SCENARIUSZE ZAJĘĆ DYDAKTYCZNYCH I WYCHOWAWCZYCH Z ZAKRESU EDUKACJI PRAWNEJ I OBYWATELSKIEJ. Dla szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "SCENARIUSZE ZAJĘĆ DYDAKTYCZNYCH I WYCHOWAWCZYCH Z ZAKRESU EDUKACJI PRAWNEJ I OBYWATELSKIEJ. Dla szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych."

Transkrypt

1

2 SCENARIUSZE ZAJĘĆ DYDAKTYCZNYCH I WYCHOWAWCZYCH Z ZAKRESU EDUKACJI PRAWNEJ I OBYWATELSKIEJ. Dla szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych. Wydawnictwo jest częścią projektu Szkoła bliższa prawu - rozwijanie postaw obywatelskich uczniów poprzez doskonalenie nauczycieli, współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego, realizowanego przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Poznaniu w latach 2013/2014. WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W POZNANIU REDAKCJA WYDAWNICTWA: Elżbieta Leszczyńska Jolanta Kucharzak Maria Pacholska Ewa Papla KIEROWNIK PROJEKTU: Ewa Papla OPRACOWANIE GRAFICZNE, SKŁAD I DRUK: Drukarnia Positiv WYDAWNICTWO OKRĘGOWEJ IZBY RADCÓW PRAWNYCH W POZNANIU ul. Chwaliszewo 69, Poznań WOJEWÓDZKI URZĄD PRACY W POZNANIU ul. Kościelna Poznań

3 Przekazujemy do Państwa rąk zestaw propozycji zajęć szkolnych i pozaszkolnych, ukierunkowanych na rozwijanie postaw obywatelskich i społecznych uczniów, z wykorzystaniem edukacji prawnej. Przedstawione są one w formie scenariuszy zajęć, opracowanych przez nauczycieli szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych z województwa wielkopolskiego, w ramach projektu Szkoła bliższa prawu rozwijanie postaw obywatelskich uczniów poprzez doskonalenie nauczycieli, realizowanego w latach przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Poznaniu. GŁÓWNE CELE I EFEKTY KURSU W tworzeniu scenariuszy brali udział dyrektorzy, wychowawcy i nauczyciele uczący różnych przedmiotów: m.in. historii, Wiedzy o Społeczeństwie, języka polskiego, angielskiego, niemieckiego, religii, wychowania fizycznego. Opracowując koncepcje tematyki proponowanych Państwu zajęć, uczestnicy kursu doskonalącego włączali poznane podczas wykładów zagadnienia prawne do treści podstaw programowych różnych przedmiotów oraz programów wychowawczych szkół, zwracając szczególną uwagę na możliwości wszechstronnego i praktycznego wykorzystania ich w szkole. Każdy scenariusz wskazuje główne cele, które można osiągnąć, metody oraz formy prowadzenia zajęć, a niektóre z nich również wskazują powiązanie z programem nauczania i wychowania. O znaczeniu postaw obywatelskich i społecznych w edukacji świadczy uznanie ich jako kompetencji kluczowych wśród ośmiu najważniejszych kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie (zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia ). Zdefiniowano je następująco: Są to kompetencje osobowe, interpersonalne i międzykulturowe obejmujące pełny zakres zachowań przygotowujących osoby do skutecznego i konstruktywnego uczestnictwa w życiu społecznym i zawodowym, szczególnie w społeczeństwach charakteryzujących się coraz większą różnorodnością, a także rozwiązywania konfliktów w razie potrzeby. Kompetencje obywatelskie przygotowują osoby do pełnego uczestnictwa w życiu obywatelskim w oparciu o znajomość pojęć i struktur społecznych i politycznych oraz poczuwanie się do aktywnego i demokratycznego uczestnictwa. Są one szczegółowo opisane w kategoriach wiedzy, umiejętności i postaw powiązanych z tą kompetencją ( Kompetencje kluczowe w uczeniu się przez całe życie europejskie ramy odniesienia 2007). Komponent wiedzy obywatelskiej obejmuje między innymi: znajomość pojęć demokracji, sprawiedliwości, równości, obywatelstwa, praw obywatelskich zawartych w międzynarodowych deklaracjach, ich stosowanie przez różne instytucje, znajomość współczesnych wydarzeń w perspektywie narodowej, europejskiej, światowej historii, integracji europejskiej, jej głównych celów i wartości, świadomość celów, wartości i polityk ruchów społecznych i politycznych, różnorodności i tożsamości kulturowych w Europie. Istotne umiejętności społeczne i obywatelskie wiążą się: ze zdolnością do zaangażowania i solidarności społecznej wraz z innymi ludźmi, krytycznej i twórczej refleksji, konstruktywnego uczestnictwa w działaniach społeczności lokalnych oraz procesach podejmowania decyzji na wszystkich poziomach, szczególnie w drodze głosowania. Natomiast pozytywne postawy opierają się na: poszanowaniu - praw człowieka, równości jako podstawy demokracji, różnic w systemach wartości różnych religii i grup etnicznych, 5

4 poczuciu przynależności do - własnego otoczenia, kraju, Unii Europejskiej i Europy jako całości oraz do świata, gotowości do konstruktywnego uczestnictwa w demokratycznym podejmowaniu decyzji na wszystkich poziomach, działalności obywatelskiej wspierającej różnorodność i spójność społeczną, zrównoważony rozwój, poszanowanie wartości i prywatności innych osób. Opierając się na definicji postawy należy zauważyć, że zawiera ona trzy istotne elementy (Tomaszewski, 1967): aspekt poznawczy wiedzę i przekonania osoby na temat, aspekt afektywny stosunek uczuciowy do sprawy, aspekt behawioralny zdolność do działania w sprawie. W procesie edukacji należy uwzględniać zawsze trzy aspekty postawy, a więc oddziaływać poprzez wiedzę na dany temat, tworzyć sytuacje emocjonalnego zaangażowania się uczniów oraz sytuacje konkretnego działania. Ponadto warto mieć na uwadze różne cechy postawy jej natężenie, kierunek, zakres, zawartość, stopień powiązania z innymi postawami, trwałość. Praktyka szkolna wskazuje, że zbyt często w edukacji obywatelskiej uwypukla się lub wręcz poprzestaje na elemencie wiedzy, z zaniedbaniem czynnika afektywnego i działaniowego. Przekaz wartości społecznych i obywatelskich dokonuje się poprzez odpowiedni dobór celów edukacyjnych, treści i metod pracy. W polskim systemie edukacyjnym nauczyciele zobowiązani są do przestrzegania wymagań programowych, a największą swobodę działania posiadają w zakresie doboru metod. Pozostaje jednak nauczycielom wolna i obszerna przestrzeń w określaniu celów, treści i metod działania wychowawcze. W planowaniu i organizacji różnorodnych aktywności uczniów o charakterze społecznym i obywatelskim, warto zadbać o kilka aspektów związanych z kontekstem szkoły: udziałem uczniów w dokonywaniu decyzji dotyczących szkoły - treści, metod, czasu uczenia się, uwzględnianiem przez nauczycieli opinii uczniów w sprawach dotyczących ich uczenia się, tworzeniem możliwości uczestniczenia uczniów w grupach i organizacjach działających poza szkołą, udziałem uczniów w aktywnościach klasowych, w tym: zgłaszaniem propozycji aktywności klasowych, swobodnym wyrażaniem własnych opinii, poszanowaniem opinii innych, dyskusją, rodzajem klimatu klasy - właściwymi relacjami pomiędzy uczniami klasy i szkoły, poszanowaniem godności nauczyciela i uczniów, integracją klasy. Kolejnym istotnym aspektem rozwijania postaw jest motywacja. W dydaktyce zwraca się uwagę na metody aktywizujące uczniów oraz na tworzenie warunków nauki, zapewniających uczniom poczucie własnej wartości, dających im samodzielność, swobodę podejmowania decyzji, wyrażania opinii, współpracy w zespole. W praktyce edukacyjnej nie można też zapomnieć o wpływie czynników społeczno-kulturowych na kształtowanie się postaw uczniów. Należą do nich: kultura (opieranie się na wartościach społecznych), grupy społeczne (małe grupy, rodzina opieranie się na normach, obyczajach, praktykach społecznych), wiedza (poszerzanie wiedzy kształtuje postawy adekwatne do rzeczywistości, likwiduje stereotypy), płeć (opieranie się na ukształtowanych historycznie wzorach osobowych, rolach społecznych), wiek (dokonujące się wraz z wiekiem zmiany kierunku i rodzaju postaw) (Mądrzycki, 1997). 6

5 Życząc Państwu sukcesów w rozwijaniu kompetencji społecznych i obywatelskich, poprzez wzrost wiedzy, umiejętności i postaw w sferze prawa, mamy nadzieję, że niniejszy zbiór scenariuszy stanowić będzie dla Państwa inspirację i pomoc w opracowywaniu własnych koncepcji różnorodnych zajęć dla uczniów. Elżbieta Leszczyńska Maria Pacholska Literatura: Franken E. R. (2013). Psychologia motywacji. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne. Kompetencje kluczowe w uczeniu się przez całe życie europejskie ramy odniesienia. (2007). Urząd Oficjalnych Publikacji Wspólnot Europejskich. Mądrzycki, T. (1997). Psychologiczne prawidłowości kształtowania się postaw. Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne. Przetacznikowa-Gierowska, M. (1998). Psychologia wychowawcza (Powszechne Wydawnictwo Naukowe.). Warszawa. Schulz, W., Ainley, J., Julian, F., David, K., & Bruno, L. (2010).International Report: Civic knowledge, attitudes and engagement among lower secondary school students in 38 countries. Amsterdam: International Association for the Evaluation of Educational Achievement (IEA). Tomaszewski, T. (1967). Psychologia jako nauka o człowieku. Warszawa: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Psychologii Społecznej. 7

6 Anna Goździak Elżbieta Grzelak Marian Śliwa SCENARIUSZ LEKCJI WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE /LEKCJI WYCHOWAWCZEJ DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM TEMAT 1 CZY WIEM JAKIE MAM PRAWA JAKO CZŁOWIEK? CELE CEL OGÓLNY zdobycie podstawowej wiedzy o prawach przysługujących współczesnemu człowiekowi CELE SZCZEGÓŁOWE UCZEŃ POTRAFI: wyjaśnić czym są prawa człowieka i dlaczego są one naturalne i niezbywalne wymienić najważniejsze dokumenty mówiące o prawach człowieka (przede wszystkim potrafi zinterpretować zapisy zawarte w dokumentach, takich jak Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej, Powszechna Deklaracja Praw Człowieka, Konwencja o Praw Dziecka, Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Europejska Konwencja Praw Człowieka) wymienić rodzaje praw, które posiada człowiek przeanalizować dokumenty, artykuły, sytuacje i wskazać jakie prawa człowieka zostały złamane zredagować list otwarty w sprawie osoby/sytuacji, wobec której złamane zostały prawa człowieka UCZEŃ ZNA: system ochrony praw człowieka METODY I FORMY PRACY / ŚRODKI DYDAKTYCZNE METODY PRACY burza mózgów dyskusja analiza i interpretacja dokumentów, artykułów korzystanie z różnych źródeł informacji FORMY praca w grupach ŚRODKI DYDAKTYCZNE dokumenty fragmenty artykułów opisujących łamanie praw człowieka brystol kolorowe kartki rzutnik Internet 8

7 PRZEBIEG LEKCJI 1. Przywitanie z grupą a następnie przedstawienie tematu zajęć. 2. Burza mózgów Uczniowie podają nazwy dokumentów, które mówią o prawach człowieka. Jeden z uczniów notuje podane hasła na brystolu. Nauczyciel omawia zapisane dokumenty. 3. Uczniowie mają zastanowić się, podać przykłady i podjąć dyskusję - czy wszyscy ludzie mają jednakowe prawa i obowiązki, czy bez względu na kolor skóry, wyznanie, miejsce zamieszkania, status społeczny, wiek wszyscy są traktowani jednakowo. Nauczyciel podsumowuje wypowiedzi uczniów. 4. Uczniowie zostają podzieleni na grupy, otrzymują dokumenty (załącznik I.1) i fragmenty artykułów prasowych, każda grupa otrzymuje inny artykuł (załącznik I.2 i 3). Uczniowie zastanawiają się, w jakim kraju lub na jakim kontynencie dana sytuacja mogła się wydarzyć, które prawa zostały złamane. W razie potrzeby mogą skorzystać z Internetu. Nauczyciel wyświetla fragmenty artykułów, grupa podaje prawdopodobne miejsce zdarzenia i wymienia, prawa które ich zdaniem zostały złamane. Nauczyciel koryguje odpowiedzi uczniów. 5. Nauczyciel przedstawia klasie zdania/pytania, uczniowie mają zastanowić się i uargumentować czy są one zgodne, czy niezgodne z dokumentami gwarantującymi nam prawa. (załącznik I.4). Nauczyciel koryguje odpowiedzi uczniów. 6. Uczniowie wybierają sobie jedną z sytuacji omawianych na lekcji i piszą w tej sprawie list otwarty. Nauczyciel może pokazać przykładowy list otwarty (załącznik I.5). 7. Uczniowie odczytują swoje listy. 8. Podsumowanie lekcji uczniowie otrzymują kolorowe kartki, na których znajduje się zdanie, które mają dokończyć (załącznik I.6). Kartki zostają zawieszone na gazetce. ZAŁĄCZNIK I.1 dokumenty. Pełen tekst na płycie CD. KONSTYTUCJA RZECZPOSPOLITEJ POLSKIEJ WOLNOŚCI I PRAWA OSOBISTE Artykuł WOLNOŚCI I PRAWA POLITYCZNE Artykuł WOLNOŚCI I PRAWA EKONOMICZNE SOCJALNE I KULTURALNE Artykuł I.1.B. STRESZCZENIE POWSZECHNEJ DEKLARACJI PRAW CZŁOWIEKA Z 10 XII 1948 R. 1. Każdy człowiek jest wolny i wszyscy powinniśmy być traktowani w taki sam sposób. 2. Każdy człowiek jest równy niezależnie od różnic w np. kolorze skóry, płci, religii, języka. 3. Każdy człowiek ma prawo do życia; życia w wolności i bezpieczeństwie. 4. Nikt nie ma prawa traktować Cię jak niewolnika ani Ty nie możesz nikogo uczynić swoim niewolnikiem. 5. Nikt nie ma prawa Cię skrzywdzić ani torturować. 9

8 6. Każdy człowiek ma prawo być równym wobec prawa. 7. Prawo jest takie samo dla każdego człowieka, powinno być stosowane w ten sam sposób wobec wszystkich. 8. Każdy człowiek ma prawo domagać się pomocy prawnej, gdy jego prawa nie są przestrzegane. 9. Nikt nie ma prawa do bezprawnego uwięzienia Cię albo wydalenia Cię z twojego kraju. 10. Każdy człowiek ma prawo do sprawiedliwego i publicznego procesu. 11. Każdy człowiek powinien być uważany za niewinnego do momentu udowodnienia mu winy. 12. Każdy człowiek ma prawo domagać się pomocy jeżeli ktoś próbuje go zranić, ale nikt nie może wejść do Twojego domu, otwierać twoich listów albo niepokoić Ciebie i Twoją rodzinę bez dostatecznego powodu. 13. Każdy człowiek ma prawo do przemieszczania się w granicach swojego kraju tak jak chce. 14. Każdy człowiek ma prawo udać się do innego kraju i domagać się ochrony, jeżeli jest prześladowany albo grozi mu prześladowanie. 15. Każdy człowiek ma prawo znaleźć miejsce w kraju. Nikt nie ma prawa powstrzymać Cię przed przeniesieniem się do innego kraju, jeżeli tego chcesz. 16. Każdy człowiek ma prawo zawrzeć związek małżeński i założyć rodzinę. 17. Każdy człowiek ma prawo do posiadania własności i swojego dobytku. 18. Każdy człowiek ma prawo do praktykowania i przestrzegania wszystkich aspektów swojej religii oraz do zmiany religii, jeżeli tylko chce. 19. Każdy człowiek ma prawo do mówienia co myśli i do przekazywania oraz otrzymywania informacji. 20. Każdy człowiek ma prawo do brania udziału w pokojowych zgromadzeniach i do wstępowania do stowarzyszeń. 21. Każdy człowiek ma prawo do uczestniczenia w rządzeniu swoim krajem. 22. Każdy człowiek ma prawo do ochrony socjalnej i do możliwości rozwijania swoich umiejętności. 23. Każdy człowiek ma prawo pracować za uczciwe wynagrodzenie w bezpiecznych warunkach i przynależności do związków zawodowych. 24. Każdy człowiek ma prawo do odpoczynku i urlopu. 25. Każdy człowiek ma prawo do odpowiedniego standardu życia i do opieki medycznej, gdy jest chory. 26. Każdy człowiek ma prawo uczęszczać do szkoły. 27. Każdy człowiek ma prawo do brania udziału w życiu kulturalnym społeczności. 28. Każdy człowiek musi przestrzegać porządku społecznego, który jest konieczny do korzystania z wszystkich tych praw. 29. Każdy człowiek musi szanować prawa innych, społeczną i publiczną własność. 30. Nikt nie ma prawa usunąć żadnego prawa z tej deklaracji. I.1.C. KONWENCJA O PRAWACH DZIECKA (STRESZCZENIE) Treść konwencji. Składa się z preambuły i 54 artykułów. KATALOG SFORMUŁOWANO KIERUJĄC SIĘ NASTĘPUJĄCYMI ZASADAMI: dobra dziecka równości (wszystkie dzieci są równe wobec prawa bez względu na pochodzenie, płeć, narodowość, itd.) poszanowania praw i odpowiedzialności obojga rodziców (państwo respektuje autonomię rodziny i ingeruje tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach według określonych procedur) pomocy państwa (państwo zobowiązane jest do podejmowania wszelkich działań ustawodawczoadministracyjnych dla realizacji praw uznanych w konwencji). 10

9 Konwencja ustanawia status dziecka oparty na następujących założeniach: dziecko jest samodzielnym podmiotem, ale ze względu na swoją niedojrzałość psychiczną i fizyczną wymaga szczególnej opieki i ochrony prawnej dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności i prywatności rodzina jest najlepszym środowiskiem wychowania dziecka państwo ma wspierać rodzinę, a nie wyręczać ją w jej funkcjach. Katalog praw i wolności obejmuje prawa cywilne, socjalne, kulturalne, polityczne i z założenia w niewielkim zakresie uwzględnia prawa ekonomiczne (dziecko winno się uczyć, a nie pracować). W skład tego wchodzą: PRAWA CYWILNE prawo do życia i rozwoju prawo do tożsamości (nazwisko, imię, obywatelstwo, wiedza o własnym pochodzeniu) prawo do wolności, godności, szacunku, nietykalności osobistej prawo do swobody myśli, sumienia i wyznania prawo do wyrażania własnych poglądów i występowania w sprawach dziecka dotyczących, w postępowaniu administracyjnym i sądowym prawo do wychowywania w rodzinie i kontaktów z rodzicami w przypadku rozłączenia z nimi prawo do wolności od przemocy fizycznej lub psychicznej prawo nierekrutowania do wojska poniżej 15 roku życia. PRAWA SOCJALNE prawo do odpowiedniego standardu życia prawo do ochrony zdrowia prawo do zabezpieczenia socjalnego prawo do wypoczynku i czasu wolnego. PRAWA KULTURALNE prawo do nauki (bezpłatnej i obowiązkowej w zakresie szkoły podstawowej) prawo do korzystania z dóbr kultury prawo do informacji prawo do znajomości swoich praw. PRAWA POLITYCZNE prawo stowarzyszania się i zgromadzeń w celach pokojowych. I.1.D. KATALOG PRAW I WOLNOŚCI - WYPISANY Z EUROPEJSKIEJ KONWENCJI PRAW CZŁOWIEKA PRAWA I WOLNOŚCI W EUROPEJSKIEJ KONWENCJI PRAW CZŁOWIEKA: Artykuł 2 Prawo do życia Artykuł 3 Wolność od tortur Artykuł 4 Wolność od niewolnictwa oraz pracy przymusowej i obowiązkowej Artykuł 5 Prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego Artykuł 6 Prawo do rzetelnego procesu sądowego Artykuł 7 Prawo do nie-bycia karanym bez podstawy prawnej Artykuł 8 Prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego Artykuł 9 Wolność myśli, sumienia i wyznania Artykuł 10 Wolność słowa 11

10 Artykuł 11 Wolność zgromadzania się i stowarzyszania się Artykuł 12 Prawo do zawarcia małżeństwa Artykuł 13 Prawo do skutecznego środka odwoławczego Protokół nr 1 Artykuł 1 Prawo własności Artykuł 2 Prawo do nauki Artykuł 3 Prawo do wolnych wyborów Protokół nr 4 Artykuł 1 Zakaz więzienia za długi Artykuł 2 Prawo do poruszania się Artykuł 3 Zakaz wydawania własnych obywateli Artykuł 4 Zakaz zbiorowego wydalania cudzoziemców Protokół nr 6 Artykuł 1 Zniesienie kary śmierci Protokół nr 7 Artykuł 1 Gwarancje proceduralne dotyczące wydalania cudzoziemców Artykuł 2 Prawo do apelacji w sprawach karnych Artykuł 3 Prawo do zadośćuczynienia za niesłuszne skazanie Artykuł 4 Prawo do nie-bycia ponownie karanym za ten sam czyn Artykuł 5 Zagwarantowanie równości praw małżonków Protokół nr 12 Artykuł 1 Generalny zakaz dyskryminacji ZAŁĄCZNIK I.2 artykuły. Pełen tekst na płycie CD. ZAŁĄCZNIK I.3 odpowiedzi PIĘĆ HISTORII O ŁAMANIU PRAW CZŁOWIEKA, O KTÓRYCH PRAWDOPODOBNIE NIE MASZ POJĘCIA Boliwia Osoby, które przeżyły naruszenia praw człowieka w tym tortury i tzw. przymusowe zaginięcia w czasie autorytarnych rządów wojskowych ( ) wraz ze swoimi rodzinami przez prawie rok protestowały przed Ministerstwem Sprawiedliwości w La Paz. Poszkodowani skarżą się na to, że władze odmawiają im prawa do zadośćuczynienia krzywdom, w tym do odszkodowania pieniężnego z tytułu znęcania się nad nimi bądź ich rodzinami w przeszłości. W marcu 2004 r. została uchwalona ustawa o prawie ofiar do odszkodowań za poniesione straty. Według oficjalnych danych zaledwie 1714 osobom z grupy 6000 został przyznany status beneficjenta. Wnioski pozostałych poszkodowanych zostały odrzucone. Osoby, które przeżyły represje oraz ich rodziny, skarżą się na fakt, że warunki dotyczące uzyskania odszkodowania postawione ze strony władz były nadzwyczaj restrykcyjne. Władze wymagały m.in. przedstawienia zaświadczeń lekarskich od osób torturowanych, aktów zgonów, jak i innych dokumentów, które były trudne lub wręcz niemożliwe do uzyskania. 8 lutego bieżącego roku Victoria López, jedna z pokrzywdzonych, która protestowała przed Ministerstwem Sprawiedliwości, została zaatakowana. Napastnik zaczął na nią krzyczeć,skarżąc się na obecność tłumu na ulicy, a następnie uderzył ją kijem. Mężczyzna został przekazany w ręce policji, która wypuściła go bez przesłuchania. 12

11 Gwinea Bissau Po upływie 10 miesięcy od wojskowego zamachu stanu w kwietniu 2012 r. rozpoczęto represje mające na celu stłumienie krytyki nowych władz. Nadużycia praw człowieka oraz podstawowych wolności są wciąż powszechne w tym zachodnioafrykańskim kraju. Demonstracje wciąż pozostają zabronione, dziennikarze są aresztowani lub padają ofiarami prześladowań i nękania. Na domiar złego bezprawne egzekucje zasądzone po zamachu stanu nie zostały do tej pory zbadane, a sprawcy przestępstw wciąż pozostają na wolności. W październiku zeszłego roku niezależny dziennikarz António Ali Silva uciekł z kraju po tym, jak żołnierze wkroczyli do jego domu i prawdopodobnie grozili mu, że go zabiją. Silva wcześniej napisał na swoim blogu o dowódcy sił zbrojnych, za co został aresztowany i pobity. Tak jak za sprawą zamachu stanu zdecydowanie pogorszyła się sytuacja praw obywatelskich i politycznych, tak pogorszyła się w Gwinei Bissau sytuacja ekonomiczna i społeczna. W efekcie doprowadziło to kraj na krawędź klęski humanitarnej. Żywność stała się deficytowa i droga, zamknięto szkoły, a w wielu szpitalach brakuje niezbędnych lekarstw. Macedonia Bycie Romem w Macedonii nie jest łatwe. Dla kobiet pochodzenia romskiego sytuacja jest jeszcze trudniejsza. Doświadczają one wyraźnej dyskryminacji, kiedy próbują znaleźć pracę, zapewnić sobie dostęp do edukacji lub do opieki medycznej. Wiele uczennic nie zdaje, co, jak twierdzi Amnesty International, wynika m.in. ze stereotypu, że romscy rodzice nie zdają sobie sprawy ze znaczenia edukacji dziewczynek. Ma to negatywny wpływ na wymagania nauczycieli wobec romskich dzieci. Władze zrobiły bardzo mało, aby zmienić tę sytuację. Międzynarodowe naciski doprowadziły jedynie do podjęcia, bez większego entuzjazmu, działań, które nie zostały efektywnie wprowadzone w życie. W styczniu 2013 r. Amnesty International zorganizowała konferencję poświęconą problemowi nieudolności rządu Macedonii w sprawie zastosowania specjalnych działań, gwarantujących prawa romskim kobietom i dziewczynkom. Komitet ONZ ds. Likwidacji Dyskryminacji Kobiet bada tę sprawę. Zjednoczone Emiraty Arabskie (ZEA) Pod lśniącymi fasadami bogato wyposażonych drapaczy chmur i szerokimi uśmiechami państwowych urzędników ds. praw człowieka kryje się drugie dno beznadziejna rzeczywistość dotycząca praw człowieka w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. W dzisiejszych ZEA tortury są stosowane niemalże bezkarnie, a opozycjoniści, w tym więźniowie sumienia, są notorycznie aresztowani i przetrzymywani przez wiele miesięcy bez aktu oskarżenia i procesu. W 2011 r. pięciu dysydentów zostało skazanych na karę więzienia. Zagraniczni pracownicy, w tym kobiety zajmujące się domem, w dalszym ciągu są pozbawieni istotnych praw. Kobiety są dyskryminowane zarówno w prawie, jak i w praktyce, a kara śmierci wciąż jest orzekana. W styczniu 2013 r. Rada Praw Człowieka ONZ dokładnie zbadała przestrzeganie praw człowieka w ZEA, które w 2008 r. zobowiązały się do znacznej poprawy w tej kwestii. Noc wcześniej 94 aktywistów trafiło przed sąd za krytykę rządu. Zbieg okoliczności tych dwóch wydarzeń jedynie potwierdza, że jak dotąd obietnice zostały tylko na papierze. Wietnam Z dala od kontroli mediów Wietnam staje się jednym z największych więzień dla obrońców praw człowieka w południowo-wschodniej Azji. W ciągu ostatnich 2 lat rząd coraz aktywniej walczył z wolnością słowa, wsadzając do więzienia dziesiątki bloggerów, pokojowych aktywistów politycznych, pisarzy, prawników, przedsiębiorców, a nawet autorów piosenek. Obrońcy praw człowieka często są skazywani na dziesięcioletnie kary więzienia poprzedzane przez procesy sądowe, które ze sprawiedliwością i transparentnością nie mają nic wspólnego. Sądy stosują wręcz orwellowskie oskarżenia, m.in. o prowadzenie propagandy antyrządowej 13

12 lub działania mające na celu obalenie rządu. Wszystko to pomimo wolności słowa zagwarantowanej w konstytucji Wietnamu. Na przykład 24 września 2012 r. trzech wietnamskich bloggerów zostało skazanych na karę od 4 do 12 lat więzienia za szerzenie propagandy skierowanej przeciwko państwu. Nguyen Van Hai, Ta Phong Tan i Phan Thanh Hai, którzy w 2007 r. wspólnie założyli Niezależne Wietnamskie Stowarzyszenie Dziennikarzy, prowadzili kampanię na rzecz wolnej prasy i innych inicjatyw wspierających demokrację. Ich proces trwał zaledwie kilka godzin. W tym czasie część krewnych bloggerów i osoby ich wspierające zostały celowo aresztowane, aby w ten sposób uniemożliwić im udział w procesie sądowym. Igrzyska nie mogą przysłonić łamania praw człowieka w Rosji Rozpoczynające się w piątek zimowe igrzyska w Soczi stoją w rażącej sprzeczności z olimpijskimi ideałami i fundamentalnymi prawami człowieka - pisze New York Times. Apeluje, by nie zamykać oczu na represje czy korupcję wymiaru sprawiedliwości. W piątkowym artykule redakcyjnym dziennik komentuje, że igrzyska są spełnieniem dążeń Władimira Putina do zapewnienia Rosji prestiżu i siły na światowej arenie. Nie sposób jednak zignorować mrocznej strony - miażdżących represji, srogiego prawa o znieważaniu uczuć religijnych i wymierzonego w homoseksualizm oraz skorumpowanego wymiaru sprawiedliwości, w którym polityczni dysydenci są skazywani na długie wyroki na podstawie fałszywych oskarżeń - ocenia NYT. Najważniejsze, by świat przemówił teraz, kiedy Putin jest w centrum uwagi i zależy mu na opinii społeczności międzynarodowej - apeluje New York Times. Przytacza następnie przykłady performerek z Pussy Riot - Marii Alochinej i Nadieżdy Tołokonnikowej, które są zdecydowane - jak podkreśla gazeta - przeciwdziałać temu, by świętowanie igrzysk nie zafałszowało realiów putinowskiej Rosji. Nowojorski dziennik zauważa, że jest dużo do zrobienia, począwszy od procesów w sprawie rozruchów na placu Bołotnym w Moskwie w maju 2012 roku. Pisze następnie o konieczności reform systemu penitencjarnego i przywołuje relacje opozycjonistów, według których więźniowie przemieniani są w posłusznych niewolników i zmuszani do pracy 20 godzin na dobę, przy minimalnych racjach żywnościowych. Korea Północna Nie sposób wśród krajów rażąco łamiących prawa człowieka nie wymienić Korei Północnej, gdzie władza podobnie jak w Chinach robi z obywatelami co chce. Żadnych praw. Kto sprzeciwi się władzy - właściwie może być pewien rychłej śmierci, lub izolacji, wygnania. W dodatku rodzina takiego przestępcy jest prześladowana przez kilka innych pokoleń. Afryka W Afryce ciągle mamy do czynienia z łamaniem praw człowieka. Większość ludności żyje w skrajnej nędzy. Ludzie umierają z głodu, lub wyniszczeni przez choroby, na które nie mają lekarstw. Ale to nie jedyny powód wymierania obywateli tego kontynentu. Ciągłe wojny domowe, między plemienne, państwowe wyniszczają kraje Afryki. Do walk zbrojnych przymusza się dzieci, które od dziecka szkolone są na morderców. Ludobójstwo jest na porządku dziennym. Codziennie giną niewinni ludzie. Bezbronni. Afrykańscy dyktatorzy od zawsze znani byli z wyjątkowego okrucieństwa. Europejskie państwa mają zbyt mały wpływ na to co dzieje się w Afryce, ale nie łudźmy się - Europa również nie kwapi się do pomocy najuboższym, do załagodzenia konfliktów, do wspierania, chyba że chodzi o kopalnie złota, ropę naftową.. Ludność nie ma podstawowych środków potrzebnych do życia - jedzenia, pieniędzy, środków higieny. Często brakuje wody. Toczące się wojny zbierają potężne żniwo jeśli chodzi o śmierć ludzi. 14

13 Bliski Wschód Znane są na całym świecie przypadki łamania praw człowieka w krajach Bliskiego Wschodu. Najczęściej prześladowania mają charakter wyznaniowy. Cierpią głównie kobiety, których status jest w tamtejszym społeczeństwie zgoła odmienny od np. europejskiego. Kobieta nie ma tam zbyt wielu praw, za to sporo ograniczeń. Nikt nie reaguje, kiedy dochodzi do okaleczeń, czy zabójstw.. Ciągłe wojny domowe wyniszczają te kraje. Liczne organizacje terrorystyczne sieją postrach wśród ludności. Wielu ludzi ginie, wielu niewinnych ludzi. Ludność żyje w ciągłym strachu. Na przykład w Iraku czy Afganistanie wciąż prowadzi się działania zbrojne, które nie przyniosły żadnych korzyści, a jedynie straty i śmierć wielu ludzi. Rosja Rosja to kolejny kraj, gdzie nagminnie łamie się prawa człowieka. Naród podzielony jest albo na bardzo bogatych, albo bardzo biednych. Centrum Rosji, ze stolicą żyje jeszcze w miarę możliwych warunkach, ale ludzie na Syberii nie mają łatwego życia. Bogaci powiększają swoje zarobki poprzez własną działalność. Państwo swe nakłady przeznacza na cele militarne. Funkcjonariusze państwowi stosują pospolity terror wobec obywateli: masowe pobicia, rażenie prądem, tortury, gwałty.. Powszechnie znane są działania Rosji w Czeczenii, czy Gruzji. Rosja jakoby rościła sobie prawo do władania tymi terenami, przy okazji prowadząc działania zbrojne których ofiarami również śmiertelnymi jest tamtejsza ludność. Najgorsze, że państwa choćby Unii Europejskiej właściwie nie reagują. Chiny Jest to państwo, które jako pierwsze przychodzi na myśl, gdy mówimy o łamaniu praw człowieka. Państwo to nie liczy się ze swoimi obywatelami. Ogranicza prawo posiadania, wolności słowa, a nawet podstawowego prawa - życia! Trafiając przed chiński sąd - praktycznie nie ma się szans obrony. W dodatku prowadzi się tortury w celu wymuszenia zeznań. Ciężko nawet oszacować liczbę ofiar tego strasznego reżimu, gdyż nie są prowadzone jakieś szczegółowe akta spraw. Często złamanie prawa (choć najczęściej o nim mowy być nie może) kończy się śmiercią. W Chinach nie istnieje też wolność religijna. Każdy kto podburza lud przeciw władzy - musi liczyć się z tym, że zostanie natychmiast zatrzymany i najpewniej słuch po nim zaginie. Tak więc nie ma wolności słowa. Chiny nie liczą się z losem Tybetańczyków, którzy walczą o suwerenność. Wydawać by się mogło, że rząd nawet nie uważa ich za ludzi. Igrzyska w Pekinie wyglądały bardzo pięknie, ale tylko w telewizorze. Ubogą ludność odizolowano od tego podniosłego wydarzenia w ten sposób, że w relacjach w telewizji nie spotkamy żadnego demonstranta, żadnego głodującego człowieka.. Czy zakaz wnoszenia transparentów na stadiony podczas igrzysk miał charakter ochrony bezpieczeństwa? Jeśli tak, to tylko bezpieczeństwa władzy, która na pewno obawiałaby się by ktoś nie obnażył przed całym światem prawdy. Amnesty International z wielkim niepokojem obserwuje ostatnie wydarzenia na Białorusi. W swoich raportach AI od dawna informuje o przypadkach łamania praw człowieka, zwłaszcza prawa do wolności wypowiedzi, sprawiedliwego procesu oraz praw mniejszości narodowych. Siłowe wtargnięcie milicji białoruskiej do siedziby Związku Polaków na Białorusi oraz próby zastraszania jego działaczy i działaczek stanowią jawne naruszenie wolności zgromadzeń zagwarantowanej w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka oraz innych dokumentach międzynarodowych. W ostatnim Raporcie Rocznym Amnesty International zauważa, że w 2004 roku Białoruś nie poczyniła żadnych postępów w dochodzeniu w sprawie czterech -zaginięć-. W dalszym ciągu wydawane były wyroki śmierci, a egzekucje wykonywano. Obrońcy praw człowieka byli zastraszani i prześladowani. Rząd nadal ograniczał wolności słowa i zgromadzeń. Działacze opozycji byli bezpodstawnie zatrzymywani i rzekomo brutalnie traktowani przez milicję. Działalność organizacji pozarządowych, w tym grup zajmujących się ochroną praw człowieka, była ograniczana, a nawet uniemożliwiana. 15

14 ZAŁĄCZNIK I.4 zdania/pytania 1. Tej nocy możemy powiedzieć rodzinom, które straciły swoich bliskich w wyniku terroru Al-Kaidy, że sprawiedliwości stało się zadość - tymi słowami prezydent USA Barack Obama obwieścił światu śmierć terrorysty numer 1, Osamy bin Ladena. 2. Spokojnie, rzecz nie miała miejsca w Radomiu czy Wałbrzychu, ale w Boliwii. Mieszkańcy pewnej wioski postanowili sami ukarać dwóch złodziejaszków, którzy ukradli motocykle. Otóż, u nas robi się patrol miasta i dzwoni na policję. W Amazonii z kolei przywiązuje się podejrzanych do drzewa, na którym znajdują się mrówki Solenopsis, tzw. mrówki ogniste. Nie chcesz ich znaleźć wędrujących po twojej nogawce w stronę krocza. Głównie dlatego, że są silnie trujące i gryzą. Złodzieje zostali jednak przywiązani do mrówkowego drzewa na... trzy dni. Jeden z nich w chwili obecnej walczy o życie na OIOMie, drugi przechodzi serię dializ, bo przestała mu funkcjonować nerka. 3. Ambasador Syrii przy ONZ Baszar Dżafari potwierdził w środę wieczorem, że w więzieniach w jego kraju stosowane są tortury. Dyplomata podkreślił jednocześnie, że skala tego rodzaju praktyk nie jest duża. html?cookie=1 4. Łapiąc złodzieja na gorącym uczynku można zamknąć go w więzieniu bez wyroku sądowego. 5. Odnajdując na giełdzie samochodowej części ze swojego auta można je zabrać i spokojnie udać się do domu. 6. Można skazać na zapłacenie grzywny dziennikarza, który na podstawie dowodów, w negatywny sposób przedstawił znanego polityka. 7. Ludzie, którzy nie potrafią czytać (analfabeci) nie mają prawa brania udziału w wyborach. 8. Kolejki do lekarzy specjalistów powodują, że obywatel nie ma zapewnionych podstawowych praw do opieki zdrowotnej. 9. Nałożenie na dziecko dwutygodniowej kary polegającej na sprzątaniu całego mieszkania jest zgodne z prawem. 10. Czy ważne jest małżeństwo, gdy mężczyzna uprowadza lub przetrzymuje kobietę w celu zawarcia z nią małżeństwa? 11. Czy pożyczanie pieniędzy od młodszych kolegów i ich nieoddawanie jest zgodne z prawem? 12. Czy uczeń niesystematycznie uczęszczający do szkoły może zostać ukarany? 13. Dzieci wykorzystywane są do pracy, a ponad połowa z 215 mln zatrudnionych dzieci wykonuje prace niebezpieczne - głosi raport amerykańskiego Ministerstwa Pracy. Najwięcej dzieci pracuje w Indiach, Bangladeszu i Filipinach. Około 130 typów produktów powstało dzięki pracy nieletnich w 71 krajach Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej. W Indiach dzieci zatrudnia się nawet do takich prac jak produkcja cegieł, ogni sztucznych i piłek futbolowych. W Bangladeszu nieletni pracownicy składają zegarki, szyją buty i produkują 16

15 tekstylia. Na Filipinach wolno zatrudniać dzieci do pracy nad 12 typami produktów, między innymi w przemyśle tytoniowym. ZAŁĄCZNIK I. 5 przykład listu otwartego Szanowna Pani marszałkini, W ostatnich dniach przedmiotem debaty publicznej stała się informacja o wizycie polskich parlamentarzystów z panią marszałkinią na czele w Chińskiej Republice Ludowej. Wizyta odbędzie się 4 czerwca, w dniu jakże symbolicznym, kiedy w 1989 roku Polska odzyskała wolność, a w Chinach została ona brutalnie stłamszona podczas pokojowego protestu na Placu Tiananmen. W wyniku użycia siły przez chińskie władze zginęło wówczas około osób. Amnesty International wraz z Fundacją Inna Przestrzeń, Instytutem Lecha Wałęsy i Students For a Free Tibet Poland od lat monitorują i zajmują się kwestią poszanowania praw człowieka w Chinach i Tybecie. Wyrażamy głębokie zaniepokojenie brakiem refleksji polskich władz będących reprezentantami polskiego społeczeństwa, które w dużej mierze angażowało się w demokratyczne przemiany w Polsce i dla których szczególną datą jest wspomniany 4 czerwca. Nam Polakom trudno byłoby wyobrazić sobie sytuację, kiedy w dniu rocznicy wydarzeń z grudnia 1970 roku, sierpnia 1980 roku czy wprowadzenia stanu wojennego, w komunistycznej Polsce wizytę odbywałaby delegacja wolnego świata. Wierzymy, że w wyborze tej daty kierowała się pani dobrymi intencjami. Mogą świadczyć o tym doniesienia, że zamierza pani wraz z polskimi parlamentarzystami w tym dniu zwrócić uwagę chińskim władzom na kwestie dotyczące praw człowieka. Liczymy że po powrocie do kraju, przyjmie pani nasze zaproszenie do spotkania w celu omówienia efektów wizyty. Tymczasem w zaistniałej sytuacji oczekujemy, że kwestia praw człowieka zostanie publicznie poruszona, a w trakcie rozmów z przedstawicielami władz ChRL omówione zostaną m.in. następujące kwestie: - przeprowadzenie niezależnego i bezstronnego śledztwa w sprawie wydarzeń na Placu Tiananmen i wyegzekwowania odpowiedzialności od osób odpowiedzialnych za łamanie praw człowieka - otwarcie publicznej debaty o tym co się stało w nocy z 3 na 4 czerwca 1989 r. - powstrzymanie stosowania represji i skazywania osób za pokojowe korzystanie z wolności do wyrażania poglądów i do zgromadzania się, w szczególności tych osób, które domagają się ponownej oceny wydarzeń z 1989 r. i upamiętniających ofiary, (tj. organizacja Matki z Placu Tiananmen ) - powstrzymanie represji politycznych wobec mniejszości narodowych, w tym Tybetańczyków, będących przyczyną tragicznych protestów - samospaleń (dotychczas podpaliło się co najmniej 120 Tybetańczyków apelujących o wolność swojego kraju) - wciąż najwyższa na świecie liczba wykonywanych wyroków kary śmierci, w tym za przestępstwa o charakterze politycznym czy gospodarczym - bezprawne przymusowe wysiedlenia i przesiedlenia - uwięzienie Gendun Czokji Nima, XI Panczenlama Tybetu, czy Liu Xiaobo, działacza demokratycznego i laureata Pokojowej Nagrody Nobla i jego żony Li Xia, bezprawnie zamkniętej w areszcie domowym. Z poważaniem Draginja Nadażdin, Dyrektorka Amnesty International Polska Warszawa, 1 czerwca 2013 r. ZAŁĄCZNIK I.6 zdanie do uzupełnienie Najważniejszym dla mnie prawem jest prawo do... 17

16 Marek Kostka Agnieszka Nowicka Aleksandra Paszek Magdalena Pęczkowska TEMAT 2 Ewa A. Szymańska Sławomir Zakrzewski Arkadiusz Zmyślony SCENARIUSZ LEKCJI WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE DLA UCZNIÓW LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO POZIOM ROZSZERZONY CZAS: 5 GODZIN LEKCYJNYCH PRAWA CZŁOWIEKA I ICH OCHRONA. KOMPETENCJE OBYWATELSKIE, POSTAWY. CELE PO ZAKOŃCZENIU ZAJĘĆ UCZEŃ: wyjaśnia, dlaczego prawa człowieka są przyrodzone i niezbywalne charakteryzuje katalog praw człowieka przedstawia najważniejsze dokumenty mówiące o prawach człowieka przedstawia genezę praw człowieka wyjaśnia zasady działania krajowego i międzynarodowego systemu ochrony praw człowieka wyjaśnia rolę i zakres odpowiedzialności instytucji stanowiących politykę na poziomie narodowym, europejskim i międzynarodowym w zakresie ochrony praw człowieka rozpoznaje przykłady łamania praw człowieka formułuje argumenty przemawiające za uniwersalnością praw człowieka analizuje zastrzeżenia wskazywane przez przeciwników zasady uniwersalności wskazuje przykłady łamania praw człowieka (zwłaszcza w państwach niedemokratycznych) wyjaśnia wzorce zachowań ogólnie akceptowanych w różnych społeczeństwach rozpoznaje akty prawne, które odnoszą się do praw człowieka analizuje materiał ikonograficzny formułuje argumenty potwierdzające swoje stanowisko METODY I FORMY PRACY, ŚRODKI DYDAKTYCZNE METODY I TECHNIKI PRACY: pogadanka wykład praca z tekstem źródłowym praca w grupie praca z materiałem ikonograficznym dyskusja ŚRODKI DYDAKTYCZNE: Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych Międzynarodowy Pakt Praw Socjalnych, Gospodarczych i Kulturalnych Europejska Konwencja Praw Człowieka Konstytucja RP Konwencja Praw Dziecka zdjęcia przedstawiające sytuacje łamania praw człowieka (załącznik) 18

17 PRZEBIEG LEKCJI 1. Czynności organizacyjne: przywitanie się, sprawdzenie obecności. 2. Nauczyciel przedstawia i wyjaśnia temat zajęć, omawia cele lekcji. 3. Nauczyciel wyjaśnia, na czym polega zasadność istnienia praw człowieka, wskazuje cechy charakterystyczne (powszechność, niezbywalność...). 4. Wykorzystując wiedzę historyczną uczniów, nauczyciel omawia genezę i źródła moralne praw człowieka, podkreślając znaczenie idei oświeceniowych dla ich ukształtowania i upowszechnienia. 5. Nauczyciel wyjaśnia i charakteryzuje dokumenty określające prawa człowieka współcześnie (kiedy powstały, z inicjatywy jakiej organizacji, kiedy państwo polskie je ratyfikowało...), następnie dzieli uczniów na grupy czteroosobowe i rozdaje teksty wspomnianych dokumentów, wyjaśnia na czym polega zadanie: uczniowie po przeanalizowaniu dokumentów mają wypisać prawa człowieka, które są w nich wymienione. 6. Po zakończeniu pracy przez uczniów, nauczyciel wyjaśnia w jaki sposób prawa są sklasyfikowane (kategorie, generacje), rysuje na tablicy tabelkę obrazującą wspomniany podział i prosi uczniów o wymienianie praw, które wcześniej wypisali i przyporządkowanie do odpowiedniej rubryki tabeli (nauczyciel wpisuje wymienione prawa), w przypadku błędów młodzieży nauczyciel koryguje wypowiedzi uczniów. 7. Nauczyciel prowokuje rozmowę na temat przestrzegania praw człowieka, pyta uczniów o znane im przykłady łamania wymienionych praw, przyczyny takich sytuacji, następnie prezentuje zdjęcia ukazujące sytuacje naruszenia praw i wolności człowieka (załącznik) i prosi uczniów o określenie, jakie prawa zostały złamane, w razie konieczności uzupełnia ich odpowiedzi. 8. Nauczyciel omawia polski i międzynarodowy system ochrony praw człowieka, wskazuje kiedy i w jakiej sytuacji można zwrócić się do wymienionych instytucji (np. Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Amnesty International), a następnie wskazuje najważniejsze różnice między nimi, uczniowie zostają poproszeni o przygotowanie na następne zajęcia przykładów państw, regionów, gdzie łamane są prawa człowieka (zdjęcia i ich omówienie). 9. Nauczyciel wyjaśnia uczniom, że prawa człowieka nie są przez wszystkich postrzegane jako uniwersalne, wskazuje regiony świata, gdzie odrzuca się je jako niezgodne z tamtejszą tradycją, a następnie prowokuje dyskusję na temat uniwersalności poznanych praw. PODSUMOWANIE: nauczyciel podkreśla wagę znaczenia praw człowieka we współczesnym świecie oraz wskazuje jak istotnym jest znajomość przysługujących ludziom praw i sposobów ich egzekwowania. 19

18 ZAŁĄCZNIK 1968, Fot. Eddie AdamsŹródło: Jodi Berber 2010 r. Źródło: Źródło: 20

19 Źródło: Źródło: Źródło: Źródło: 21

20 Robert Kuźdub SCENARIUSZ LEKCJI CZAS: 1 GODZINA LEKCYJNA TEMAT 3 OCHRONA WOLNOŚCI I PRAW W POLSCE CELE UCZEŃ: wyjaśnia, na czym polegają: prawo do prywatności, w tym ochrony danych osobowych i prawa obywatela w kontaktach z mediami (5.6) przedstawia główne środki ochrony praw i wolności w Polsce (6.1) opisuje sposób działania Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka; pisze prostą skargę do jednego z nich (według wzoru) (6.2) UCZEŃ: wymienia prawa oraz wolności człowieka i obywatela zapisane w Konstytucji RP tłumaczy, jakie są prawne możliwości ograniczenia praw i wolności zawartych w Konstytucji RP opisuje sposób powoływania oraz zakres kompetencji Rzecznika Praw Obywatelskich (RPO) i Rzecznika Praw Dziecka (RPDz) charakteryzuje zadania RPO i RPDz podaje zasady oraz procedury składania wniosku do RPO i RPDz pisze skargę do RPO według wzoru wskazuje cechy wniosku do RPDz wyjaśnia, na czym polega prawo do prywatności i wskazuje jego zakres przedstawia prawa jednostki związane z prawem prasowym i ochroną danych osobowych, a także w kontaktach z mediami wymienia podstawowe środki ochrony praw i wolności w Polsce wie i rozumie co to są dane osobowe i dane wrażliwe wie jak i dlaczego należy chronić swoje dane osobowe METODY I FORMY PRACY / ŚRODKI DYDAKTYCZNE burza mózgów elementy wykładu dyskusja rozmowa kierowana praca z tekstem źródłowym (Konstytucja), fragmenty ustawy o ochronie danych osobowych praca z tekstem podręcznika FORMY PRACY: indywidualna, grupowa, zbiorowa 22

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności;

PRAWA DZIECKA. dziecko jako istota ludzka wymaga poszanowania jego tożsamości, godności prywatności; PRAWA DZIECKA "Nie ma dzieci - są ludzie..." - Janusz Korczak Każdy człowiek ma swoje prawa, normy, które go chronią i pozwalają funkcjonować w społeczeństwie, państwie. Prawa mamy również my - dzieci,

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA Dokumenty międzynarodowe

PRAWA CZŁOWIEKA Dokumenty międzynarodowe Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności Prawa i wolności: prawo do życia, zniesienie kary śmierci, wolność od tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania, wolność

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 36 Prawa człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia Nauczycieli 1 Spis slajdów Idea

Bardziej szczegółowo

Prawa Dziecka. Czym są prawa dziecka?

Prawa Dziecka. Czym są prawa dziecka? Prawa Dziecka "Nie ma dzieci są ludzie [ ]." Janusz Korczak Czym są prawa dziecka? Najważniejszym, naturalnym prawem człowieka jest prawo do życia. Z niego płynie prawo do pełnego - na miarę człowieka

Bardziej szczegółowo

Temat: Zróbmy sobie flash mob!

Temat: Zróbmy sobie flash mob! Temat: Zróbmy sobie flash mob! Jak wykorzystać globalnej sieci do korzystania z prawa do zgromadzeń? ZWIĄZEK Z PODSTAWĄ PROGRAMOWĄ Podstawa programowa przedmiotu wiedza o społeczeństwie, IV etap edukacyjny

Bardziej szczegółowo

Projekt edukacyjny Prawa kobiet w Polsce

Projekt edukacyjny Prawa kobiet w Polsce Projekt edukacyjny Prawa kobiet w Polsce Realizowane treści nauczania z podstawy programowej przedstawia prawa i wolności zagwarantowane w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, wymienia środki i mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Prawa i obowiązki człowieka

Prawa i obowiązki człowieka Prawa i obowiązki człowieka Prawa oraz wolności obywatelskie zgodnie z polską konstytucją Zgodnie z naszą konstytucją wyróżniamy trzy grupy praw i wolności obywatelskich. Są to: Prawa i wolności osobiste

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 34 w Kielcach im. Adama Mickiewicza. Rada szkoleniowa na temat PRAWA DZIECKA

Szkoła Podstawowa nr 34 w Kielcach im. Adama Mickiewicza. Rada szkoleniowa na temat PRAWA DZIECKA Szkoła Podstawowa nr 34 w Kielcach im. Adama Mickiewicza Rada szkoleniowa na temat PRAWA DZIECKA 1 Prawa cywilne Prawa socjalne Prawa kulturalne Prawa polityczne Nie przyznano dzieciom praw ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu wiedza o społeczeństwie dla klas pierwszych. Poziom podstawowy. XXXV LO im. Bolesława Prusa w Warszawie

Wymagania edukacyjne z przedmiotu wiedza o społeczeństwie dla klas pierwszych. Poziom podstawowy. XXXV LO im. Bolesława Prusa w Warszawie Wymagania edukacyjne z przedmiotu wiedza o społeczeństwie dla klas pierwszych Poziom podstawowy XXXV LO im. Bolesława Prusa w Warszawie Wymagania ogólne I. Wykorzystanie i tworzenie informacji. Uczeń znajduje

Bardziej szczegółowo

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca

KLASA II GIMNAZJUM. Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej. Wymagania na poszczególne oceny dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca WYMAGANIA EDUKACYJNE Z WIEDZY O SPOŁECZEŃSTWIE NA POSZCZEGÓLNE OCENY KLASA II GIMNAZJUM Rozdział I Ustrój Rzeczpospolitej Polskiej Temat lekcji 1. O czym będziemy się uczyć na lekcjach wiedzy o społeczeńst

Bardziej szczegółowo

SKRÓT KONWENCJI O PRAWACH DZIECKA

SKRÓT KONWENCJI O PRAWACH DZIECKA SKRÓT KONWENCJI O PRAWACH DZIECKA Czy wiesz, że masz prawa zagwarantowane przez państwo, które są spisane w dokumencie nazwanym Konwencją o prawach dziecka? Jeżeli nie wiedziałeś, przeczytaj uważnie ten

Bardziej szczegółowo

Kim jest Rzecznik Praw Dziecka?

Kim jest Rzecznik Praw Dziecka? Kim jest Rzecznik Praw Dziecka? Prace nad utworzeniem instytucji Rzecznika Praw Dziecka w Polsce zainicjowane zostały przez organizacje pozarządowe i środowiska działające na rzecz praw dzieci. W rezultacie

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji: Poznajemy prawa i obowiązki ucznia.

Scenariusz lekcji: Poznajemy prawa i obowiązki ucznia. Scenariusz lekcji: Poznajemy prawa i obowiązki ucznia. Autor: Katarzyna Karwacka Przedmiot: Edukacja historyczna i obywatelska w szkole podstawowej Podstawa programowa: Treści nauczania wymagania szczegółowe:

Bardziej szczegółowo

Zrozumieć prawa pacjenta

Zrozumieć prawa pacjenta Zrozumieć prawa pacjenta Historia praw dziecka w pigułce 1819 r. - Wielka Brytania, Robert Owen proponuje prawem zagwarantowany zakaz zatrudnienia małych dzieci w kopalniach i fabrykach; 1908 r. zakaz

Bardziej szczegółowo

Prawna ochrona dóbr osobistych człowieka, w tym nietykalności cielesnej, a zwyczaje szkolne

Prawna ochrona dóbr osobistych człowieka, w tym nietykalności cielesnej, a zwyczaje szkolne Prawna ochrona dóbr osobistych człowieka, w tym nietykalności cielesnej, a zwyczaje szkolne Konstytucja RP Art. 30. Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału nauczania Wiedza o Społeczeństwie

Rozkład materiału nauczania Wiedza o Społeczeństwie Paweł Włoczewski Rozkład materiału nauczania Wiedza o Społeczeństwie Zakres podstawowy w klasie I PROGRAM NOWA ERA Mariusz Menz W centrum uwagi Podręcznik: Arkadiusz Janicki, W centrum uwagi. Podręcznik

Bardziej szczegółowo

Rozumienie EO i EPC. Szkoła demokracji szkoła samorządności. Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich rad pedagogicznych Spotkanie II

Rozumienie EO i EPC. Szkoła demokracji szkoła samorządności. Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich rad pedagogicznych Spotkanie II Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich rad pedagogicznych Spotkanie II Rozumienie EO i EPC Opracowały: Irena Denisoff Mirosława Horodok Cele spotkania: Omówienie kompetencji z grupy A:

Bardziej szczegółowo

1. Prawa, które człowiek nabywa w momencie urodzenia, sa A. nienaruszalne. C. powszechna. C. przyrodzone. D. niezbywalne.

1. Prawa, które człowiek nabywa w momencie urodzenia, sa A. nienaruszalne. C. powszechna. C. przyrodzone. D. niezbywalne. ID Testu: 53M1LI5 Imię i nazwisko ucznia Klasa Data 1. Prawa, które człowiek nabywa w momencie urodzenia, sa A. nienaruszalne. B. powszechne. C. przyrodzone. D. niezbywalne. 2. Do praw pierwszej generacji

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I RUCHY SPOŁECZNE

Spis treści. Rozdział I RUCHY SPOŁECZNE Spis treści Wstęp... 10 Rozdział I RUCHY SPOŁECZNE 1. Definicja ruchu społecznego... 21 2. Rodzaje ruchów społecznych... 31 2.1. Wybrane klasyfikacje... 31 2.2. Stare i nowe ruchy społeczne... 35 3. Ruch

Bardziej szczegółowo

Kodeks Równego Traktowania w Publicznej Szkole Podstawowej Nr 3 im. H. Łaskiego w Staszowie

Kodeks Równego Traktowania w Publicznej Szkole Podstawowej Nr 3 im. H. Łaskiego w Staszowie Kodeks Równego Traktowania w Publicznej Szkole Podstawowej Nr 3 im. H. Łaskiego w Staszowie I. Wstęp: Każdy człowiek ma prawo do korzystania z uprawnień i wolności, bez względu na jakiekolwiek różnice

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH COUNCIL OF EUROPE CONSEIL DE L EUROPE Czym jest Konwencja Ramowa o Ochronie Mniejszości Narodowych? Konwencja Ramowa, która weszła w życie 1 lutego 1998

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół Nr 2 im. Jana Pawła II Działdowie przystąpił do Ogólnopolskiego Konkursu Bezpieczna Szkoła -Bezpieczny Uczeń

Zespół Szkół Nr 2 im. Jana Pawła II Działdowie przystąpił do Ogólnopolskiego Konkursu Bezpieczna Szkoła -Bezpieczny Uczeń Zespół Szkół Nr 2 im. Jana Pawła II Działdowie przystąpił do Ogólnopolskiego Konkursu Bezpieczna Szkoła -Bezpieczny Uczeń Zadania konkursu Bezpieczna Szkoła - Bezpieczny Uczeń: ZADANIE 1 Przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Liczba. Jednostka tematyczna. Zagadnienia. Klasa III I. PRAWO 1. Lekcja organizacyjna Ustalenie kontraktu, omówienie kryteriów

Liczba. Jednostka tematyczna. Zagadnienia. Klasa III I. PRAWO 1. Lekcja organizacyjna Ustalenie kontraktu, omówienie kryteriów Jednostka tematyczna Zagadnienia Klasa III I. PRAWO. Lekcja organizacyjna Ustalenie kontraktu, omówienie kryteriów 2//4/5. Prawo cywilne i rodzinne oceniania, wymagań programowych. Zapoznanie z procedurami

Bardziej szczegółowo

Czas Cele Temat Metody Materiały

Czas Cele Temat Metody Materiały Aleksandra Kalisz, Instytut Historii Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Konspekt dnia studyjnego w Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau "Dyskryminacja, prześladowanie,

Bardziej szczegółowo

- definiowanie pojęd : paostwo, prawo, społeczeostwo, obywatel. - wyjaśnid pojęcia : paostwo, prawo, społeczeostwo, obywatel

- definiowanie pojęd : paostwo, prawo, społeczeostwo, obywatel. - wyjaśnid pojęcia : paostwo, prawo, społeczeostwo, obywatel Załącznik nr 1 Konspekt debaty klasowej nt. Rola paostwa prawa w życiu obywateli I Cele : a. ogólne : - definiowanie pojęd : paostwo, prawo, społeczeostwo, obywatel - kształtowanie postaw patriotycznych

Bardziej szczegółowo

Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP

Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP Uprawnienia Rzecznika Praw Obywatelskich w świetle Konstytucji RP Anna Błaszczak Zespół Prawa Konstytucyjnego i Międzynarodowego Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Bardziej szczegółowo

Publikacja dofinansowana przez Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego

Publikacja dofinansowana przez Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego Redakcja i korekta: Anna Kaniewska Projekt okładki: Ewa Bobrowska Copyright 2008 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o., Warszawa ISBN 978-83-7383-284-8 Publikacja dofinansowana przez Wydział Dziennikarstwa

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECI A OBOWIĄZKI NAUCZYCIELI. w świetle przepisów prawa

PRAWA DZIECI A OBOWIĄZKI NAUCZYCIELI. w świetle przepisów prawa PRAWA DZIECI A OBOWIĄZKI NAUCZYCIELI w świetle przepisów prawa Zależności Konwencja o prawach dziecka 1. Prawo do wychowania w duchu tolerancji i zrozumienia dla innych, bez dyskryminacji wynikającej z

Bardziej szczegółowo

Ocena Demokracji i Rządów Prawa w Polsce

Ocena Demokracji i Rządów Prawa w Polsce Ocena Demokracji i Rządów Prawa w Polsce dla Wyniki badania Metodologia i cele badania Badanie zostało przeprowadzone w dniach 24.05-3.06.2013 metodą internetowych zestandaryzowanych wywiadów kwestionariuszowych

Bardziej szczegółowo

Godnośd dziecka. oprac. Ewa Frołow w oparciu o materiały dostępne w Internecie

Godnośd dziecka. oprac. Ewa Frołow w oparciu o materiały dostępne w Internecie Godnośd dziecka 1 Dziecko oznacza każdą istotę ludzką w wieku poniżej osiemnastu lat, chyba że zgodnie z prawem odnoszącym się do dziecka uzyska ono wcześniej pełnoletniośd. Art.1 Konwencji o prawach dziecka

Bardziej szczegółowo

Ja mam prawo, ty masz prawo, on/ona ma prawo

Ja mam prawo, ty masz prawo, on/ona ma prawo Ja mam prawo, ty masz prawo, on/ona ma prawo Wprowadzenie do praw dziecka Wszyscy mamy prawa. Ponadto jako dziewczyna czy chłopiec w wieku poniżej 18 lat masz pewne szczególne prawa. Konwencja Narodów

Bardziej szczegółowo

Zakres rozszerzony - moduł 38 Światowy i europejski system ochrony praw człowieka. Janusz Korzeniowski

Zakres rozszerzony - moduł 38 Światowy i europejski system ochrony praw człowieka. Janusz Korzeniowski Zakres rozszerzony - moduł 38 Światowy i europejski system ochrony praw człowieka Opracowanie: Janusz Korzeniowski nauczyciel konsultant ds. edukacji obywatelskiej w Zachodniopomorskim Centrum Doskonalenia

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W BORKU WLKP.

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W BORKU WLKP. KONCEPCJA PRACY SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W BORKU WLKP. CEL NADRZĘDNY: Wspomaganie wszechstronnego i harmonijnego rozwoju ucznia, wspieranie go w procesie nabywania wiedzy i umiejętności,

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W KONTEKŚCIE PRAW DZIECKA

PRAWA CZŁOWIEKA W KONTEKŚCIE PRAW DZIECKA PRAWA CZŁOWIEKA W KONTEKŚCIE PRAW DZIECKA Prawa człowieka Prawa i wolności człowieka występują wyłącznie w relacjach jednostki z państwem. Gdy mówimy o prawach człowieka ograniczamy się do stosunków między

Bardziej szczegółowo

I. Definicja i zakres uprawnień

I. Definicja i zakres uprawnień 1 Karta praw ofiary Wszystkie polskie organizacje, instytucje i osoby prywatne stykające się w swojej pracy z ofiarami przestępstw postanowiły dla poprawienia sytuacji ofiar w Polsce podpisać ten dokument.

Bardziej szczegółowo

Podstawy prawne działalności kościołów, stowarzyszeń religijnych i związków wyznaniowych na terenie zakładów karnych i aresztów śledczych Istniejące

Podstawy prawne działalności kościołów, stowarzyszeń religijnych i związków wyznaniowych na terenie zakładów karnych i aresztów śledczych Istniejące Podstawy prawne działalności kościołów, stowarzyszeń religijnych i związków wyznaniowych na terenie zakładów karnych i aresztów śledczych Istniejące uregulowania prawne nakładają na administrację jednostek

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa

Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa POLSKIE PRAWO KONSTYTUCYJNE Red.: Dariusz Górecki Wykaz skrótów Wstęp Rozdział 1 Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 1.Nazwa 2.Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa Rozdział

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z historii dla uczniów Gimnazjum.

Przedmiotowy system oceniania z historii dla uczniów Gimnazjum. Przedmiotowy system oceniania z historii dla uczniów Gimnazjum. 1. Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie Wewnątrzszkolnego Systemu Oceniania (WSO) zgodnego z Rozporządzeniem Ministra

Bardziej szczegółowo

O kampanii Szkoła bez przemocy

O kampanii Szkoła bez przemocy O kampanii Szkoła bez przemocy Kampania społeczna Szkoła bez przemocy jest realizowana od kwietnia 2006 roku. Punktem wyjścia dla prowadzonych działań stały się wyniki ogólnopolskiego badania opinii publicznej

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia. Klasa III I. PRAWO

Zagadnienia. Klasa III I. PRAWO Jednostka tematyczna 1. Prawo i systemy prawne 2. Rzeczpospolita Polska jako państwo prawa Zagadnienia Klasa III I. PRAWO normy prawne i ich charakter koncepcje budowy normy prawnej źródła norm prawnych

Bardziej szczegółowo

Program szkolenia Prawa człowieka i metodyka ich nauczania

Program szkolenia Prawa człowieka i metodyka ich nauczania Załącznik nr 5 do SIWZ (Pieczęć Wykonawcy) Program szkolenia i metodyka ich nauczania 1. Cele ogólne szkolenia: 1) Zwiększenie świadomości znaczenia praw. 2) Dostrzeganie potrzeby edukowania w zakresie

Bardziej szczegółowo

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH

DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH DEKLARACJA PRAW OSÓB NALEŻĄCYCH DO MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH LUB ETNICZNYCH, RELIGIJNYCH I JĘZYKOWYCH rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 47/135 przyjęta i proklamowana w dniu 10 grudnia 1992 roku Zgromadzenie

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Strona1 Agnieszka Świętek Scenariusz zajęć edukacyjnych nr 5.7 Temat zajęć: Struktura biznesplanu 1. Cele lekcji: Uczeń: zna pojęcie biznesplan, rozumie potrzebę pisania biznesplanu dla celów wewnętrznych

Bardziej szczegółowo

POWSZECHNA DEKLARACJA PRAW CZŁOWIEKA

POWSZECHNA DEKLARACJA PRAW CZŁOWIEKA POWSZECHNA DEKLARACJA PRAW CZŁOWIEKA (przyjęta i proklamowana rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ 217 A (III) w dniu 10 grudnia 1948 r.) Wstęp Zważywszy, że uznanie przyrodzonej godności oraz równych i

Bardziej szczegółowo

Bezdomność- przeciwko stereotypom

Bezdomność- przeciwko stereotypom Bezdomność- przeciwko stereotypom Scenariusz zajęć z zakresu przełamywania stereotypów dotyczących osoby bezdomnej. Autor: Barbara Ruksztełło- Kowalewska Scenariusz przygotowany w ramach projektu Agenda

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 16.03.2015. Pan Komendant Nadinsp. Krzysztof Gajewski Komendant Główny Policji. Szanowny Panie Komendancie,

Warszawa, 16.03.2015. Pan Komendant Nadinsp. Krzysztof Gajewski Komendant Główny Policji. Szanowny Panie Komendancie, Warszawa, 16.03.2015 Pan Komendant Nadinsp. Krzysztof Gajewski Komendant Główny Policji Szanowny Panie Komendancie, Organizacje tworzące Koalicję na rzecz CEDAW zwracają się do Pana Komendanta z prośbą

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Nadrzędnym celem wychowawczym Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE jest wspomaganie

Bardziej szczegółowo

Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym

Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym Małgorzata Joanna Adamczyk Kolegium MISH UW Collegium Invisibile m.adamczyk@ci.edu.pl Status i ochrona osób z niepełnosprawnością w prawie międzynarodowym Ewolucja czy rewolucja? Zdobywanie przez osoby

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 27 W BIELSKU-BIAŁEJ

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 27 W BIELSKU-BIAŁEJ PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 27 W BIELSKU-BIAŁEJ Człowiek jest wielki nie przez to, co ma, nie przez to, kim jest, lecz przez to, czym dzieli się z innymi. Jan Paweł II SPIS TREŚCI 1. Podstawa

Bardziej szczegółowo

PETYCJA O OCHRONĘ PAŃSTWA PRAWNEGO

PETYCJA O OCHRONĘ PAŃSTWA PRAWNEGO Warszawa, 09.11.2015 Szanowna Pani Elżbieta Bieńkowska Unijna Komisarz ds. rynku wewnętrznego i usług, przemysłu oraz małych i średnich przedsiębiorstw. PETYCJA O OCHRONĘ PAŃSTWA PRAWNEGO Działając w imieniu

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY KATALOG PRAW UCZNIA

SZKOLNY KATALOG PRAW UCZNIA Załącznik nr 5do Statutu Publicznego Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki w Dąbrówce SZKOLNY KATALOG PRAW UCZNIA Został opracowany w celu przybliżenia uczniom prawa szkolnego. Zawiera spis najważniejszych

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji zadania nr 5 konkursu. "Bezpieczna szkoła - bezpieczny uczeń"

Sprawozdanie z realizacji zadania nr 5 konkursu. Bezpieczna szkoła - bezpieczny uczeń Sprawozdanie z realizacji zadania nr 5 konkursu "Bezpieczna szkoła - bezpieczny uczeń" Prawna ochrona dóbr osobistych człowieka, w tym nietykalności cielesnej, a zwyczaje szkolne. W marcu 2013 wychowawcy

Bardziej szczegółowo

Współpraca szkoły z rodzicami. Dla dobra dziecka konieczne staje się budowanie porozumienia: szkoła dom środowisko B. Bartoszewska

Współpraca szkoły z rodzicami. Dla dobra dziecka konieczne staje się budowanie porozumienia: szkoła dom środowisko B. Bartoszewska Współpraca szkoły z rodzicami Dla dobra dziecka konieczne staje się budowanie porozumienia: szkoła dom środowisko B. Bartoszewska Ważne pytania: Po co chcemy współpracować? Co chcemy osiągnąć? Na jakiej

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN POSTĘPOWANIA W PRYWATNYM GIMNAZJUM NR 22 GIMNAZJUM LAUDER MORASHA

REGULAMIN POSTĘPOWANIA W PRYWATNYM GIMNAZJUM NR 22 GIMNAZJUM LAUDER MORASHA REGULAMIN POSTĘPOWANIA W PRYWATNYM GIMNAZJUM NR 22 GIMNAZJUM LAUDER MORASHA Regulamin zawiera podstawowe informacje o prawach i obowiązkach członków społeczności szkolnej, tj. uczniów, pracowników pedagogicznych

Bardziej szczegółowo

Szkoła gimnazjalna i ponadgimnazjalna GODZINA Z WYCHOWAWC Scenariusz zgodny z podstaw programow (Rozporz

Szkoła gimnazjalna i ponadgimnazjalna GODZINA Z WYCHOWAWC Scenariusz zgodny z podstaw programow (Rozporz Szkoła gimnazjalna i ponadgimnazjalna GODZINA Z WYCHOWAWCĄ Godzina z wychowawcą. Scenariusz lekcji z wykorzystaniem nowych mediów i metody debata* (90 min) Scenariusz zgodny z podstawą programową (Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP W centrum uwagi Roczny plan pracy Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia Klasa II I. Społeczeństwo socjologia formy życia społecznego normy

Bardziej szczegółowo

Temat: Państwo, prawo, społeczeństwo, obywatel.

Temat: Państwo, prawo, społeczeństwo, obywatel. KONSPEKT LEKCJI ZAJĘCIA INTERDYSCYPLINARNE Klasa: I BG Nauczyciel: Ewelina Pich Temat: Państwo, prawo, społeczeństwo, obywatel. Cele ogólne: Definiowanie i rozumienie pojęć z zakresu edukacji obywatelskiej:

Bardziej szczegółowo

STATUT POLSKIEJ SZKOŁY SOBOTNIEJ IM. JANA PAWŁA II W WORCESTER

STATUT POLSKIEJ SZKOŁY SOBOTNIEJ IM. JANA PAWŁA II W WORCESTER Polska Szkola w Worcester Sobotnia STATUT POLSKIEJ SZKOŁY SOBOTNIEJ IM. JANA PAWŁA II W WORCESTER Art. I POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Polska Szkoła Sobotnia w Worcester powołana jest w celu nauki języka polskiego

Bardziej szczegółowo

Szkoła: Autodiagnozy dokonał/a:

Szkoła: Autodiagnozy dokonał/a: Kuratorium Oświaty Rynek Kościuszki 9 15-950 Białystok Szanowni Państwo! Minister Edukacji Narodowej ustalił na lata 2007/2008 i 2008/2009 zadanie priorytetowe w zakresie sprawowania nadzoru pedagogicznego

Bardziej szczegółowo

Artykuł 25 MIĘDZYNARODOWY PAKT PRAW GOSPODARCZYCH, SOCJALNYCH I KULTURALNYCH. Oto prawa człowieka

Artykuł 25 MIĘDZYNARODOWY PAKT PRAW GOSPODARCZYCH, SOCJALNYCH I KULTURALNYCH. Oto prawa człowieka Oto prawa człowieka w dokumentach ratyfikowanych przez Polskę (patrz Art. 91 Konstytucji R.P.) POWSZECHNA DEKLARACJA PRAW CZŁOWIEKA (Paryż, 10 grudnia 1948 r.) Artykuł 25 1. Każda osoba ma prawo do poziomu

Bardziej szczegółowo

Rozumienie EO i EPC. Szkoła demokracji szkoła samorządności. Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich rad pedagogicznych Spotkanie II

Rozumienie EO i EPC. Szkoła demokracji szkoła samorządności. Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich rad pedagogicznych Spotkanie II Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich rad pedagogicznych Spotkanie II Rozumienie EO i EPC Opracowały: Irena Denisoff Mirosława Horodok Cele spotkania: Omówienie kompetencji z grupy A:

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRAWA (PSO) Klasa II technikum w zawodzie technik ekonomista

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRAWA (PSO) Klasa II technikum w zawodzie technik ekonomista PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRAWA (PSO) Klasa II technikum w zawodzie technik ekonomista Przedmiotowy System Oceniania (PSO) jest zgodny z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Pierwsza generacja Druga generacja Trzecia generacja

Pierwsza generacja Druga generacja Trzecia generacja Test A Test podsumowujący rozdział III Prawa człowieka 1. Czytaj uważnie teksty zadań. 2. Jeżeli się pomylisz, błędnie zaznaczoną odpowiedź otocz kółkiem. 3. Rozwiązania zadań zapisz czytelnie i starannie

Bardziej szczegółowo

Prawa człowieka Prawa dziecka Prawa ucznia. Autor: Wiktoria Telak SP 301 klasa VB

Prawa człowieka Prawa dziecka Prawa ucznia. Autor: Wiktoria Telak SP 301 klasa VB Prawa człowieka Prawa dziecka Prawa ucznia Autor: Wiktoria Telak SP 301 klasa VB Prawa człowieka Prawa człowieka to podstawowe normy przysługujące każdemu z nas. Mamy prawo do: ŻYCIA, EDUKACJI WOLNOŚCI

Bardziej szczegółowo

PRAWO DO PRYWATNOŚCI I OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH PODSTAWOWE ZASADY. Szkolenie dla sekcji sądownictwa międzynarodowego Kliniki Prawa UW 14 XI 2009 r.

PRAWO DO PRYWATNOŚCI I OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH PODSTAWOWE ZASADY. Szkolenie dla sekcji sądownictwa międzynarodowego Kliniki Prawa UW 14 XI 2009 r. PRAWO DO PRYWATNOŚCI I OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH PODSTAWOWE ZASADY Szkolenie dla sekcji sądownictwa międzynarodowego Kliniki Prawa UW 14 XI 2009 r. Część I PRAWO DO PRYWATNOŚCI WPROWADZENIE Prowadzące:

Bardziej szczegółowo

ANEKS NR 1 do Statutu XII Liceum Ogólnokształcącego w Łodzi. uchwalony 11 października 2012

ANEKS NR 1 do Statutu XII Liceum Ogólnokształcącego w Łodzi. uchwalony 11 października 2012 ANEKS NR 1 do Statutu XII Liceum Ogólnokształcącego w Łodzi Paragraf 80 statutu szkoły otrzymuje brzmienie: 80. uchwalony 11 października 2012 Sprawdzian dyrektorski jest przygotowywany merytorycznie przez

Bardziej szczegółowo

ZASADNICZA SZKOŁA ZAWODOWA NR 5 SPECJALNA W BYDGOSZCZY PROGRAM WYCHOWAWCZY. Rok szkolny 2012/2013

ZASADNICZA SZKOŁA ZAWODOWA NR 5 SPECJALNA W BYDGOSZCZY PROGRAM WYCHOWAWCZY. Rok szkolny 2012/2013 ZASADNICZA SZKOŁA ZAWODOWA NR 5 SPECJALNA W BYDGOSZCZY PROGRAM WYCHOWAWCZY Rok szkolny 2012/2013 MISJA SZKOŁY "Zaspokajać naturalną u młodzieży potrzebę wiedzy i doskonalenia poprzez zorganizowane przekazywanie

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZESPÓŁ SZKÓŁ W SZUBINIE GIMNAZJUM NR 2 Autorzy: Mariola Polańska Gabriela Sobczak 1. Ucznia ocenia nauczyciel wiedzy o społeczeństwie, wspólnie z uczniami.

Bardziej szczegółowo

Prawo człowieka do samostanowienia a obowiązek udzielenia pomocy przez instytucje pomocy społecznej

Prawo człowieka do samostanowienia a obowiązek udzielenia pomocy przez instytucje pomocy społecznej Dr Ewa Kulesza Prawo człowieka do samostanowienia a obowiązek udzielenia pomocy przez instytucje pomocy społecznej Współcześnie obowiązujące przepisy prawa, także przepisy prawa międzynarodowego, przepisy

Bardziej szczegółowo

17. PRAWA CZŁOWIEKA. 1. Pochodzenie praw człowieka

17. PRAWA CZŁOWIEKA. 1. Pochodzenie praw człowieka 17. PRAWA CZŁOWIEKA 17. Prawa człowieka. Źródła i dokumenty. System ochrony praw człowieka. 1) wyjaśnia pojęcie prawa człowieka, 2) zna pochodzenie praw człowieka, 3) potrafi wymienić przykłady praw człowieka,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Maraton Pisania Listów 2011

Maraton Pisania Listów 2011 Maraton Pisania Listów 2011 Warszawa, 19.11.2011r. Natalia Olchawa Maraton Pisania Listów 2011 Start: 10.12.2011r. godzina 12:00; Koniec: 11.12.2011r. godzina 12:00; Piszemy całą dobę; Szkoły mogą pisać

Bardziej szczegółowo

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego z języka obcego

Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego z języka obcego Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego z języka obcego nowożytnego w roku szkolnym 2013/2014 Analiza wyników egzaminu gimnazjalnego z języka angielskiego na poziomie podstawowym Arkusz składał się z 40

Bardziej szczegółowo

Szkoła demokracji szkoła samorządności

Szkoła demokracji szkoła samorządności Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich rad pedagogicznych Spotkanie I. Opis kompetencji nauczycielskich i sposobów ich rozwijania Opracowały: Irena Denisoff Mirosława Horodok Cele spotkania:

Bardziej szczegółowo

POMOC PRAWNA W POSTĘPOWANIU KARNYM

POMOC PRAWNA W POSTĘPOWANIU KARNYM Ministerstwo Sprawiedliwości POMOC PRAWNA W POSTĘPOWANIU KARNYM Co to jest? Jak z niej korzystać? Publikacja przygotowana dzięki wsparciu finansowemu Unii Europejskiej 2 Jesteś pokrzywdzonym, podejrzanym

Bardziej szczegółowo

Ocenę dobrą otrzymuje uczeń który: - opanował materiał programowy w stopniu zadowalającym,

Ocenę dobrą otrzymuje uczeń który: - opanował materiał programowy w stopniu zadowalającym, Sposoby Sprawdzania Osiągnięć Edukacyjnych Uczniów z Edukacji Dla Bezpieczeństwa Dokument został opracowany na podstawie: 1. Podstawy programowej dla gimnazjum z edukacji dla bezpieczeństwa. 2. Programu

Bardziej szczegółowo

STATUT INTERNATIONAL SCHOOL OF POZNAŃ LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE DWUJĘZYCZNE

STATUT INTERNATIONAL SCHOOL OF POZNAŃ LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE DWUJĘZYCZNE STATUT INTERNATIONAL SCHOOL OF POZNAŃ LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE DWUJĘZYCZNE DIPLOMA PROGRAMME ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE I.1.International School of Poznań w Poznaniu, ul.taczanowskiego 18, zwane dalej

Bardziej szczegółowo

STATUT POLSKIEJ SZKOŁY SOBOTNIEJ im. Wisławy Szymborskiej w Banbury

STATUT POLSKIEJ SZKOŁY SOBOTNIEJ im. Wisławy Szymborskiej w Banbury STATUT POLSKIEJ SZKOŁY SOBOTNIEJ im. Wisławy Szymborskiej w Banbury Art. I POSTANOWIENIA OGÓLNE &1 1. Polska Szkoła Sobotnia w Banbury powołana jest w celu nauki języka polskiego oraz innych przedmiotów

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z edukacji dla bezpieczeństwa

Wymagania edukacyjne z edukacji dla bezpieczeństwa Wymagania edukacyjne z edukacji dla bezpieczeństwa Wymagania edukacyjne z zostały opracowane na podstawie: 1. Podstawy programowej dla gimnazjum z edukacji dla bezpieczeństwa 2. Programu nauczania edukacji

Bardziej szczegółowo

Plan wychowawczy dla klasy V na rok szkolny 2014/2015. Wychowawca: Aneta Śliwa

Plan wychowawczy dla klasy V na rok szkolny 2014/2015. Wychowawca: Aneta Śliwa Plan wychowawczy dla klasy V na rok szkolny 2014/2015 : Aneta Śliwa ZADANIA FORMY REALIZACJI SPOSOBY DZIAŁANIA ODPOWIEDZIALNI TERMIN REALIZACJI 1. Pierwsze spotkanie z Godzina wychowawcza: Wrzesień wychowawcą-

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5. Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU

PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5. Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU PROGRAM SZKOLNEGO KLUBU EUROPEJSKIEGO EURO5 Joanna Wodowska Paweł Kamiński GIMNAZJUM NR 5 W PŁOCKU INFORMACJE OGÓLNE Klub Europejski EURO5 istnieje od września 2001 roku. Spotkania odbywają się raz w tygodniu.

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

Umiejętności. Wymagania ogólne: 1. Obywatelstwo polskie i unijne

Umiejętności. Wymagania ogólne: 1. Obywatelstwo polskie i unijne Wymagania szczegółowe z przedmiotu wiedza o społeczeństwie dla klasy pierwszej LO- zakres podstawowy, przygotowane w oparciu o materiały wydawnictwa Nowa Era Temat lekcji 1. Obywatelstwo polskie i unijne

Bardziej szczegółowo

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015

BIULETYN 11/2015. Punkt Informacji Europejskiej EUROPE DIRECT - POZNAŃ. Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 Podsumowanie Milenijnych Celów Rozwoju 2000-2015 W 2000 roku społeczność międzynarodowa przyjęła Milenijne Cele Rozwoju na rzecz eliminowania ubóstwa oraz zapewnienia globalnej równowagi gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZAKRES PODSTAWOWY. KLASA I LO i II T

WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZAKRES PODSTAWOWY. KLASA I LO i II T D WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZAKRES PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE NIEZBĘDNE DO UZYSKANIA POSZCZEGÓLNYCH ŚRÓDROCZNYCH I ROCZNYCH OCEN KLASYFIKACYJNYCH KLASA I LO i II T O codziennym W dopuszcz dostateczny

Bardziej szczegółowo

PRAWA DZIECKA PODSTAWOWE INFORMACJE

PRAWA DZIECKA PODSTAWOWE INFORMACJE PRAWA DZIECKA PODSTAWOWE INFORMACJE Agnieszka Węegrzyńska CZYM SĄ PRAWA DZIECKA Prawa dziecka a prawa człowieka W 1948 roku ONZ proklamowało Powszechną Deklarację Praw Człowieka. W tym dokumencie zostały

Bardziej szczegółowo

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska

ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW. Kamila Ordowska ROLA NAUCZYCIELA W KSZTAŁTOWANIU POSTAW UCZNIÓW Kamila Ordowska Dlaczego powinniśmy kształcić postawy społeczne i obywatelskie? Dynamicznie zmieniające się realia współczesnego świata rozwój cywilizacyjno

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej

Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Koncepcja pracy Szkoły Podstawowej im. Króla Władysława Jagiełły w Zespole Szkół w Błażowej Nasza szkoła realizuje potrzeby i oczekiwania całej społeczności szkolnej i środowiska lokalnego. Kształci i

Bardziej szczegółowo

Szkoła demokracji szkoła samorządności

Szkoła demokracji szkoła samorządności Program rozwoju kompetencji społecznych i obywatelskich rad pedagogicznych Spotkanie I. Opis kompetencji nauczycielskich i sposobów ich rozwijania Opracowały: Irena Denisoff Mirosława Horodok Cele spotkania:

Bardziej szczegółowo

ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE

ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE ANNA BIERNACKA-RYGIEL TEAM EUROPE OBYWATELSTWO UNII EUROPEJSKIEJ Każda osoba będąca obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej jest obywatelem europejskim. Obywatelstwo Unii Europejskiej uzupełnia

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych

Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych Sprawozdanie Rzecznika Praw Obywatelskich z realizacji przez Polskę zobowiązań wynikających z Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych Konferencja podsumowująca badania pt. Polityka publiczna wobec osób

Bardziej szczegółowo

Czym są prawa człowieka? Autor: Dorota Ksok-Borowska

Czym są prawa człowieka? Autor: Dorota Ksok-Borowska Autor: Dorota Ksok-Borowska Skrócony opis lekcji W trakcie zajęć uczniowie dowiadują się, że prawa człowieka występują w relacjach jednostki z państwem, poznają argumenty uzasadniające te regulacje. Celem

Bardziej szczegółowo

Prawa Pracownicze = Prawa Człowieka

Prawa Pracownicze = Prawa Człowieka Prawa Pracownicze = Prawa Człowieka Szkolenie Globalny Świat Pracy Globalne Działania! Godna Praca Godne Życie! Mag. Stefan Grasgruber-Kerl Koordynator Projektu, Südwind Prawa pracownicze = Prawa człowieka

Bardziej szczegółowo

Droga Czytelniczko! Drogi Czytelniku!

Droga Czytelniczko! Drogi Czytelniku! Droga Czytelniczko! Drogi Czytelniku! Wraz z podręcznikiem oddajemy do twoich rąk zeszyt ćwiczeń. Zawarte są w nim różne polecenia i zadania. Powinny one pomóc ci zrozumieć zagadnienia omawiane w podręczniku

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich. Warszawa, dnia lipca 2010 r. Pani Katarzyna Hall Minister Edukacji Narodowej

RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich. Warszawa, dnia lipca 2010 r. Pani Katarzyna Hall Minister Edukacji Narodowej RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Warszawa, dnia lipca 2010 r. RPO - 601727 - I/10/KJ 00-090 Warszawa Tel. centr. 0-22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 0-22 827 64 53 Pani Katarzyna Hall

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Żorach ZAGROŻENIOM. Autorzy programu: mgr Renata Gibas, mgr Barbara Suska

Program wychowawczy Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Żorach ZAGROŻENIOM. Autorzy programu: mgr Renata Gibas, mgr Barbara Suska Program wychowawczy Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Żorach ZAGROŻENIOM Autorzy programu: mgr Renata Gibas, mgr Barbara Suska Wstęp Wychodząc na przeciw potrzebom wynikającym z obserwacji, rozmów i analizy

Bardziej szczegółowo