWOZDANIE ZARZĄDU GETIN NOBLE BANK S.A. W SPRAWIE POŁĄCZENIA ZE SPÓŁKĄ GET BANK S.A 1. WPROWADZENIE Spółka Getin Noble Bank Spółka Akcyjna (dalej: Getin Noble Bank albo

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny...

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny... Opis funduszy Spis treści Opis funduszy OF/ULS2/1/2015 Rozdział 1. Rozdział 2. Rozdział 3. Rozdział 4. Rozdział 5. Rozdział 6. Rozdział 7. Rozdział 8. Rozdział 9. Rozdział 10. Postanowienia ogólne...3

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012

OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012 OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012 Spis treści Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2020 3 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2025 6 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

Jednostka. Przepis Proponowane zmiany i ich uzasadnienie Decyzja projektodawcy. Lp. zgłaszająca. ogólne

Jednostka. Przepis Proponowane zmiany i ich uzasadnienie Decyzja projektodawcy. Lp. zgłaszająca. ogólne Stanowisko projektodawcy do uwag resortów nieuwzględnionych w projekcie Założeń do projektu ustawy zmieniającej ustawę o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych w zakresie implementacji przepisów

Bardziej szczegółowo

Banki krajowe, oddziały banków zagranicznych

Banki krajowe, oddziały banków zagranicznych Banki krajowe, oddziały banków zagranicznych Art. 8 ust. 1 Czy odsetki, którymi obciąŝany jest rachunek klienta z tytułów róŝnych produktów kredytowych (Dt rk klienta Ct rk wewnętrzny banku) lub odsetki,

Bardziej szczegółowo

ASPEKTY PRAWNE FUNKCJONOWANIA RYNKU FINANSOWEGO UNII EUROPEJSKIEJ B 365304

ASPEKTY PRAWNE FUNKCJONOWANIA RYNKU FINANSOWEGO UNII EUROPEJSKIEJ B 365304 ASPEKTY PRAWNE FUNKCJONOWANIA RYNKU FINANSOWEGO UNII EUROPEJSKIEJ B 365304 Spis treści Podziękowania. 9 Wstęp 11 Rozdział pierwszy Teoria regulacji a regulacja rynku finansowego n Wprowadzenie 17 1. Regulacja

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013

OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013 OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013 Spis treści Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2020 3 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2025 6 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

Top 5 Polscy Giganci

Top 5 Polscy Giganci lokata ze strukturą Top 5 Polscy Giganci Pomnóż swoje oszczędności w bezpieczny sposób inwestując w lokatę ze strukturą Top 5 Polscy Giganci to możliwy zysk nawet do 45%. Lokata ze strukturą Top 5 Polscy

Bardziej szczegółowo

SPRAWDZONE ROZWIĄZANIA W UBEZPIECZENIU PROSPEKTU EMISYJNEGO. Nie ryzykuj zarządzając ryzykiem

SPRAWDZONE ROZWIĄZANIA W UBEZPIECZENIU PROSPEKTU EMISYJNEGO. Nie ryzykuj zarządzając ryzykiem SPRAWDZONE ROZWIĄZANIA W UBEZPIECZENIU PROSPEKTU EMISYJNEGO Nie ryzykuj zarządzając ryzykiem Odpowiedzialność cywilna wynikająca z publicznej emisji papierów wartościowych Publiczna emisja papierów wartościowych

Bardziej szczegółowo

ZŁOTA PRZYSZŁOŚĆ POSTANOWIENIA OGÓLNE

ZŁOTA PRZYSZŁOŚĆ POSTANOWIENIA OGÓLNE Zasady Działania Funduszy i Planów Inwestycyjnych Załącznik do Ogólnych Warunków Ubezpieczenia Indywidualne Ubezpieczenie na Życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym ZŁOTA PRZYSZŁOŚĆ POSTANOWIENIA

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r. Projekt z dnia 1 czerwca 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia. 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia szczegółowych warunków technicznych i organizacyjnych dla firm inwestycyjnych,

Bardziej szczegółowo

Bank Handlowy w Warszawie S.A. 1

Bank Handlowy w Warszawie S.A. 1 UMOWA O ŚWIADCZENIE PRZEZ BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. USŁUG PRZYJMOWANIA I PRZEKAZYWANIA ZLECEŃ NABYCIA LUB ZBYCIA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH Zwana dalej Umową zawarta dnia, między Panią/Panem: data i miejsce

Bardziej szczegółowo

Komunikat Nr 13 Komisji Egzaminacyjnej dla agentów firm inwestycyjnych z dnia 10 lutego 2009 r.

Komunikat Nr 13 Komisji Egzaminacyjnej dla agentów firm inwestycyjnych z dnia 10 lutego 2009 r. Komunikat Nr 13 Komisji Egzaminacyjnej dla agentów firm inwestycyjnych z dnia 10 lutego 2009 r. w sprawie ustalenia zakresu tematycznego egzaminu na agenta firmy inwestycyjnej Na podstawie art. 128 ust.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 27 marca 2015 r. Poz. 4. KOMUNIKAT Nr 169 KOMISJI EGZAMINACYJNEJ DLA DORADCÓW INWESTYCYJNYCH. z dnia 16 marca 2015 r.

Warszawa, dnia 27 marca 2015 r. Poz. 4. KOMUNIKAT Nr 169 KOMISJI EGZAMINACYJNEJ DLA DORADCÓW INWESTYCYJNYCH. z dnia 16 marca 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO Warszawa, dnia 27 marca 2015 r. Poz. 4 KOMUNIKAT Nr 169 KOMISJI EGZAMINACYJNEJ DLA DORADCÓW INWESTYCYJNYCH z dnia 16 marca 2015 r. w sprawie zakresu tematycznego

Bardziej szczegółowo

2. Fundusz jest przeznaczony dla osób oczekujących długoterminowego wzrostu wartości oszczędności, które decyzję co do struktury aktywów Funduszu

2. Fundusz jest przeznaczony dla osób oczekujących długoterminowego wzrostu wartości oszczędności, które decyzję co do struktury aktywów Funduszu OGŁOSZENIE Zarząd ING Powszechne Towarzystwo Emerytalne Spółka Akcyjna informuje, że Komisja Nadzoru Finansowego decyzją nr DLU/WFE/612/22/5/14/KM z dnia 8 września 2014 roku wyraziła zgodę na zmianę Statutu

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 1 do Umowy świadczenia usług inwestycyjnych Nr... /...

Załącznik Nr 1 do Umowy świadczenia usług inwestycyjnych Nr... /... Załącznik Nr 1 do Umowy świadczenia usług inwestycyjnych Nr... /... IDENTYFIKACJA KLIENTA JAKO PROFESJONALNEGO, DETALICZNEGO LUB UPRAWNIONEGO KONTRAHENTA zgodnie z ustawą O rynkach instrumentów finansowych

Bardziej szczegółowo

Wyniki Grupy Kapitałowej GETIN Holding

Wyniki Grupy Kapitałowej GETIN Holding Wyniki Grupy Kapitałowej GETIN Holding za rok prezentacja zaudytowanych wyników finansowych dla Inwestorów i Analityków Warszawa, 25 lutego 2011 r. Kontynuacja dynamicznego rozwoju Grupy Znacząca poprawa

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia.. 2014 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia.. 2014 r. Projekt z dnia 4 grudnia 2013 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia.. 2014 r. w sprawie szczegółowych zasad gospodarki finansowej Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Brak podatku od zysków kapitałowych (tzw. podatku Belki ) przy konwersji jednostek funduszu inwestycyjnego

Brak podatku od zysków kapitałowych (tzw. podatku Belki ) przy konwersji jednostek funduszu inwestycyjnego ZALETY POLIS Z FUNDUSZEM INWESTYCYJNYM Ponadprzeciętna stopa zwrotu inwestycji Inwestycja w oparciu o portfel funduszy pozwala przynieść ponadprzeciętną stopę zwrotu. MoŜna to uzyskać dzięki inwestowaniu

Bardziej szczegółowo

O stosowaniu uchwały KNF w kwestii oceny rękojmi kandydatów na członków organów podmiotów nadzo. Wpisany przez Mariusz Maciejewski, Elżbieta Sienicka

O stosowaniu uchwały KNF w kwestii oceny rękojmi kandydatów na członków organów podmiotów nadzo. Wpisany przez Mariusz Maciejewski, Elżbieta Sienicka W praktyce stosowania przedmiotowych regulacji przez KNF przyjmuje się, że na przesłankę rękojmi składa się wiele czynników, które są oceniane przez KNF łącznie. Mając na względzie prawidłowy rozwój rynku

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN FUNDUSZY POSTANOWIENIA OGÓLNE

REGULAMIN FUNDUSZY POSTANOWIENIA OGÓLNE Załącznik nr 2 z 3 do Ogólnych Warunków Ubezpieczenia indywidualnego na życie i dożycie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym REGULAMIN FUNDUSZY Kod OWU: UB_OLIR132 W poszczególnych Strategiach inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

Definicja ryzyka ubezpieczeniowego, cechy ryzyka, faktory ryzyka.

Definicja ryzyka ubezpieczeniowego, cechy ryzyka, faktory ryzyka. Podstawowe pojęcia ubezpieczeniowe. Klasyfikacja ubezpieczeń Ubezpieczenia dzielimy na: Społeczne, Gospodarcze. Ubezpieczenia społeczne naleŝą do sektora publicznego, są ściśle związane z pracownikiem

Bardziej szczegółowo

Oferta GPW dla samorządów. Emisja akcji i obligacji. Maj 2011

Oferta GPW dla samorządów. Emisja akcji i obligacji. Maj 2011 Oferta GPW dla samorządów. Emisja akcji i obligacji. Maj 2011 GŁÓWNY RYNEK AKCJI GPW Kapitalizacja spółek na GPW (mld zł) 1Q 2011: 10 debiutów na Głównym Rynku, w tym 2 spółki zagraniczne i 3 przeniesienia

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 września 2010 r. Nr 6

Warszawa, dnia 6 września 2010 r. Nr 6 DZIENNIK URZĘDOWY KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO Warszawa, dnia 6 września 2010 r. Nr 6 TREŚĆ: Poz.: KOMUNIKATY KOMISJI EGZAMINACYJNEJ DLA AGENTÓW FIRM INWESTYCYJNYCH: 27 Komunikat Nr 20 Komisji Egzaminacyjnej

Bardziej szczegółowo

Miejsce zarządzania ryzykiem w zarządzaniu bankiem Wykład trzeci

Miejsce zarządzania ryzykiem w zarządzaniu bankiem Wykład trzeci 1 Miejsce zarządzania ryzykiem w zarządzaniu bankiem Wykład trzeci 2 Triada celów w wersji tradycyjnej Rentowność Bezpieczeństwo/Ryzyko Płynność Bank nie może osiągać równocześnie więcej niż jednego celu

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KWARTALNE SKARBIEC- RYNKU NIERUCHOMOŚCI FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTY ZA OKRES OD 29 WRZEŚNIA 2007 ROKU DO 31 GRUDNIA 2007 ROKU

SPRAWOZDANIE KWARTALNE SKARBIEC- RYNKU NIERUCHOMOŚCI FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTY ZA OKRES OD 29 WRZEŚNIA 2007 ROKU DO 31 GRUDNIA 2007 ROKU SPRAWOZDANIE KWARTALNE SKARBIEC- RYNKU NIERUCHOMOŚCI FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTY ZA OKRES OD 29 WRZEŚNIA 2007 ROKU DO 31 GRUDNIA 2007 ROKU WPROWADZENIE Nazwa funduszu SKARBIEC - RYNKU NIERUCHOMOŚCI

Bardziej szczegółowo

Informacja o zmianie statutu. Pioneer Funduszy Globalnych Specjalistyczny Fundusz Inwestycyjny Otwarty

Informacja o zmianie statutu. Pioneer Funduszy Globalnych Specjalistyczny Fundusz Inwestycyjny Otwarty Informacja o zmianie statutu Pioneer Funduszy Globalnych Specjalistyczny Fundusz Inwestycyjny Otwarty Pioneer Pekao Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie, działając

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE ZARZĄDU ZA OKRES OD 1 STYCZNIA 2009 R. DO 30 CZERWCA 2009 R.

SPRAWOZDANIE ZARZĄDU ZA OKRES OD 1 STYCZNIA 2009 R. DO 30 CZERWCA 2009 R. NOBLE BANK SPÓŁKA AKCYJNA SPRAWOZDANIE ZARZĄDU ZA OKRES OD 1 STYCZNIA 2009 R. DO 30 CZERWCA 2009 R. Opis organizacji grupy kapitałowej emitenta, ze wskazaniem jednostek podlegających konsolidacji Grupa

Bardziej szczegółowo

Sukces. Bądź odważny, nie bój się podejmować decyzji Strach jest i zawsze był największym wrogiem Ludzi

Sukces. Bądź odważny, nie bój się podejmować decyzji Strach jest i zawsze był największym wrogiem Ludzi Sukces Każdy z nas przychodzi na świat z sekretnym zadaniem. Jak myślisz, jakie jest Twoje? Czy jesteś gotowy wykorzystać w pełni swój potencjał? Do czego masz talent? Jakie zdolności, zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Propozycja zmiany modelu finansowania nadzoru nad rynkiem kapitałowym

Propozycja zmiany modelu finansowania nadzoru nad rynkiem kapitałowym Propozycja zmiany modelu finansowania nadzoru nad rynkiem kapitałowym I. Synteza W dyskusji o opłatach między Giełdą Papierów Wartościowych w Warszawie (GPW) a domami maklerskimi pojawia się kwestia nierównego

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH

REGULAMIN UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH REGULAMIN UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH oferowanych i zarządzanych przez Towarzystwo Ubezpieczeń na śycie Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych Spółka Akcyjna w Sopocie do umów indywidualnego

Bardziej szczegółowo

1. Nazwa firmy inwestycyjnej świadczącej usługę zarządzania portfelem, : ING Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. (dalej ING TFI ).

1. Nazwa firmy inwestycyjnej świadczącej usługę zarządzania portfelem, : ING Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. (dalej ING TFI ). Informacja dotycząca ING Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych S.A. oraz informacja na temat usługi zarządzania portfelem, w skład którego wchodzi jeden lub większa liczba instrumentów finansowych (dalej

Bardziej szczegółowo

POLITYKA DZIAŁANIA W NAJLEPIEJ POJĘTYM INTERESIE KLIENTA

POLITYKA DZIAŁANIA W NAJLEPIEJ POJĘTYM INTERESIE KLIENTA POLITYKA DZIAŁANIA W NAJLEPIEJ POJĘTYM INTERESIE KLIENTA Rozdział I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. EFIX DOM MAKLERSKI S.A., działając zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 20 listopada 2009 r. w

Bardziej szczegółowo

OPIS SYSTEMU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM

OPIS SYSTEMU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM OPIS SYSTEMU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM SECUS ASSET MANAGEMENT S.A. dotyczy art. 110w ust.4 Ustawy o obrocie instrumentami finansowymi z dnia 29 lipca 2005 roku tekst zmieniony ustawą z 05-08-2015 Dz. U. poz.

Bardziej szczegółowo

Rynek finansowy w Polsce

Rynek finansowy w Polsce finansowy w Polsce finansowy jest miejscem, na którym są zawierane transakcje kupna i sprzedaży różnych form kapitału pieniężnego, na różne terminy w oparciu o instrumenty finansowe. Uczestnikami rynku

Bardziej szczegółowo

ZASADY FUNKCJONOWANIA SYSTEMU REKOMPENSAT W POLSCE

ZASADY FUNKCJONOWANIA SYSTEMU REKOMPENSAT W POLSCE Poniższy tekst ma wyłącznie charakter edukacyjny. Wszelkie informacje w nim zawarte nie zwalniają inwestora z obowiązku zapoznania się z treścią Ustawy o obrocie instrumentami finansowymi z dnia 29 lipca

Bardziej szczegółowo

Rozwój systemu finansowego w Polsce

Rozwój systemu finansowego w Polsce Departament Systemu Finansowego Rozwój systemu finansowego w Polsce Warszawa 213 Struktura systemu finansowego (1) 2 Struktura aktywów systemu finansowego w Polsce w latach 25-VI 213 1 % 8 6 4 2 25 26

Bardziej szczegółowo

Ewolucja rynku obligacji korporacyjnych. Jacek A. Fotek 29 września 2014 r.

Ewolucja rynku obligacji korporacyjnych. Jacek A. Fotek 29 września 2014 r. Ewolucja rynku obligacji korporacyjnych Jacek A. Fotek 29 września 2014 r. Trendy i możliwości Perspektywa makroekonomiczna - wysoki potencjał wzrostu w Polsce Popyt na kapitał - Wzrost zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Polityka realizacji zleceń w Deutsche Bank Polska S.A.

Polityka realizacji zleceń w Deutsche Bank Polska S.A. Poziom: 3a Polityka realizacji zleceń w Deutsche Bank Polska S.A. wersja. 1.0 1/9 Spis treści 1. Postanowienia Ogólne... 3 2. Cel i zakres Polityki... 5 3. Ogólne zasady działania Banku... 5 4. Szczegółowe

Bardziej szczegółowo

Treść raportu: Układ przewiduje restrukturyzację zobowiązań finansowych Spółki wobec następujących wierzycieli:

Treść raportu: Układ przewiduje restrukturyzację zobowiązań finansowych Spółki wobec następujących wierzycieli: Raport bieŝący nr 66/2009 Data sporządzenia: 24.07.2009 Temat: Polski Koncern Mięsny DUDA S.A. - Polski Koncern Mięsny DUDA S.A. zakończył sukcesem postępowanie naprawcze Podstawa prawna: Art. 56 ust.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 8 marca 2012 r.

Warszawa, 8 marca 2012 r. Kondycja banków w Europie i Polsce. Czy problemy finansowe inwestorów strategicznych wpłyną na zaostrzenie polityki kredytowej w spółkach-córkach w Polsce Warszawa, 8 marca 2012 r. Samodzielność w ramach

Bardziej szczegółowo

Zasady ładu korporacyjnego w Banku Spółdzielczym w Sierpcu

Zasady ładu korporacyjnego w Banku Spółdzielczym w Sierpcu Załącznik do Uchwały nr 60/2014 Rady Nadzorczej Banku Spółdzielczego w Sierpcu z dnia 01 grudnia 2014 roku Załącznik do Uchwały nr 20/2014 Zarządu Banku Spółdzielczego w Sierpcu z dnia 04 grudnia 2014

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. Niniejszym, MCI Capital Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. z siedzibą w Warszawie,

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zmianach statutu funduszu inwestycyjnego otwartego, które wchodzą w Ŝycie w terminie 3 miesięcy od dnia dokonania ogłoszenia

Ogłoszenie o zmianach statutu funduszu inwestycyjnego otwartego, które wchodzą w Ŝycie w terminie 3 miesięcy od dnia dokonania ogłoszenia Ogłoszenie o zmianach statutu funduszu inwestycyjnego otwartego, które wchodzą w Ŝycie w terminie 3 miesięcy od dnia dokonania ogłoszenia Na podstawie art. 24 ust. 5 i ust. 8 pkt 1) ustawy z dnia 27 maja

Bardziej szczegółowo

FUNDUSZ KOMPENSACYJNY DLA INWESTORÓW

FUNDUSZ KOMPENSACYJNY DLA INWESTORÓW FUNDUSZ KOMPENSACYJNY DLA INWESTORÓW FUNDUSZ KOMPENSACYJNY DLA INWESTORÓW Firma IronFX Financial Services Limited ( Spółka ), z siedzibą przy 17, Gr. Xenopoulou, 3106 Limassol, Cypr, została zatwierdzona

Bardziej szczegółowo

Instrumenty notowane na GPW i zasady jej funkcjonowania

Instrumenty notowane na GPW i zasady jej funkcjonowania Instrumenty notowane na GPW i zasady jej funkcjonowania Prezentuje: Paweł Cymcyk Analityk Przygotował: Krzysztof Dresler Chief Financial Officer Xelion. Doradcy Finansowi UniCredit Group O giełdzie Tradycje

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) nr.../...

ZAŁĄCZNIK ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) nr.../... KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 8.10.2014 r. C(2014) 7117 final ANNEX 1 ZAŁĄCZNIK ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) nr.../... uzupełniające dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/36/UE w

Bardziej szczegółowo

KDPW_CCP cele zadania, korzyści dla rynku

KDPW_CCP cele zadania, korzyści dla rynku Izba rozliczeniowa KDPW_CCP KDPW_CCP cele zadania, korzyści dla rynku 1 lipca 2011 r. nastąpi przekazanie przez Krajowy Depozyt spółce KDPW_CCP zadań dotyczących prowadzenia rozliczeń transakcji zawieranych

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 1 POSTANOWIENIA OGÓLNE. 2) Funduszach rozumie się przez to fundusze inwestycyjne zarządzane przez Towarzystwo;

ROZDZIAŁ 1 POSTANOWIENIA OGÓLNE. 2) Funduszach rozumie się przez to fundusze inwestycyjne zarządzane przez Towarzystwo; POLITYKA STOSOWANIA PRZEZ FORUM TOWARZYSTWO FUNDUSZY INWESTYCYJNYCH S.A. ŚRODKÓW NADZORU KORPORACYJNEGO W ZAKRESIE PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI ZARZADZANIA FUNDUSZAMI [WYCIĄG Z REGULAMINU PROWADZENIA PRZEZ

Bardziej szczegółowo

Pomoc państwa dla przedsiębiorstw w dobie kryzysu finansowego i gospodarczego

Pomoc państwa dla przedsiębiorstw w dobie kryzysu finansowego i gospodarczego IV Pomorskie Forum Przedsiębiorczości Gdynia 12 marca 2009 Pomoc państwa dla przedsiębiorstw w dobie kryzysu finansowego i gospodarczego Dr Anna Jarosz-Friis Komisja Europejska, DG ds. Konkurencji, COMP

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia... 2012 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia... 2012 r. Projekt z dnia 14 września 2012 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ 1) z dnia... 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad gospodarki finansowej oraz zasad lokowania

Bardziej szczegółowo

Rafał Rudzki, Biuro Bezpieczeństwa KDPW S.A.

Rafał Rudzki, Biuro Bezpieczeństwa KDPW S.A. Konferencja Rafał Rudzki, Biuro Bezpieczeństwa KDPW S.A. Warszawa, 17 października 2007 roku Bezpieczeństwo rynków finansowych Basel II / Nowa Umowa Kapitałowa (NUK) Capital Requirements Directive (CRD)

Bardziej szczegółowo

Klasyfikacja funduszy inwestycyjnych

Klasyfikacja funduszy inwestycyjnych Klasyfikacja funduszy inwestycyjnych Klasyfikacja funduszy inwestycyjnych opiera się na deklaracjach składanych przez towarzystwa funduszy inwestycyjnych. Kryterium decydującym o zaliczeniu do danej kategorii

Bardziej szczegółowo

Nowa Perspektywa, Kapitalna Przyszłość

Nowa Perspektywa, Kapitalna Przyszłość Ubezpieczenia: Nowa Perspektywa, Kapitalna Przyszłość Regulamin Ubezpieczeniowych Funduszy Kapitałowych REGULAMIN UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH (RUFK/NPER/3/2009) Załącznik do: 1) Ogólnych Warunków

Bardziej szczegółowo

WNIOSEK O ZMIANĘ KATEGORII KLIENTA korzystającego z usługi zarządzania portfelami instrumentów finansowych

WNIOSEK O ZMIANĘ KATEGORII KLIENTA korzystającego z usługi zarządzania portfelami instrumentów finansowych WNIOSEK O ZMIANĘ KATEGORII KLIENTA korzystającego z usługi zarządzania portfelami instrumentów finansowych...... Imię i Nazwisko/Nazwa Klienta PESEL/REGON Korzystając z praw przysługujących Klientowi na

Bardziej szczegółowo

Zasada wzajemności w ubezpieczeniach uczelni wyższych. Spotkanie KRASP Warszawa, 3 czerwca 2016 r.

Zasada wzajemności w ubezpieczeniach uczelni wyższych. Spotkanie KRASP Warszawa, 3 czerwca 2016 r. Zasada wzajemności w ubezpieczeniach uczelni wyższych Spotkanie KRASP Warszawa, 3 czerwca 2016 r. Ubezpieczenia majątkowe Towarzystwo Ubezpieczeń Wzajemnych Polski Zakład Ubezpieczeń Wzajemnych 2 Czym

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R. Niniejszym, Ipopema Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A., ogłasza

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione SYSTEM FINANSOWY W POLSCE Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak Wydanie*drugie zmienione Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2008 Spis treści Przedmowa do drugiego wydania

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo, Obligatariusze Banku Spółdzielczego w Płońsku

Szanowni Państwo, Obligatariusze Banku Spółdzielczego w Płońsku Zarząd Banku Spółdzielczego w Płońsku: Teresa Kudlicka - Prezes Zarządu Dariusz Konofalski - Wiceprezes Zarządu Barbara Szczypińska - Wiceprezes Zarządu Alicja Plewińska - Członek Zarządu Szanowni Państwo,

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Opis Ubezpieczeniowych Funduszy Kapitałowych Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe funkcjonujące w ramach indywidualnych i grupowych ubezpieczeń na życie proponowanych

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 31 sierpnia 2015 r. Poz. 1260 USTAWA z dnia 12 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym oraz niektórych innych ustaw 1)

Bardziej szczegółowo

Studia niestacjonarne WNE UW Rynek kapitałowy

Studia niestacjonarne WNE UW Rynek kapitałowy Studia niestacjonarne WNE UW Rynek kapitałowy Architektura rynku kapitałowego w Polsce 10 października 2011 Założenia: Rynek kapitałowy to rynek funduszy średnio i długoterminowych Rynek kapitałowy składa

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC BETA Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego z dnia 27 lutego 2015 r.

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC BETA Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego z dnia 27 lutego 2015 r. Ogłoszenie o zmianach statutu KBC BETA Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego z dnia 27 lutego 2015 r. KBC Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. działające jako organ KBC BETA Specjalistycznego

Bardziej szczegółowo

POLITYKA WYKONYWANIA ZLECEŃ PRZEZ DOM MAKLERSKI COPERNICUS SECURITIES S.A.

POLITYKA WYKONYWANIA ZLECEŃ PRZEZ DOM MAKLERSKI COPERNICUS SECURITIES S.A. POLITYKA WYKONYWANIA ZLECEŃ PRZEZ DOM MAKLERSKI COPERNICUS SECURITIES S.A. Copernicus Securities S.A. został zarejestrowany przez Sąd Rejonowy w Warszawie, XII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego,

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DLA POSIADACZY RACHUNKÓW ROZLICZENIOWYCH, RACHUNKÓW LOKAT TERMINOWYCH O USTAWOWYM SYSTEMIE GWARANTOWANIA DEPOZYTÓW

INFORMACJA DLA POSIADACZY RACHUNKÓW ROZLICZENIOWYCH, RACHUNKÓW LOKAT TERMINOWYCH O USTAWOWYM SYSTEMIE GWARANTOWANIA DEPOZYTÓW INFORMACJA DLA POSIADACZY RACHUNKÓW ROZLICZENIOWYCH, RACHUNKÓW LOKAT TERMINOWYCH O USTAWOWYM SYSTEMIE GWARANTOWANIA DEPOZYTÓW Depozyty gromadzone w Banku Spółdzielczym w Cycowie, tak jak w pozostałych

Bardziej szczegółowo

UFK SELEKTYWNY. Fundusz Inwestycyjny: AXA Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Globalnych Obligacji

UFK SELEKTYWNY. Fundusz Inwestycyjny: AXA Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Globalnych Obligacji UFK SELEKTYWNY UFK Selektywny to aktywnie zarządzany poprzez Trigon Dom Maklerski S.A. Ubezpieczeniowy Fundusz Kapitałowy, którego aktywa mogą stanowić Certyfikaty Inwestycyjne ośmiu Funduszy Inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego

Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego Katedra Inwestycji Finansowych i Zarządzania Ryzykiem Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Witold Szczepaniak Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego Rynek

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DOTYCZĄCA ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ RBS BANK (POLSKA) S.A. ZA ROK 2011

INFORMACJA DOTYCZĄCA ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ RBS BANK (POLSKA) S.A. ZA ROK 2011 Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 40/2012 Zarządu RBS Bank (Polska) S.A. z dnia 1 sierpnia 2012 roku INFORMACJA DOTYCZĄCA ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ RBS BANK (POLSKA) S.A. ZA ROK 2011 Dane według stanu na 31

Bardziej szczegółowo

Zasady kategoryzacji Klienta w OPERA Domu Maklerskim Sp. z o.o.

Zasady kategoryzacji Klienta w OPERA Domu Maklerskim Sp. z o.o. Zasady kategoryzacji Klienta w OPERA Domu Maklerskim Sp. z o.o. W związku z wejściem w życie nowelizacji Ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz.U. z 2005 r., Nr 183, poz.1538

Bardziej szczegółowo

NEW CONNECT INKUBATOR DLA INNOWACYJNYCH PROJEKTÓW. Beata Kacprzyk, GPW 14 lutego 2008

NEW CONNECT INKUBATOR DLA INNOWACYJNYCH PROJEKTÓW. Beata Kacprzyk, GPW 14 lutego 2008 NEW CONNECT INKUBATOR DLA INNOWACYJNYCH PROJEKTÓW Beata Kacprzyk, GPW 14 lutego 2008 2 POLSKI RYNEK KAPITAŁOWY - STRUKTURA Fundusze emerytalne Zakłady ubezpieczeń Fundusze inwestycyjne Domy maklerskie

Bardziej szczegółowo

PPE/Regulamin UFK/05-2014/G

PPE/Regulamin UFK/05-2014/G PPE/Regulamin UFK/05-2014/G REGULAMIN UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH TYPU E OFEROWANYCH W RAMACH GRUPOWEGO UBEZPIECZENIA NA ŻYCIE Z UBEZPIECZENIOWYM FUNDUSZEM KAPITAŁOWYM PPE PRO Stanowiący integralną

Bardziej szczegółowo

MIROSŁAWA CAPIGA. m #

MIROSŁAWA CAPIGA. m # MIROSŁAWA CAPIGA m # Katowice 2008 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 CZĘŚĆ I DWUSZCZEBLOWOŚĆ SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE Rozdział 1 SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO 15 1.1. System bankowy jako element rynkowego systemu finansowego

Bardziej szczegółowo

Polityka Informacyjna Domu Inwestycyjnego Investors S.A. w zakresie adekwatności kapitałowej

Polityka Informacyjna Domu Inwestycyjnego Investors S.A. w zakresie adekwatności kapitałowej Polityka Informacyjna Domu Inwestycyjnego Investors S.A. w zakresie adekwatności kapitałowej Warszawa, dnia 21 grudnia 2011 roku 1 Data powstania: Data zatwierdzenia: Data wejścia w życie: Właściciel:

Bardziej szczegółowo

i inwestowania w biznesie

i inwestowania w biznesie Podstawy finansów i inwestowania w biznesie Wykład 2 Plan wykładu Indeksy giełdowe Rola Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie i jej podstawowe funkcje Obrót publiczny a niepubliczny Podstawowe rodzaje

Bardziej szczegółowo