Informacje dla u ytkowników aparatów do miareczkowania oraz pomiaru ph, gêstoœciomierzy i refraktometrów

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Informacje dla u ytkowników aparatów do miareczkowania oraz pomiaru ph, gêstoœciomierzy i refraktometrów"

Transkrypt

1 Informacje dla u ytkowników aparatów do miareczkowania oraz pomiaru ph, gêstoœciomierzy i refraktometrów 10 Spis treœci Raporty klientw Automatyczne analizy wody 2 Rozwi¹zania dla klientów Dwufunkcyjne mierniki DR u chiñskich producentów aromatów 4 LabX umo liwia ³¹cznoœæ z wyposa eniem produkcyjnym posiadanym przez wytwórcê 5 Zastosowania Miareczkowe oznaczanie siarczanów 8 Analizy witamin i mikroelementów: miareczkowanie turbidymetryczne siarczanu chondroityny 12 Wskazówki ekspertów Rady i podpowiedzi: w jaki sposób przesy³aæ wyniki pomiarów gêstoœci i wspó³czynnika refrakcji z przyrz¹dów przenoœnych do komputera wygodnie i pewnie! 15 Nowe produkty Analizator DL22 Food & Beverage 17 DL15 oraz DL28 18 Linia przyrz¹dów przenoœnych SevenGo, InLab oraz ErGo 19

2 Raporty klientów Automatyczne analizy wody WyobraŸ sobie - wszechstronne, w pe³ni zautomatyzowane analizy, prowadzone przez ca³¹ noc bez nadzoru. Czy to tylko sen? Ju nie dla Grünbeck Wasseraufbereitung GmbH, przedsiêbiorstwa z bran y technologii wody, z siedzib¹ w Höchstädt w Bawarii, Niemcy. 2 Automatyczny system analityczny System analityczny, sk³adaj¹cy siê z przyrz¹dów METTLER TOLEDO i DIONEX, mierzy stê enie szeœciu kationów oraz oœmiu anionów, jak równie przewodnoœæ, ph oraz pojemnoœæ kwasowo-zasadow¹ w ka dej próbce. Do wykonania tych pomiarów wystarczy naciœniêcie jednego przycisku. W ci¹gu ostatnich dwunastu miesiêcy, w czasie oko³o 150 zmian nocnych, w trakcie niezawodnej pracy bez nadzoru, ten z³o ony system uzyska³ oko³o 2500 wyników analitycznych - iloœæ, jaka by³aby niemo liwa do osi¹gniêcia metodami konwencjonalnymi. Dla wiêkszoœci ludzi u ywanie wody jest oczywistoœci¹. W przemyœle rzecz ma siê zupe³nie inaczej! Gdziekolwiek u ywa siê wody jako surowca, do ch³odzenia lub jako medium procesowego, stosowane musz¹ byæ specjalne procedury oczyszczania, aby byæ w zgodzie z wymogami jakoœciowymi lub przepisami prawa. Czy to w produkcji wody pitnej, czy w oczyszczaniu œcieków lub produkcji pary wodnej do turbin, zadania s¹ zawsze ró ne, lecz cel jest zawsze taki sam - obni enie stê enia niektórych jonów selektywnie lub w ca³ym zakresie. Grünbeck GmbH projektuje, rozwija i produkuje systemy do oczyszczania wody, prowadzi doradztwo dla klientów w zakresie wszystkich zagadnieñ zwi¹zanych z oczyszczaniem wody i oferuje wszechstronny serwis dla istniej¹cych zak³adów. Podstaw¹ tego wszystkiego jest analiza wody. Jest to podstawowe narzêdzie analityczne w rozwoju procesu produkcji i towarzyszy projektom od etapu pocz¹tkowego a do ostatecznego uruchomienia wyposa enia. Jest to tak e wa na metoda kontroli zainstalowanych systemów oraz rozwi¹zywania pojawiaj¹cych siê problemów. Trudny zestaw wymagañ Friedrich Patoèka, kierownik laboratorium w Grünbeck GmbH, dwa lata temu sporz¹dzi³ katalog wymagañ: W pe³ni automatyczna sekwencja operacji analitycznych W pe³ni cyfrowe zbieranie i przetwarzanie danych Sterowanie wspomagane komputerowo (oraz przetwarzanie danych w systemie) Optymalny system analizy wody Sk³adniki Chromatograf jonowy DIONEX ICS-1000 (kationy) Chromatograf jonowy DIONEX ICS-1000 (aniony) Oprogramowanie DIONEX Chromeleon Przyrz¹d do miareczkowania METTLER TOLEDO DL70ES z oprogramowaniem LabX pro Zmieniacz próbek METTLER TOLEDO Rondo 60 Miernik przewodnoœci METTLER TOLEDO SevenMulti Analiza Li+, Na+, NH4+, K+, Mg2+, Ca2+ Niskie koszty dzia³ania atwoœæ obs³ugi Pomiary niezale ne od stê enia Ju pierwsze z tych wymagañ jest du ym wyzwaniem dla systemu. Z powodu oczekiwanych du ych ró nic stê eñ ró nych jonów w próbkach (np. sód/amon lub chlorki/azotyny), w pe³ni automatyczna sekwencja analityczna mo e byæ realizowana tylko przy wykorzystaniu chromatografii jonowej (IC) i detekcji sygna³u niezale nej od zakresu stê eñ. W przypadku tradycyjnych technologii analitycznych, gdy czu³oœæ nie zostanie zmieniona, niskie stê enia pozostan¹ nie wykryte, a wysokie piki zostan¹ po prostu obciête. Klucz do rozwi¹zania problemu le y w cyfrowym przetwarzaniu sygna³u, które jest niezale ne od zakresu pomiarowego. Funkcja ta zosta³a wbudowana do systemu DIONEX IC. F-, Cl-, Br-, NO2-, NO3-, SO42-, PO43- Kwasowoœæ /zasadowoœæ ph przewodnoœæ Zakres pomiarowy < mg/l* 0 do 3200 µs/cm (cyfrowe wyjœcie detektora)* poszczególne wartoœci zale ¹ od anolitu i matrycy Niezale nie od zakresu pomiarowego dla wszystkich detektorów DIONEX 0 lub 1-8 mmol/l0-14 System do obs³ugi i zdejmowania przykrywek dla 19 specjalnych pojemników na próbki 0.00 µs/cm ms/cm

3 Raporty klientów ka dej wartoœci pomiarowej stanowi³o zawsze potencjalne Ÿród³o b³êdów. Ponadto, wielk¹ zalet¹ jest pe³na przejrzystoœæ wyników pomiarowych poczynaj¹c od samego pomiaru a do wartoœci uzyskanych po obliczeniach. Oszczêdnoœæ czasu: 50% Jedyna praca rêczna, jaka pozosta³a do wykonania: zape³nienie podajnika automatycznego zmieniacza próbek. Po³¹czenia sieciowe zapewniaj¹ bezpieczeñstwo danych Jedyn¹, konieczn¹ prac¹, wykonywan¹ rêcznie jest przygotowanie próbek. Próbki s¹ tylko filtrowane i umieszczane na podajniku zmieniacza próbek. Po wprowadzeniu danych serii próbek do PC, pomiar rozpoczyna siê jednym klikniêciem myszki. Zmieniacz próbek automatycznie dostarcza wszystkie sk³adniki systemu analitycznego (patrz tabela). Pojemniki z próbkami pozostaj¹ zamkniête a do momentu rozpoczêcia ich analizy. Ka dy pojemnik jest otwierany przy pomocy specjalnego systemu do obs³ugi i zdejmowania pokrywek tu przed analiz¹. System ten zabezpiecza próbki przed wp³ywem czynników zewnêtrznych, jak poch³anianie CO2. Po zakoñczeniu analizy, oprogramowanie ³¹czy wszystkie zmierzone wartoœci i wprowadza je do pliku Excela w celu dalszego przetwarzania. Wewnêtrzna sieæ zak³adu zapewnia, e uzyskane wyniki s¹ natychmiast dostêpne dla ka dej stacji roboczej, gdy tylko sekwencja pomiarowa zostaje zakoñczona. W opinii Franza Baumgartnera, odpowiedzialnego za in ynieriê procesow¹ w Grünbeck, zwiêksza to w ogromnym stopniu bezpieczeñstwo danych, upraszczaj¹c przy tym obs³ugê i oszczêdzaj¹c czas - dawniej, rêczne wprowadzanie W pe³ni automatyczna analiza 17 parametrów wody. Jednym klikniêciem myszki. W ci¹gu nocy. System METTLER TOLEDO/DIONEX. Obok pe³nej automatyki, cyfrowej metodyki analitycznej, Baumgartner ceni tak e szybkoœæ i ³atwe do zrozumienia mo liwoœci ewaluacji oraz wysok¹ wydajnoœæ systemu. Obecnie, wykonanie tych samych pomiarów zajmuje o po³owê czasu mniej ni poprzednio! Wczeœniej konieczne by³o korzystanie z czterech przyrz¹dów do chromatografii jonowej (aniony), fotometrii (kationy), miareczkowania (wapñ, magnez i ph) oraz przewodnoœci. Teraz praca, serwis i konserwacja skupione s¹ na jednym systemie. Tylko elazo i magnez ci¹gle jeszcze musz¹ byæ oznaczane oddzielnie przez fotometriê. W¹skie gard³o wyeliminowane Friedrich Patoèka, pytany o decyzjê o zakupie mówi, e w ostatnim roku aden dostawca nie by³ w stanie zaoferowaæ porównywalnego systemu o podobnej sprawnoœci. Jego wczeœniejsze, dobre doœwiadczenia z pracy z przyrz¹dami METTLER TOLEDO oraz DIONEX i ich znakomita reputacja sta³y siê ostatecznie czynnikiem decyduj¹cym dla 56-cio letniego Pomiar zawartoœci sodu, potasu, magnezu i wapnia, jeden obok drugiego, w próbce wody powierzchniowej. Podstaw¹ jest cyfrowy sposób pomiaru sygna³u. in yniera chemika. Obecnie, po ca³ym roku eksploatacji, podsumowuje on sytuacjê w nastêpuj¹cy sposób: "Decyzja o inwestycji w nowy system by³a wynikiem intensywnych dyskusji. Patrz¹c wstecz prawd¹ bêdzie stwierdzenie, e nigdy nie dalibyœmy rady wykonaæ tylu analiz w ci¹gu ostatnich szeœciu miesiêcy bez w pe³ni automatycznego systemu analizy wody. Jeœli weÿmie siê pod uwagê jeszcze to, e z wyników uzyskiwanych w laboratorium korzystamy przy zaopatrywaniu i rozwoju procesu produkcji w zak³adzie wytwórczym, inwestycja zwróci siê prawdopodobnie w bardzo krótkim czasie!" Nowoczesnoœæ widziana z góry: METTLER TOLEDO Seven Multi mierzy przewodnoœæ. 3

4 Rozwi¹zania dla klientów 4 Dwufunkcyjne mierniki DR u chiñskich producentów aromatów S.Chan Wraz ze wzrostem standardu ycia w Chinach, zarówno pojedynczy ludzie, jak i struktury rz¹dowe, coraz wiêcej uwagi zwracaj¹ na ywnoœæ; jest ona obecnie pod nadzorem rz¹dowym, tak jak produkty farmaceutyczne. Przemys³ spo ywczy staje siê teraz najwiêkszym segmentem rynku. Wzrost sektora spo ywczego prowadzi do wzrostu wymagañ w stosunku do dodatków spo ywczych, a aromaty s¹ jednymi z nich. Liczba zatwierdzonych aromatów spo ywczych przekroczy³a 250, ich roczna produkcja siêga ton, a wartoœæ szacuje siê na oko³o 1 biliona RMB. Pod wzglêdem stosowania aromatów spo ywczych segment lodów stanowi ponad 50% zastosowañ, polew do ciastek oko³o 25%, przypraw 17% i pozosta³e poni ej 7%. Aromaty spo ywcze s¹ kluczowe dla smaku ywnoœci i chocia dodaje siê ich niewielkie iloœci, u ywane s¹ w wiêkszoœci produktów spo ywczych. Aromaty spo ywcze mog¹ nadaæ potrawom oryginalny zapach lub Z³o ony miernik DR firmy METTLER TOLEDO wraz z uk³adem automatycznym SC30 wzmacniaæ zapach sk³adników naturalnych; mog¹ one tak e poprawiaæ lub maskowaæ niepo ¹dane zapachy sk³adników ywnoœci. Aromaty s¹ mieszaninami ró nych jadalnych substancji zapachowych, a gêstoœæ oraz wspó³czynnik refrakcji s¹ dwoma kluczowymi parametrami stosowanymi w kontroli jakoœci. Dwufunkcyjne mierniki DR firmy METTLER TOLEDO, wraz z podajnikami automatycznymi SC30 i SC1, s¹ narzêdziami o bardzo du ych mo liwoœciach dla tych aplikacji, poniewa systemy te zapewniaj¹ szybkie uzyskiwanie dok³adnych wyników dla wielu ró nych typów próbek aromatów. Wbudowana, systemowa funkcja kontroli "CHECK" jest czêsto u ywana dla zapewnienia poprawnych wyników. Dla naszych klientów niemal standardow¹ procedur¹ operacyjn¹ (SOP) sta³o siê nastêpuj¹ce postêpowanie. Codziennie u ywaj¹ oni standardu gêstoœci (woda, nr katalogowy ) do sprawdzania poprawnoœci dzia³ania systemów pomiarowych. Pomiary dla próbek wykonywane s¹ tylko wtedy, jeœli wyniki tego "sprawdzenia" mieszcz¹ siê w granicach tolerancji. Jeœli wynik jest negatywny, cela pomiarowa jest czyszczona (jedno naciœniêcie przycisku!) i powtarzane sprawdzenie "CHECK". Jeœli wynik nadal jest negatywny, przyrz¹d jest kalibrowany. Niektórzy u ytkownicy id¹ nawet dalej: po ka dej adjustacji sprawdzaj¹ oni nowy "wspó³czynnik" adjustacji dla celi pomiaru gêstoœci, dla którego wartoœæ miêdzy kolejnymi adjustacjami nie powinna zmieniæ siê wiêcej ni o 6. Przyk³ad: Jeœli wspó³czynnik wyznaczony podczas adjustacji mia³ wartoœæ , nowy wspó³czynnik powinien mieœciæ siê w granicach od do Jeœli nowa wartoœæ jest poza tym zakresem, sprawdzane s¹ standardy u ywane do adjustacji, aby upewniæ siê, e stosowane by³y w³aœciwe. Nastêpnie przyrz¹d jest kalibrowany ponownie. W tym samym czasie u ywany jest standard wody do ponownego wykonania funkcji sprawdzaj¹cej "CHECK" (podwójne sprawdzenie). Dziêki takiej procedurze u ytkownicy s¹ pewni, e spe³niaj¹ rygorystyczne wymagania dla dok³adnoœci uzyskiwanych wyników. Ca³kiem czêsto zdarza siê, e próbki, dla których maj¹ zostaæ wykonane pomiary, maj¹ ró n¹ lepkoœæ, zale nie od sposobu ich przygotowania, tzn. niektóre próbki s¹ bardzo klej¹ce, a inne nie. Dziêki wbudowanej funkcji "O.S. Rate", systemy pomiarowe mog¹ poradziæ sobie z takimi próbkami i wykonaæ dla nich pomiary podczas jednego cyklu pracy zmieniacza próbek. Niezale nie od tego, jak ró ne s¹ lepkoœci próbek aromatów, nasze automatyczne podajniki SC1 i SC30 z ³atwoœci¹ doprowadzaj¹ je do cel pomiarowych dwufunkcyjnego miernika DR. Nie ma ryzyka, e cele pomiarowe nie zostan¹ ca³kowicie wype³nione,

5 Rozwi¹zania dla klientów poniewa, na podstawie lepkoœci próbki, system mo e automatycznie wyregulowaæ czas pobierania próbki. Ponadto, czas odprowadzania próbki zostaje automatycznie dostosowany do czasu pobierania próbki. Zapewnia to, e pompa pracuje dostatecznie d³ugo, aby wypompowaæ próbkê po zakoñczeniu pomiaru. Wbudowana funkcja korekcji lepkoœci zapewnia wykonywanie poprawnych pomiarów gêstoœci dla lepkich próbek. Funkcja "Repeat Meas." wraz z funkcj¹ "Movement Ratio" pozwalaj¹ na szybkie wykonywanie wielokrotnych pomiarów i unikanie b³êdów pomiarowych. U ytkownicy pracuj¹ zwykle przy nastawach "Repetitions: 3" oraz "Movement Ratio: 15%". W ten sposób automatycznie uzyskuj¹ zestaw trzech pomiarów dla ka dej próbki. Dziêki funkcji "SD Limit" (maksymalne, dopuszczalne odchylenie standardowe pojedynczego wyniku), operator automatycznie otrzymuje komunikat o b³êdzie, jeœli podczas pomiaru cokolwiek przebiega nieprawid³owo. Funkcja ta nie tylko zapewnia poprawne wyniki. Sprawia tak e, e system staje siê przyjazny dla œrodowiska, poniewa powoduje zmniejszenie zu ycia rozpuszczalników stosowanych do czyszczenia. Równie wa n¹ w z³o onych przyrz¹dach DR jest funkcja "has³a". Gwarantuje ona, e ka dy operator postêpuje œciœle wed³ug SOP (standardowych procedur operacyjnych), przygotowanych przez kierownictwo laboratorium dla wykonywania pomiarów dla próbek. Nasz przyrz¹d DR pomaga kierownikowi laboratorium w zarz¹dzaniu. Wszystkie te u yteczne cechy maj¹ swój wk³ad w sukces, jaki odnosz¹ w Chinach automatyczne systemy pomiarowe METTLER TOLEDO, s³u ¹ce do oznaczania gêstoœci i wspó³czynnika refrakcji. LabX umo liwia ³¹cznoœæ z wyposa eniem produkcyjnym posiadanym przez wytwórcê T. Butta Dostêpnoœæ bogatego w funkcje, dobrze zaprojektowanego oprogramowania urz¹dzeñ dla aparatury laboratoryjnej staje siê coraz wa niejszym czynnikiem w decyzjach o zakupie. Obecnie, w czwartym roku sprzeda y - i przy tysi¹cach u ytkowników na ca³ym œwiecie, oprogramowanie LabX Instrument Control and Data Acquisition Software Solution (Rozwi¹zanie programowe LabX do sterowania przyrz¹dem i zbierania danych) staje siê preferowanym przez u ytkowników interfejsem i narzêdziem do zbierania danych dla przyrz¹dów do miareczkowania i wag METTLER TOLEDO. Rysunek 1: Integracja systemu LabX dziêki LabX connect. Po wprowadzeniu na rynek wersji v.2.0 zestawu narzêdziowego LabX connect dla oprogramowania LabX, u ytkownicy maj¹ mo liwoœæ przygotowania rozwi¹zañ ³¹cz¹cych LabX z systemami oprogramowania innych dostawców lub opracowanymi przez siebie, które bêd¹ bezproblemowo odpowiada³y ich strategii elektronicznego przetwarzania danych. Automatyzacja decyzji kontrolnych, oparta na wynikach testów wykonanych z wykorzystaniem analitycznych przyrz¹dów laboratoryjnych lub produkcyjnych, pokazuje mo liwoœci znacznego poprawienia wydajnoœci, zmniejszenia iloœci b³êdów, uzyskania oszczêdnoœci finansowych oraz monitorowania procesów produkcyjnych i procedur laboratoryjnych. Gdy Henkel Corporation potrzebowa³a efektywnego kosztowo rozwi¹zania w zakresie miareczkowania do bezproblemowego w³¹czenia do posiadanego, nowego systemu sterowania produkcj¹ LineGuard SmartControl SC-1000, przygl¹dano siê elastycznoœci oprogramowania METTLER TOLEDO LabX Instrument Control Sofrware. Najwa niejsze by³y mo liwoœci wymiany danych miêdzy LabX i systemem posiadanym przez Henkel, któr¹ umo liwia³oby u ywanie opcjonalnego zestawu oprogramowania LabX connect. Henkel jest dostawc¹ systemów do mycia opakowañ metalowych, produktów do czyszczenia i zabezpieczenia powierzchni pod³o a oraz wielu innych rozwi¹zañ dla ga³êzi przemys³u zajmuj¹cych siê wykañczaniem powierzchni metalowych i z tworzyw sztucznych. Ostatnio Henkel wprowadzi³ na rynek nowy system SmartControl, oparty na technologii komputerowej, który ³¹czy w sobie kontrolê linii produkcyjnej i mo liwoœci zbierania danych przy u yciu komputera klasy PC. Daje to zak³adowi mo liwoœæ uzyskania oszczêdnoœci w kosztach zarówno przyrz¹dów jak i instalacji w porównaniu z technologi¹ PLC (Programmable Logic Control). 5

6 Rozwi¹zania dla klientów 6 Rysunek 2: Interfejs operatora LabX, system SmartControl. System jest dopasowany dziêki ma³ym panelom ³¹cz¹cym w przyrz¹dach pod³¹czonych sieciowo do PC, co w porównaniu do tradycyjnej technologii analogowej PLC daje "cyfrowe" mo liwoœci PLC. System SmartControl zosta³ przygotowany, aby daæ operatorowi odpowiedzialnemu za monitorowanie procesu produkcji mo liwoœæ ogl¹dania wszystkich zmiennych, wa nych dla procesu, wykresów trendów, zdarzeñ, jak alarmy, zmiany w punktach nastawczych oraz bie ¹ce tryby pracy, tak aby mo liwe by³o podejmowanie koniecznych dzia³añ. Analiza miareczkowa jest konieczna dla zapewnienia uzyskania wymaganych stê eñ roztworów stosowanych do mycia opakowañ metalowych oraz w niektórych systemach ch³odz¹cych Henkel, u ywanych przez producentów dwuczêœciowych puszek do napojów oraz jest jedn¹ z wa nych zmiennych pomiarowych, która wymaga monitorowania podczas procesu produkcyjnego. Automatyzacja miareczkowania eliminuje rozbie noœci powstaj¹ce przy interpretacji wyników testów z miareczkowania rêcznego. Henkel wybra³ oprogramowanie LabX Instrument Control Software Solution wraz z przyrz¹dem do miareczkowania DL70ES oraz zmieniaczem próbek RONDO, które maj¹ byæ sk³adnikiem systemu SmartControl. LabX, pracuj¹cy na PC, sieciowo pod³¹czonym do systemu SmartControl, dostarcza ³atwy w u yciu interfejs operatora do obs³ugi przyrz¹du DL70ES i jest dostarczany klientom w stanie skonfigurowanym przez Henkel, z wszystkimi wymaganymi metodami miareczkowania kwas/zasada i fluorków, potrzebnymi do wykonania analiz, zapisanymi ju w bazie danych LabX (patrz rysunek 2). Zestaw narzêdziowy LabX connect jest okreœlany jako interfejs programu aplikacyjnego (API - application program interface) i zapewnia bezproblemowe wspó³dzia³anie procedur LabX lub/oraz informacji z bazy danych LabX z aplikacjami programowymi lub systemami innych producentów. U ywaj¹c LabX connect wraz z LabX, typowe interfejsy dwukierunkowe mog¹ zostaæ posze- rzone w celu udostêpnienia danych z LabX innym systemom lub aplikacjom programowym do dalszego przetwarzania lub zapisania w dok³adnie poprawnym formacie i na odwrót. Zalet¹ konstruowania aplikacji programowych przy wykorzystaniu poziomu API jest to, e pozwala na integracjê/przerabianie bez koniecznoœci wprowadzania zmian w kodach Ÿród³owych, co poza innymi zaletami oznacza, e u ytkownicy nie s¹ pozostawieni z "jednorazowymi" systemami, które nie mog¹ byæ konserwowane ani wspierane przez dostawcê, i które nie stanowi¹ podstawy do wykonania walidacji w œrodowisku regulowanym przepisami prawa. (Patrz rysunek 1) METTLER TOLEDO i Henkel zastosowali zestaw narzêdziowy LabX connect do opracowania typowego interfejsu miêdzy LabX a systemem SmartControl SC-1000, tak aby wyniki testów miareczkowania mog³y byæ wyœwietlane w systemie SmartControl. Wyniki analiz miareczkowania s¹ automatycznie przekazywane do systemu Smart- Control i wyœwietlane w czasie rzeczywistym na ekranie, o wygl¹dzie samochodowej deski rozdzielczej, na PC obs³uguj¹cym Smart- Control, wraz z porównaniem z wielkoœciami z pomiarów wykonywanych on-line przez czujniki wbudowane do wyposa enia myj¹cego. Jednoczeœnie, LabX connect przesy³a dodatkowe dane wynikowe, wiêc mog¹ byæ one umieszczane na jednym wykresie, pokazuj¹cym trend zmian, jako zmienne pomiarowe, dodawane do pliku SPC i archiwizowane wraz z pozosta³ymi danymi z systemu SmartControl. Alarmy zdefiniowane w systemie SmartControl ostrzegaj¹ za³ogê zak³adu w wypadku pojawienia siê istotnych ró nic miêdzy dwoma analogicznymi pomiarami, tak e mog¹ zostaæ podjête odpowiednie dzia³ania. (Patrz rysunek 3) LabX connect sprawia, e dane z bazy danych LabX dostêpne s¹ poprzez funkcjê Events. Events kieruje do aplikacji innego producenta informacjê, e oczekuje na sygna³,

7 Rozwi¹zania dla klientów i w bazie danych LabX dostêpne s¹ wartoœci wynikowe lub inne dane. METTLER TOLEDO wspomaga³o firmê Henkel w czasie pracy nad typowym skryptem dla LabX connect, opartym na zdarzeniach i napisanym w jêzyku programowania Visual Basic,który wybiera potrzebne wyniki, formatuje je zgodnie z wymaganiami systemu SmartControl oraz umieszcza informacje w wyznaczonym folderze plików na komputerze obs³uguj¹cym SmartControl, gdzie bêdzie dostêpny dla dalszego przetwarzania przez system. Wprowadzenie danych do systemu SmartControl daje wiele mo liwoœci, jak równie upraszcza procedurê podejmowania decyzji w czêœci zale nej od operatorów. Za ka dym razem, gdy wykonywany jest test kalibracji, w danych przekazywanych od systemu LabX do systemu SmartControl SC-1000 w³¹czony jest elektryczny pomiar w miliwoltach wyjœcia z elektrody fluorkowej. Dziêki temu system Smatr- Control monitoruje efektywny czas ycia elektrody fluorkowej i alarmuje za ka dym razem, gdy sygna³ elektryczny spadnie poni ej zadanej, minimalnej wartoœci. Na ekranie g³ównego komputera obs³uguj¹cego SmartControl pojawia siê komunikat "Check Fluoride Probe", który informuje personel, e elektroda fluorkowa mo e znajdowaæ siê u kresu swojego efektywnego czasu ycia. Jest to tylko jedna z wielu mo liwoœci wynikaj¹cych z udostêpnienia wyników i innych danych z LabX praktycznie wszystkim innym procedurom podejmowania decyzji do dalszego przetwarzania przez inne systemy oraz do automatyzacji kontroli decyzji. Automatyzacja procedury miareczkowania dziêki LabX oraz zast¹pienie miareczkowania rêcznego rozwi¹zaniem automiareczkowania pozwoli³y klientom posiadaj¹cym system Henkel SmartControl w znacznym stopniu polepszyæ dok³adnoœæ i dostêpnoœæ danych, kluczowych dla podejmowania decyzji, co pozwoli³o poprawiæ jakoœæ produktów, zoptymalizowaæ proces produkcji oraz dostarczania reagentów do k¹pieli, a tak e poprawiæ wydajnoœæ pracy operatorów i obni yæ koszty. Dane mog¹ byæ archiwizowane i przegl¹dane w celu prowadzenia analiz trendu oraz do celów statystycznych. Przypadek firmy Henkel jest tylko jednym w wielu przyk³adów mo liwoœci u ycia LabX i zestawu narzêdziowego LabX connect do opracowania typowych rozwi¹zañ, które odpowiadaj¹ rosn¹cym potrzebom klientów w zakresie w³¹czenia danych elektronicznych do organizacyjnego procesu podejmowania decyzji oraz potrzebom dostawców aparatury laboratoryjnej w zakresie dostarczania rozwi¹zañ zarz¹dzania danymi, które ³atwo pasuj¹ do œrodowiska pracy klienta. Henkel LineGuard SmartControl SC-1000 oraz SmartControl s¹ zastrze onymi znakami towarowymi Henkel Corporation. RONDO jest zastrze onym znakiem towarowym Mettler-Toledo, Inc. 7 Rysunek 3: G³ówny ekran systemu SmartControl SC-1000, pokazuj¹cy okno Auto-Titrator u do³u po prawej stronie, z notatk¹ "Out of Spec." oraz list¹ przypominaj¹c¹ o miareczkowaniach, wskazuj¹c¹ planowane miareczkowania testuj¹ce. Klikaj¹c na okno Auto-Titration mo na dowiedzieæ siê, która zmienna jest poza specyfikacj¹ oraz uzyskaæ dostêp do wartoœci alarmowych.

8 Zastosowania 8 Miareczkowe oznaczanie siarczanów A.Alchert Wiêkszoœæ metod miareczkowych oznaczania siarczanów nie daje wiarygodnych wyników, jeœli w próbce obecne s¹ przeszkadzaj¹ce kationy dwuwartoœciowe, jak wapñ i magnez. Stosuj¹c metody opisane poni ej, wapñ i magnez nie bêd¹ przeszkadzaæ i mog¹ byæ oznaczone w tej samej analizie. Wstêp Do oznaczania zawartoœci siarczanów stosowanych jest kilka ró nych metod miareczkowych: a) Miareczkowanie nadchloranem baru przy thorin, jako wskaÿniku. Wskazanie: DP5 Phototrode przy 555nm (fototroda) b) Miareczkowanie chlorkiem baru Wskazanie: Ba ISE (elektroda jonoselektywna) c) Miareczkowanie nadchloranem baru. Wskazanie: Pb ISE (elektroda jonoselektywna) d) Miareczkowanie nadchloranem o³owiu. Wskazanie: Pb ISE (elektroda jonoselektywna) e) Miareczkowanie chlorkiem baru. Wskazanie: InLab710 (sonda konduktometryczna) Wszystkie te metody pracuj¹ bardzo wiarygodnie, dopóki w próbce nie ma dwuwartoœciowych jonów przeszkadzaj¹cych (np. wapñ, magnez). Musz¹ one zostaæ najpierw usuniête przy u yciu wymieniacza jonowego z silnym kwasem, co oczywiœcie wymaga znacznie wiêcej pracy. Poni szy artyku³ opisuje metodê oznaczania siarczanów, w której kationy, takie jak wapñ czy magnez, nie przeszkadzaj¹ i mog¹ nawet zostaæ oznaczone t¹ sam¹ metod¹. Oznaczanie siarczanów elektrod¹ Ca ISE Zasada Podstawowa zasada oznaczania siarczanów przy u yciu jonoselektywnej elektrody wapniowej (Ca ISE) jest w rzeczywistoœci bardzo prosta. Siarczany obecne w próbce s¹ wytr¹cane nadmiarem chlorku baru przy ph 4. Bar pozostaj¹cy w roztworze po ca³kowitym str¹ceniu siarczanów jest miareczkowany przy ph 10 przy u yciu EDTA oraz Ca ISE. Jeœli próbka zawiera tak e jony wapnia lub/oraz magnezu, metoda wykorzystuje fakt, e Ca ISE jest czu³a na bar, wapñ i magnez. Poniewa wszystkie trzy kationy tworz¹ kompleksy z EDTA przy ph 10, mog¹ byæ one analizowane jeden obok drugiego. Jeœli próbka nie zawiera magnezu, mo na stosowaæ metodê bezpoœredni¹; w przeciwnym razie konieczna jest metoda dwustopniowa. Metoda bezpoœrednia Siarczany obecne w próbce wytr¹cane s¹ nadmiarem chlorku baru przy ph 4. Po nastawieniu ph próbki na 10, nadmiar baru zostaje odmiareczkowany przy u yciu EDTA oraz Ca ISE. Jeœli w próbce obecny jest wapñ, EDTA tworzy kompleks najpierw z wapniem, a nastêpnie z barem. Wynikowa krzywa miareczkowania wykazuje wiêc dwa oddzielone skoki. Obliczenia daj¹ bezpoœrednio wynik zawartoœci siar- czanów i wapnia w próbce. Jeœli wystêpuje tak e magnez, metoda bezpoœrednia nie mo e zostaæ zastosowana. Ró nica w powinowactwie EDTA do tworzenia wi¹zañ z magnezem i barem jest zbyt ma³a i prowadzi³aby do b³êdnych wyników. Metoda dwustopniowa W tym przypadku zawartoœæ wapnia i magnezu musi zostañ najpierw oznaczona przy ph 10 przez miareczkowanie EDTA i zastosowanie Ca ISE. Nastêpnie roztwór zostaje zakwaszony (ph 4) i siarczany obecne w próbce s¹ ca³kowicie wytr¹cane, jak poprzednio, nadmiarem chlorku baru. Po ponownym ustawieniu ph roztworu na 10, zawartoœæ siarczanów oznaczana jest na drodze miareczkowania wstecznego nadmiaru chlorku baru przy u yciu EDTA i Ca ISE. Warto zauwa yæ (dotyczy obu metod) Wytr¹canie siarczanów chlorkiem baru musi byæ prowadzone przy ph < 4, poniewa w przeciwnym razie nie bêdzie ono ca³kowite. Miareczkowanie EDTA musi byæ prowadzone przy ph > 10, poniewa w przeciwnym razie analiza krzywej miareczkowania jest trudna i niedok³adna. Du e iloœci osadu siarczanu baru powoduj¹ efekt okluzji (zatrzymywanie substancji obcych we wnêtrzu kryszta³ów osadu - przyp. t³umacza), w wyniku czego otrzymuje siê niskie wartoœci dla siarczanów. W celu uzyskania dok³adnych wyników zalecamy stosowanie próbek rozcieñczonych (oko³o 0.05 mmol siarczanu w próbce) i titrantów (np mol/l EDTA. Wapniowa elektroda jonowa (Ca ISE) Stosowanie Ca ISE wraz z elektrod¹ referencyjn¹ InLab301 okaza³o siê bardzo wiarygodne dla tej aplikacji. Elektroda Ca ISE jest gotowa do u ytku ju po dwóch godzinach kondycjonowania w roztworze wapnia o stê eniu 0.01 mol/l. W metodzie dwustopniowej uzyskuje siê jeden lub dwa skoki potencja³u

9 Zastosowania podczas pierwszego miareczkowania, zale nie od zawartoœci magnezu oraz stanu elektrody Ca ISE. Ogólnie mówi¹c, pierwszy skok potencja³u (magnez) jest trudny do analizy i jest niedok³adny. W wiêkszoœci przypadków jego analizê mo na przeprowadziæ tylko przy wykorzystaniu oprogramowania LabX, po zakoñczeniu miareczkowania. Z tego powodu, opisywana tutaj metoda dwustopniowa wykorzystuje tylko drugi, du y skok potencja³u (wapñ), z którego obliczyæ mo na ca³kowit¹ zawartoœæ magnezu i wapnia. Skok potencja³u dla wapnia wynosi oko³o 1000 mv/ml oraz oko³o 50 mv/ml dla baru, jeœli u ywana jest nowa elektroda Ca ISE. W metodzie bezpoœredniej zachowanie jest odwrotne; skok potencja³u dla baru jest wiêkszy ni dla wapnia. W d³ugim czasie u ytkowania wielkoœæ skoku potencja³u powoli zmniejsza siê (do oko³o 100 mv/ml dla wapnia i oko³o 18 mv/ml dla baru). Po oko³o 500 oznaczeniach uzyskanie wiarygodnych wyników nie jest ju mo liwe. Sygna³ pochodz¹cy od szumów jest zbyt du y, a wysokoœæ skoku potencja³u zbyt ma³a. Elektroda Ca ISE mo e zostaæ szybko i ³atwo regenerowana przez wymianê modu³u membrany. Szczegó³y eksperymentalne Metoda bezpoœrednia Dla próbek o oczekiwanej zawartoœci siarczanów oko³o 0.05 mmol, lecz nie zawieraj¹cych magnezu, ph zosta³o pocz¹tkowo ustawione na wartoœæ poni ej 4 przy u yciu 1.0 mol/l HCl. Po dodaniu 2 ml roztworu chlorku baru o stê eniu 0.1 mol/l roztwór jest mieszany przez kolejne dwie minuty, aby zapewniæ pe³ne str¹cenie. ph zostaje nastêpnie ustawiane na wartoœæ powy ej 10, przy zastosowaniu 5% roztworu amoniaku. W pierwszym miareczkowaniu, gdzie titrantem by³ roztwór EDTA o stê eniu mol/l, miareczkowano do pierwszego punktu równowagi (EQP), z którego obliczano zawartoœæ wapnia. Drugie miareczkowanie do pierwszego punktu równowagi, gdy titrantem jest EDTA o stê eniu mol/l, pozwala oznaczyæ zawartoœæ baru i na tej podstawie wyznaczyæ zawartoœæ siarczanów. Okaza³o siê, e teoretycznie dodana iloœæ baru (2 ml 0.1 mol/l) nie mo e zostaæ u yta do obliczeñ zawartoœci siarczanów (dodana iloœæ baru minus iloœæ baru ci¹gle pozostaj¹ca w roztworze po wytr¹ceniu siê siarczanów), wartoœci dla siarczanów s¹ wtedy o oko³o 10% za wysokie. Mo liwym powodem tego mo e byæ efekt matrycy lub powolne, ponowne rozpuszczanie siê siarczanu baru, wczeœniej wytr¹-conego podczas miareczkowania EDTA. W celu wyeliminowania tego efektu do obliczeñ u yto wartoœci z miareczkowania wstecznego, zamiast wartoœci teoretycznej iloœci dodanego baru. Po raz pierwszy wyznaczono to dla wszystkich próbek o podobnej zawartoœci siarczanów w nastêpuj¹cy sposób: Oczekiwan¹ w próbce iloœæ siarczanu umieszczono w pojemniku do miareczkowania. Nastêpnie dodano 2 ml roztworu chlorku baru o stê eniu 0.1 mol/l, dok³adnie tak, jak podczas rzeczywistej analizy próbki. Iloœæ baru ci¹gle obecna w roztworze po str¹ceniu nazywana jest wartoœci¹ z miareczkowania wstecznego (wartoœæ wsteczna) i oznaczana w miareczkowaniu z EDTA jako titrantem. Parametry miareczkowania Titrant dodawany by³ dynamicznie, a zbieranie wartoœci pomiarowych odbywa³o siê w trybie kontroli równowagi. Ogólnie mówi¹c, zmiany potencja³u podczas miareczkowania by³y bardzo ma³e, dlatego dla dodawania titranta wybrano ma³¹ wartoœæ de(set). Poniewa skoki potencja³u dla wapnia i magnezu s¹ bardzo ró ne, dla tych dwóch analiz wybrano ró ne parametry. Wapñ (pierwsza analiza): Dozowanie wstêpne: brak de(set) = 3 mv dv(min) = 0.15 ml dv(max) = 0.3 ml Zbieranie wartoœci pomiarowych: de = 0.5 mv dt = 3 s t(min) = 10 s t(max) = 20 s Rozpoznanie: wartoœæ progowa 20 mv/ml (skok potencja³u mia³ wartoœæ mv/ml) Zakoñczenie: pierwszy punkt równowagi (EQP) Bar (drugie miareczkowanie): Dozowanie wstêpne: 4 ml Dodawanie titranta: de(set) = 3 mv dv(min) = 0.02 ml dv(max) = 0.3 ml Zbieranie wartoœci pomiarowych: de = 0.5 mv dt = 2 s t(min) = 7 s t(max) = 30 s Rozpoznanie: wartoœæ progowa 50 mv/ml (skok potencja³u mia³ wartoœæ mv/ml) Zakoñczenie: pierwszy punkt równowagi (EQP). Wyniki Wartoœæ wsteczna i miano Liczba próbek: 4 Miano = srel = 0.4% (odchyl. standard.) Wartoœæ wsteczna = mmol srel = 0.2% 9

10 Zastosowania 10 Próbki Metoda bezpoœrednia Próbki: Wielkoœæ Liczba Ca + Mgmg/l srel Odchylenie Siarczan srel Odchylenie Test /Woda próbki ml próbek mmol/l (%) w %* mg/lmmol/l (%) w %* mineralna Test Test *Odchylenie w % od wartoœci prawdziwej (próbki testowe o znanej zawartoœci siarczanów) Metoda dwustopniowa Test Aproz Evian MM Budget Valser San Pellegrino Contrex Test Test *Odchylenie w % od wartoœci prawdziwej (próbki testowe o znanej zawartoœci siarczanów oraz próbki wody mineralnej o zawartoœci deklarowanej przez dostawców). Komentarze Jeœli do próbki testowej dodawano magnezu, oznaczana zawartoœæ siarczanów by³a zbyt niska, lecz nie wp³ywa³o to na oznaczan¹ zawartoœæ wapnia. Zastosowanie EGTA zamiast EDTA nie pozwoli³o unikn¹æ wp³ywu magnezu na analizê. Metoda dwustopniowa Najpierw dodano do próbki 1 ml roztworu amoniaku o stê eniu 5% w celu podniesienia ph do wartoœci powy ej 10. Nastêpnie roztwór miareczkowano EDTA o stê eniu mol/l do pierwszego punktu równowagi (EQP), pozwalaj¹c tym samym na obliczenie ca³kowitej zawartoœci wapnia i magnezu. Nastêpnie obni ano ph do wartoœci mniejszej ni 4, stosuj¹c miareczkowanie do punktu koñcowego roztworem HCl o stê eniu 1.0 mol/l. Dodano 3 ml roztworu chlorku baru o stê eniu 0.05 mol/l i mieszano roztwór przez 2 minuty, aby zapewniæ ca³kowite str¹cenie siarczanów. Nastêpnie dodawano roztwór amoniaku o stê eniu 5%, dopóki ph nie przekroczy³o wartoœci 10 (oko³o 6 ml). Otrzymany w ten sposób roztwór miareczkowano mol/l EDTA do pierwszego punktu równowagi (EQP), co pozwoli³o obliczyæ zawartoœæ baru i w konsekwencji zawartoœæ siarczanów. Podobnie jak w przypadku metody bezpoœredniej, obliczenia nale a³o wykonaæ z u yciem wczeœniej wyznaczone wartoœci wstecznej, zamiast korzystaæ z teoretycznie dodanej iloœci baru, aby unikn¹æ wysokich wartoœci dla siarczanów. Umo liwi³o to równoleg³e wyznaczenie wartoœci wstecznej oraz miana EDTA w jednym miareczkowaniu. Parametry miareczkowania Titrant dodawano dynamicznie a zbieranie wartoœci pomiarowych odbywa³o siê w trybie kontroli równowagi. Wapñ i magnez (pierwsze miareczkowanie) Dozowanie wstêpne: 0.5 ml Dodawanie titranta: de(set) = 4 mv dv(min) = 0.05 ml dv(max) = 0.3 ml Zbieranie danych pomiarowych: de = 0.5 mv dt = 3 s t(min) = 5 s t(max) = 10 s Rozpoznanie: wartoœæ progowa 200 mv/ml (skok potencja³u mia³ wartoœæ mv/ml dla starych elektrod Ca ISE oraz mv/ml dla nowych elektrod Ca ISE) Zakoñczenie: pierwszy punkt równowagi (EQP) Bar (drugie miareczkowanie): Dozowanie wstêpne: 1.0 ml Dodawanie titranta: de(set) = 4 mv dv(min) = 0.02 ml dv(max) = 0.2 ml Zbieranie danych pomiarowych: de = 0.5 mv dt = 1 s t(min) = 7 s t(max) = 15 s Rozpoznanie: wartoœæ progowa 20 mv/ml (skok potencja³u mia³ wartoœæ mv/ml dla starych elektrod Ca ISE oraz mv/ml dla nowych elektrod Ca ISE) Zakoñczenie: pierwszy punkt równowagi (EQP) Komentarze Powodem czêœciowo wiêkszych odchyleñ miêdzy wyznaczonymi tutaj wartoœciami a podanymi przez dostawców by³o to, e w niektórych

11 Zastosowania przypadkach te ostatnie wartoœci wyznaczono dawno temu. Ponadto, stê enie i sk³ad mog¹ byæ nieco ró ne w ró nych butelkach. Dostawca nie ma obowi¹zku wykonywania analizy zawartoœci ka dej butelki, lecz tylko dla serii produkcyjnej. Wyniki pokazuj¹, e metoda dwustopniowa jest idealna do oznaczania siarczanów w wodzie mineralnej. Wyniki charakteryzuj¹ siê dobr¹ odtwarzalnoœci¹ dla nieznanych próbek oraz znakomit¹ dok³adnoœci¹ dla próbek testowych o znanej zawartoœci. METTLER TOLEDO DL77 V3.1 DL77 Rondo on 299 Method: aa75 Valser Ca mit ISE :57 Start time: :43 EQP titration [1] Sample 1/1 Valser Ca2+ + Mg2+ Volume Increment Signal Change 1st deriv. Time ml ml mv mv mv/ml min:s ET : : :16 ET : : : : :44 METTLER TOLEDO DL77 V3.1 DL77 Rondo on 299 Method: aa75 Valser Ca mit ISE :57 Start time: :43 EQP titration [1] SO4 2- Sample 1/1 Valser 11 Volume Increment Signal Change 1st deriv. Time ml ml mv mv mv/ml min:s ET : : :23 ET : : : :54

12 Zastosowania 12 Analizy witamin i mikroelementów: miareczkowanie turbidymetryczne siarczanu chondroityny C.A. De Caro Siarczan chondroityny jest od ywk¹, dostêpn¹ jako sól sodowa w formie kapsu³ek lub tabletek. Przez medycynê alternatywn¹ przyjmowanie siarczanu chondroityny zalecane jest jako leczenie chorób zwyrodnieniowych stawów, jak zapalenie kostno-stawowe. Zgodnie z USP (United States Pharmacopeia) oznaczanie siarczanu chondroityny w preparatach od ywczych wykonywane jest poprzez miareczkowanie turbidymetryczne przy u yciu fototrody DP5. Czym s¹ preparaty od ywcze? Preparaty od ywcze s¹ powszechnie u ywane dla uzupe³nienia diety dziennej przez zwiêkszenie iloœci dostarczanych organizmowi mikroelementów jak witaminy, minera³y, aminokwasy i metabolity. Ogólnie mówi¹c, s¹ one przyjmowane w postaci kapsu³ek, tabletek musuj¹cych lub syropu. Dobrze znane przyk³ady takich preparatów zawieraj¹ multiwitaminy i minera³y. Obecnie, na rynku dostêpnych jest wiele produktów, których sk³ad nie jest ograniczony tylko do jednego, aktywnego czynnika, lecz zawieraj¹ witaminy, minera³y, inne od ywki, dodatki roœlinne, jak równie sk³adniki i ekstrakty pochodzenia zwierzêcego i roœlinnego [1]. Ludzie u ywaj¹ tych preparatów w celu poprawienia stanu ogólnego, lecz tak e z nadziej¹ wyleczenia okreœlonych schorzeñ, poniewa wierz¹, e w niektórych przypadkach dzia³aj¹ one jako œrodki lecznicze. W ostatnim czasie wzros³a produkcja takich preparatów, co jest Rysunek 1: Siarczan chondroityny jest polisacharydem sk³adaj¹cym siê z n cz³onów kwasu glukuronowego oraz N-acetylogalaktozoamina. skutkiem rosn¹cego zapotrzebowania na nie ze strony konsumentów, jak równie dowodów na to, e niektóre z nich rzeczywiœcie pomagaj¹ pacjentom. Równoczeœnie wzros³a tak e potrzeba dok³adnej kontroli jakoœci w zak³adach produkcyjnych: konieczne s¹ szybkie, solidne i dok³adne techniki analityczne, aby prowadziæ efektywn¹ kontrolê jakoœci na liniach produkcyjnych. Siarczan chondroityny, CS, jest preparatem dostêpnym jako sól sodowa w postaci kapsu³ek lub tabletek w punktach aptecznych, sklepach spo ywczych i aptekach. Chocia œrodowisko medyczne nie jest do tej pory przekonane o efektywnoœci tego preparatu, jest on u ywany przez konsumentów do leczenia bólu bêd¹cego objawem zapaleñ kostno-stawowych. W rzeczywistoœci, badania medyczne pokaza³y, e siarczan chondroityny pomaga w leczeniu tych schorzeñ. Pojawi³y siê tak e doniesienia, e pacjenci z bólami szyjnymi i bólami pleców uwa aj¹ stosowanie tego preparatu od ywczego za sposób leczenia alternatywny dla medycyny tradycyjnej [1]. Dlaczego siarczan chondroityny ma byæ œrodkiem od ywczym? Siarczan chondroityny jest sk³adnikiem chrz¹stki stawowej, a dok³adniej struktury pokrywaj¹cej zakoñczenia koœci, która zabezpiecza je przed mechanicznym tarciem i amortyzuje uderzenia. W szczególnoœci, bia³ka chrz¹stkowe smaruj¹ stawy, chroni¹c je przed urazami podczas ruchu. Aby poprawiæ zdolnoœæ amortyzacji uderzeñ i w³asnoœci smarne, do bia³ek chrz¹stkowych do³¹czane s¹ polisacharydy, z których ka dy sk³ada siê z setek cz¹steczek cukru. Funkcj¹ siarczanu chondroityny, kompleksu polisacharydowego, jest utrzymanie struktury, zatrzymanie wody i œrodków od ywczych i umo liwienie innym cz¹steczkom migracji w chrz¹stce. Jest to podstawowa w³asnoœæ, poniewa w chrz¹stce nie wystêpuje krew pozwalaj¹ca na wymianê metabolitów. Bia³ka chrz¹stkowe s¹ produkowane w sposób ci¹g³y przez komórki stawowe, co umo liwia ich wymianê w uszkodzonych chrz¹stkach. Wraz z degeneracj¹ chrz¹stek, funkcje smarne ulegaj¹ pogorszeniu. W konsekwencji koœci nie s¹ ju chronione przez chrz¹stki, s¹ ods³oniête i mog¹ trzeæ jedna o drug¹. Mo e to prowadziæ do ostrego bólu, symptomu zapalenia kostnostawowego, stopniowej degeneracji chrz¹stki. Do tej pory nie jest znana Rysunek 2: METTLER TOLEDO Phototrode jest czujnikiem fotometrycznym u ywanym w automatycznym miareczkowaniu z optycznym oznaczaniem punktu koñcowego podczas analiz objêtoœciowych. dok³adna przyczyna tej choroby zwyrodnieniowej i medycyna tradycyjna nie dysponuje jeszcze efektywnym lekiem, który móg³by zatrzymaæ proces degeneracji chrz¹stki.

13 Zastosowania Zwykle leczenie sprowadza siê do eliminowania bólu, lecz czasami terapia mo e nie byæ ca³kowicie skuteczna i mog¹ pojawiæ siê niepo- ¹dane efekty uboczne. W chorobach zwyrodnieniowych stawów, jak zapalenie kostno-stawowe, wraz z erozj¹ chrz¹stki nastêpuje utrata siarczanu chondroityny. Badania pokaza³y, e siarczan chondroityny mo e pobudzaæ gojenie siê koœci. W szczególnoœci próby pokaza³y, e siarczan chondroityny ³agodzi ból stawów i prawdopodobnie spowalnia rozwijanie siê zapalenia kostno-stawowego. Przyjmowanie siarczanu chondroityny jako preparatu od ywczego mo e stanowiæ alternatywne leczenie dla pacjentów cierpi¹cych na to schorzenie. Faktem jest, e siarczan chondroityny nie wystêpuje w znacznych iloœciach w codziennej diecie - zasadniczym Ÿród³em s¹ chrz¹stki zwierzêce (takie jak krowia tchawica). Leczenie opiera siê na dwóch teoriach: z jednej strony siarczan chondroityny dostarcza surowce dla od ywiania chrz¹stek stawowych. Z drugiej strony mo e blokowaæ aktywnoœæ enzymów powoduj¹cych uszkodzenia chrz¹stek. Analiza siarczanu chondroityny Siarczan chondroityny nale y do kategorii zwi¹zków znanych jako glikozaminoglikany, z d³ugimi ³añcuchami wyspecjalizowanych polisacharydów (lub cukrów). W szczególnoœci, siarczan chondroityny zbudowany jest z powtarzaj¹cego siê uk³adu, sk³adaj¹cego siê z dwóch zwi¹zków, kwasu glukuronowego oraz N-acetylogalaktozoaminy. Podstawowy uk³ad (dwucukier) przedstawiono na rysunku 1. W preparatach od ywczych siarczan chondroityny wystêpuje w postaci soli sodowej. Surowiec do produkcji sodowego siarczanu chondroityny uzyskuje siê z chrz¹stek zdrowych zwierz¹t hodowanych z przeznaczeniem na ywnoœæ dla ludzi, jak krowy, œwinie i kurczaki. Zawartoœæ sodowego siarczanu chondroityny mieœci siê w granicach od 90.0 do 105.0% w przeliczeniu na such¹ masê [2]. Zgodnie z United States Pharmacopea, zawartoœæ siarczanu chondroityny oznacza siê poprzez miareczkowanie turbidymetryczne przy 420, 550 lub 660nm, stosuj¹c jako titrant chlorek cetylopirydyniowy (chlorek heksadecylo-pirydyniowy, CPC, C21H38ClN) [2]. Dodanie CPC do roztworu próbki prowadzi do utworzenia kompleksu par jonowych z siarczanem chondroityny. Tworz¹cy siê produkt wytr¹ca siê z roztworu powoduj¹c wzrost zmêtnienia, co mo e byæ monitorowane przy u yciu METTLER TOLEDO DP5, DP550 lub DP660 Phototrode zanurzonej w roztworze próbki (Rysunek 2). Phototrode jest czujnikiem fotometrycznym, pozwalaj¹cym na monitorowanie zmêtnienia i zmian koloru roztworu próbki, poprzez pomiar os³abienia wi¹zki œwiat³a przechodz¹cej przez próbkê, spowodowanej absorpcj¹ oraz rozpraszaniem œwiat³a podczas miareczkowania. Os³abiona wi¹zka œwiat³a jest odbijana z powrotem do detektora przez wklês³e zwierciad³o umieszczone u do³u celi pomiarowej. Zasada dzia- ³ania zosta³a zilustrowana na rysunku 3 [3]. Dok³adna stechiometria, tj. stosunek produktów i substancji wydzielanych, powstaj¹cych w czasie reakcji wytr¹cania, zachodz¹cej miêdzy siarczanem chondroityny i titrantem CPC nie jest znana. Dlatego przed wykonaniem oznaczeñ dla próbek najpierw przeprowadza siê kalibracjê metody miareczkowania z wykorzystaniem roztworu standardu o znanym stê eniu (mg/ml) czystego siarczanu chondroityny. Typowa krzywa miareczkowania pokazana jest na rysunku 4. Z wielkoœci zu ycia titranta do uzyskania punktu równowagowego mo na wyliczyæ wspó³czynnik F w mg/ml, który odpowiada iloœci siarczanu chondroityny w mg, miareczkowany 1 ml roztworu titranta CPC. Nastêpnie wspó³czynnik ten jest wykorzystywany do oznaczenia iloœci siarczanu chondroityny w próbkach. Na przyk³ad, zawartoœæ 400 mg siarczanu chondroityny w kapsu³kach oznaczana by³a poprzez miareczkowanie CPC, w oparciu o procedurê opisan¹ w [4]. Rysunek 3: Zasada detekcji fotometrycznej zastosowana w miareczkowaniu automatycznym. Z³¹cze Pokrêt³o reguluj¹ce Fotodioda Detektor Promieñ œwiat³a Roztwór próbki Wklês³e zwierciad³o 13

14 Zastosowania Rysunek 4: Miareczkowanie turbidymetryczne roztworu czystego siarczanu chondroityny, wykonane zgodnie z USP26 [2]. Punkt równowagi wyznaczono dla najwiêkszej zmiany zmêtnienia. natant o objêtoœci 5 ml i miareczkowano CPC. Wyniki, podane jako wspó³czynnik odzysku w %, uzyskany zosta³ na podstawie pomiarów dla ró nych d³ugoœci fali promieniowania, tj. 555 i 660 nm przy u yciu METTLER TOLEDO Phototrode oraz monitorowania zmêtnienia przy 420 nm. Wspó³czynniki odzysku podano w Tabeli 1. Ponadto system by³ testowany przez miareczkowanie standardowego roztworu czystego sodowego siarczanu chondroityny (Bioiberica, wartoœæ certyfikowana 101 procent). Zasadniczo, wartoœæ odzysku jest taka sama dla trzech ró nych d³ugoœci fali promieniowania, poniewa odchylenie mieœci siê w granicach niepewnoœci pomiarowej (dok³adnoœci). Tak e powtarzalnoœæ (precyzja), podana jako wzglêdne odchylenie standardowe w %, pokazuje rozs¹dne wartoœci, wahaj¹c siê od oko³o 1 do 0.4%. Podsumowanie Oznaczanie sodowego siarczanu chondroityny w preparatach od ywczych mo e byæ wykonywane na drodze miareczkowania CPC, prowadz¹cym do wytr¹cenia CS z roztworu próbki i przez monitorowanie zmêtnienia rosn¹cego w trakcie miareczkowania. Analizê mo na zautomatyzowaæ u ywaj¹c DP5 Phototrode. Jeœli zachodzi potrzeba wykonania analizy du ej liczby próbek, mo na przeprowadziæ to w pe³ni automatycznie wykorzys- W celu uwzglêdnienia niejednorodnoœci ka dej kapsu³ki, zawartoœæ piêciu z nich zosta³a wymieszana razem. Po dok³adnym wymieszaniu proszku, pobrano do zlewki miarowej o objêtoœci 100 ml tak¹ iloœæ próbki, aby odpowiada³a ona oko³o 100 mg siarczanu chondroityny. Nastêpnie dodano bufor ph 7.2 i wodê i próbkê poddano dzia³aniu ultradÿwiêków, poniewa ze wzglêdu na obecnoœæ wype³niaczy, np. wêglan wapnia i inne dodatki, proszek nie rozpuszcza siê ca³kowicie. Zlewkê dope³niono wod¹ do kreski, wymieszano i na koniec odwirowano. Nastêpnie, po dekantacji, ostro nie pobrano supertuj¹c zmieniacz próbek Rondo 60, wspó³pracuj¹cy z przyrz¹dem do miareczkowania. Literatura [1] info.nih.gov brary/healthguide/cam/topic.as p?hwid=hn [2] USP26 NF21, Official Monograph "Chondroitin Sulfate Sodium", strona 2721, [3] "Fundamentals of titration", publikacja METTLER TOLEDO ME A, [4] Materia³y Pharmacopea "Chondroitin Sulfate Sodium", Pharmacopeial Forum, Vol. 26(5), Sept.- Oct. 2000, strona n ID próbki Zu ycie titranta CS w supernatancie Wspó³czynnik Test dla czystego ml mg odzysku% CS o certyfikowanej wartoœci 101% 4 Tablet420 nm 7.339± ± ± % 4 Tablet 555 nm 7.349± ± ± % 4 Tablet 660 nm 7.310± ± ± % Tabela 1: Wyniki miareczkowania dla tabletki 400 mg siarczanu chondroityny (CS) i roztworów testowych. Dla ka dej d³ugoœci fali promieniowania wykonano oznaczenia dla 4 tabletek (n = 4).

15 Wskazówki ekspertów Rady i podpowiedzi: W jaki sposób przesy³aæ wyniki pomiarów gêstoœci i wspó³czynnika refrakcji z przyrz¹dów przenoœnych do komputera - wygodnie i pewnie! Zarówno stacjonarne jak i przenoœne, cyfrowe gêstoœciomierze i refraktometry METTLER TOLEDO u³atwi³y kontrolê jakoœci zgodnie z wytycznymi GLP w wielu ga³êziach przemys³u. Lecz co dzieje siê z wynikami? M. Biber Przyrz¹dy przenoœne mog¹ zapisaæ w pamiêci wewnêtrznej do 1100 wyników. Gdy iloœæ ta zostanie przekroczona, ka dy nowy wynik jest zapisywany w miejsce najstarszego na liœcie. Przyrz¹dy jako takie nie s¹ wiêc najlepszym miejscem do d³ugiego przechowywania danych. Zamiast tego zaleca siê drukowanie wyników lub przesy³anie ich do komputera. Wraz z przyrz¹dami Densito i Refracto, na p³ycie HelloCD, dostarczane jest, bez dodatkowych op³at, oprogramowanie PortableCapt, umo liwiaj¹ce przesy³anie uzyskanych wyników z przyrz¹du do komputera. Aby go u ywaæ potrzebny jest adapter podczerwieni (nr katalogowy ) i Microsoft EXCEL. Przygotuj wyniki do przes³ania. Otwórz plik PortableCapt.xls, wybierz odpowiedni port COM, umieœæ interfejs podczerwieni przyrz¹du w odleg³oœci do 20 cm od adaptera podczerwieni i gotowe! Jesteœ gotowy do przesy³ania danych. Procedura ta jest ³atwa, ale trzeba pamiêtaæ o kilku sprawach: 1. Adapter podczerwieni musi byæ pod³¹czony do rzeczywistego portu COM komputera. 2. Adapter podczerwieni musi byæ u ywany. Oprogramowanie PortableCapt nie bêdzie wspó³pracowaæ z wewnêtrznym interfejsem IrDA! 3. Nale y upewniæ siê, czy oprogramowanie PortableCapt odpowiada typowi posiadanego przyrz¹du, np. 30P, 30PX lub 30GS. Nie s¹ one zamienne! 4. Nastawy zabezpieczeñ w EXCELu musz¹ byæ ustawione na œrednie (medium) lub niskie (low) (Narzêdzia/Makro/Zabezpieczenia - Tools//Macros/Security), aby umo liwiæ dzia³anie makr PortableCapt. Gdy pojawi siê okno dialogowe, nale y wybraæ "Activate the Macros". 5. Gdy PortableCapt zostaje uruchomiony po raz pierwszy, pasek narzêdzi pojawi siê na œrodku ekranu. Mo na go przenieœæ w dowolne miejsce ekranu klikaj¹c i przeci¹gaj¹c np. w prawy, górny naro nik okna. 6. Po otwarciu PortableCapt, w EXCELu pojawi¹ siê arkusze. Jeden nazwany jest "Densito", a drugi "Refracto". NIE nale y zmieniaæ tych nazw! 7. Kana³y PortableCapt oczekuj¹ na nazwy próbek, które zawieraj¹ wielk¹ literê i które zostan¹ przes³ane do arkusza Refracto. Wyniki, których nazwy zawieraj¹ ma³¹ literê, wysy³ane s¹ do arkusza Densito. 15

16 Wskazówki ekspertów 8. Jeœli nazwa próbki nie zawiera adnej litery, u ytkownik mo e wybraæ, gdzie wynik ma zostaæ zapisany (arkusz Refracto lub Densito) klikaj¹c "Setup" na pasku narzêdzi PortableCapt. Jeœli to nie zostanie zrobione, przy pierwszej próbie przes³ania danych bez nazwy próbki pojawi siê okno dia-logowe. Nastêpnie nale y klikn¹æ na "Setup" w pasku narzêdzi, aby uzyskaæ dostêp do tej opcji. 9. Dane, które zosta³y oznaczone, poka ¹ siê w arkuszu pochylon¹ czcionk¹. 10. Gdy wyniki zostan¹ przes³ane do arkusza PortableCapt, komórki zawieraj¹ce dane nie mog¹ byæ zamieniane, ani nowe wartoœci nie mog¹ byæ wprowadzane z klawiatury komputerowej. Eksport danych z PortableCapt do innego arkusza EXCEL: Przycisk, znajduj¹cy siê po prawej stronie na koñcu paska narzêdzi PortableCapt pozwala na eksport wybranego arkusza "Densito" lub "Refracto". Dane s¹ wtedy zapisywane w innym arkuszu EXCEL, bez zapisu makr z PortableCapt. Mo na wtedy zmieniæ nazwê pliku. 16 Po zakoñczeniu eksportu pojawia siê okno dialogowe "Clear results?" ("Czy usun¹æ wyniki?"). Wybranie opcji "Yes" powoduje skasowanie wszystkich wyników w oryginalnym arkuszu. Wybór "No" oznacza, e skasowanie wyników nie bêdzie mo liwe, dopóki nie zostanie ponownie wykonany ich eksport.

17 Nowe produkty Analizator DL22 Food & Beverage Analizator DL22 Food & Beverage jest pierwszym przyrz¹dem METTLER TOLEDO przygotowanym specjalnie dla okreœlonej ga³êzi przemys³u. ¹czy on w sobie prost¹ koncepcjê obs³ugi z wszechstronnymi mo liwoœciami aplikacyjnymi. Jedn¹ z g³ównych cech jest wbudowany zestaw metod, które s¹ czêsto u ywane w aplikacjach w przemyœle spo ywczym i napojów. Aby mo liwe by³o jak najlepsze dostosowanie metod do poszczególnych próbek, METTLER TOLEDO jeszcze bardziej zoptymalizowa³ koncepcjê wstêpnie definiowanych parametrów. U ytkownik musi zdefiniowaæ tylko jeden parametr (wybieraj¹c "fast" - "szybko", "normal" lub "careful" - "dok³adnie"), aby wybraæ najlepsze warunki pomiaru dla swoich próbek oraz procedur. Filozofia przyrz¹du Pomys³ przygotowania przyrz¹du do miareczkowania specjalnie dla jednego segmentu klientów by³ wynikiem wszechstronnych badañ rynku produktów spo ywczych i napojów. G³ówna zaleta jest widoczna: DL22 F&B spe³nia wszystkie wymagania, jakie przed przyrz¹dem do miareczkowania stawia przemys³ spo ywczy i napojów. Wszystkie, powszechnie stosowane metody analityczne, jak oznaczanie ph, zawartoœci kwasów, zasad i chlorków zapisane s¹ w przyrz¹dzie jako metody Mettler. Bardziej skomplikowane analizy, jak oznaczanie SO2 lub witaminy C mog¹ byæ wykonywane jako proste zadania rutynowe dziêki dostêpnym metodom Mettler. Dla ³atwoœci obs³ugi i szybkiego startu u ytkownik mo e wybraæ rutynowy ("Routine") lub zaawansowany ("Expert") tryb pracy. Dostêp do trybu Expert chroniony jest has³em, wiêc nieuprawnieni u ytkownicy nie mog¹ przez przypadek zmieniæ wa nych nastaw w trybie Method lub Setup. Szeroki zakres zastosowañ Jako niezawodny partner dla przemys³u spo ywczego i napojów, analizator DL22 Food & Beverage mo e byæ u ywany do ca³ego zakresu zastosowañ w pomiarach wykonywanych dla ywnoœci i napojów: Ró na zawartoœæ soli (chlorku) okreœla smak ketchupu chipsów ziemniaczanych ogórków marynowanych majonezu dresingów do sa³atek serów soków warzywnych Zawartoœæ kwasu okreœla jakoœæ i smak takich produktów, jak soki owocowe wina p³atki kukurydziane sosy do sa³atek napoje bezalkoholowe przyprawy 17 Pomiar ph jest podstawowy w kontroli jakoœci dla soków owocowych win mleka serów octu jogurtu

18 Nowe produkty 18 Œwie a woda znajduje zastosowanie w niemal wszystkich procesach produkcji. Dobra jej jakoœæ jest niezbêdna i jest sprawdzana przez oznaczanie wartoœci p&m (zasadowoœæ) ph zawartoœci chlorków zawartoœci wapnia i magnezu, ca³kowita twardoœæ Inn¹ metod¹ zapewnienia wysokiej jakoœci produktu jest sprawdzanie wolnych kwasów t³uszczowych (oznaczanie zawartoœci kwasów w œrodowisku niewodnym) oraz liczby nadtlenkowej w olejach t³uszczach maœle, margarynie Witamina C jest niezbêdna dla cz³owieka i jest tak e stosowana jako przeciwutleniacz w celu przed³u enia okresu trwa³oœci. Dlatego oznaczanie zawartoœci witaminy C jest bardzo wa ne w takich produktach, jak soki owocowe p³atki kukurydziane miêso Dzia³anie aseptyczne i przeciwutleniaczowe dwutlenku siarki uzyskiwane jest tylko powy ej pewnego stê enia. Lecz zbyt wysokie stê enie SO2 powoduje bóle g³owy. Oznaczanie zawartoœci SO2 jest wiêc kluczowe dla takich produktów, jak wino inne napoje alkoholowe ocet Innymi oznaczeniami, które mog¹ zostaæ w ³atwy sposób wykonane z wykorzystaniem DL22 F&B s¹ Oznaczenie cukrów redukuj¹cych w winie soku owocowym soku pomidorowym Oznaczenie liczby formaldehydowej w winie soku owocowym Azot wed³ug metody Kjeldahla w serze mleku jogurcie miêsie Liczba jodowa w olejach Maksymalnie przyjazny dla u ytkownika DL22 F&B zosta³ przygotowany ze szczególnym uwzglêdnieniem intuicyjnej i prostej obs³ugi, tak aby wszystkie analizy mog³y byæ wykonywane tak ³atwo, jak to tylko mo liwe. Metody, które s¹ czêsto u ywane, mog¹ zostaæ przypisane przyciskom funkcyjnym. Analizy s¹ wtedy wykonywane szybciej i wydajnie, poniewa sekwencja dzia³añ wymaga naciskania mniejszej liczby przycisków. Procedury obs³ugi rêcznej, jak dozowanie, mieszanie lub wyœwietlanie wyników inicjowane s¹ przez u ywanie przycisków z czytelnymi piktogramami i s¹ dostêpne natychmiast. Wprowadzenie tekstu, jak identyfikatory ID metod lub nazwy titrantów jest dziecinnie ³atwe dziêki nowoczesnej klawiaturze - pracuje ona na takiej samej zasadzie, jak klawiatura telefonu komórkowego. DL15 oraz DL28 Obok DL22 B&F dostêpne s¹ jeszcze dwa inne przyrz¹dy do miareczkowania - DL15 oraz DL28. Przyrz¹d DL15 s³u y do miareczkowania do punktu koñcowego i jest idealny do oznaczania zawartoœci kwasu lub zasady w próbce. Przyrz¹d DL28 s³u y do miareczkowania do punktu koñcowego i do punktu równowagi, tak jak DL22 F&B. Jest on tak e wyposa ony we wszystkie metody z zakresu analiz dla produktów spo ywczych i napojów. Ponadto, wprowadzono do niego wiele innych metod dla przemys³u galwanicznego (zawartoœæ miedzi i niklu) oraz przemys³u naftowego (TAN, TBN). Du ¹ zalet¹ przyrz¹du DL28 jest to, e obok wstêpnie zdefiniowanych parametrów oferuje on tak e pe³n¹ elastycznoœæ w dok³adnym dopasowaniu metod (parametry otwarte). W celu uzyskania dodatkowych informacji prosimy skontaktowaæ siê z lokalnym przedstawicielem METTLER TOLEDO lub odwiedziæ nasze strony w Internecie, pod adresami: atwe w u ytkowaniu przyrz¹dy do miareczkowania DL15, DL22 F&B oraz DL28.

19 Nowe produkty SevenGo przenoœne i ergonomiczne SevenGo - seria przenoœnych, jednokana³owych mierników ph, stê enia jonów, przewodnoœci oraz rozpuszczonego tlenu. Seria ta sk³ada siê z dwóch podstawowych mierników przeznaczonych do wykonywania prostych, rutynowych pomiarów oraz trzech mierników zaawansowanych do prowadzenia bardziej wymagaj¹cych, profesjonalnych aplikacji. Mierniki charakteryzuj¹ siê doskona³¹ ergonomi¹ oraz przyjazn¹ u ytkownikowi obs³ug¹, gdy wykorzystuje siê je jako urz¹dzenia przenoœne. Trwa³a i zabezpieczona przed wod¹ i kurzem obudowa (zgodnie z IP67) oraz zastosowanie nowoczesnej elektroniki wysokiej precyzji sprawiaj¹, e mierniki SevenGo oraz SevenGo pro s¹ idealnym partnerem w kontroli produkcji, monitorowaniu œrodowiska i badaniach. Niezawodne czujniki i pomys³owe wyposa enie dodatkowe, jak asystent terenowy ErGo, walizka transportowa i wiele innych, uzupe³niaj¹ ten system pomiarowy. SevenGo, pod ka dym wzglêdem, jest przygotowany na przysz³oœæ i znacz¹co usprawnia pracê w laboratorium, w zak³adzie produkcyjnym jak i w terenie. Wiêcej informacji na temat SevenGo mo na znaleÿæ na stronie: SevenGo z asystentem terenowym ErGo (tutaj jako przenoœny uk³ad do ustawienia na stole) InLab (IP67) trzy niezawodne czujniki dla SevenGo Przyrz¹dy SevenGo wyposa one s¹ standardowo w elektrody o wysokiej sprawnoœci. Konstrukcja wszystkich trzech czujników oparta jest produktach, które tysi¹ce razy dowiod³y swojej doskona³oœci i które ³¹cz¹ w sobie trwa³oœæ z technologi¹ dok³adnych pomiarów: InLab 413 SG (IP67), bezobs³ugowa elektroda ph z elektrolitem w postaci polimeru Xerolyt oraz obudow¹ z tworzywa PEEK InLab 737 (IP67), cela do pomiaru przewodnoœci o minimalnym przenoszeniu próbek i maksymalnej liniowoœci InLab 605 (IP67), czujnik do pomiaru tlenu oparty na dok³adnej analizie procesu produkcji 19 Wiêcej informacji na temat InLab mo na znaleÿæ na stronie: SevenGo pro - do wymagaj¹cych pomiarów ph, przewodnoœci i tlenu

20 Publikacje Chemicy aplikacyjni z grupy Analytical Chemistry, wspieraj¹cej klientów, przygotowali wiele publikacji i serii broszur aplikacyjnych, aby pomóc klientom w ich pracy rutynowej w laboratorium. Ka da broszura poœwiêcona jest albo okreœlonej ga³êzi przemys³u (jak papierniczemu, naftowemu czy napojów), okreœlonemu przyrz¹dowi lub specyficznej technice analitycznej. Poni sza lista pokazuje wszystkie zebrane publikacje, wraz z ich numerami katalogowymi. Dostêpne s¹ one u lokalnych przedstawicieli METTLER TOLEDO. 20 Publikacje, przedruki i aplikacje Niemiecki Angieski Miareczkowanie w badaniach rutynowych i produkcyjnych Podstawy miareczkowania Podstawy miareczkowania Broszura aplikacyjna 1 Metody klientów Broszura aplikacyjna 2 Ró ne metody Broszura aplikacyjna 3 TAN/TBN Broszura aplikacyjna 5 Oznaczenia w œrodowisku wodnym Broszura aplikacyjna 6 Bezpoœrednie pomiary elektrodami ISE Broszura aplikacyjna 7 Techniki przyrostowe z wykorzystaniem elektrod ISE Broszura aplikacyjna 8 Standaryzacja titrantów I Broszura aplikacyjna 9 Standaryzacja titrantów II Broszura aplikacyjna 11 Oznaczenia z DL7x Broszura aplikacyjna 12 Wybrane aplikacje DL Broszura aplikacyjna 13 Oznaczanie azotu metod¹ Kjeldahla Broszura aplikacyjna 14 GLP w miareczkowaniu laboratoryjnym Broszura aplikacyjna 15 Wskazówki do sprawdzania wyników Broszura aplikacyjna 16 Walidacja metod miareczkowania Broszura aplikacyjna 17 Karta pamiêci "Pulp and paper" Broszura aplikacyjna 18 Karta pamiêci "Standardization of titrants" Broszura aplikacyjna 19 Karta pamiêci "Determination in Beverages" Broszura aplikacyjna 20 Przemys³ naftowy Broszura aplikacyjna 22 Miareczkowanie zwi¹zków powierzchniowo czynnych Broszura aplikacyjna 23 Miareczkowanie KF z wykorzystaniem DL5x Broszura aplikacyjna 24 Oleje i t³uszcze jadalne Broszura aplikacyjna 25 Przemys³ farmaceutyczny Broszura aplikacyjna 26 Przyrz¹dy do miareczkowania METTLER TOLEDO DL31/38 * Broszura aplikacyjna 27 Miareczkowanie KF z homogenizatorem Broszura aplikacyjna 29 Aplikacje z zastosowaniem METTLER TOLEDO Rondo Broszura aplikacyjna 32 Przyrz¹dy do miareczkowania METTLER TOLEDO DL32/ Broszura aplikacyjna 33 Metody METTLER dla DL15, DL22 F&B oraz DL Broszura aplikacyjna KF Przemys³ chemiczny Broszura aplikacyjna KF ywnoœæ, napoje, kosmetyki Broszura aplikacyjna KF 10 aplikacji dla DL Broszura aplikacyjna DL Broszura aplikacyjna DL Broszura aplikacyjna DL Broszura aplikacyjna DL25 ywnoœæ Broszura aplikacyjna DL25 Przemys³ naftowy / galwaniczny Broszura aplikacyjna DL25 Przemys³ chemiczny Broszura aplikacyjna DL70 Z³oto i srebro * Dostêpne tak e w jêzyku francuskim ( ), hiszpañskim ( ) i w³oskim ( ) Wydawca Mettler-Toledo Sp. z o.o Warszawa, ul. Poleczki 21 Tel.: (22) Fax. (22) Autorzy: A. Aichert, M. Biber, T. Butta, S. Chen, C.A. De Caro Druk: Grafznak Warszawa

revati.pl Drukarnia internetowa Szybki kontakt z klientem Obs³uga zapytañ ofertowych rozwi¹zania dla poligrafii Na 100% procent wiêcej klientów

revati.pl Drukarnia internetowa Szybki kontakt z klientem Obs³uga zapytañ ofertowych rozwi¹zania dla poligrafii Na 100% procent wiêcej klientów revati.pl rozwi¹zania dla poligrafii Systemy do sprzeda y us³ug poligraficznych w internecie Drukarnia Szybki kontakt z klientem Obs³uga zapytañ ofertowych Na 100% procent wiêcej klientów drukarnia drukarnia

Bardziej szczegółowo

Automatyzacja pakowania

Automatyzacja pakowania Automatyzacja pakowania Maszyny pakuj¹ce do worków otwartych Pe³na oferta naszej firmy dostêpna jest na stronie internetowej www.wikpol.com.pl Maszyny pakuj¹ce do worków otwartych: EWN-SO do pakowania

Bardziej szczegółowo

1 FILTR. Jak usun¹æ 5 zanieczyszczeñ za pomoc¹ jednego z³o a? PROBLEMÓW Z WOD ROZWI ZUJE. NOWATORSKIE uzdatnianie wody 5 w 1

1 FILTR. Jak usun¹æ 5 zanieczyszczeñ za pomoc¹ jednego z³o a? PROBLEMÓW Z WOD ROZWI ZUJE. NOWATORSKIE uzdatnianie wody 5 w 1 Jak usun¹æ 5 zanieczyszczeñ za pomoc¹ jednego z³o a? 1 FILTR ROZWI ZUJE PROBLEMÓW Z WOD 1 TWARDOŒÆ 2 ELAZO 3 MANGAN 4 AMONIAK 5 ORGANIKA Zanieczyszczenia takie jak: twardoœæ, mangan, elazo, naturalne substancje

Bardziej szczegółowo

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Cechy: Kolorowy i intuicyjny wyœwietlacz LCD Czujnik wysokiej jakoœci Inteligentne rozpoznawanie przeszkód Przedni i tylni system wykrywania

Bardziej szczegółowo

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201 INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: PZ-41SLB-E PL 0101872HC8201 2 Dziękujemy za zakup urządzeń Lossnay. Aby uŝytkowanie systemu Lossnay było prawidłowe i bezpieczne, przed pierwszym uŝyciem przeczytaj niniejszą

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE WAPNIA I MAGNEZU W PRÓBCE WINA METODĄ ATOMOWEJ SPEKTROMETRII ABSORPCYJNEJ Z ATOMIZACJA W PŁOMIENIU

OZNACZANIE WAPNIA I MAGNEZU W PRÓBCE WINA METODĄ ATOMOWEJ SPEKTROMETRII ABSORPCYJNEJ Z ATOMIZACJA W PŁOMIENIU OZNACZANIE WAPNIA I MAGNEZU W PRÓBCE WINA METODĄ ATOMOWEJ SPEKTROMETRII ABSORPCYJNEJ Z ATOMIZACJA W PŁOMIENIU Celem ćwiczenia jest zapoznanie z techniką atomowej spektrometrii absorpcyjnej z atomizacją

Bardziej szczegółowo

Instalacja. Zawartość. Wyszukiwarka. Instalacja... 1. Konfiguracja... 2. Uruchomienie i praca z raportem... 4. Metody wyszukiwania...

Instalacja. Zawartość. Wyszukiwarka. Instalacja... 1. Konfiguracja... 2. Uruchomienie i praca z raportem... 4. Metody wyszukiwania... Zawartość Instalacja... 1 Konfiguracja... 2 Uruchomienie i praca z raportem... 4 Metody wyszukiwania... 6 Prezentacja wyników... 7 Wycenianie... 9 Wstęp Narzędzie ściśle współpracujące z raportem: Moduł

Bardziej szczegółowo

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI

Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI Techniczne nauki М.М.Zheplinska, A.S.Bessarab Narodowy uniwersytet spożywczych technologii, Кijow STOSOWANIE PARY WODNEJ SKRAPLANIA KAWITACJI SKLAROWANEGO SOKU JABŁKOWEGO Skutecznym sposobem leczenia soku

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obs³ugi optoizolowanego konwertera MCU-01 USB - RS232/485. Wersja 0.2

Instrukcja obs³ugi optoizolowanego konwertera MCU-01 USB - RS232/485. Wersja 0.2 Instrukcja obs³ugi optoizolowanego konwertera MCU-01 USB - S232/485 Wersja 0.2 41-250 CzeladŸ ul. Wojkowicka 21 tel.: +48 (32) 763-77-77 Fax.: 763-75 - 94 www.mikster.com mikster@mikster.com (13.10.2009r.)

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

ABONENCKA CENTRALA TELEFONICZNA SIGMA. Instalacja sterownika USB

ABONENCKA CENTRALA TELEFONICZNA SIGMA. Instalacja sterownika USB ABONENCKA CENTRALA TELEFONICZNA SIGMA Instalacja sterownika USB 1 SIGMA PLATAN Sp. z o.o. 81-855 SOPOT, ul. Platanowa 2 tel. (0-58) 555-88-00, fax (0-58) 555-88-01 www.platan.pl e-mail: platan@platan.pl

Bardziej szczegółowo

Automatyczne Systemy Infuzyjne

Automatyczne Systemy Infuzyjne Automatyczne Systemy Infuzyjne Wype nienie luki Nie ma potrzeby stosowania skomplikowanych i czasoch onnych udoskonaleƒ sprz tu infuzyjnego wymaganych do specjalistycznych pomp. Pompy towarzyszàce pacjentowi

Bardziej szczegółowo

Automatyka przemys³owa

Automatyka przemys³owa - 6 - Doœwiadczenie Firma uesa dzia³a na miêdzynarodowym rynku automatyki od 1991 roku, zaœ na rynku polskim od 2007. Zakres realizacji Œwiadczymy us³ugi zarówno dla przemys³u jak i energetyki zawodowej

Bardziej szczegółowo

CONSTRUCTOR. Kompaktowy magazyn z u yciem rega³ów wjezdnych. Deepstor P90 DRIVE -IN

CONSTRUCTOR. Kompaktowy magazyn z u yciem rega³ów wjezdnych. Deepstor P90 DRIVE -IN CONSTRUCTOR Kompaktowy magazyn z u yciem rega³ów wjezdnych Deepstor P90 CONSTRUCTOR Magazyn w miejsce korytarzy Rega³y wjezdne P90 daj¹ mo liwoœæ zwiêkszenia powierzchni magazynowania nawet o 90% w porównaniu

Bardziej szczegółowo

Komunikacja w sieci Industrial Ethernet z wykorzystaniem Protokołu S7 oraz funkcji PUT/GET

Komunikacja w sieci Industrial Ethernet z wykorzystaniem Protokołu S7 oraz funkcji PUT/GET PoniŜszy dokument zawiera opis konfiguracji programu STEP7 dla sterowników SIMATIC S7 300/S7 400, w celu stworzenia komunikacji między dwoma stacjami S7 300 za pomocą sieci Industrial Ethernet, protokołu

Bardziej szczegółowo

System nagłośnieniowy i dźwiękowy system ostrzegawczy Bosch Praesideo

System nagłośnieniowy i dźwiękowy system ostrzegawczy Bosch Praesideo System nagłośnieniowy i dźwiękowy system ostrzegawczy Bosch Praesideo 2 Systemy nagłośnieniowe i dźwiękowe systemy ostrzegawcze Bosch Praesideo Bosch Praesideo przekaże Twoją wiadomość zawsze i wszędzie

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DO PROGRAMU LICZARKA 2000 v 2.56

INSTRUKCJA DO PROGRAMU LICZARKA 2000 v 2.56 INSTRUKCJA DO PROGRAMU LICZARKA 2000 v 2.56 Program Liczarka 2000 służy do archiwizowania i drukowania rozliczeń z przeprowadzonych transakcji pieniężnych. INSTALACJA PROGRAMU Program instalujemy na komputerze

Bardziej szczegółowo

Instalacja sterowników do urz¹dzeñ wielkoformatowych zainstalowanych w firmie Centrum Ksero STUDIO K2 s.c w Pile

Instalacja sterowników do urz¹dzeñ wielkoformatowych zainstalowanych w firmie Centrum Ksero STUDIO K2 s.c w Pile Instalacja sterowników do urz¹dzeñ wielkoformatowych zainstalowanych w firmie Centrum Ksero STUDIO K2 s.c w Pile sterowniki znajduj¹ siê na stronie www.centrumksero.pl w zak³adce DO POBRANIA/STEROWNIKI

Bardziej szczegółowo

Po³¹czenie iphone'a/ipad a do Smart Multishare USB

Po³¹czenie iphone'a/ipad a do Smart Multishare USB INSTRUKCJA OBSLUGI Po³¹czenie iphone'a/ipad a do Smart Multishare USB Smart Multishare USB jest produktem, który pozwala Ci bezprzewodowo transmitowaæ elementy takie jak zdjêcia, filmy video, muzykê i

Bardziej szczegółowo

Firma NUKON jeden z czo³owych producentów wycinarek laserowych typu fiber. Wieloletnie doœwiadczenie w dziedzinie produkcji urz¹dzeñ do ciêcia stali

Firma NUKON jeden z czo³owych producentów wycinarek laserowych typu fiber. Wieloletnie doœwiadczenie w dziedzinie produkcji urz¹dzeñ do ciêcia stali FIBER LASER 2013 Firma NUKON jeden z czo³owych producentów wycinarek laserowych typu fiber. Wieloletnie doœwiadczenie w dziedzinie produkcji urz¹dzeñ do ciêcia stali przyczyni³o siê do stworzenia niezawodnego,

Bardziej szczegółowo

Urządzenie do odprowadzania spalin

Urządzenie do odprowadzania spalin Urządzenie do odprowadzania spalin Nr. Art. 158930 INSTRUKCJA OBSŁUGI Informacje wstępne: Po otrzymaniu urządzenia należy sprawdzić czy opakowanie jest w stanie nienaruszonym. Jeśli po dostarczeniu produktu

Bardziej szczegółowo

Projekt Studenckiego Koła Naukowego CREO BUDOWA GENERATORA WODORU

Projekt Studenckiego Koła Naukowego CREO BUDOWA GENERATORA WODORU Projekt Studenckiego Koła Naukowego CREO BUDOWA GENERATORA WODORU Stanowisko testowe Opracował Tomasz Piaścik Wprowadzenie Malejące zasoby naturalne, wpływ na środowisko naturalne i ciągle rosnące potrzeby

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi platformy zakupowej e-osaa (klient podstawowy)

Instrukcja obsługi platformy zakupowej e-osaa (klient podstawowy) Instrukcja obsługi platformy zakupowej e-osaa (klient podstawowy) 1. Wejście na stronę http://www.officemedia.com.pl strona główną Office Media 2. Logowanie do zakupowej części serwisu. Login i hasło należy

Bardziej szczegółowo

Bojszowy, dnia 22.02.2010r. Znak sprawy: GZOZ/P1/2010 WYJAŚNIENIE TREŚCI SIWZ

Bojszowy, dnia 22.02.2010r. Znak sprawy: GZOZ/P1/2010 WYJAŚNIENIE TREŚCI SIWZ Bojszowy, dnia 22.02.2010r. Znak sprawy: GZOZ/P1/2010 WYJAŚNIENIE TREŚCI SIWZ Dotyczy: przetargu nieograniczonego na Zakup wraz z dostawą i instalacją aparatu USG dla potrzeb Gminnego Zakładu Opieki Zdrowotnej

Bardziej szczegółowo

nazwa...typ,... rok produkcji..., producent...,

nazwa...typ,... rok produkcji..., producent..., APARAT DO WYKONYWANIA BADAŃ IMMUNODIAGNOSTYCZNYCH - Zadanie 1 Znak sprawy: Z/50/PN/10 Aparat do wykonywania badań immunodiagnistycznych 1 szt. 1. Aparat rok produkcji nie wcześniej niŝ 2008, wieloparametrowy,

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA U YTKOWNIKA DO KASY SHARP ER-A457P wersja oprogramowania: 27801RAR1C 4.11.6. PROGRAMOWANIE FORMATU RAPORTÓW, KROK (PGM2)

INSTRUKCJA U YTKOWNIKA DO KASY SHARP ER-A457P wersja oprogramowania: 27801RAR1C 4.11.6. PROGRAMOWANIE FORMATU RAPORTÓW, KROK (PGM2) ERRATA INSTRUKCJA U YTKOWNIKA DO KASY SHARP ER-A457P wersja oprogramowania: 27801RAR1C 4.11.6. PROGRAMOWANIE FORMATU RAPORTÓW, KROK (PGM2) Dla X = 2 (dodatkowe wiersze tabel). Zmienna Opis Kasowanie bufora

Bardziej szczegółowo

Elektryczne ogrzewanie podłogowe fakty i mity

Elektryczne ogrzewanie podłogowe fakty i mity Elektryczne ogrzewanie podłogowe fakty i mity Ogrzewanie podłogowe staje się coraz bardziej docenianym systemem podnoszącym komfort użytkowników mieszkań, apartamentów i domów jednorodzinnych. Niestety

Bardziej szczegółowo

Kabel do transmisji danych CA-42 krótka instrukcja instalacji

Kabel do transmisji danych CA-42 krótka instrukcja instalacji Kabel do transmisji danych CA-42 krótka instrukcja instalacji 9234594 Wydanie 2 Nokia, Nokia Connecting People i Pop-Port s± zarejestrowanymi znakami towarowymi firmy Nokia Corporation. Copyright 2005

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA INSTALACJI I URUCHOMIENIA V1.1 (2011-02-21)

INSTRUKCJA INSTALACJI I URUCHOMIENIA V1.1 (2011-02-21) MODU KAMERY KAM-1 z symetryzatorem INSTRUKCJA INSTALACJI I URUCHOMIENIA V1.1 (2011-02-21) 1. BEZPIECZEÑSTWO U YTKOWANIA I WARUNKI EKSPLOATACJI Przed przyst¹pieniem do instalacji modu³u kamery nale y zapoznaæ

Bardziej szczegółowo

L A K M A R. Rega³y DE LAKMAR

L A K M A R. Rega³y DE LAKMAR Rega³y DE LAKMAR Strona 2 I. KONSTRUKCJA REGA ÓW 7 1 2 8 3 4 1 5 6 Rys. 1. Rega³ przyœcienny: 1 noga, 2 ty³, 3 wspornik pó³ki, 4pó³ka, 5 stopka, 6 os³ona dolna, 7 zaœlepka, 8 os³ona górna 1 2 3 4 9 8 1

Bardziej szczegółowo

systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej

systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej SIMPLE systemy informatyczne SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej SIMPLE.ERP Bud etowanie dla Jednostek Administracji Publicznej to nowoczesny system informatyczny kompleksowo

Bardziej szczegółowo

Archiwum Prac Dyplomowych

Archiwum Prac Dyplomowych Archiwum Prac Dyplomowych Instrukcja dla studentów Ogólna procedura przygotowania pracy do obrony w Archiwum Prac Dyplomowych 1. Student rejestruje pracę w dziekanacie tej jednostki uczelni, w której pisana

Bardziej szczegółowo

Wpływ jakości świadczonych usług na doświadczenia abonenta w cyfrowym domu. Janusz Kilon

Wpływ jakości świadczonych usług na doświadczenia abonenta w cyfrowym domu. Janusz Kilon Wpływ jakości świadczonych usług na doświadczenia abonenta w cyfrowym domu Janusz Kilon Agenda Istotność zapewnienia wysokiej jakości świadczonych usług Czym jest wysoka jakość świadczonych usług Narzędzia

Bardziej szczegółowo

Udoskonalona wentylacja komory suszenia

Udoskonalona wentylacja komory suszenia Udoskonalona wentylacja komory suszenia Komora suszenia Kratka wentylacyjna Zalety: Szybkie usuwanie wilgoci z przestrzeni nad próbką Ograniczenie emisji ciepła z komory suszenia do modułu wagowego W znacznym

Bardziej szczegółowo

WYZNACZANIE PRZYSPIESZENIA ZIEMSKIEGO ZA POMOCĄ WAHADŁA REWERSYJNEGO I MATEMATYCZNEGO

WYZNACZANIE PRZYSPIESZENIA ZIEMSKIEGO ZA POMOCĄ WAHADŁA REWERSYJNEGO I MATEMATYCZNEGO Nr ćwiczenia: 101 Prowadzący: Data 21.10.2009 Sprawozdanie z laboratorium Imię i nazwisko: Wydział: Joanna Skotarczyk Informatyki i Zarządzania Semestr: III Grupa: I5.1 Nr lab.: 1 Przygotowanie: Wykonanie:

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA TULEJI CYLINDROWYCH SILNIKA SPALINOWEGO

LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA TULEJI CYLINDROWYCH SILNIKA SPALINOWEGO LABORATORIUM TECHNOLOGII NAPRAW WERYFIKACJA TULEJI CYLINDROWYCH SILNIKA SPALINOWEGO 2 1. Cel ćwiczenia : Dokonać pomiaru zuŝycia tulei cylindrowej (cylindra) W wyniku opanowania treści ćwiczenia student

Bardziej szczegółowo

NOTA TECHNICZNA INTERFEJSY DIAGNOSTYCZNE

NOTA TECHNICZNA INTERFEJSY DIAGNOSTYCZNE NOTA TECHNICZNA INTERFEJSY DIAGNOSTYCZNE 1. INTERFEJS DIAGNOSTYCZNY AE171 2. INTERFEJS DIAGNOSTYCZNY AE171U 3. INTERFEJS DIAGNOSTYCZNY AE171U/AMP 4. INTERFEJS DIAGNOSTYCZNY AE171WI-FI 5. ADAPTER AEKF001AD

Bardziej szczegółowo

Grupa bezpieczeństwa kotła KSG / KSG mini

Grupa bezpieczeństwa kotła KSG / KSG mini Grupa bezpieczeństwa kotła KSG / KSG mini Instrukcja obsługi i montażu 77 938: Grupa bezpieczeństwa kotła KSG 77 623: Grupa bezpieczeństwa kotła KSG mini AFRISO sp. z o.o. Szałsza, ul. Kościelna 7, 42-677

Bardziej szczegółowo

Zbuduj prywatnπ chmurê backupu w? rmie. Xopero Backup. Centralnie zarzπdzane rozwiπzanie do backupu serwerów i stacji roboczych

Zbuduj prywatnπ chmurê backupu w? rmie. Xopero Backup. Centralnie zarzπdzane rozwiπzanie do backupu serwerów i stacji roboczych Zbuduj prywatnπ chmurê backupu w? rmie Centralne i zdalne zarzπdzanie kopiami zapasowymi Dedykowane rozwiπzanie dla dowolnej infrastruktury w? rmie Backup stacji roboczych i serwerów Bezpieczne przechowywanie

Bardziej szczegółowo

ZA CZNIK C: FUNKCJE KLAWISZY I SPOSOBY WPROWADZANIA PARAMETRÓW

ZA CZNIK C: FUNKCJE KLAWISZY I SPOSOBY WPROWADZANIA PARAMETRÓW ZA CZNIKI ZA CZNIK C: FUNKCJE KLAWISZY I SPOSOBY WPROWADZANIA PARAMETRÓW Pola, do których wprowadzamy dane, mog¹ byæ: znakowe, numeryczne, typu daty oraz typu memo (pola tekstowe). Istniej¹ ró nice w wykorzystaniu

Bardziej szczegółowo

MAKSYMALNA WYDAJNOŚĆ MŁOTY HYDRAULICZNE TYPU TXH

MAKSYMALNA WYDAJNOŚĆ MŁOTY HYDRAULICZNE TYPU TXH MAKSYMALNA WYDAJNOŚĆ MŁOTY HYDRAULICZNE TYPU TXH MŁOTY HYDRAULICZNE TYPU TXH SKONCENTROWANA MOC Solidność i precyzja Wysokowydajne młoty hydrauliczne Terex, poszerzające wszechstronność koparko-ładowarek,

Bardziej szczegółowo

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą

Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą Warunki Oferty PrOmOcyjnej usługi z ulgą 1. 1. Opis Oferty 1.1. Oferta Usługi z ulgą (dalej Oferta ), dostępna będzie w okresie od 16.12.2015 r. do odwołania, jednak nie dłużej niż do dnia 31.03.2016 r.

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI TERMOMETR CYFROWY TES-1312A

INSTRUKCJA OBSŁUGI TERMOMETR CYFROWY TES-1312A INSTRUKCJA OBSŁUGI TERMOMETR CYFROWY TES-1312A PRZEDSIĘBIORSTWO AUTOMATYZACJI I POMIARÓW INTROL Sp. z o.o. ul. Kościuszki 112, 40-519 Katowice tel. 032/ 205 33 44, 78 90 056, fax 032/ 205 33 77 e-mail:

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ SZKOLNEGO KOŁA NAUKOWEGO Z PRZEDMIOTU CHEMIA PROWADZONEGO W RAMACH PROJEKTU AKADEMIA UCZNIOWSKA

SCENARIUSZ ZAJĘĆ SZKOLNEGO KOŁA NAUKOWEGO Z PRZEDMIOTU CHEMIA PROWADZONEGO W RAMACH PROJEKTU AKADEMIA UCZNIOWSKA SCENARIUSZ ZAJĘĆ SZKOLNEGO KOŁA NAUKOWEGO Z PRZEDMIOTU CHEMIA PROWADZONEGO W RAMACH PROJEKTU AKADEMIA UCZNIOWSKA Temat lekcji Jak dowieść, że woda ma wzór H 2 O? Na podstawie pracy uczniów pod opieką Tomasza

Bardziej szczegółowo

GEO-SYSTEM Sp. z o.o. GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości Podręcznik dla uŝytkowników modułu wyszukiwania danych Warszawa 2007

GEO-SYSTEM Sp. z o.o. GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości Podręcznik dla uŝytkowników modułu wyszukiwania danych Warszawa 2007 GEO-SYSTEM Sp. z o.o. 02-732 Warszawa, ul. Podbipięty 34 m. 7, tel./fax 847-35-80, 853-31-15 http:\\www.geo-system.com.pl e-mail:geo-system@geo-system.com.pl GEO-RCiWN Rejestr Cen i Wartości Nieruchomości

Bardziej szczegółowo

Konfigurator opisuje proces instalacji i konfiguracji karty sieciowej bezprzewodowej D-Link DWL-520+ w systemach /2000/XP /

Konfigurator opisuje proces instalacji i konfiguracji karty sieciowej bezprzewodowej D-Link DWL-520+ w systemach /2000/XP / KONFIGURATOR Konfigurator opisuje proces instalacji i konfiguracji karty sieciowej bezprzewodowej D-Link DWL-520+ w systemach /2000/XP / 1. Instalowanie sterowników karty sieciowej. Podczas pierwszej instalacji

Bardziej szczegółowo

Instrukcja programu PControl Powiadowmienia.

Instrukcja programu PControl Powiadowmienia. 1. Podłączenie zestawu GSM. Instrukcja programu PControl Powiadowmienia. Pierwszym krokiem w celu uruchomienia i poprawnej pracy aplikacji jest podłączenie zestawu GSM. Zestaw należy podłączyć zgodnie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 11 sierpnia 2000 r. w sprawie przeprowadzania kontroli przez przedsiêbiorstwa energetyczne.

ROZPORZ DZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 11 sierpnia 2000 r. w sprawie przeprowadzania kontroli przez przedsiêbiorstwa energetyczne. ROZPORZ DZENIE MINISTRA GOSPODARKI z dnia 11 sierpnia 2000 r. w sprawie przeprowadzania kontroli przez przedsiêbiorstwa energetyczne. (Dz. U. Nr 75, poz. 866, z dnia 15 wrzeœnia 2000 r.) Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

W dobie postępującej digitalizacji zasobów oraz zwiększającej się liczby dostawców i wydawców

W dobie postępującej digitalizacji zasobów oraz zwiększającej się liczby dostawców i wydawców W dobie postępującej digitalizacji zasobów oraz zwiększającej się liczby dostawców i wydawców oferujących dostępy do tytułów elektronicznych, zarówno bibliotekarze jak i użytkownicy coraz większą ilość

Bardziej szczegółowo

Temat: Funkcje. Własności ogólne. A n n a R a j f u r a, M a t e m a t y k a s e m e s t r 1, W S Z i M w S o c h a c z e w i e 1

Temat: Funkcje. Własności ogólne. A n n a R a j f u r a, M a t e m a t y k a s e m e s t r 1, W S Z i M w S o c h a c z e w i e 1 Temat: Funkcje. Własności ogólne A n n a R a j f u r a, M a t e m a t y k a s e m e s t r 1, W S Z i M w S o c h a c z e w i e 1 Kody kolorów: pojęcie zwraca uwagę * materiał nieobowiązkowy A n n a R a

Bardziej szczegółowo

Zainstalowana po raz pierwszy aplikacja wymaga aktualizacji bazy danych obsługiwanych sterowników.

Zainstalowana po raz pierwszy aplikacja wymaga aktualizacji bazy danych obsługiwanych sterowników. FRISKO-MOBILE Aplikacja FRISKO-MOBILE przeznaczona jest do zdalnej obsługi sterowników FRISKO podłączonych do sieci LAN o stałym adresie IP za pośrednictwem wbudowanych lub zewnętrznych modułów komunikacyjnych.

Bardziej szczegółowo

Microsoft Management Console

Microsoft Management Console Microsoft Management Console Konsola zarządzania jest narzędziem pozwalającym w prosty sposób konfigurować i kontrolować pracę praktycznie wszystkich mechanizmów i usług dostępnych w sieci Microsoft. Co

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

PERSON Kraków 2002.11.27

PERSON Kraków 2002.11.27 PERSON Kraków 2002.11.27 SPIS TREŚCI 1 INSTALACJA...2 2 PRACA Z PROGRAMEM...3 3. ZAKOŃCZENIE PRACY...4 1 1 Instalacja Aplikacja Person pracuje w połączeniu z czytnikiem personalizacyjnym Mifare firmy ASEC

Bardziej szczegółowo

emszmal 3: Automatyczne księgowanie przelewów w menedżerze sprzedaży BaseLinker (plugin dostępny w wersji ecommerce)

emszmal 3: Automatyczne księgowanie przelewów w menedżerze sprzedaży BaseLinker (plugin dostępny w wersji ecommerce) emszmal 3: Automatyczne księgowanie przelewów w menedżerze sprzedaży BaseLinker (plugin dostępny w wersji ecommerce) Zastosowanie Rozszerzenie to dedykowane jest internetowemu menedżerowi sprzedaży BaseLinker.

Bardziej szczegółowo

MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 520 PROCEDURY ANALITYCZNE SPIS TREŒCI

MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 520 PROCEDURY ANALITYCZNE SPIS TREŒCI MIÊDZYNARODOWY STANDARD REWIZJI FINANSOWEJ 520 PROCEDURY ANALITYCZNE (Stosuje siê przy badaniu sprawozdañ finansowych sporz¹dzonych za okresy rozpoczynaj¹ce siê 15 grudnia 2009 r. i póÿniej) Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

NATURALNY SMAK CHLEBA NA BAZIE ZAKWASU I PODMŁODY SZYBKI FERMENTATOR HEMATRONIC

NATURALNY SMAK CHLEBA NA BAZIE ZAKWASU I PODMŁODY SZYBKI FERMENTATOR HEMATRONIC NATURALNY SMAK CHLEBA NA BAZIE ZAKWASU I PODMŁODY SZYBKI FERMENTATOR HEMATRONIC Szybki fermentator z płaszczem chłodzącym do zakwasów żytnich i podmłód pszennych 05/2015 Smak Od ex et, si. Rat, quatinc

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorstwo WielobranŜowe GALKOR Sp. z o.o. ul. Ogrodowa 73 86-010 Koronowo Tel: +48 52 382 07 70

Przedsiębiorstwo WielobranŜowe GALKOR Sp. z o.o. ul. Ogrodowa 73 86-010 Koronowo Tel: +48 52 382 07 70 Przedsiębiorstwo WielobranŜowe GALKOR Sp. z o.o. galkor@galkor.pl www.galkor.pl Precyzyjna kontrola przebiegu procesu produkcyjnego Wizualizacja dająca pełen obraz produkcji Parametryzacja pracy urządzeń

Bardziej szczegółowo

Zintegrowane Systemy Zarządzania Biblioteką SOWA1 i SOWA2 SKONTRUM

Zintegrowane Systemy Zarządzania Biblioteką SOWA1 i SOWA2 SKONTRUM Zintegrowane Systemy Zarządzania Biblioteką SOWA1 i SOWA2 SKONTRUM PROGRAM INWENTARYZACJI Poznań 2011 Spis treści 1. WSTĘP...4 2. SPIS INWENTARZA (EWIDENCJA)...5 3. STAŁE UBYTKI...7 4. INTERPRETACJA ZAŁĄCZNIKÓW

Bardziej szczegółowo

OmniTouch 8400 Instant Communications Suite 4980 Softphone

OmniTouch 8400 Instant Communications Suite 4980 Softphone OmniTouch 8400 Instant Communications Suite 4980 Softphone Przewodnik informacyjny R6.0 Czym jest aplikacja 4980 Softphone? Działająca w systemie Windows aplikacja kliencka Alcatel-Lucent 4980 Softphone

Bardziej szczegółowo

OSTRZEŻENIA DANE TECHNICZNE. Wbudowana bateria słoneczna oraz alkaliczna bateria manganowa (1,5 V LR44)

OSTRZEŻENIA DANE TECHNICZNE. Wbudowana bateria słoneczna oraz alkaliczna bateria manganowa (1,5 V LR44) KALKULATOR ELEKTRONICZNY EL-M711E INSTRUKCJA OBSŁUGI OSTRZEŻENIA Nie wolno wywierać nadmiernego nacisku na wyświetlacz ciekłokrystaliczny, ponieważ jest on wykonany ze szkła. W żadnym wypadku nie wolno

Bardziej szczegółowo

PODRĘCZNIK UŻYTKOWNIKA

PODRĘCZNIK UŻYTKOWNIKA PODRĘCZNIK UŻYTKOWNIKA ENGLISH NEDERLANDS DEUTSCH FRANÇAIS ESPAÑOL ITALIANO PORTUGUÊS POLSKI ČESKY MAGYAR SLOVENSKÝ SAFESCAN MC-Software OPROGRAMOWANIE DO LICZENIA PIENIĘDZY SPIS TREŚCI WPROWADZENIE I

Bardziej szczegółowo

SUPPORTING EQUIPMENT. LoopMaster EL650 D000056556/PL/B 1(10) PRODUCT DESCRIPTION LOOPMASTER EL650

SUPPORTING EQUIPMENT. LoopMaster EL650 D000056556/PL/B 1(10) PRODUCT DESCRIPTION LOOPMASTER EL650 1(10) SUPPORTING EQUIPMENT LoopMaster EL650 Słowa kluczowe: LoopMaster, płyty kanałowe, stropy sprężone, ściany, pętle transportowe 2(10) Zawartość: strona 1. Wprowadzenie... 3 1.1. Zalety... 4 1.2. Dane

Bardziej szczegółowo

CYFROWY MIERNIK REZYSTANCJI UZIEMIENIA KRT 1520 INSTRUKCJA OBSŁUGI

CYFROWY MIERNIK REZYSTANCJI UZIEMIENIA KRT 1520 INSTRUKCJA OBSŁUGI CYFROWY MIERNIK REZYSTANCJI UZIEMIENIA KRT 1520 INSTRUKCJA OBSŁUGI Cyfrowy miernik rezystancji uziemienia SPIS TREŚCI 1 WSTĘP...3 2 BEZPIECZEŃSTWO UŻYTKOWANIA...3 3 CECHY UŻYTKOWE...4 4 DANE TECHNICZNE...4

Bardziej szczegółowo

Parowanie urządzeń Bluetooth. Instrukcja obsługi

Parowanie urządzeń Bluetooth. Instrukcja obsługi Parowanie urządzeń Bluetooth Instrukcja obsługi Copyright 2012 Hewlett-Packard Development Company, L.P. Microsoft, Windows i Windows Vista są zastrzeżonymi w Stanach Zjednoczonych znakami towarowymi firmy

Bardziej szczegółowo

W tym elemencie większość zdających nie zapisywała za pomocą równania reakcji procesu zobojętniania tlenku sodu mianowanym roztworem kwasu solnego.

W tym elemencie większość zdających nie zapisywała za pomocą równania reakcji procesu zobojętniania tlenku sodu mianowanym roztworem kwasu solnego. W tym elemencie większość zdających nie zapisywała za pomocą równania reakcji procesu zobojętniania tlenku sodu mianowanym roztworem kwasu solnego. Ad. IV. Wykaz prac według kolejności ich wykonania. Ten

Bardziej szczegółowo

JUMO dtrans p33 Przetwornik ciśnienia i sonda poziomu dla stref zagrożonych wybuchem

JUMO dtrans p33 Przetwornik ciśnienia i sonda poziomu dla stref zagrożonych wybuchem Karta katalogowa 404753 Strona 1/6 JUMO dtrans p33 Przetwornik ciśnienia i sonda poziomu dla stref zagrożonych wybuchem Typ 404753 II 1/2 G Ex ia IIC T4 do T6 (IP65) II 1/2 D Ex ia IIIC T100 C do T60 C

Bardziej szczegółowo

CZUJNIKI TEMPERATURY Dane techniczne

CZUJNIKI TEMPERATURY Dane techniczne CZUJNIKI TEMPERATURY Dane techniczne Str. 1 typ T1001 2000mm 45mm 6mm Czujnik ogólnego przeznaczenia wykonany z giêtkiego przewodu igielitowego. Os³ona elementu pomiarowego zosta³a wykonana ze stali nierdzewnej.

Bardziej szczegółowo

tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 NIP 7343246017 Regon 120493751

tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 NIP 7343246017 Regon 120493751 Zespół Placówek Kształcenia Zawodowego 33-300 Nowy Sącz ul. Zamenhoffa 1 tel/fax 018 443 82 13 lub 018 443 74 19 http://zpkz.nowysacz.pl e-mail biuro@ckp-ns.edu.pl NIP 7343246017 Regon 120493751 Wskazówki

Bardziej szczegółowo

ErecAid system LECZENIE IMPOTENCJI. Metod¹ terapii pró niowej

ErecAid system LECZENIE IMPOTENCJI. Metod¹ terapii pró niowej LECZENIE IMPOTENCJI Metod¹ terapii pró niowej ErecAid system W LECZENIU IMPOTENCJI: Ocze kujemy wyników Lekarze najczêœciej zalecaj¹ swoim pacjentom stosowanie terapii pró niowej...... usatysfakcjonowaliœmy

Bardziej szczegółowo

Polityka prywatności strony internetowej wcrims.pl

Polityka prywatności strony internetowej wcrims.pl Polityka prywatności strony internetowej wcrims.pl 1. Postanowienia ogólne 1.1. Niniejsza Polityka prywatności określa zasady gromadzenia, przetwarzania i wykorzystywania danych w tym również danych osobowych

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego 5. Wytyczne Województwa Wielkopolskiego Projekt wspó³finansowany przez Uniê Europejsk¹ z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Bud etu Pañstwa w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

Modułowy system aluminiowy o nieograniczonych możliwościach. Nieograniczony wybór różnych urządzeń o dowolnych. do zastosowania w służbie zdrowie.

Modułowy system aluminiowy o nieograniczonych możliwościach. Nieograniczony wybór różnych urządzeń o dowolnych. do zastosowania w służbie zdrowie. Modułowy system aluminiowy o nieograniczonych możliwościach Nieograniczony wybór różnych urządzeń o dowolnych wymiarach do zastosowania w służbie zdrowie. PVS RVS System profili i połączeń dla rozwiązań

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI JL269. Przenośny detektor gazów

INSTRUKCJA OBSŁUGI JL269. Przenośny detektor gazów INSTRUKCJA OBSŁUGI JL269 Przenośny detektor gazów Aby zapewnić maksymalną ochronę, przed przystąpieniem do pomiarów naleŝy uwaŝnie przeczytać niniejszą instrukcję. 1. Detektor gazu JL269 jest urządzeniem,

Bardziej szczegółowo

1. MONITOR. a) UNIKAJ! b) WYSOKOŚĆ LINII OCZU

1. MONITOR. a) UNIKAJ! b) WYSOKOŚĆ LINII OCZU Temat: Organizacja obszaru roboczego podczas pracy przy komputerze. 1. MONITOR a) UNIKAJ! - umieszczania monitora z boku, jeżeli patrzysz na monitor częściej niż na papierowe dokumenty - dostosowywania

Bardziej szczegółowo

Pokonać Ransomware. Grzegorz Ciołek Systems Engineer

Pokonać Ransomware. Grzegorz Ciołek Systems Engineer Pokonać Ransomware Grzegorz Ciołek Systems Engineer Agenda Historia Ransomware Analiza Ransomware:Jak to działa Trendy i statystyki z Laboratorium FortiGuard Jak żyć? 2 Co to jest Ransomware? Złośliwe

Bardziej szczegółowo

Oferta. Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy.

Oferta. Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy. Oferent: FlowService Adresat: Oferta Przedmiot: System odczytu, transmisji i archiwizacji danych z ciepłomierzy i wodomierzy. Warszawa, lipiec 2006 Wstęp Przedmiotem niniejszej oferty jest wdrożenie systemu

Bardziej szczegółowo

NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA

NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA KARTA SERWISOWA NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA Gratulujemy! Dokonali Pañstwo œwietnego wyboru: nowoczesne drewniane okna s¹ ekologiczne, a tak e optymalne pod wzglêdem ekonomicznym. Nale ¹ do najwa niejszych elementów

Bardziej szczegółowo

Nowości w module: BI, w wersji 9.0

Nowości w module: BI, w wersji 9.0 Nowości w module: BI, w wersji 9.0 Copyright 1997-2009 COMARCH S.A. Spis treści Wstęp... 3 Obszary analityczne... 3 1. Nowa kostka CRM... 3 2. Zmiany w obszarze: Księgowość... 4 3. Analizy Data Mining...

Bardziej szczegółowo

X. M A N A G E R. q Przeznaczenie modu³u q Wykaz funkcji q Codzienna eksploatacja

X. M A N A G E R. q Przeznaczenie modu³u q Wykaz funkcji q Codzienna eksploatacja X. M A N A G E R q Przeznaczenie modu³u q Wykaz funkcji q Codzienna eksploatacja Schemat funkcjonalny modu³u MANAGER SPIS TREŒCI X.1. PRZEZNACZENIE MODU U...X-3 X.2. WYKAZ FUNKCJI...X-4 X.3. CODZIENNA

Bardziej szczegółowo

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Jak ju wspomniano, kinesiotaping mo e byç stosowany jako osobna metoda terapeutyczna, jak równie mo e stanowiç uzupe nienie innych metod fizjoterapeutycznych.

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA. Zawartość zestawu

CHARAKTERYSTYKA. Zawartość zestawu SPIS TREŚCI Charakterystyka... 3 Zawartość zestawu... 3 Budowa i opis... 4 Montaż baterii... 5 Praca... 5 Wyposażenie dodatkowe Detektor RC 9... 5 Dane techniczne... 6 Ważne informacje... 7 Uwagi i ostrzeżenia...

Bardziej szczegółowo

TERMOSTAT PROGRAMOWALNY

TERMOSTAT PROGRAMOWALNY 1 1 12 Fce T10 TERMOSTAT RAMOWALNY - + 24 i T10 Termostat programowalny T10 przeznaczony jest do automatycznej r e g u l a c j i t e m p e r a t u r y w pomieszczeniu, poprzez w³¹czanie i wy³¹czanie kot³a.

Bardziej szczegółowo

I B. EFEKT FOTOWOLTAICZNY. BATERIA SŁONECZNA

I B. EFEKT FOTOWOLTAICZNY. BATERIA SŁONECZNA 1 OPTOELEKTRONKA B. EFEKT FOTOWOLTACZNY. BATERA SŁONECZNA Cel ćwiczenia: 1.Zbadanie zależności otoprądu zwarcia i otonapięcia zwarcia od natężenia oświetlenia. 2. Wyznaczenie sprawności energetycznej baterii

Bardziej szczegółowo

PRZY PODNOSZENIU BEZPIECZEŃSTWO JEST PRIORYTETEM

PRZY PODNOSZENIU BEZPIECZEŃSTWO JEST PRIORYTETEM ZAWIESIA TEKSTYLNE SPANSET POLSKA PRZY PODNOSZENIU BEZPIECZEŃSTWO JEST PRIORYTETEM Transport i przenoszenie elementów o dużej masie i objętości oznacza dla firmy wydatki na atestowane produkty z zakresu

Bardziej szczegółowo

Technologie kodowania i oznaczania opakowań leków w gotowych. Koło o ISPE AMG 2007

Technologie kodowania i oznaczania opakowań leków w gotowych. Koło o ISPE AMG 2007 Technologie kodowania i oznaczania opakowań leków w gotowych Michał Burdyński Koło o ISPE AMG 2007 Na początek trochę faktów Roczny wzrost przemysłu u opakowań farmaceutycznych szacuje się na poziomie

Bardziej szczegółowo

Kancelaris - Zmiany w wersji 2.50

Kancelaris - Zmiany w wersji 2.50 1. Listy Kancelaris - Zmiany w wersji 2.50 Zmieniono funkcję Dostosuj listę umożliwiając: o Zapamiętanie wielu widoków dla danej listy o Współdzielenie widoków między pracownikami Przykład: Kancelaria

Bardziej szczegółowo

2.Prawo zachowania masy

2.Prawo zachowania masy 2.Prawo zachowania masy Zdefiniujmy najpierw pewne podstawowe pojęcia: Układ - obszar przestrzeni o określonych granicach Ośrodek ciągły - obszar przestrzeni którego rozmiary charakterystyczne są wystarczająco

Bardziej szczegółowo

Szybkoschładzarki SZYBKOSCHŁADZARKI. Szybkoschładzarki z funkcją 50 szybkozamrażania

Szybkoschładzarki SZYBKOSCHŁADZARKI. Szybkoschładzarki z funkcją 50 szybkozamrażania SZYBKOSCHŁADZARKI Szybkoschładzarki z funkcją 50 szybkozamrażania SZYBKOSCHŁADZARKI DLACZEGO WARTO ICH UŻYWAĆ? Wszystkie świeże produkty zawierają naturalną florę bakteryjną, która w sprzyjających warunkach

Bardziej szczegółowo

Siemens IO-Link. Smart TIA integration of sensors and actuators

Siemens IO-Link. Smart TIA integration of sensors and actuators Siemens IO-Link Smart TIA integration of sensors and actuators IO-Link Integracja z TIA (SIMATIC) Siemens IO-Link Dost pne produkty Modu Master IO-Link Modu y IO Modu y obiektowe Oprogramowanie STEP 7

Bardziej szczegółowo

Nasz kochany drogi BIK Nasz kochany drogi BIK

Nasz kochany drogi BIK Nasz kochany drogi BIK https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/bankowosc/biuro-informacji-kredytowej-bik-koszty-za r Biznes Pulpit Debata Biuro Informacji Kredytowej jest jedyną w swoim rodzaju instytucją na polskim rynku

Bardziej szczegółowo

SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI ELEKTRONICZNEGO BIURA OBSŁUGI UCZESTNIKA BADANIA BIEGŁOŚCI

SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI ELEKTRONICZNEGO BIURA OBSŁUGI UCZESTNIKA BADANIA BIEGŁOŚCI SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI ELEKTRONICZNEGO BIURA OBSŁUGI UCZESTNIKA BADANIA BIEGŁOŚCI 1. CO TO JEST ELEKTRONICZNE BIURO OBSŁUGI UCZESTNIKA (EBOU) Elektroniczne Biuro Obsługi Uczestnika to platforma umożliwiająca

Bardziej szczegółowo

Przewodnik AirPrint. Ten dokument obowiązuje dla modeli atramentowych. Wersja A POL

Przewodnik AirPrint. Ten dokument obowiązuje dla modeli atramentowych. Wersja A POL Przewodnik AirPrint Ten dokument obowiązuje dla modeli atramentowych. Wersja A POL Modele urządzenia Niniejszy podręcznik użytkownika obowiązuje dla następujących modeli. DCP-J40DW, MFC-J440DW/J450DW/J460DW

Bardziej szczegółowo

Kuratorium Oświaty w Lublinie

Kuratorium Oświaty w Lublinie Kuratorium Oświaty w Lublinie ZESTAW ZADAŃ KONKURSOWYCH Z CHEMII DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW ROK SZKOLNY 2014/2015 KOD UCZNIA ETAP OKRĘGOWY Instrukcja dla ucznia 1. Zestaw konkursowy zawiera 12 zadań. 2. Przed

Bardziej szczegółowo

Dziedziczenie : Dziedziczenie to nic innego jak definiowanie nowych klas w oparciu o już istniejące.

Dziedziczenie : Dziedziczenie to nic innego jak definiowanie nowych klas w oparciu o już istniejące. Programowanie II prowadzący: Adam Dudek Lista nr 8 Dziedziczenie : Dziedziczenie to nic innego jak definiowanie nowych klas w oparciu o już istniejące. Jest to najważniejsza cecha świadcząca o sile programowania

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

NAJWAŻNIEJSZE ZALETY LAMP DIODOWYCH

NAJWAŻNIEJSZE ZALETY LAMP DIODOWYCH NAJWAŻNIEJSZE ZALETY LAMP DIODOWYCH Pozwalają zaoszczędzić do 80% energii elektrycznej i więcej! Strumień światła zachowuje 100% jakości w okresie eksploatacji nawet do 50.000 do 70.000 h tj. w okresie

Bardziej szczegółowo

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ

4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA W AGLOMERACJI GDAÑSKIEJ 4. OCENA JAKOŒCI POWIETRZA 4.1. Ocena jakoœci powietrza w odniesieniu do norm dyspozycyjnych O jakoœci powietrza na danym obszarze decyduje œredni poziom stê eñ zanieczyszczeñ w okresie doby, sezonu, roku.

Bardziej szczegółowo