Influence of Transdermal Estradiol and Estradiol with Medroxyprogesterone Acetate on Selected Serum Coagulation Parameters in Postmenopausal Women

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Influence of Transdermal Estradiol and Estradiol with Medroxyprogesterone Acetate on Selected Serum Coagulation Parameters in Postmenopausal Women"

Transkrypt

1 PRACE ORYGINALNE Dent. Med. Probl. 2006, 43, 2, ISSN X Copyright by Silesian Piasts University of Medicine in Wrocław and Polish Stomatological Association GRAŻYNA BEDNAREK TUPIKOWSKA 1, DONATA URBANIAK KUJDA 2, KATARZYNA KAPELKO SŁOWIK 2, DARIUSZ WOŁOWIEC 2, JAROSŁAW DYBKO 2 Wpływ stosowania estradiolu drogą przezskórną i estradiolu z octanem medroksyprogesteronu na wybrane wskaźniki układu krzepnięcia u kobiet po menopauzie Influence of Transdermal Estradiol and Estradiol with Medroxyprogesterone Acetate on Selected Serum Coagulation Parameters in Postmenopausal Women 1 Katedra i Klinika Endokrynologii, Diabetologii i Leczenia Izotopami AM we Wrocławiu 2 Katedra i Klinika Hematologii Nowotworów Krwi i Transplantacji Szpiku AM we Wrocławiu Streszczenie Wprowadzenie. Badania ostatnich lat wykazały zwiększenie ryzyka wystąpienia procesów zakrzepowo zato rowych u kobiet po menopauzie stosujących terapię hormonalną. Wyniki tych badań są niejednoznaczne i zależą od rodzaju stosowanej hormonoterapii. Cel pracy. Zbadano wpływ dwóch typów leczenia estradiolu i estradiolu w połączeniu z octanem medroksypro gesteronu na stężenie wybranych wskaźników krzepnięcia u kobiet po menopauzie. Materiał i metody. Badaniami objęto 26 kobiet w okresie menopauzy chirurgicznej leczonych przezskórnym 17ß estradiolem oraz 54 kobiety w okresie menopauzy fizjologicznej, u których stosowano przezskórnie 17ß estradiol i octan medroksyprogesteronu doustnie. Oznaczano następujące wskaźniki układu krzepnięcia: aktywność pro trombiny (PT), stężenie fibrynogenu, antytrombiny III (AT), białka S i C oraz czas kaolinowo kefalinowy (APTT). Wyniki. W grupie kobiet w okresie menopauzy fizjologicznej wykazano istotne zwiększenie aktywności protrom biny (PT), stężenia białka S oraz obniżenie stężenia białka C w porównaniu z wartościami wyjściowymi (odpowie dnio p = 0,02, 0,001, 0,02). U kobiet po menopauzie chirurgicznej obserwowano istotne zwiększenie aktywności AT w stosunku do wartości przed rozpoczęciem terapii hormonalnej (p = 0,004). Nie wykazano wpływu terapii na pozostałe wskaźniki krzepnięcia. Wnioski. Stwierdzone przez autorów zmiany wskaźników układu krzepnięcia, pomimo braku powikłań zatorowo zakrzepowych, nakazują obserwację pacjentek w celu oceny odległego ryzyka wystąpienia tych powikłań (Dent. Med. Probl. 2006, 43, 2, ). Słowa kluczowe: hormonalna terapia zastępcza, czynniki krzepnięcia, menopauza. Abstract Background. The increased risk of venous thromboembolism in postmenopausal women taking hormone replace ment therapy (HRT) has been reported recently. Differential association of HRT with venous thromboembolism risk was observed due to hormone chemical structure and a way of HRT application. Objectives. The difference in effects of transdermal estradiol alone and transdermal estradiol with oral medroxy progesterone acetate on selected serum coagulation parameters in postmenopausal women was assessed. Material and Methods. There were 80 female patients involved in the study. 26 surgically menopausal women and 54 postmenopausal women were processed in HRT with transdermal 17 β estradiol alone and transdermal 17 estradiol with oral medroxyprogesterone acetate, respectively. Levels of fibrinogen, antithrombin (AT), protein C, protein S, prothrombin activity (PA) and activated partial thromboplastin time (aptt) were measured in plas ma samples of all patients at the beginning of the study and after 4 months of HRT.

2 196 G. BEDNAREK TUPIKOWSKA et al. Results. Postmenopausal women have significantly increased PA, higher level of protein S and lower level of pro tein C compared with the values before the HRT (p = 0.02, p = 0.001, p = 0.02, respectively). In surgically meno pausal women significantly higher level of AT was observed (p = 0.004). Conclusions. However venous thromboembolism was not observed in both groups, the described variations of coagulation parameters makes the long term patients monitoring essential for risk estimation (Dent. Med. Probl. 2006, 43, 2, ). Key words: hormone replacement therapy, coagulation factors, menopause. Zachowanie prawidłowej homeostazy wyma ga utrzymania równowagi między czynnikami ini cjującymi i hamującymi krzepnięcie. Zwiększenie stężenia czynników krzepnięcia przy jednoczes nym obniżeniu stężenia jego endogennych inhibi torów może doprowadzić do choroby zakrzepo wej. Liczne obserwacje kliniczne wskazują, że hormonalna terapia zastępcza (HTZ) u kobiet w okresie menopauzy zmniejsza ryzyko chorób sercowo naczyniowych przy jednoczesnym zwięk szonym, najwyższym w pierwszym roku leczenia, ryzyku wystąpienia choroby zakrzepowej. Terapia ta jest też zwykle konieczna u młodych kobiet z przedwczesną menopauzą [1]. Autorzy metaana liz (HERS, HERS II, ERA, WHI) zalecają ostroż ne podejście do HTZ u kobiet z chorobą nie dokrwienną serca i czynnikami ryzyka choroby zakrzepowo zatorowej. Wykazano wprawdzie zna czące zmniejszenie zachorowalności na chorobę wieńcową, ale jednoczesne zwiększenie zapadal ności na udary niedokrwienne mózgu [2 5]. W ce lu zmniejszenia prokoagulacyjnego działania estrogenów wprowadzono do leczenia preparaty przezskórne 17ß estradiolu, gdyż ten sposób poda nia pozwala na uniknięcie tzw. efektu pierwszego przejścia, a tym samym zmniejszenie wpływu leku na metabolizm wątroby, w tym na syntezę czynni ków krzepnięcia i fibrynolizy przez hepatocyty [6, 7]. Wydaje się, że pominięcie krążenia wrotnego przy przezskórnym podaniu 17ß estradiolu zapo biega ponadto obniżeniu aktywności endogennych inhibitorów krzepnięcia [8]. Opublikowano liczne badania poświęcone wpływowi leków wchodzących w skład HTZ na poszczególne ogniwa krzepnięcia i fibrynolizy. W zależności od rodzaju stosowanej HTZ (terapia estrogenowa i estrogenowo progestagenowa) ob serwowano zmiany stężeń fibrynogenu, czynnika VII, aktywności PAI 1 oraz endogennych inhibito rów krzepnięcia, takich jak: białko C, S i AT [6, 9 11]. Wyniki tych badań są często rozbieżne wskutek m.in. różnic w schematach HTZ stosowa nych przez poszczególnych badaczy. Nie można też wykluczyć odmienności genetycznych popula cji, na których były przeprowadzane badania. Niewiele prac opublikowano na temat popula cji polskich kobiet, a ich wyniki wykazały jedynie nieznaczne zmiany w układzie krzepnięcia bez na stępstw klinicznych [6, 12 14]. Badania polskich autorów ponadto wykonano na pacjentkach leczo nych estrogenem w skojarzeniu z progestagenem, nie opublikowano natomiast badań nad wpływem podawania substytucyjnego samego estrogenu na wskaźniki hemostazy. Dlatego też celem podję tych badań jest porównanie wpływu dwóch mode li HTZ: kojarzącej doustny octan medroksyproge steronu z przezskórnym 17ß estradiolem oraz za wierającej jedynie przezskórny 17ß estradiol na wybrane laboratoryjne wskaźniki układu krzep nięcia. Oceniono też wpływ zmian tych wskaźni ków na zapadalność na chorobę zakrzepową oraz choroby naczyniowo sercowe. Materiał i metody Badaniami objęto 26 kobiet w wieku lat (średnia 51,6 ± 2,6) będących w okresie menopau zy chirurgicznej spowodowanej usunięciem przy datków, zakwalifikowanych do leczenia prze zskórnym 17β estradiolem w dawce 50 µg/dz (Estraderm MX 50, Novartis) (grupa ET) oraz 54 kobiety w wieku lata (średnia 50,5 ± 3,0), będących w okresie menopauzy fizjologicznej, u których stosowano przezskórny 17β estradiol w dawce 50 µg/dziennie i doustny octan medro ksyprogesteronu w dawce 5 mg/dobę (Provera, Upjohn) przez ostatnie 12 dni cyklu (grupa HT). Grupę kontrolną stanowiło 40 prawidłowo mie siączkujących, zdrowych kobiet. Obie grupy bada ne i grupa kontrolna nie różniły się istotnie pod względem wieku, liczby ciąż i porodów oraz czyn ników ryzyka choroby zakrzepowo zatorowej i cho roby niedokrwiennej serca: BMI (body mass index), surowicze stężenie homocysteiny, lipidogram. U wszystkich pacjentek występowały objawy kliniczne zespołu klimakterycznego, nie było prze ciwwskazań do leczenia substytucyjnego, co podano w wywiadzie i było potwierdzone badaniem gineko logicznym, kardiologicznym i internistycznym. Wskazaniem do rozpoczęcia HTZ były znacznie wyrażone subiektywne objawy wypadowe, objawy związane z atrofią narządu rodnego i niedająca się leczyć innymi metodami osteoporoza. Żadna z pa cjentek nie miała choroby zakrzepowej w przeszło ści. Średni okres obserwacji pacjentek wynosił 36 miesięcy. Dane pacjentek przedstawiono w tabeli 1.

3 Wpływ stosowania estradiolu na wybrane wskaźniki układu krzepnięcia 197 Tabela 1. Dane kliniczne badanych pacjentek i grupy kontrolnej Table 1. Clinical data of patients and control group Grupa Wiek lata P.m. rok życia O.m. rok życia Czas od o.m. Liczba ciąż Liczba (Group) (Age years) (Menarche (Last menor miesiące (No. of preg porodów year of life) rhoea year (Time from nancies) (No. of partu of life) last menorrhoea ritions) months) ET (n = 26 ) 51,6 ± 2,6 14,0 ± 1,6 48,2 ± 4,4 28,8 ± 19,5 2,0 ± 0,9 1,7 ± 0,7 HT (n = 54) 50,5 ± 3,0 13,4 ± 1,6 49,2 ± 2,8 20,3 ± 9,7 1,8 ± 1,3 1,5 ± 0,9 K (n = 40) 48,3 ± 2,3 13,4 ± 1,7 48,3 ± 2,3 0,75 ± 0,3 1,6 ± 1,1 1,5 ± 1,0 ET: grupa po menopauzie chirurgicznej, HT grupa po menopauzie fizjologicznej, K grupa kontrolna, p.m. pierwsza miesiączka, o.m. ostatnia miesiączka. Podano wartości średnie i odchylenie standardowe. ET patients after surgical menopause, HT postmenopausal patients, K control group. Mean and standard deviation values. Krew do badania pobierano w warunkach spo czynkowych, na czczo, przed rozpoczęciem terapii oraz po 4 miesiącach stosowania HTZ. Oznaczano następujące wskaźniki układu krzepnięcia: aktyw ność protrombiny (PT), stężenie fibrynogenu, czas kaolinowo kefalinowy (aptt), stężenie antytrom biny III (AT), białka S i białka C. Badania wyko nano w Pracowni Koagulologii Szpitala Klinicz nego nr 1 we Wrocławiu z użyciem odczynników firmy Dade Behring (Marburg GmbH, Niemcy). Porównywano średnie wartości poszczegól nych zmiennych w grupach za pomocą testu t Stu denta dla danych powiązanych oraz za pomocą te stu U Manna Whitneya. Przyjęty poziom istotno ści wynosił p 0,05. Wyniki Przed rozpoczęciem leczenia obie grupy bada ne nie różniły się istotnie między sobą i w stosun ku do grupy kontrolnej pod względem oznacza nych wskaźników układu krzepnięcia. Wyjątkiem było stężenie białka C, które było istotnie mniejsze u pacjentek po menopauzie chirurgicznej niż u ko biet z grupy kontrolnej. U kobiet po menopauzie chirurgicznej (ET) po czterech miesiącach poda wania 17β estradiolu zaobserwowano istotne sta tystycznie zwiększenie aktywności AT w stosunku do wartości przed rozpoczęciem HTZ. W grupie po menopauzie fizjologicznej (HT) po czterech miesiącach skojarzonego podawania octanu me droksyprogesteronu z 17ß estradiolem stwierdzo no istotne zwiększenie aktywności protrombiny, stężenia białka S oraz zmniejszenie stężenia białka C w porównaniu z wartościami wyjściowymi. Stę żenie fibrynogenu oraz długość aptt nie zmieni ły się istotnie po czteromiesięcznej HTZ w stosun ku do wartości stwierdzanych przed jej rozpoczę ciem. Wyniki przedstawiono w tabeli 2. U żadnej z pacjentek podczas stosowania HTZ nie zaobserwowano incydentów zakrzepowo zato rowych ani objawów choroby niedokrwiennej serca. Tabela 2. Średnie wartości i odchylenie standardowe badanych wskaźników układu krzepnięcia u kobiet po menopauzie chirurgicznej przed i po leczeniu (ET1 i ET2), po menopauzie fizjologicznej przed i po leczeniu (HT1 i HT2) oraz w grupie kontrolnej (K) Table 2. Mean values and standard deviation of coagulation parameters in surgically menopausal women before and after treatment (ET1, ET2), postmenopausal women before and after treatment (HT1, HT2) and in control group Grupa PT Fibrynogen aptt AT Białko C Białko S (Group) (PA) (Fibrinogen) s % (Protein C) (Protein S) % mg/dl % % ET1 (n = 26) 101,16 ± 10,40 356,84 ± 98,16 32,02 ± 6,39 107,56 ± 9,34 101,68 ± 22,59 102,08 ± 21,06 ET2 (n = 26) 102,96 ± 10,72 320,46 ± 82,26 31,13 ± 2,58 113,14 ± 6,90 101,00 ± 19,42 105,10 ± 18,25 HT1 (n = 54) 97,71 ± 10, ± 81,62 32,64 ± 4,54 106,40 ± 11,23 112,32 ± 16,15 85,93 ± 20,22 HT2 (n = 54) 100,76 ± 9,12 321,36 ± 46,12 31,65 ± 4, ,31 ± 10,41 103,25 ± ,27 ± 16,41 K (n = 40) 100,15 ± 11,78 315,15 ± 65,44 34,02 ± 6,06 107,50 ± 13, ± ,80 ± 23,67 p HT2 : HT1 ns. ns. ET2 : ET1 ET1 : K HT2 : HT1 p = 0,02 p = 0,004 p = 0,01 p = 0,001 HT2 : HT1 p = 0,02 PA aktywność protrombiny. PA prothrombin activity.

4 198 Omówienie Hormonalna terapia zastępcza u kobiet po me nopauzie ma na celu nie tylko złagodzenie obja wów niedoboru estrogenów endogennych, lecz także zmniejszenie śmiertelności z powodu chorób układu sercowo naczyniowego, a zwłaszcza cho roby niedokrwiennej serca, na którą zapadalność zwiększa się po menopauzie około 10 krotnie [15]. Wiadomo jednak również, że preparaty pro gestagenów stosowane w HTZ wykazują działania prokoagulacyjne, co może usposabiać do chorób zakrzepowych, w tym także w obrębie naczyń wieńcowych i mózgowych. Ustalenie więc zasad bezpiecznego stosowania HTZ u kobiet po meno pauzie było przedmiotem licznych badań, których wyniki nie zawsze były jednoznaczne. W bada niach HERS nie stwierdzono wpływu HTZ na układ naczyniowo sercowy przy jednoczesnym zwiększeniu powikłań zatorowo zakrzepowych. W badaniach Nurses natomiast wykazano zmniej szenie ogólnej umieralności z powodu powi kłań naczyniowo sercowych podczas stosowania HTZ [16]. Tak samo niejednoznaczne, a nawet rozbieżne, wyniki uzyskano, oceniając wpływ HTZ na po szczególne wskaźniki układu krzepnięcia i fibry nolizy. Porównanie opublikowanych na ten temat badań jest trudne gdyż zostały one wykonane na podstawie różnych schematów HTZ (preparaty, drogi podania, dawki), a także na różnych popula cjach kobiet. Nie można też wykluczyć odmienno ści genetycznych populacji badanych pacjentek, co powoduje że badania przeprowadzone w kra jach Europy Zachodniej czy Ameryki mogą dać wyniki nieco odmienne niż wykonane na popula cji Europy Środkowej. Wynika stąd celowość pro wadzenia badań nad bezpieczeństwem stosowania HTZ w odniesieniu do populacji polskich kobiet z uwzględnieniem stosowanych w naszym kraju preparatów. Wpływ HTZ na wskaźniki układu krzepnięcia był jednak dotychczas przedmiotem jedynie nie licznych doniesień w polskim piśmiennictwie, a opublikowane badania ponadto dotyczyły lecze nia skojarzonego estrogenowo progestagenowego. Dlatego też celem podjętych badań było porówna nie wpływu stosowanego przezskórnie 17ß estra diolu z leczeniem kojarzącym 17ß estradiol z octa nem medroksyprogesteronu na wybrane wskaźniki układu krzepnięcia oraz na ryzyko wystąpienia choroby zakrzepowo zatorowej u kobiet po meno pauzie nieobciążonych czynnikami ryzyka takiej choroby. Wykazano, że oba rodzaje HTZ wpływa ją odmiennie na badane wskaźniki: przezskórna monoterapia estrogenem powoduje zwiększenie aktywności AT, po leczeniu kojarzącym estrogen G. BEDNAREK TUPIKOWSKA et al. z progestagenem natomiast stwierdza się zwięk szenie aktywności protrombiny, białka S oraz zmniejszenie stężenia białka C, a więc przesunię cie bardziej w kierunku prokoagulacyjnym. Nie wykazano natomiast wpływu stosowanej HTZ na stężenie fibrynogenu. We wcześniejszych doniesieniach można zna leźć odmienne wyniki badań dotyczących wpływu kombinowanej HTZ na stężenie inhibitorów krzepnięcia. Obserwowano zwiększenie aktywno ści AT, stężenia białka S, brak różnic lub też po wrót do wartości prawidłowych po początkowym spadku. Podobne obserwacje kliniczne dotyczą białka C [7, 15, 18]. Inne badania, prowadzone wśród kobiet stosujących jedynie doustną terapię estrogenową, ujawniły zarówno zmniejszenie stę żenia fibrynogenu, jak i aktywności AT [11, 17]. Autorzy nie odnotowali powikłań zatorowo za krzepowych, ale też badane grupy chorych nie obejmowały kobiet z tzw. grup ryzyka choroby za krzepowej. W populacji polskiej badania były pro wadzone na grupie pacjentek przyjmujących tera pię kombinowaną, łączącą przezskórny 17ß estra diol z doustnym progesteronem w różnych dawkach, podawanych w sposób ciągły lub sek wencyjny. Badania te nie ujawniły istotnych zmian w aktywności endogennych inhibitorów krzepnięcia w badanych grupach pacjentek [6, 12, 14], a jedynie Radowicki et al. [13] stwierdzili skrócenie czasu protrombinowego i APTT, ale bez następstw klinicznych. Porównując wyniki badań własnych z badaniami autorów polskich publikacji trzeba podkreślić, że w obserwacjach własnych oceniano również pacjentki stosujące przezskórną monoterapię estrogenową. W tej grupie poza zwiększeniem aktywności AT, nie stwierdzono in nych zmian badanych wskaźników. W grupie na tomiast przyjmującej sekwencyjną terapię kombi nowaną wykazano przesunięcie wskaźników w kierunku prozakrzepowym, co wynikało z istotne go zwiększenia aktywności protrombiny oraz zmniejszenia stężenia białka C. Zwiększenie aktyw ności protrombiny w podobnej grupie badanej wy kazali także Borgefeld et al. [7] oraz Oger et al. [8]. Przedstawione wyniki badań sugerują, że skła dnikiem HTZ odpowiedzialnym za ryzyko powi kłań zakrzepowo zatorowych jest przede wszyst kim progestagen. Monoterapia 17ß estradiolem spowodowała bowiem jedynie zwiększenie ak tywności AT, a więc czynnika antykoagulacyjne go. Jest to zgodne z danymi na temat prozakrzepo wego działania progestagenów, co, według naj nowszych badań, wiąże się z inicjacją kaskady krzepnięcia zależną od czynnika tkankowego (TF), wpływu na ścianę naczyń oraz pobudzenia receptora trombinowego [15]. Pomimo wykaza nych zmian stężeń i aktywności czynników ucze

5 Wpływ stosowania estradiolu na wybrane wskaźniki układu krzepnięcia 199 stniczących w krzepnięciu, u żadnej z kobiet otrzymujących HTZ nie wystąpiły podczas 36 miesięcznej obserwacji powikłania zakrzepowo zatorowe ani choroby układu sercowo naczynio wego. Porównując wyniki badań autorów z rezul tatami analiz HERS, HERS II, ERA oraz WHI, w których wykazano zwiększone występowanie objawów zatorowo zakrzepowych, należy zauwa żyć, że średni wiek badanej przez autorów popula cji był niższy niż w analizie HERS. Badania ERA i WHI obejmowały natomiast kobiety ze współist niejącymi chorobami serca i czynnikami ryzyka wystąpienia powikłań zatorowo zakrzepowych. Wydaje się, że wiek kobiet i obecność czynników ryzyka chorób sercowo naczyniowych mają istot ne znaczenie dla bezpieczeństwa stosowania HTZ. Na podstawie przeprowadzonej analizy można wyciągnąć wniosek, że zastosowanie obu metod HTZ u zdrowych kobiet tuż po menopauzie jest korzystne w profilaktyce chorób sercowo na czyniowych i nie wpływa na bezpośrednie ryzyko wystąpienia powikłań zatorowo zakrzepowych. Stwierdzone zmiany wskaźników układu krzep nięcia nakazują jednak dalszą obserwację pacjen tek w celu oceny odległego ryzyka wystąpienia ta kich powikłań. Piśmiennictwo [1] HORNE III MC., MCCLOSKEY D. J., CULLINANE A. M., MERRYMAN P. K., RICK M. E., HORTIN G. L.: Parameters of coagulant and fibrinolytic capaticy and activity in postmenopausal women: within subject variability. Thromb. Res. 2002, 107, [2] HULLEY S., GRADY D., BUSH T. BITTNER V., BLUMENTHAL V., DAVIDSON M., HLATKY M., HSIA J., HERD A., KHAN S., NEWBY L., WATERS D., VITTNGHOFF E., WENGER N. for the Heart and Estrogen/Progestin Replacement Study (HERS) Research Group: Randomized trial of estrogen plus progestin for secondary prevention of coronary heart disease in postmenopausal women. JAMA 1998, 280, [3] HERRINGTON D. M., REBOUSSIN D. M., KLEIN K. P, NAIR G. V.: The estrogen replacement and atherosclerosis (ERA) study: study design and baseline characteristic of the cohort. Controlled Clin. Trials 2000, 21, [4] NAIR G. V., HERRINGTON D. M., REBOUSSIN D. M., KLEIN K. P: The ERA trial: findings and implications for the the future. Climacteric 2000, 3, (WHI). [5] GRADY D., HERRINGTON D., BITTNER V., BLUMENTHAL V., DAVIDSON M., HLATKY M., HSIA J., HULLEY S., HERD A., KHAN S., NEWBY L., WATERS D., VITTNGHOFF E., WENGER N.: Cardiovascular disease outcomes during 6.8 years of hormone therapy. HERSII. Jama 2002, 288, [6] STACHOWIAK G., OWCZAREK D., POŁAĆ I., PERTYŃSKI G., JĘDRZEJCZYK S.: Wpływ hormonalnej terapii zastępczej pod postacią przezskórnego 17β estradiolu wraz ze stosowanym doustnie octanem medroksyprogesteronu na układ krzepnięcia. Gin. Pol. 1999, 70, [7] BORGFELDT C., LI C., SAMSIOE G.: Low dose oral combination of 17β estradiol and norethisterone acetate in post menopausal women decreases factor VII, fibrinogen, antithrombin and plasminogen activator inhibitor I. Climac teric 2004, 7, [8] OGER E., ALHENC GELAS M., LACUT K.: Differential effects of oral and transdermal estrogen/progesterone regi mens on sensitivity to activated protein C among postmenopausal women a randomized trial. Arterioscler. Thromb. Vasc. Biol. 2003, 23, [9] NABULSI A. A., FOLSOM A. R., WHITE A.: Association of hormone replacement therapy with various cardiovascu lar risk factors in postmenopausal women. N. Eng. J. Med. 1993, 328, [10] KROON U. B., TENGBORN L., RITA H.: The effects of transdermal oestradiol and oral progestegens on haemostasis variables. Br. J. Obset. Gynecol. 1997, 104, [11] BOSCHETTI C., CORTELLARO M., NENCIONI T.: Short and long term effects of hormone replacement therapy (trans dermal estradiol vs. oral conjugated equine estrogens, combined with medroxyprogesterone acetate) on blood co agulation factors in postmenopausal women. Thromb. Res. 1991, 62, 1 8. [12] CIEPŁUCH R., CZĘSTOCHOWSKA E.: Aktywność endogennych antykoagulantów (antytrombiny III, białka C i biał ka S) u kobiet po menopauzie leczonych hormonalną terapią zastępczą (17β OH estradiol przezskórnie i octan me droksyprogesteronu doustnie). Gin. Pol. 1996, 67, [13] RADOWICKI S., HOROSZKO HUSIATYŃSKA B., KUNICKI M., SIEŃKOWSKA M.: Wpływ ciągłego leczenia substytucyj nego u kobiet pomenopauzalnych na zachowanie się wybranych wykładników układu krzepnięcia krwi. Gin. Pol. 1998, 69, [14] BEDNAREK TUPIKOWSKA G., BOHDANOWICZ PAWLAK A., MILEWICZ A., BOLANOWSKI M., BIDZIŃSKA B.: The influ ence of transdermal estradiol and norethisterone acetate (Estracomb) treatment on some blood coagulation para meters in postmenopausal women. Endokrynol. Pol. 1997, 48, [15] SOSZKA T.: Wpływ hormonalnej terapii zastępczej na układ hemostazy. Przegląd Menopauzalny 2004, 1, [16] GRODSTEIN F., STAMPFER M. J., MANSON J. E., COLDITZ G.,WILLET W., ROSNER B., SPEIZER F., HENNEKENS C.: Post menopausal estrogen and progestin use and the risk of cardiovascular disease. N. Engl. J. Med. 1996, 335, [17] VARMA T. R., PATEL R. H., ROSENBERG D.: Effect of hormone replacement therapy on antithrombin III activity in post menopausal women. Int. J. Gynecol. Obstet. 1986, 24, [18] CHEN F. P., LEE N., SOONG Y. K.: Comparison of transdermal and oral estrogen progestin replacement therapy: ef fect on cardiovascular risk factors. Menopause 2001, 8,

6 200 G. BEDNAREK TUPIKOWSKA et al. Adres do korespondencji: Dariusz Wołowiec Katedra i Klinika Hematologii, Nowotworów Krwi i Transplantacji Szpiku AM Wrocław ul. Pasteura 4 tel.: Praca wpłynęła do Redakcji: r. Po recenzji: r. Zaakceptowano do druku: r. Received: Revised: Accepted:

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 81 SECTIO D 2004

ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 81 SECTIO D 2004 ANNALES UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA LUBLIN - POLONIA VOL.LIX, SUPPL. XIV, 81 SECTIO D 2004 Zakład Pielęgniarstwa Położniczo Ginekologicznego Akademii Medycznej w Białymstoku * Department of Gynecology

Bardziej szczegółowo

Ocena wpływu hormonalnej terapii zastępczej na występowanie choroby wieńcowej po 8 latach obserwacji

Ocena wpływu hormonalnej terapii zastępczej na występowanie choroby wieńcowej po 8 latach obserwacji MŁODA KARDIOLOGIA PRACA ORYGINALNA Folia Cardiologica Excerpta 2010, tom 5, nr 6, 388 393 Copyright 2010 Via Medica ISSN 1896 2475 Ocena wpływu hormonalnej terapii zastępczej na występowanie choroby wieńcowej

Bardziej szczegółowo

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi

Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Doustne środki antykoncepcyjne a ryzyko wystąpienia zakrzepicy Dr hab. Jacek Golański Zakład Zaburzeń Krzepnięcia Krwi Uniwersytet Medyczny w Łodzi Żylna choroba zakrzepowozatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny

Bardziej szczegółowo

Hormonalna terapia zastępcza a choroby układu sercowo-naczyniowego

Hormonalna terapia zastępcza a choroby układu sercowo-naczyniowego Ginekol Pol. 2016, 87, 59-64 DOI: 10.17772/gp/61022 Hormonalna terapia zastępcza a choroby układu sercowo-naczyniowego Hormone replacement therapy and cardio-vascular disease 1 I Klinika Kardiologii, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

PROGESTAGENY W HORMONALNEJ TERAPII ZASTĘPCZEJ

PROGESTAGENY W HORMONALNEJ TERAPII ZASTĘPCZEJ PROGESTAGENY W HORMONALNEJ TERAPII ZASTĘPCZEJ Rekomendacje w zakresie stosowania progestagenów w hormonalnej terapii zastępczej opracował na posiedzeniu w dniach 14/15.07.2006r. w Gdańsku Zespół Ekspertów

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA.

UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA. UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA Małgorzata Biskup Czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego u chorych na reumatoidalne zapalenie

Bardziej szczegółowo

Korzyści ze stosowania HTZ

Korzyści ze stosowania HTZ Wprowadzenie do Rekomendacji Zarządu Głównego PTG w sprawie stosowania hormonalnej terapii zastępczej (Stan wiedzy na dzień 10.07.2004 r.- prof. dr hab. n. med. Tomasz Pertyński) Wyniki dużych randomizowanych

Bardziej szczegółowo

Udary mózgu w przebiegu migotania przedsionków

Udary mózgu w przebiegu migotania przedsionków Udary mózgu w przebiegu migotania przedsionków Dr hab. med. Adam Kobayashi INSTYTUT PSYCHIATRII I NEUROLOGII, WARSZAWA Pacjenci z AF cechują się w pięciokrotnie większym ryzykiem udaru niedokrwiennego

Bardziej szczegółowo

Wpływ hormonalnej terapii okresu menopauzalnego na układ sercowo-naczyniowy przesłanki teoretyczne

Wpływ hormonalnej terapii okresu menopauzalnego na układ sercowo-naczyniowy przesłanki teoretyczne Stanowisko Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego, Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego oraz Polskiego Towarzystwa Menopauzy i Andropauzy na temat wpływu terapii hormonalnej okresu

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ I IMMUNOLOGII KLINICZNEJ WIEKU ROZOJOWEGO AM W WARSZAWIE.

ZAKŁAD DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ I IMMUNOLOGII KLINICZNEJ WIEKU ROZOJOWEGO AM W WARSZAWIE. ZAKŁAD DIAGNOSTYKI LABORATORYJNEJ I IMMUNOLOGII KLINICZNEJ WIEKU ROZOJOWEGO AKADEMII MEDYCZNEJ W WARSZAWIE. ZAKŁAD DIAGNOSTYKI LABORATOTORYJNEJ WYDZIAŁU NAUKI O ZDROWIU AKADEMII MEDYCZNEJ W WARSZAWIE Przykładowe

Bardziej szczegółowo

Nowa szansa dla terapii hormonalnej w prewencji kardiologicznej?

Nowa szansa dla terapii hormonalnej w prewencji kardiologicznej? Nowa szansa dla terapii hormonalnej w prewencji kardiologicznej? A new chance for hormone therapy in cardiological prophylaxis? Zdzisława Kornacewicz-Jach Klinika Kardiologii Pomorskiej Akademii Medycznej

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

EBM w farmakoterapii

EBM w farmakoterapii EBM w farmakoterapii Dr Przemysław Niewiński Katedra i Zakład Farmakologii Klinicznej AM we Wrocławiu Katedra i Zakład Farmakologii Klinicznej AM Wrocław EBM Evidence Based Medicine (EBM) "praktyka medyczna

Bardziej szczegółowo

Stany nadkrzepliwości (trombofilie)

Stany nadkrzepliwości (trombofilie) Stany nadkrzepliwości (trombofilie) DEFINICJA I ETIOPATOGENEZA Genetycznie uwarunkowana lub nabyta skłonność do zakrzepicy żylnej lub (rzadko) tętniczej, związana z nieprawidłowościami hematologicznymi.

Bardziej szczegółowo

Hormonalna terapia zastêpcza a choroby naczyñ têtniczych

Hormonalna terapia zastêpcza a choroby naczyñ têtniczych Hormonalna terapia zastêpcza a choroby naczyñ têtniczych The hormone replacement therapy and the diseases of the arteries Romuald Dębski Klinika Położnictwa i Ginekologii Centrum Medycznego Kształcenia

Bardziej szczegółowo

Choroba zakrzepowo-zatorowa w okresie menopauzalnym

Choroba zakrzepowo-zatorowa w okresie menopauzalnym Choroba zakrzepowo-zatorowa w okresie menopauzalnym Venous thromboembolism in the menopausal period Grzegorz Stachowiak, Tomasz Stetkiewicz Klinika Ginekologii i Chorób Menopauzy, Instytut Centrum Zdrowia

Bardziej szczegółowo

Typ histopatologiczny

Typ histopatologiczny Typ histopatologiczny Wiek Stopieo zróżnicowania nowotworu Typ I (hormonozależny) Adenocarcinoma Adenoacanthoma Naciekanie przestrzeni naczyniowych Wielkośd guza Typ II (hormononiezależny) Serous papillary

Bardziej szczegółowo

Czy mamy dowody na pozalipidoweefekty stosowania statyn?

Czy mamy dowody na pozalipidoweefekty stosowania statyn? Czy mamy dowody na pozalipidoweefekty stosowania statyn? Zbigniew Gaciong Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii, Warszawski Uniwersytet Medyczny Definicja Plejotropia,

Bardziej szczegółowo

W badaniu 4S (ang. Scandinavian Simvastatin Survivat Study), oceniano wpływ symwastatyny na całkowitą śmiertelność u 4444 pacjentów z chorobą wieńcową i z wyjściowym stężeniem cholesterolu całkowitego

Bardziej szczegółowo

Terapia Hormonalna Wieku Menopauzalnego. Klinika Endokrynologii Ginekologicznej Warszawski Uniwersytet Medyczny

Terapia Hormonalna Wieku Menopauzalnego. Klinika Endokrynologii Ginekologicznej Warszawski Uniwersytet Medyczny Terapia Hormonalna Wieku Menopauzalnego Klinika Endokrynologii Ginekologicznej Warszawski Uniwersytet Medyczny Rekomendacje PTG w sprawie stosowania HT HT nie może być stosowana u wszystkich kobiet w okresie

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka różnicowa przedłużonego APTT

Diagnostyka różnicowa przedłużonego APTT Maria Podolak-Dawidziak Diagnostyka różnicowa przedłużonego APTT Katedra i Klinika Hematologii, Nowotworów Krwi i Transplantacji Szpiku AM, Wrocław Czas częściowej tromboplastyny po aktywacji APTT czas

Bardziej szczegółowo

Migotanie przedsionków czynniki ograniczające dostępności do współczesnej terapii

Migotanie przedsionków czynniki ograniczające dostępności do współczesnej terapii Migotanie przedsionków czynniki ograniczające dostępności do współczesnej terapii Piotr Pruszczyk, Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii Warszawski Uniwersytet Medyczny Centrum Diagnostyki i Leczenia

Bardziej szczegółowo

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach skróconej charakterystyki produktu leczniczego i ulotce dla pacjenta.

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach skróconej charakterystyki produktu leczniczego i ulotce dla pacjenta. Aneks III Zmiany w odpowiednich punktach skróconej charakterystyki produktu leczniczego i ulotce dla pacjenta. Uwaga: Niniejsze zmiany w odpowiednich punktach skróconej charakterystyki produktu leczniczego

Bardziej szczegółowo

Ostre Zespoły Wieńcowe znaczenie leczenia przeciwpłytkowego, możliwości realizacji w polskich warunkach

Ostre Zespoły Wieńcowe znaczenie leczenia przeciwpłytkowego, możliwości realizacji w polskich warunkach Ostre Zespoły Wieńcowe znaczenie leczenia przeciwpłytkowego, możliwości realizacji w polskich warunkach Andrzej Budaj Przewodniczący komisji Wytycznych i Szkolenia PTK Kierownik Kliniki Kardiologii CMKP,

Bardziej szczegółowo

Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne

Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne Piotr Pruszczyk, Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii z Centrum Diagnostyki i Leczenia Żylnej Choroby Zakrzepowo Zatorowej Szpital

Bardziej szczegółowo

CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH

CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH CHIRURGICZNE LECZENIE ZWĘŻEŃ TĘTNIC SZYJNYCH KATEDRA I KLINIKA CHIRURGII NACZYŃ I ANGIOLOGII AKADEMII MEDYCZNEJ W LUBLINIE Kierownik: Dr hab.n. med. Jacek Wroński UDROŻNIENIE T. SZYJNEJ WEWNĘTRZNEJ WSKAZANIA

Bardziej szczegółowo

Porównanie skuteczności hipolipemicznej statyn i hormonalnej terapii zastępczej u kobiet z hipercholesterolemią po menopauzie

Porównanie skuteczności hipolipemicznej statyn i hormonalnej terapii zastępczej u kobiet z hipercholesterolemią po menopauzie Folia Cardiol. 2001, tom 8, supl. D, D1 D7 Copyright 2001 Via Medica ISSN 1507 4145 Porównanie skuteczności hipolipemicznej statyn i hormonalnej terapii zastępczej u kobiet z hipercholesterolemią po menopauzie

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

Desogestrel SUBSTANCJE CZYNNE. Grupa farmakoterapeutyczna: progestageny i estrogeny, produkty złożone. GRUPA FARMAKOTERAPEUTYCZNA (KOD ATC)

Desogestrel SUBSTANCJE CZYNNE. Grupa farmakoterapeutyczna: progestageny i estrogeny, produkty złożone. GRUPA FARMAKOTERAPEUTYCZNA (KOD ATC) SUBSTANCJE CZYNNE Desogestrel GRUPA FARMAKOTERAPEUTYCZNA (KOD ATC) Grupa farmakoterapeutyczna: progestageny i estrogeny, produkty złożone. Kod ATC: G03AC09 PODMIOT ODPOWIEDZIALNY NAZWA HANDLOWA PRODUKTU

Bardziej szczegółowo

Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu. Maciej Niewada

Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu. Maciej Niewada Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu Maciej Niewada PLAN Udar epidemia? Jak migotanie przedsionków wpływa na udar? Nowe leki przeciwkrzepliwe:

Bardziej szczegółowo

Postępowanie z chorym przed i po implantacji leczonym doustnymi lekami p-zakrzepowymi

Postępowanie z chorym przed i po implantacji leczonym doustnymi lekami p-zakrzepowymi Postępowanie z chorym przed i po implantacji leczonym doustnymi lekami p-zakrzepowymi Dr hab.n.med.barbara Małecka Krakowski Szpital Specjalistyczny im.jana Pawła II 1 1. Leczenie przeciwzakrzepowe wiąże

Bardziej szczegółowo

Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report

Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report Czy istnieje zależność pomiędzy wiekiem i stroną, po której umiejscawia się ciąża ektopowa jajowodowa?

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeñstwo zakrzepowo-zatorowe przezskórnej terapii hormonalnej

Bezpieczeñstwo zakrzepowo-zatorowe przezskórnej terapii hormonalnej Bezpieczeñstwo zakrzepowo-zatorowe przezskórnej terapii hormonalnej Thromboembolic safety of transdermal hormone therapy Grzegorz Stachowiak, Tomasz Pertyński Klinika Menopauzy i Chorób Kobiecych, Instytut

Bardziej szczegółowo

Nowe leki w terapii niewydolności serca.

Nowe leki w terapii niewydolności serca. Nowe leki w terapii niewydolności serca. Michał Ciurzyński Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego z Centrum Diagnostyki i Leczenia Żylnej Choroby Zakrzepowo Zatorowej

Bardziej szczegółowo

Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zawieszenia pozwolenia na dopuszczenie do obrotu przedstawione przez Europejską Agencję Leków

Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zawieszenia pozwolenia na dopuszczenie do obrotu przedstawione przez Europejską Agencję Leków Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zawieszenia pozwolenia na dopuszczenie do obrotu przedstawione przez Europejską Agencję Leków 1 Wnioski naukowe Ogólne podsumowanie oceny naukowej dotyczącej kwasu nikotynowego/laropiprantu

Bardziej szczegółowo

S T R E S Z C Z E N I E

S T R E S Z C Z E N I E STRESZCZENIE Cel pracy: Celem pracy jest ocena wyników leczenia napromienianiem chorych z rozpoznaniem raka szyjki macicy w Świętokrzyskim Centrum Onkologii, porównanie wyników leczenia chorych napromienianych

Bardziej szczegółowo

Nowa treść informacji o produkcie fragmenty zaleceń PRAC dotyczących zgłoszeń

Nowa treść informacji o produkcie fragmenty zaleceń PRAC dotyczących zgłoszeń 17 December 2015 EMA/PRAC/835763/2015 Pharmacovigilance Risk Assessment Committee (PRAC) Nowa treść informacji o produkcie fragmenty zaleceń PRAC dotyczących zgłoszeń Przyjęto w dniach od 30 listopada

Bardziej szczegółowo

Ocena jakości życia pacjentów chorujących na nadciśnienie tętnicze według ankiety SF-36

Ocena jakości życia pacjentów chorujących na nadciśnienie tętnicze według ankiety SF-36 PRACE STUDENCKICH KÓŁ NAUKOWYCH PRACA ORYGINALNA Ocena jakości życia pacjentów chorujących na nadciśnienie tętnicze według ankiety SF-36 The assessment of hypertesive patients life quality according to

Bardziej szczegółowo

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leki przeciwpłytkowe (ASA, clopidogrel) Leki przeciwzakrzepowe (heparyna, warfin, acenocumarol) Leki trombolityczne

Bardziej szczegółowo

prof. Grzegorz Stachowiak Stosowanie terapii hormonalnej u kobiet po menopauzie

prof. Grzegorz Stachowiak Stosowanie terapii hormonalnej u kobiet po menopauzie prof. Grzegorz Stachowiak Stosowanie terapii hormonalnej u kobiet po menopauzie http://dopobrania.pwn.pl/ Stosowanie terapii hormonalnej u kobiet po menopauzie Grzegorz Stachowiak Klinika Ginekologii i

Bardziej szczegółowo

Przywrócenie rytmu zatokowego i jego utrzymanie

Przywrócenie rytmu zatokowego i jego utrzymanie Przywrócenie rytmu zatokowego i jego utrzymanie Jak wspomniano we wcześniejszych artykułach cyklu, strategia postępowania w migotaniu przedsionków (AF) polega albo na kontroli częstości rytmu komór i zapobieganiu

Bardziej szczegółowo

Wpływ rehabilitacji na stopień niedokrwienia kończyn dolnych w przebiegu miażdżycy.

Wpływ rehabilitacji na stopień niedokrwienia kończyn dolnych w przebiegu miażdżycy. Marek Ciecierski, Zygmunt Mackiewicz, Arkadiusz Jawień Wpływ rehabilitacji na stopień niedokrwienia kończyn dolnych w przebiegu miażdżycy. Z Katedry i Kliniki Chirurgii Ogólnej AM w Bydgoszczy Kierownik

Bardziej szczegółowo

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń Jan Z. Peruga, Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń wieńcowych II Katedra Kardiologii Klinika Kardiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi 1 Jednym

Bardziej szczegółowo

Marzena Woźniak Temat rozprawy: Ocena, monitorowanie i leczenie zakrzepicy żylnej w okresie ciąży i połogu Streszczenie

Marzena Woźniak Temat rozprawy: Ocena, monitorowanie i leczenie zakrzepicy żylnej w okresie ciąży i połogu Streszczenie Marzena Woźniak Rozprawa doktorska na stopień doktora nauk medycznych Temat rozprawy: Ocena, monitorowanie i leczenie zakrzepicy żylnej w okresie ciąży i połogu Streszczenie Okresy ciąży i połogu są wymieniane

Bardziej szczegółowo

TROMBOELASTOMETRIA W OIT

TROMBOELASTOMETRIA W OIT TROMBOELASTOMETRIA W OIT Dr n. med. Dominika Jakubczyk Katedra i Klinika Anestezjologii Intensywnej Terapii Tromboelastografia/tromboelastometria 1948 - Helmut Hartert, twórca techniki tromboelastografii

Bardziej szczegółowo

Hormonoterapia zastêpcza punkt widzenia kardiologa

Hormonoterapia zastêpcza punkt widzenia kardiologa Hormonoterapia zastêpcza punkt widzenia kardiologa Hormone replacement therapy. The cardiologist s point of view Jan Z. Peruga, Anna Kopff, Maria Krzemińska Pakuła II Katedra Kardiologii Klinika Kardiologii

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu

Aneks II. Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu Aneks II Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu 20 Wnioski naukowe Ogólne podsumowanie oceny naukowej dotyczącej produktów leczniczych zawierających lewonorgestrel

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

Gdański Uniwersytet Medyczny. Polimorfizm genów receptorów estrogenowych (ERα i ERβ) a rozwój zespołu metabolicznego u kobiet po menopauzie

Gdański Uniwersytet Medyczny. Polimorfizm genów receptorów estrogenowych (ERα i ERβ) a rozwój zespołu metabolicznego u kobiet po menopauzie Gdański Uniwersytet Medyczny Mgr Karolina Kuźbicka Polimorfizm genów receptorów estrogenowych (ERα i ERβ) a rozwój zespołu metabolicznego u kobiet po menopauzie Rozprawa doktorska Promotor: dr hab. n.

Bardziej szczegółowo

Radiologiczna ocena progresji zmian próchnicowych po zastosowaniu infiltracji. żywicą o niskiej lepkości (Icon). Badania in vivo.

Radiologiczna ocena progresji zmian próchnicowych po zastosowaniu infiltracji. żywicą o niskiej lepkości (Icon). Badania in vivo. Renata Zielińska Radiologiczna ocena progresji zmian próchnicowych po zastosowaniu infiltracji żywicą o niskiej lepkości (Icon). Badania in vivo. Rozprawa na stopień doktora nauk medycznych Zakład Stomatologii

Bardziej szczegółowo

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu Zanacodar Combi przeznaczone do publicznej wiadomości

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu Zanacodar Combi przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu Zanacodar Combi przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Szacuje się, że wysokie ciśnienie krwi jest przyczyną

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Bardziej szczegółowo

Aktywność sportowa po zawale serca

Aktywność sportowa po zawale serca Aktywność sportowa po zawale serca Czy i jaki wysiłek fizyczny jest zalecany? O prozdrowotnych aspektach wysiłku fizycznego wiadomo już od dawna. Wysiłek fizyczny o charakterze aerobowym (dynamiczne ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

PROVERA, 10 mg, tabletki Okrągłe, białe tabletki z wytłoczonym znakiem Upjohn 50 po jednej stronie i linią podziału po drugiej stronie.

PROVERA, 10 mg, tabletki Okrągłe, białe tabletki z wytłoczonym znakiem Upjohn 50 po jednej stronie i linią podziału po drugiej stronie. CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA PRODUKTU LECZNICZEGO PROVERA, 5 mg, tabletki PROVERA, 10 mg, tabletki 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY Każda tabletka zawiera 5 mg lub 10 mg medroksyprogesteronu

Bardziej szczegółowo

BUDUJEMY ZDROWIE POLAKÓW, AKTYWUJĄC GENOM CZŁOWIEKA. NASZĄ PASJĄ JEST ZDROWIE, NASZĄ INSPIRACJĄ SĄ LUDZIE PRODUCENT:

BUDUJEMY ZDROWIE POLAKÓW, AKTYWUJĄC GENOM CZŁOWIEKA. NASZĄ PASJĄ JEST ZDROWIE, NASZĄ INSPIRACJĄ SĄ LUDZIE PRODUCENT: 1 Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (nnkt) EPA + DHA omega-3 chronią organizm człowieka przed chorobą zatorowo-zakrzepową, stanami zapalnymi i miażdżycą. NASZĄ PASJĄ JEST ZDROWIE, NASZĄ INSPIRACJĄ

Bardziej szczegółowo

Wp³yw drogi poda y 17β-estradiolu i rodzaju zastosowanego doustnie gestagenu na stê enie glukozy i insuliny u kobiet po menopauzie

Wp³yw drogi poda y 17β-estradiolu i rodzaju zastosowanego doustnie gestagenu na stê enie glukozy i insuliny u kobiet po menopauzie Wp³yw drogi poda y 17β-estradiolu i rodzaju zastosowanego doustnie gestagenu na stê enie glukozy i insuliny u kobiet po menopauzie Influence of route of 17β-oestradiol administration and type of gestagen

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

CIBA-GEIGY Sintrom 4

CIBA-GEIGY Sintrom 4 CIBA-GEIGY Sintrom 4 Sintrom 4 Substancja czynna: 3-[a-(4-nitrofenylo-)-0- -acetyloetylo]-4-hydroksykumaryna /=acenocoumarol/. Tabletki 4 mg. Sintrom działa szybko i jest wydalany w krótkim okresie czasu.

Bardziej szczegółowo

Wp³yw przezskórnej sekwencyjnej terapii hormonalnej na profil hormonalny i lipidowy w surowicy krwi u kobiet w okresie oko³omenopauzalnym

Wp³yw przezskórnej sekwencyjnej terapii hormonalnej na profil hormonalny i lipidowy w surowicy krwi u kobiet w okresie oko³omenopauzalnym Wp³yw przezskórnej sekwencyjnej terapii hormonalnej na profil hormonalny i lipidowy w surowicy krwi u kobiet w okresie oko³omenopauzalnym The influence of sequential transdermal hormone therapy on serum

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki włóknienia nerek

Wskaźniki włóknienia nerek Wskaźniki włóknienia nerek u dzieci z przewlekłą chorobą nerek leczonych zachowawczo Kinga Musiał, Danuta Zwolińska Katedra i Klinika Nefrologii Pediatrycznej Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Hormonalna terapia zastępcza a cukrzyca

Hormonalna terapia zastępcza a cukrzyca PRACA POGLĄDOWA ISSN 1640 8497 Marek Bolanowski Katedra i Klinika Endokrynologii i Diabetologii Akademii Medycznej we Wrocławiu Hormonalna terapia zastępcza a cukrzyca Hormone replacement therapy and diabetes

Bardziej szczegółowo

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem?

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa Niedoceniany problem? Żylna Choroba Zakrzepowo-Zatorowa (ŻChZZ) stanowi ważny ny, interdyscyplinarny problem współczesnej medycyny Zakrzepica żył głębokich (ZŻG) (Deep

Bardziej szczegółowo

Wpływ badań klinicznych na jakość świadczeń w oddziale kardiologicznymdoświadczenia

Wpływ badań klinicznych na jakość świadczeń w oddziale kardiologicznymdoświadczenia Wpływ badań klinicznych na jakość świadczeń w oddziale kardiologicznymdoświadczenia własne Marek Bronisz, Eligiusz Patalas PSZOZ Szpital Powiatowy im. L. Błażka w Inowrocławiu Definicja Jakość opieki zdrowotnej,

Bardziej szczegółowo

Zadanie pytania klinicznego (PICO) Wyszukanie i selekcja wiarygodnej informacji. Ocena informacji o metodzie leczenia

Zadanie pytania klinicznego (PICO) Wyszukanie i selekcja wiarygodnej informacji. Ocena informacji o metodzie leczenia Praktykowanie EBM Krok 1 Krok 2 Krok 3 Krok 4 Zadanie pytania klinicznego (PICO) Wyszukanie i selekcja wiarygodnej informacji Ocena informacji o metodzie leczenia Podjęcie decyzji klinicznej na podstawie

Bardziej szczegółowo

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Anna Ratajska 1 2 1 1 Instytut Psychologii, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Institute of Psychology, Kazimierz Wielki University in Bydgoszcz

Bardziej szczegółowo

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010

HemoRec in Poland. Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 HemoRec in Poland Summary of bleeding episodes of haemophilia patients with inhibitor recorded in the years 2008 and 2009 04/2010 Institute of Biostatistics and Analyses. Masaryk University. Brno Participating

Bardziej szczegółowo

Nowe doustne antykoagulanty. okiem diagnosty laboratoryjnego.

Nowe doustne antykoagulanty. okiem diagnosty laboratoryjnego. Nowe doustne antykoagulanty okiem diagnosty laboratoryjnego. Paweł Kozłowski Laboratorium Centralne Samodzielny Publiczny Centralny Szpital Kliniczny Zakład Diagnostyki Laboratoryjnej Warszawski Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Wytyczne ACCF/AHA 2010: Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego u bezobjawowych dorosłych

Wytyczne ACCF/AHA 2010: Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego u bezobjawowych dorosłych Wytyczne ACCF/AHA 2010: Ocena ryzyka sercowo-naczyniowego u bezobjawowych dorosłych Jednym z pierwszych i podstawowych zadań lekarza jest prawidłowa i rzetelna ocena ryzyka oraz rokowania pacjenta. Ma

Bardziej szczegółowo

Zaktualizowane zalecenia dotyczące stosowania wysokich dawek ibuprofenu

Zaktualizowane zalecenia dotyczące stosowania wysokich dawek ibuprofenu 22 maja 2015 r. EMA/325007/2015 Zaktualizowane zalecenia dotyczące stosowania wysokich dawek ibuprofenu Wyniki oceny potwierdziły występowanie niewielkiego ryzyka sercowonaczyniowego w przypadku przyjmowania

Bardziej szczegółowo

lek. Magdalena Bosak-Prus Ocena profilu oreksyny A i greliny u dzieci niskorosłych.

lek. Magdalena Bosak-Prus Ocena profilu oreksyny A i greliny u dzieci niskorosłych. lek. Magdalena Bosak-Prus Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 1 we Wrocławiu, Katedra i Klinika Endokrynologii i Diabetologii Wieku Rozwojowego, młodszy asystent Ocena profilu oreksyny A i greliny

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

Dr hab. n. med. Paweł Blecharz

Dr hab. n. med. Paweł Blecharz BRCA1 zależny rak piersi i jajnika odmienności diagnostyczne i kliniczne (BRCA1 dependent breast and ovarian cancer clinical and diagnostic diversities) Paweł Blecharz Dr hab. n. med. Paweł Blecharz Dr

Bardziej szczegółowo

PRZEGL D MENOPAUZALNY 4/2006

PRZEGL D MENOPAUZALNY 4/2006 Wp³yw szeœciomiesiêcznej przezskórnej suplementacji 17β-estradiolem wraz z doustn¹ poda ¹ medroksyprogesteronu lub doustnej poda y simwastatyny na poziomy glikemii i insulinemii u kobiet po menopauzie

Bardziej szczegółowo

Rejestr codziennej praktyki lekarskiej w zakresie leczenia choroby wieńcowej

Rejestr codziennej praktyki lekarskiej w zakresie leczenia choroby wieńcowej Rejestr codziennej praktyki lekarskiej w zakresie leczenia choroby wieńcowej Badanie Nr: BETAX_L_01459 Autorzy: Dr hab. n. med. Marek Kuch, Klinika Kardiologii, Uniwersytet Medyczny w Warszawie Michał

Bardziej szczegółowo

Hipercholesterolemia rodzinna - co warto wiedzieć

Hipercholesterolemia rodzinna - co warto wiedzieć I Katedra i Klinika Kardiologii Gdański Uniwersytet Medyczny Hipercholesterolemia rodzinna - co warto wiedzieć Dlaczego to takie ważne? Marcin Gruchała Czynniki ryzyka zawału serca 15 152 osób z pierwszym

Bardziej szczegółowo

u Czynniki ryzyka wystąpienia zakrzepicy? - przykłady cech osobniczych i stanów klinicznych - przykłady interwencji diagnostycznych i leczniczych

u Czynniki ryzyka wystąpienia zakrzepicy? - przykłady cech osobniczych i stanów klinicznych - przykłady interwencji diagnostycznych i leczniczych 1 TROMBOFILIA 2 Trombofilia = nadkrzepliwość u Genetycznie uwarunkowana lub nabyta skłonność do występowania zakrzepicy żylnej, rzadko tętniczej, spowodowana nieprawidłowościami hematologicznymi 3 4 5

Bardziej szczegółowo

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet

Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Odrębności diagnostyki i leczenia raka piersi u młodych kobiet Barbara Radecka Opolskie Centrum Onkologii Amadeo Modigliani (1884-1920) 1 Młode chore Kto to taki??? Daniel Gerhartz (1965-) 2 3 Grupy wiekowe

Bardziej szczegółowo

Skale i wskaźniki jakości leczenia w OIT

Skale i wskaźniki jakości leczenia w OIT Skale i wskaźniki jakości leczenia w OIT Katarzyna Rutkowska Szpital Kliniczny Nr 1 w Zabrzu Wyniki leczenia (clinical outcome) śmiertelność (survival) sprawność funkcjonowania (functional outcome) jakość

Bardziej szczegółowo

Annex I. Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia

Annex I. Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia Annex I Podsumowanie naukowe i uzasadnienie dla wprowadzenia zmiany w warunkach pozwolenia Podsumowanie naukowe Biorąc pod uwagę Raport oceniający komitetu PRAC dotyczący Okresowego Raportu o Bezpieczeństwie

Bardziej szczegółowo

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości

Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Wydłużenie życia chorych z rakiem płuca - nowe możliwości Pulmonologia 2015, PAP, Warszawa, 26 maja 2015 1 Epidemiologia raka płuca w Polsce Pierwszy nowotwór w Polsce pod względem umieralności. Tendencja

Bardziej szczegółowo

Żylna choroba zakrzepowo- -zatorowa w położnictwie i ginekologii

Żylna choroba zakrzepowo- -zatorowa w położnictwie i ginekologii Żylna choroba zakrzepowo- -zatorowa w położnictwie i ginekologii Gdańsk 2012 Redaktor prowadzący: Agnieszka Frankiewicz Redakcja: Agnieszka Frankiewicz, Izabela Siemaszko Korekta: Lena Bułakowska, Agnieszka

Bardziej szczegółowo

Aneks I. Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwolenia (pozwoleń) na dopuszczenie do obrotu

Aneks I. Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwolenia (pozwoleń) na dopuszczenie do obrotu Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwolenia (pozwoleń) na dopuszczenie do obrotu 1 Wnioski naukowe Uwzględniając raport oceniający komitetu PRAC w sprawie okresowych raportów o bezpieczeństwie

Bardziej szczegółowo

Ocena wpływu nasilenia objawów zespołu nadpobudliwości psychoruchowej na masę ciała i BMI u dzieci i młodzieży

Ocena wpływu nasilenia objawów zespołu nadpobudliwości psychoruchowej na masę ciała i BMI u dzieci i młodzieży Ewa Racicka-Pawlukiewicz Ocena wpływu nasilenia objawów zespołu nadpobudliwości psychoruchowej na masę ciała i BMI u dzieci i młodzieży Rozprawa na stopień doktora nauk medycznych PROMOTOR: Dr hab. n.

Bardziej szczegółowo

S³owa kluczowe: hormonalna terapia zastêpcza, hemostaza. (Przegl¹d Menopauzalny 2004; 1: 12 22)

S³owa kluczowe: hormonalna terapia zastêpcza, hemostaza. (Przegl¹d Menopauzalny 2004; 1: 12 22) Wp³yw hormonalnej terapii zastêpczej na uk³ad hemostazy Hormone replacement therapy effects on the hemostatic system Tomasz Soszka Dokonano doœæ obszernego przegl¹du wspó³czesnej literatury na temat wp³ywu

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 38/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XIX/169/2008 Rady Miasta Marki z dnia 18 czerwca 2008 roku

Uchwała Nr XIX/169/2008 Rady Miasta Marki z dnia 18 czerwca 2008 roku Uchwała Nr XIX/169/2008 Rady Miasta Marki z dnia 18 czerwca 2008 roku w sprawie wyrażenia zgody na realizację programu zdrowotnego w zakresie szczepień ochronnych przeciwko grypie, dla mieszkańców Miasta

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta

Aneks II. Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta Aneks II Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta 7 Dla produktów zawierających inhibitory enzymu konwertującego angiotensynę (inhibitory ACE) benazepryl,

Bardziej szczegółowo

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, najnowsze wyniki badań Łukasz Adamkiewicz Health and Environment Alliance (HEAL) 10 Marca 2014, Kraków HEAL reprezentuje interesy Ponad 65 organizacji członkowskich

Bardziej szczegółowo

Rejestracja przepływów w tętnicach pęcherzowych z zastosowaniem techniki dopplerowskiej u pacjentek z nietrzymaniem moczu

Rejestracja przepływów w tętnicach pęcherzowych z zastosowaniem techniki dopplerowskiej u pacjentek z nietrzymaniem moczu Krzysztof Cendrowski, Włodzimierz Sawicki, Beata Śpiewankiewicz, Jerzy Stelmachów Rejestracja przepływów w tętnicach pęcherzowych z zastosowaniem techniki dopplerowskiej u pacjentek z nietrzymaniem moczu

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012

Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012 Nowe wytyczne ESC/PTK w kardiologii Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012 Przemysław Trzeciak Częstochowa 11.12.2012 Umieralność z powodu chorób ukł. krążenia w latach

Bardziej szczegółowo

Wybór drogi podania w terapii hormonalnej okresu menopauzy kiedy warto zamieniæ tabletki na plastry?

Wybór drogi podania w terapii hormonalnej okresu menopauzy kiedy warto zamieniæ tabletki na plastry? Wybór drogi podania w terapii hormonalnej okresu menopauzy kiedy warto zamieniæ tabletki na plastry? Choosing the route of drug administration for hormone therapy of the menopausal period when is it worth

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia zakażenia HIV. Specyfika pacjenta zakażonego.

Epidemiologia zakażenia HIV. Specyfika pacjenta zakażonego. Epidemiologia zakażenia HIV. Specyfika pacjenta zakażonego. dr med. Monika Bociąga-Jasik 1981 stwierdza się liczne przypadki pneumocystozowego zapalenia płuc i mięska Kaposiego u młodych, dotychczas zdrowych

Bardziej szczegółowo

Justyna Kinga Stępkowska

Justyna Kinga Stępkowska Warszawski Uniwersytet Medyczny Wydział Nauki o Zdrowiu Justyna Kinga Stępkowska Ilościowa ocena wybranych antygenów nowotworowych u zdrowych kobiet stosujących dwuskładnikową antykoncepcję hormonalną

Bardziej szczegółowo

ANTYKONCEPCJA DORAŹNA OCTAN ULIPRYSTALU Stanisław Radowicki Konsultant Krajowy w dziedzinie położnictwa i ginekologii Warszawa 24 lutego 2015 r. Fizjologia cyklu miesiączkowego Okno płodności Cykl miesiączkowy

Bardziej szczegółowo

estrogenowego α a objawami zespołu menopauzalnego badanych kobiet; estrogenowego α a lipidogramem badanych kobiet;

estrogenowego α a objawami zespołu menopauzalnego badanych kobiet; estrogenowego α a lipidogramem badanych kobiet; 11.Streszczenie Liczne badania sugerują, że zmniejszenie stężenia endogennych estrogenów po menopauzie jest przyczyną dolegliwości menopauzalnych i może być krytycznym czynnikiem ryzyka chorób nasilających

Bardziej szczegółowo

Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Menopauzy i Andropauzy na temat hormonalnej terapii menopauzy stan wiedzy na grudzieñ 2013 roku

Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Menopauzy i Andropauzy na temat hormonalnej terapii menopauzy stan wiedzy na grudzieñ 2013 roku DOI: 10.5114/pm.2014.41078 Prz Menopauzalny 2014; 18(1): 1-8 Special paper Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Menopauzy i Andropauzy na temat hormonalnej terapii menopauzy stan wiedzy na grudzieñ 2013

Bardziej szczegółowo

Warszawa, r.

Warszawa, r. Klinika Chorób Wewnętrznych i Diabetologii Warszawski Uniwersytet Medyczny SP CSK ul. Banacha 1a, 02-097 Warszawa Tel. 599 25 83; fax: 599 25 82 Kierownik: dr hab. n. med. Leszek Czupryniak Warszawa, 24.08.2016r.

Bardziej szczegółowo