Rynek Polskiej Nafty i Gazu

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Rynek Polskiej Nafty i Gazu"

Transkrypt

1 Raport Instytutu Nafty i Gazu w Krakowie Rynek Polskiej Nafty i Gazu 2011 Patronat Honorowy: Minister Gospodarki RP Główny Sponsor: Partner merytoryczny:

2

3 Spis treści: Słowo wstępne Ministra Gospodarki...5 Ekonomia Ropy i Gazu...7 Czy potrzebny jest nadzór władzy nad ropą i gazem?... 8 Czy są powody do obaw o przyszłość dostaw i cen paliwa gazowego do Polski?...16 Ropa: poszukiwania, wydobycie, sprzedaż...23 Jak karzeł stał się olbrzymem Rewolucje społeczne w Afryce czy świat czeka kolejny kryzys naftowy?...40 Wiertnictwo...46 Gaz: eksploracja, dystrybucja, sprzedaż Jest szansa na zwiększenie bezpieczeństwa Polski w sektorze energii Niekonwencjonalne podejście do niekonwencjonalnych złóż...60 Gazy cieplarniane kontra Ziemia...66 Moda na huby gazowe czy przyjdzie też do Polski?...74 LPG pod specjalnym nadzorem...80 Nowe wyzwanie dla poszukiwań złóż gazu...90 Poszukiwania Nafty i Gazu Kraków Sp. z o.o. przygotowuje się do udostępniania złóż gazu łupkowego...96 Monitoring w trybie on-line Wkład BSiPG GAZOPROJEKT SA we wzrost bezpieczeństwa energetycznego kraju Multi, czyli multum nowoczesnych rozwiązań Ekologia w przemyśle naftowym i gazowniczym Promocja zdrowszej energii Biokomponenty w paliwie a olej silnikowy Mikroorganizmy: sprzymierzeńcy i wrogowie? Ropa naftowa i gaz ziemny niekonwencjonalna przyszłość Redakcja:orz Rynek Polskiej Nafty i Gazu Layout, skład DTP: Grzegorz Łapa ISSN Paweł Noszkiewicz Wydawca: Instytut Nafty i Gazu Kraków, ul. Lubicz 25 A tel.: +48(12) fax: +48(12) REGON: NIP: KRS: Redakcja: Instytut Nafty i Gazu Kraków, ul. Lubicz 25 A tel.: +48(12) , fax: +48(12) Marketing i promocja: Wojciech Łyko Redaktorzy: Agnieszka J. Kozak Wojciech Łyko Współpraca redakcyjna: Tomasz Barańczyk Sławomir Huss Grzegorz Kuś Jacek Ciborski Michał Krasodomski Maria Woźny Piotr Kasza Jerzy Rachwalski Iweta Gdala Mateusz Konieczny Beata Altkorn Irena Matyasik Anna Jarosz Regina Katlabi Anna Huszał Mariusz Caliński Joanna Zaleska-Bartosz Zbigniew Stępień Stanisław Oleksiak Wiesława Urzędowska Joanna Brzeszcz Piotr Kapusta Anna Turkiewicz Ilustracje: Zamieszczone w niniejszym raporcie fotografie pochodzą z serwisów: sxc.hu, isctockphoto oraz z archiwum firm: Grupa Lotos S.A., Instytut Nafty i Gazu, PNiG Sp. z o.o. Pozostałe ilustracje zostały opracowane przez autorów publikacji. Druk: Drukarnia i Agencja Wydawnicza ARGI ul. Żegiestowska 11 Wrocław Nakład: 1200 egzemplarzy

4

5 WICEPREZES RADY MINISTRÓW MINISTER GOSPODARKI Waldemar Pawlak Szanowni Państwo, Jest mi niezmiernie miło zarekomendować Państwu kolejny raport roczny Instytutu Nafty i Gazu w Krakowie Rynek Polskiej Nafty i Gazu Wydawnictwo to w sposób kompleksowy podejmuje najbardziej interesujące zagadnienia sektora naftowego i gazowego, przez co stanowi doskonałe uzupełnienie i usystematyzowanie wiedzy w tych obszarach. Rynek Polskiej Nafty i Gazu 2011 prezentuje najbardziej aktualne tematy, które w znacznym stopniu determinują kształt rynków energetycznych konsekwencje nieodległego uruchomienia gazociągu Nord Stream czy wpływ wydarzeń w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie na ceny i podaż ropy naftowej na świecie. W publikacji nie mogło także zabraknąć szeregu informacji i analiz w obszarze gazu łupkowego, LPG, nowych technologii czy zagadnień środowiskowych. Sektor energetyczny jest w dzisiejszych czasach fundamentem gospodarki i podstawą funkcjonowania wszystkich gałęzi przemysłu. Przywykliśmy, że ropa naftowa, paliwa czy gaz ziemny są przedmiotem codziennych informacji medialnych w zakresie cen, podaży, zakłóceń dostaw i nowych inwestycji. Polska traktuje ten obszar z ogromną atencją. Staramy się tworzyć przyjazne ramy prawne funkcjonowania dla przedsiębiorców w sektorze ropy i gazu, bacznie obserwujemy wydarzenia na forum Unii Europejskiej i interweniujemy zawsze gdy uznamy, że proponowane rozwiązania nie służą rozwojowi polskiego sektora energetycznego. Polska w bieżącym półroczu przewodzi pracom UE czas ten poświęcamy także na bardzo intensywny wysiłek w obszarze zagadnień energetycznych: uwydatniamy zewnętrzny wymiar polityki energetycznej UE, promujemy solidarność energetyczną i staramy się z rozsądkiem podchodzić do aspektu klimatycznego funkcjonowania sektorów energetycznych w Europie. Waldemar Pawlak wicepremier, minister gospodarki Polska stoi przed wielkimi wyzwaniami w zakresie energii dość wspomnieć rozwój sektora gazu łupkowego, energetykę jądrową czy inwestycje w elektroenergetyce, gazownictwie i górnictwie. To bardzo zaawansowane działania, Polska z rozmysłem podchodzi do każdego z sektorów energii, starając się dbać o konkurencyjność i innowacyjność gospodarki. Bezpieczeństwo energetyczne ma swoją ogromną wartość w zabieganiu o taki stan interesów państwa, który gwarantuje stałość dostaw nośników energii, przy jednoczesnym zagospodarowaniu złóż wewnątrz kraju i dbałości o alternatywne drogi dostaw. Polska jest krajem bezpiecznym energetycznie, chociaż nie wolnym od wpływu wydarzeń na rynkach światowych, co obserwujemy zwłaszcza w ostatnich miesiącach w odniesieniu do cen ropy naftowej i paliw. Serdecznie zachęcam do lektury niniejszej publikacji. Rynek Polskiej Nafty i Gazu 2011 to pozycja przeznaczona nie tylko dla osób głęboko zaangażowanych w zagadnienia energetyczne ale także dla tych wszystkich, którzy pragną poszerzyć swoją wiedzę w tym zakresie czy też poznać najnowsze analizy, trendy oraz wydarzenia rynku naftowego i gazowniczego.

6

7 Ekonomia Ropy i Gazu

8 Ekonomia Ropy i Gazu Rząd polski w sektorach strategicznych Czy potrzebny jest nadzór władzy nad ropą i gazem? TOMASZ BARAŃCZYK, SŁAWOMIR HUSS, GRZEGORZ KUŚ Analizując rolę państwa w sektorach ropy naftowej i gazu ziemnego bez problemu można dostrzec, że kurczące się zasoby surowców energetycznych oraz stale rosnący popyt na wszelkiego rodzaju paliwa stawiają władze państw w niewątpliwie trudnej sytuacji. Muszą one bowiem balansować pomiędzy zaspokojeniem potrzeb swoich obywateli, konkurencyjnością gospodarki, ochroną środowiska oraz wpływami do budżetu. 8 Istnieje szereg grup narzędzi, które umożliwiają władzom wpływ na strategiczne sektory gospodarki. Ich spektrum jest różnorodne: począwszy od narzędzi podatkowych, poprzez nadzór właścicielski nad kluczowymi podmiotami energetycznego łańcucha wartości, na wsparciu projektów inwestycyjnych skończywszy. Ze względu na regulacje unijne, w przypadku krajów członkowskich możliwość elastycznego regulowania rynku poprzez narzędzia podatkowe jest ograniczona, dlatego pojawiają się inne narzędzia, zwłaszcza te prorozwojowe i proekologiczne, które szybko zyskują na znaczeniu. Analizując kwestie obecności (ingerencji) państwa w sektorach strategicznych, nie sposób nie rozpocząć od najbardziej dotkliwych dla kierowców aspektów podatku akcyzowego oraz innych instrumentów we władaniu fiskusa. Wśród podatkowych instrumentów oddziaływania na rynek ropy naftowej i gazu, a w konsekwencji na poziom cen tych dóbr, należy wymienić: akcyzę na paliwo, opłatę paliwową oraz stawkę podatku VAT. Większy wachlarz instrumentów fiskalnych o działaniu bezpośrednim dotyczy rynku ropy naftowej. Jednocześnie, w związku z koniecznością ochrony środowiska, państwo powinno kształtować także swoją politykę fiskalną dotyczącą rynku ropy naftowej i gazu z uwzględnieniem tego aspektu. Wpływ na rynek ropy naftowej i gazu ziemnego może zostać osiągnięty przez wprowadzenie określonych obostrzeń albo ulg podatkowych zarówno dla konsumentów, jak i przedsiębiorstw z tych sektorów. Modelowanie akcyzą, VAT-em i opłatą paliwową Sprzedaż paliw płynnych podlega opodatkowaniu podatkiem akcyzowym, który obecnie wynosi 1565 zł/1000 l w odniesieniu do benzyn bezołowiowych oraz 1048 zł/1000 l w przypadku olejów napędowych. Stawki akcyzy określone są w ustawie o podatku akcyzowym, co sugeruje, iż ich ewentualna trwała zmiana wymaga przejścia przez długotrwały proces legislacyjny. Wprawdzie, w określonych sytuacjach, ze względu na stan gospodarki państwa, minister finansów może czasowo (nie dłużej niż na trzy miesiące i w odstępach co najmniej trzymiesięcznych) obniżać

9 Ekonomia Ropy i Gazu Biorąc pod uwagę zmiany ustawodawcze, które weszły w życie w Polsce na początku 2011 r. (m.in. zwiększenie stawki VAT z 22% do 23%, zniesienie ulgi na biopaliwa w podatku akcyzowym oraz w CIT), w najbliższym czasie należy spodziewać się raczej kolejnego zwiększenia obciążeń fiskalnych w podatku VAT i akcyzie niż ich obniżenia. Przemawiają za tym również zmiany w ustawie o VAT uzależniające stawkę tego podatku od relacji długu państwowego do Produktu Krajowego Brutto. stawki akcyzy na określone wyroby, jednak wydaje się, że rozwiązanie takie może przynieść jedynie krótkotrwały efekt. Ograniczenia w zakresie zmian stawek akcyzy na paliwa przewiduje prawo unijne zgodnie z dyrektywami, wysokość akcyzy w Polsce nie może być niższa niż 359 euro/1000 l dla benzyny bezołowiowej oraz 302 euro/1000 l dla oleju napędowego (330 euro/1000 l od 1 stycznia 2012 r. po upływie okresu przejściowego dla Polski). Obecnie stawki akcyzy na paliwa w Polsce są więc nieznacznie wyższe niż minimum unijne. Zgodnie z danymi Eurostatu, poziom akcyzy na paliwa w Polsce mieści się w granicach średniej unijnej. Dodatkowym obciążeniem fiskalnym w przypadku sprzedaży paliw w Polsce, jest 23% stawka podatku od towarów i usług (podatek VAT). W zakresie podatku VAT polskie władze mają ograniczoną swobodę działania. Jak bowiem wskazują regulacje unijne, podstawowa stawka VAT (a więc ta, którą co do zasady obciążana jest sprzedaż paliw) na terenie państw członkowskich nie może być niższa niż 15% (stawka taka obowiązuje na Cyprze). W Polsce cena sprzedaży paliw związana jest także z opłatą paliwową (w 2011 r. wynosi ona 95,15 zł/1000 l benzyn oraz 239,84 zł/1000 l olejów napędowych). Polskie władze mają dużą swobodę w kształtowaniu wysokości tego obciążenia, gdyż generalnie nie jest ono regulowane na poziomie UE. Wpływy z tytułu opłaty paliwowej mają zasilać fundusz budowy dróg i autostrad. Polski rząd może nadzorować rynek ropy naftowej wpływając na ceny paliw płynnych poprzez podwyższenie / obniżenie stawek akcyzy oraz VAT, a także opłaty paliwowej. Należy zauważyć, iż w zakresie akcyzy i VAT możliwości nadzoru nad rynkiem ropy naftowej są ograniczone (co prawda, jedynie w odniesieniu do minimalnego poziomu, bowiem brak regulacji górnych limitów) przez prawo unijne. Biorąc pod uwagę zmiany ustawodawcze, które weszły w życie w Polsce na początku 2011 r. (m.in. zwiększenie stawki VAT z 22% do 23%, zniesienie ulgi na biopaliwa w podatku 9

10 Ekonomia Ropy i Gazu akcyzowym oraz w CIT), w najbliższym czasie należy spodziewać się raczej kolejnego zwiększenia obciążeń fiskalnych w podatku VAT i akcyzie niż ich obniżenia. Przemawiają za tym również zmiany w ustawie o VAT uzależniające stawkę tego podatku od relacji długu państwowego do Produktu Krajowego Brutto. Z kolei, w odniesieniu do opłaty paliwowej organy władzy posiadają dużo większe możliwości działania, niemniej wpływ tej opłaty na ostateczne ceny paliw dla konsumentów jest marginalny. W odniesieniu do gazu ziemnego, poza stawką VAT (do 31 października 2013 r. obowiązuje zwolnienie gazu ziemnego używanego dla celów opałowych z akcyzy), potencjalny pośredni wpływ na rynek tego Między popytem, podażą a wpływami do budżetu Stosując fiskalne instrumenty nadzoru nad rynkami ropy naftowej i gazu ziemnego konieczne jest rozważenie wszelkich korzyści zarówno z perspektywy mikro- (np. ceny paliw dla konsumentów, rentowność przedsiębiorstw z tych sektorów) oraz makroekonomicznej (wpływy z tytułu podatków do budżetu państwa). Wyważenie korzyści powinno być dokładnie przeanalizowane przed zastosowaniem jakichkolwiek instrumentów fiskalnych w odniesieniu do sektorów surowców strategicznych. 10 surowca mogą przynieść działania fiskalne zwiększające lub zmniejszające poziom kosztów, które uwzględniane są w trakcie kalkulacji taryf dotyczących gazu ziemnego (np. zmiany stawek amortyzacyjnych urządzeń przesyłowych, zmiany stawek podatku od nieruchomości czy zmiana stawek opodatkowania osób fizycznych). Jednakże stosowanie takich instrumentów może mieć niedający się szczegółowo określić wpływ na inne segmenty rynku. Dopóki rynek gazu w Polsce nie zostanie zliberalizowany (czego wymagają regulacje unijne), możliwości wpływania na cenę tego surowca za pomocą instrumentów fiskalnych wydają się znacznie ograniczone. Spektrum narzędzi będących w rękach rządu wykracza jednak znacznie poza system podatkowy i może obejmować także elementy wsparcia i stymulowania projektów rozwojowych, jak również pożądanych przez konsumentów zachowań, związanych z proekologiczną postawą. Istotnym elementem rynku paliw w każdym kraju jest logistyka dystrybucji. Rzadko kiedy przeciętny kierowca tankując paliwo do swojego samochodu zastanawia się, jak tankowane paliwo trafiło do zbiorników stacji paliw. Często zapomina się, że logistyka jest istotna i determinuje dwa kluczowe parametry rynku paliw bezpieczeństwo energetyczne oraz czynnik kosztowy.

11 Ekonomia Ropy i Gazu System logistyki w Polsce działa na tyle niezawodnie, że praktycznie trudno przypomnieć sobie zdarzenia, kiedy paliwo nie docierało do wybranego regionu lub wybranej bazy, skutkując odczuwalnym dla klienta niedoborem benzyny czy oleju napędowego. Ostatni istotny wypadek miał miejsce w grudniu 2007 r., gdy z uszkodzonego, biegnącego pod dnem Wisły rurociągu paliwowego należącego do przedsiębiorstwa PERN Przyjaźń, w okolicy Włocławka wyciekło ok. 40 ton paliwa opałowego. Plama oleju pojawiła się na rzece pomiędzy Włocławkiem a Ciechocinkiem (woj. kujawsko-pomorskie) rozciągając się na całą szerokość rzeki na długości około 30 km. Przerwana została wówczas praca rurociągu z Płocka (Mazowieckie) do Nowej Wsi Wielkiej (Kujawsko-Pomorskie). Skutki tego wypadku nie były jednak odczuwalne na stacjach paliwowych. Inwestycje Stosując fiskalne instrumenty nadzoru nad rynkami ropy naftowej i gazu ziemnego konieczne jest rozważenie wszelkich korzyści zarówno z perspektywy mikro- (np. ceny paliw dla konsumentów, rentowność przedsiębiorstw z tych sektorów) oraz makroekonomicznej (wpływy z tytułu podatków do budżetu państwa). Wyważenie korzyści powinno być dokładnie przeanalizowane przed zastosowaniem jakichkolwiek instrumentów fiskalnych w odniesieniu do sektorów surowców strategicznych. Względna niezawodność systemu logistycznego w Polsce nie przekłada się na pełną efektywność. Magazyny paliw, rurociągi surowcowe i produktowe, system magazynowania podziemnego i inne elementy łańcucha logistycznego w naszym kraju wymagają inwestycji. Dotyczy to zarówno inwestycji odtworzeniowych, wynikających z wieku infrastruktury, jak również z potrzeb rozwojowych i rosnącej konsumpcji paliw Polsce. Wydaje się, że zaangażowanie państwa w sektorze paliw powinno być kierowane na wsparcie projektów rozbudowy i modernizacji polskiej logistyki oraz na otwieranie systemu logistycznego na jak największą liczbę podmiotów. Inwestycje logistyczne, zwłaszcza te realizowane na dużą skalę, cechuje konieczność poniesienia istotnych nakładów. Zważywszy, że potencjalne projekty mogą wpływać zarówno na stopień bezpieczeństwa energetycznego Polski, jak i na efektywność systemu logistycznego, wydaje się, że rola państwa w ich realizacji jest bezdyskusyjna. Tym bardziej, że inwestycje same w sobie mogą paradoksalnie przełożyć się na wzrost cen paliw, gdyż koszty takich realizacji, w postaci wyższej amortyzacji, będą pokrywali finalni konsumenci paliw. Istotne w takim przypadku będzie pytanie o rolę, jaką państwo powinno zajmować w tym obszarze; może ona może być znacząca, gdyż w planach pojawiają się spore inwestycje. Na horyzoncie coraz wyraźniej rysuje się projekt budowy kompleksu podziemnych magazynów węglowodorów. Grupa Lotos S.A. i PERN Przyjaźń S.A. podpisały list intencyjny dotyczący wspólnej budowy podziemnych zbiorników ropy naftowej i paliw płynnych. Sprawa budowy kawern jest od wielu lat przedmiotem dyskusji dotyczącej bezpieczeństwa w sektorze energii, przede wszystkim ze względu na postępującą dywersyfikację dostaw różnych gatunków ropy naftowej, jak i potrzebę zbliżania się do takiego poziomu pojemności magazynowych w kawernach przypadającej na jednego mieszkańca, jaki jest np. w Niemczech czy we Francji. PERN Przyjaźń realizuje też inne inwestycje. W ostatnim czasie oddał do użytku dwa nowe zbiorniki na ropę naftową w bazie magazynowej w Adamowie. Budowa dodatkowych 200 tys. m 3 pojemności magazynowych kosztowała logistyczną spółkę około 100 mln zł. Baza w Adamowie to jedna z trzech baz naftowych należących do PERN. Podobne inwestycje spółka planuje także w dwóch pozostałych bazach pod Płockiem i w Gdańsku. W przypadku Płocka najpierw trzeba zdemontować trzy mniejsze zbiorniki, by na ich miejscu powstały dwa o pojemności 100 tys. m 3. W Gdańsku PERN dopiero pracuje nad pozyskaniem gruntów pod budowę dwóch nowych zbiorników. Jednym z najważniejszych projektów realizowanych w ramach strategii PERN będzie jednak budowa Bazy Magazynowo-Przeładunkowej ropy naftowej i paliw w Gdańsku. Nowa baza oferowała będzie usługi także w zakresie kumulacji i przeładunków paliw, surowców i produktów chemicznych. Wartość inwestycji ocenia się na ok. 800 mln zł. Interesującym projektem, o którym mówi się od lat, jest otwarcie polskiego systemu rurociągów pali- 11

12 Ekonomia Ropy i Gazu wowych dla stron trzecich (TPA). Dziś, ze względu na zaszłości historyczne, system przesyłu produktów paliwowych rozpoczyna się na terenie rafinerii w Płocku, co automatycznie ogranicza liczbę mogących z niego korzystać podmiotów do jednego. Nie ma jednoznacznej odpowiedzi, jaki wpływ na rynek i ceny paliw miałoby dopuszczenie do rurociągów Lotosu lub innych graczy. Jasne jest jedno, im pełniejszy dostęp do infrastruktury dla wszystkich graczy, tym większa konkurencja, a to zawsze służy konsumentom. Prawdopodobnie taki projekt zmusiłby dwóch polskich producentów paliw do swapów, czyli wymieniania się produktami w celu uniknięcia transportu na rynki, na których produkty konkurenta mają silniejszą pozycję. Dzięki ograniczeniu kosztów logistyki klienci mogliby liczyć na pewną obniżkę cen. wówczas koncepcja została skutecznie zablokowana. Projektem zainteresowani są inni gracze rynkowi. Spółka TanQuid potwierdza zainteresowanie budową bazy paliwowej w Małaszewiczach, do której miałby trafiać olej napędowy importowany z białoruskich rafinerii. W przypadku rynku gazu zaangażowanie państwa koncentruje się wokół liberalizacji polskiego rynku, jak i rozbudowy infrastruktury magazynowej. Oczekuje się, że coraz większa presja Unii Europejskiej na liberalizację rynku gazu w Polsce przyniesie efekty. W przeciwnym razie istnieje realna groźba kar finansowych dla Polski. Otwarcie rynku nie musi od razu przekładać się na obniżkę cen dla klientów końcowych. Z pewnością jednak w dłuższej perspektywie pozwoli na w pełni rynkowe kształtowanie się Rządy wielu państw nakłaniają do zakupu pojazdów charakteryzujących się niską emisją spalin, oferując przy tym ich nabywcom szereg dotacji i ulg. Rozwiązania takie posiadają m.in. Austria, Belgia, Dania, Francja, Irlandia, Hiszpania, Holandia, Niemcy, Portugalia, Rumunia, Szwecja, Wielka Brytania, Włochy, a także Stany Zjednoczone. Przykładowo, w Stanach Zjednoczonych, można uzyskać, w zależności od modelu pojazdu, nawet do 7,5 tys. dolarów ulgi podatkowej przy zakupie auta z silnikiem elektrycznym. Natomiast w Polsce póki co nie istnieje system zniżek lub ulg związanych z zakupem ekologicznych pojazdów. 12 Innym ciekawym, otwierającym rynek na nowych dostawców paliw, projektem jest budowa rurociągu na granicy polsko-białoruskiej, pomiędzy bazami Biernady i Małaszewicze. Projekt miałby na celu udrożnienie wąskiego gardła w imporcie paliwa z Białorusi. Tą drogą do Polski można sprowadzać od kilkuset tysięcy nawet do miliona ton oleju napędowego rocznie. Dziś logistyka kolejowa nie jest w stanie obsłużyć całego popytu na sprowadzane paliwo. Dodatkowo konieczność zmiany podwozi w cysternach kolejowych, zwiększa koszty importu. Dwa lata temu z pomysłem budowy rurociągu wystąpiła spółka Operator Logistyczny Paliw Płynnych warunków zakupu gazu. Jest to o tyle dobre, że coraz więksi światowi gracze są zainteresowani wejściem do Polski, co zwiększy rzecz jasna konkurencyjność na rynku tego surowca energetycznego. W obecnym stanie rodzima infrastruktura przesyłowa nie jest gotowa na swobodny handel gazem. Istniejące połączenia międzysystemowe między Polską a krajami Unii Europejskiej są niewystarczające do zapewnienia Polsce możliwości pozyskania dodatkowych ilości gazu z importu. Obecnie funkcjonuje jedno połączenie na granicy niemieckiej w okolicach Lasowa, którego zdolności przesyłowe są zbyt niskie (ok. 1,5 mld m 3 / rok). Operator Gazociągów Przesyłowych Gaz-System

13 Ekonomia Ropy i Gazu realizuje również projekt połączenia z systemem RWE Transgas Net w okolicach Cieszyna, który zapewni możliwość przesyłu 0,5 mld m 3 gazu rocznie. Analizowane są także dalsze inne połączenia lokalne. Z kolei realizowane projekty rozbudowy pojemności magazynowych mają na celu rozbudowę zaplecza w Polsce z 1,6 do 3,8 mld m 3. Biopaliwa w trosce o środowisko 10% w roku 2020 (według wartości energetycznej), co przy założeniu dotychczasowego trendu zużycia paliw powinno wynieść około 43 mln ton. Łącząc aspekty środowiskowe z wpływem państwa na rynek paliw, wydaje się, że rola rządu oscyluje wokół dwóch elementów. Z jednej strony, rząd ma bezpośredni wpływ na wysokość i koszty realizacji Narodowego Celu Wskaźnikowego. Z drugiej zaś, długofalowo może promować ekologiczne środki transportu, jak pojazdy na przykład elektryczne. Koszty realizacji NCW są istotne i finalnie ponoszone przez kierowców. Ministerstwo Gospodarki może wpłynąć na obniżenie cen paliw poprzez zrewidowanie obowiązkowego poziomu biokomponentów w paliwach. NCW w tej chwili jest na poziomie ponad 6 %. W ubiegłym roku było to 5,75%. Wskaźnik ten Rosnąca presja na ograniczanie emisji szkodliwych związków do atmosfery, w tym szczególnie postanowienia Pakietu Klimatycznego, stały się kolejnym elementem wpływającym na koszty paliw energetycznych, zwłaszcza w odniesieniu do paliw silnikowych. Unia Europejska od 2003 r. promuje wykorzystywanie biopaliw. Dyrektywa 2003/30/EC dotycząca Wspierania użycia w transporcie biopaliw lub innych paliw odnawialnych ma na celu promocję wprowadzenia biopaliw do powszechnego użytkowania. Dyrektywa ta rekomendowała osiągnięcie przez kraje Unii Europejskiej do 2010 r. udziału zużycia biopaliw transportowych w wysokości 5,75% (według wartości energetycznej). Unia Europejska uzgodniła prawnie wiążące zobowiązanie do wprowadzenia w ramach Narodowego Celu Wskaźnikowego użycia w transporcie biopaliw lub innych paliw odnawialnych na poziomie mógłby zgodnie z prawem zostać obniżony, co pozwoliłoby zmniejszyć cenę paliwa. Z danych Polskiej Organizacji Przemysłu i Handlu Naftowego wynika, że w 2010 r. spółki paliwowe musiały dołożyć do realizacji NCW nawet 400 mln zł. Te straty są następnie przekładane na ceny paliw na stacjach. Choć z drugiej strony, nie należy przeceniać wpływu takiej zmiany na ceny paliw. Obniżenie NCW drastycznie nie wpłynęłoby na poziom cen na stacjach. Jest to też wyjście krótkoterminowe, bo i tak Polska musi zrealizować wymogi dyrektywy unijnej nakładającej obowiązek 10% udziału biopaliw w transporcie do 2020 r. Innym istotnym aspektem jest dopuszczenie do rynku pa- 13

14 Ekonomia Ropy i Gazu 14 liw o większej niż obecnie zawartości biokomponentów; w szczególności biodiesla B7 z 7-procentową zawartością estrów metylowych i E10, a więc benzyny z 10-procentową domieszką bioetanolu. Takie rozwiązanie pozwoliłoby koncernom paliwowym na obniżenie kosztów realizacji NCW, a więc potencjalnie mogłoby przełożyć się na spadek cen paliw. Podatki i ulgi Z perspektywy podatkowej cel ochrony środowiska można realizować dwojako. Z jednej strony mogą to być obostrzenia (np. wyższa stawka podatkowa dla określonych gałęzi przemysłu), a z drugiej system ulg podatkowych dla rozwiązań proekologicznych. Stosowane na świecie w sektorach rynku ropy naftowej i gazu ziemnego obostrzenia podatkowe (np. przez państwa zachodnie, takie jak Norwegia czy Wielka Brytania, ale również przez niektóre państwa afrykańskie) odnoszą się głównie do wysokości obciążeń fiskalnych przedsiębiorstw wydobywczych (tzw. upstream). Rozwiązania takie w połączeniu z obowiązkami dotyczącymi zabezpieczenia kosztów potencjalnej rekultywacji i zapłaty odszkodowań za potencjalne szkody w środowisku mogą zapewnić państwu dodatkowe wpływy

15 Ekonomia Ropy i Gazu do budżetu, a także wpłynąć na osiągnięcie wyznaczonych celów proekologicznych (np. w Norwegii podmiot uzyskujący koncesję musi przedłożyć stosowne zabezpieczenia, przykładowo w formie gwarancji bankowych, na wykonanie obowiązków wynikających z umowy koncesyjnej, w tym w zakresie ochrony środowiska i jego rekultywacji). W tym kontekście, polityka podatkowa Polski wydaje się dość konkurencyjna. Aktualne opodatkowanie przedsiębiorców wydobywczych zasadniczo nie różni się od opodatkowania podmiotów operujących w innych gałęziach przemysłu. Ponadto, opłaty za uzyskanie prawa użytkowania górniczego oraz za koncesje nie są w Polsce wysokie. W ostatnim czasie w naszym kraju pojawiają się inicjatywy legislacyjne dotyczące tzw. podatku od gazu łupkowego. Niemniej wydaje się, iż propozycje, zgodnie z którymi specjalnym podatkiem mają być objęte dochody ze sprzedaży gazu łupkowego, a już nie ze sprzedaży konwencjonalnego gazu czy ropy naftowej, nie zostaną zrealizowane. Ewentualne wprowadzenie dodatkowych/specjalnych obciążeń fiskalnych dla sektora ropy naftowej i gazu ziemnego polskie władze powinny poprzedzić dokładną analizą korzyści podatkowych względem innych czynników: wyższe podatki mogą bowiem spowodować nieopłacalność wydobycia lub zniechęcić potencjalnych inwestorów do rozpoczynania działalności w Polsce. Tym samym może to przełożyć się na redukcję zatrudnienia w tych gałęziach przemysłu. Zmiana systemu opodatkowania dochodów ze sprzedaży ropy naftowej i gazu łupkowego przez przedsiębiorstwa wydobywcze powinna zostać dokonana w sposób spójny, jasny i przejrzysty. Na drugim biegunie wobec obostrzeń podatkowych znajdują się ulgi podatkowe. Ich stosowanie może skłaniać zarówno przedsiębiorców, jak i konsumentów do wybierania bardziej przyjaznych środowisku rozwiązań. Alternatywą dla drogich paliw kopalnych może być też rozwój technologii i promocja pojazdów elektrycznych. Rynek ten, bez subsydiów rządowych będzie się rozwijał bardzo słabo i silnie reaktywnie w stosunku do sytuacji na rynku paliw tradycyjnych. CO 2. Rządy wielu państw nakłaniają do zakupu pojazdów charakteryzujących się niską emisją spalin, oferując przy tym ich nabywcom szereg dotacji i ulg. Rozwiązania takie posiadają m.in. Austria, Belgia, Dania, Francja, Irlandia, Hiszpania, Holandia, Niemcy, Portugalia, Rumunia, Szwecja, Wielka Brytania, Włochy, a także Stany Zjednoczone. Przykładowo, w Stanach Zjednoczonych, można uzyskać, w zależności od modelu pojazdu, nawet do 7,5 tys. dolarów ulgi podatkowej przy zakupie auta z silnikiem elektrycznym. Natomiast w Polsce póki co nie istnieje system zniżek lub ulg związanych z zakupem ekologicznych pojazdów. Promując ekologię można również stosować inne ulgi podatkowe np. dotyczące produkcji biopaliw albo energii ze źródeł odnawialnej. Niestety, w ostatnim czasie w Polsce (ze względu na regulacje unijne) zlikwidowano ulgę na biopaliwa w podatku CIT oraz w podatku akcyzowym. Wydaje się, że zmiany w podejściu do wspierania za pomocą instrumentów fiskalnych ekologicznych rozwiązań na rynku ropy naftowej i gazu ziemnego mogłyby zostać wprowadzone dopiero na poziomie unijnym. Podsumowanie Czy więc polski rząd jest bezradny wobec rosnących cen paliw, rekordowych notowań ropy naftowej, drogiego gazu, czy groźby zaostrzania maksymalnych norm emisji CO 2? Wydaje się, że nie. W niniejszym artykule omówiliśmy kluczowe fiskalne oraz pozafiskalne narzędzia wpływu na rynek nafty i gazu. Celem nie jest jednak wskazanie najbardziej trafnych rozwiązań, ani tym bardziej ich rekomendacja, lecz głos w dyskusji na temat roli państwa w tym strategicznym sektorze gospodarki. Zdaniem autorów, istotne jest, że poza przytaczaną wielokrotnie przez media propozycją obniżki stawki akcyzy na paliwa, która w świetle regulacji UE jest praktycznie niemożliwa, rząd ma do dyspozycji szereg narządzi, którymi może wpływać na kształt i efektywność rynku paliw i gazu w Polsce, stymulując tym samym ich rozwój i inwestycje. Ekomotoryzacja Liczne kraje zachęcają swoich obywateli do zakupu samochodów elektrycznych czy hybrydowych, promując postawy proekologiczne związane z ochroną środowiska naturalnego i zmniejszaniem emisji Recenzent: prof. dr Michał Krasodomski Tomasz Barańczyk jest Partnerem w dziale Doradztwa Prawno-Podatkowego PwC Polska Sławomir Huss jest Menedżerem w dziale Doradztwa Biznesowego PwC Polska Grzegorz Kuś jest Starszym Konsultantem w dziale Doradztwa Prawno-Podatkowego PwC Polska 15

16 Ekonomia Ropy i Gazu Gazociąg Nord Stream Czy są powody do obaw o przyszłość dostaw i cen paliwa gazowego do Polski? JACEK CIBORSKI W ostatnich latach wokół gazociągu Nord Stream, zwanego również Gazociągiem Północnym, narosło wiele kontrowersji i pojawiło się sporo przeciwstawnych opinii. Stanowiska interesariuszy dotyczące wpływu gazociągu na różne obszary życia społecznego, środowisko, politykę czy gospodarkę były, są i zapewne pozostaną całkowicie odmienne. Na etapie przygotowań i zbierania niezbędnych pozwoleń inwestycyjnych kraje Europy Środkowo-Wschodniej wzywały do wstrzymania budowy argumentując, że ominięcie kilku państw regionu będących dotychczas krajami tranzytowymi dla przesyłu gazu może stać się narzędziem wywierania nacisku gospodarczego i politycznego na te państwa przez Rosję. Gazociąg Północny miałby doprowadzić do marginalizacji znaczenia regionu na mapie energetycznej Europy, wpływając na pogorszenie bezpieczeństwa dostaw gazu ziemnego. 16 tym samym czasie strona rosyjska wskazywała na rosnący popyt na gaz ziemny w Europie W Zachodniej oraz konieczność budowy nowych dróg dostaw gazu ziemnego celem zagwarantowania bezpiecznych i niezakłóconych dostaw gazu zabezpieczających potrzeby rynkowe, zapewniając równocześnie, że nowa inwestycja nie jest skierowana przeciwko jakiemukolwiek krajowi. Stanowisko to ostatecznie podzieliła Komisja Europejska, która uznała gazociąg Nord Stream za Projekt o Znaczeniu Europejskim, a tym samym uznając go, zgodnie z unijną polityką energetyczną, za projekt kluczowy dla zapewnienia zrównoważonych i bezpiecznych dostaw energii dla krajów wspólnotowych. Stanowisko takie, w swoim czasie uznane zostało za największą porażkę polskiej dyplomacji, a dla spółki Nord Stream AG, odpowiedzialnej za realizację projektu budowy gazociągu Północnego, stało się koronnym argumentem przeciwko wszystkim oponentom. Od kiedy 9 kwietnia 2010 r. oficjalnie rozpoczęła się budowa pierwszej nitki gazociągu Nord Stream, dysku- sja w Polsce na temat projektu koncentruje się na analizie potencjalnego wpływu inwestycji na gospodarkę krajową oraz skutków dla krajowego rynku gazu ziemnego. W tym kontekście szczególnie istotna jest analiza wpływu Gazociągu Północnego na bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego do Polski oraz wpływu na ceny paliwa gazowego w Polsce. Gazociąg Nord Stream czyli o co całe to zamieszanie Gazociąg Nord Stream położony na dnie Morza Bałtyckiego połączy rosyjskie wybrzeże w okolicy Wyborga z wybrzeżem niemieckim w miejscowości Lubmin w pobliżu Greifswaldu. Łączna długość gazociągu wynosić będzie 1224 km. Docelowo rurociąg ma składać się z dwóch bliźniaczych nitek, których łączna zdolność przesyłowa wy-

17 Ekonomia Ropy i Gazu Rys. 1. Trasa przebiegu gazociągu Nord Stream. Źródło: Entsog niesie 55 mld m 3 gazu rocznie. Inwestor planuje zakończenie budowy pierwszej nitki (przepustowość około 27,5 mld m 3 /rok) w czwartym kwartale 2011 r., a oddanie drugiej nitki nastąpi rok później. Gaz docierający do Greifswaldu będzie dalej transportowany za pośrednictwem gazociągów NEL i OPAL powstających na terenie Niemiec równocześnie z budową Nord Stream w kierunku zachodnim oraz południowym na rynki Niemiec, Danii, Wielkiej Brytanii, Holandii, Belgii, Francji, Czech i innych krajów. Gazociąg Nord Stream docelowo ma być korytarzem transportującym do Europy Zachodniej gaz ziemny wydobywany z nowego złoża Sztokman na Morzu Barentsa. Jednak ze względu na wysokie, szacowane na około 25 mld dolarów nakłady inwestycyjne związane z zagospodarowaniem złoża, jak również ograniczone zdolności finansowe strony rosyjskiej, projekt został opóźniony. Zakładane początkowo na 2013 r. rozpoczęcie eksploatacji złoża jest już nierealne. Rosyjska strona twierdzi, że rok 2016 jest prawdopodobnym terminem rozpoczęcia wydobycia gazu ze złoża, jednak analitycy za bardziej realny uznają rok 2020, o ile przewidywane ceny surowca będą uzasadniały rozpoczęcie niezbędnych inwestycji. Dla Gazociągu Północnego oznacza to, że surowiec na potrzeby zabezpieczenia tranzytu na odpowiednim poziomie będzie musiał zostać zabezpieczony ze złóż na półwyspie Jamalskim, z których gaz obecnie dostarczany jest do Europy Gazociągiem Jamalskim oraz systemem gazociągów ukraińskich. Gazociąg Północny a bezpieczeństwo dostaw gazu do Polski Jednym z fundamentalnych założeń uzasadniającym budowę nowego korytarza transportowego dla gazu ziemnego do Europy Zachodniej było rosnące zapotrzebowanie Starego Kontynentu na paliwo gazowe. Zgodnie z szacunkami, do 2030 r. zużycie błękitnego paliwa w Europie Zachodniej powinno wzrosnąć o około 60%, tj. o około mld m 3 rocznie, przy równoczesnym wyczerpywaniu się złóż europejskich. Zabezpieczenie takich wolumenów gazu wymaga realizacji nowych inwestycji zarówno w zagospodarowanie złóż, jak również w budowę nowych dróg transportu surowca. Tymczasem, na skutek kryzysu ekonomicznego od 2008 r. zapotrzebowanie na gaz ziemny w Europie nie dość, że nie wzrosło, to uległo redukcji o około 10% i dotychczas nie wróciło do poziomu sprzed kryzysu. Zmniejszone zapotrzebowanie Starego Kontynentu na gaz ziemny, przy równoczesnym istotnym zwiększeniu mocy przesyłowych gazociągów już od końca 2011 r., oznaczać będzie bądź istotne zwiększenie podaży surowca na rynku europejskim, bądź niepełne wykorzystanie niektórych gazociągów na potrzeby tranzytu rosyjskiego gazu ziemnego do krajów Europy Zachodniej. Biorąc pod uwagę poziom nakładów inwestycyjnych, jakie Rosja poniosła na budowę gazociągu Nord Stream, jak również potrzeb inwestycyjnych stojących 17

18 Ekonomia Ropy i Gazu Nord Stream podstawowe informacje Inwestor Nord Stream AG Udziałowcy OAO Gazprom 51%, BASF SE/Wintershall Holding GmbH 15,5%, E.ON Ruhrgas AG 15,5%, N.V. Nederlandse Gasunie 9%, GDF Suez S.A. 9% Długość 1224 km Wyborg (rosyjskie wybrzeże Morza Bałtyckiego) Greifswald (niemieckie wybrzeże Morza Bałtyckiego) Przepustowość 55 mld m 3 /rok (dwie nitki po 27,5 mld m 3 /rok każda) Planowane nakłady inwestycyjne 7,4 mld euro 30% kapitały własne 70% finansowanie dłużne Zakończenie inwestycji pierwsza nitka gazociągu IV kwartał 2011 r.; druga nitka IV kwartał 2012 r. 18 przed tym krajem w związku z koniecznością zagospodarowania nowych złóż węglowodorów, mało prawdopodobny wydaje się pierwszy scenariusz (zwiększenie podaży). Dostarczając na rynek europejski dodatkowe ilości paliwa gazowego, Rosja doprowadziłaby do wystąpienia istotnej nadpodaży gazu na rynku, w efekcie czego cena błękitnego paliwa zmniejszałaby się, a tym samym dochody rosyjskich koncernów nie wzrosłyby zgodnie z oczekiwaniami w skrajnej sytuacji mogłyby ulec obniżeniu. Skoro zwiększenie dostaw surowca w najbliższych latach wydaje się mało prawdopodobne, uruchomienie nowych zdolności przesyłowych oznacza niepełne wykorzystanie przepustowości nowego gazociągu, bądź ograniczenie stopnia korzystania z tradycyjnych dróg dostaw gazu do Europy Zachodniej. W tym przypadku, biorąc pod uwagę konieczność spłaty kredytów zaciągniętych przez spółkę Nord Stream na finansowanie inwestycji w wysokości ponad 5 mld euro (środki pochodzić mają z taryfy przesyłowej), niepełne wykorzystanie nowego gazociągu wydaje się mało prawdopodobne. Można oczekiwać zatem, że przynajmniej w krótkim i średnim okresie, tj. do momentu istotnego zwiększenia zapotrzebowania Europy na gaz rosyjski, konsekwencją budowy nowego korytarza tranzytowego będzie zmniejszenie transportu gazu istniejącymi gazociągami, tj. Gazociągiem Jamalskim przez Białoruś i Polskę i/lub systemem gazociągów biegnących przez Ukrainę, Słowację i Czechy. Zdolności przesyłowe Gazociągu Jamalskiego wynoszą około 33 mld m 3 rocznie. Oznacza to, że uruchomienie gazociągu Nord Stream mogłoby w całości zastąpić tranzyt gazu ziemnego przez Polskę do Europy Zachodniej. Nieco inaczej wygląda sytuacja w przypadku szlaku tranzytowego biegnącego przez Ukrainę. Zdolności przesyłowe gazociągów tranzytowych wynoszą około 120 mld m 3, a ich obecne obciążenie wynosi blisko 75%. Ograniczenie tranzytu gazu rosyjskiego przez Ukrainę o poziom tranzytu przez Nord Stream nie wyeliminuje w całości Ukrainy jako kraju tranzytowego, niemniej wykorzystanie infrastruktury w tym kraju ulegnie istotnemu ograniczeniu. Przedstawione dwa skrajne scenariusze rozwoju sytuacji zostaną zweryfikowane w nadchodzących latach. Ostatecznie, pomimo deklaracji Rosji, iż nowe gazociągi nie są skierowane przeciwko jakiemukolwiek krajowi, dodatkowe moce przesyłowe pozwolą na dowolne regulowanie przesyłu gazu pomiędzy Rosją a Europą Zachodnią, włącznie z możliwością wstrzymywania bądź istotnego ograniczania tranzytu przez wybrane kraje bez konieczności wstrzymywania dostaw na rynki docelowe. Tym samym Gazociąg Północny stanowić może dodatkowe narzędzie wywierania presji gospodarczej i politycznej na kraje tranzytowe. Czy Polsce grozi ograniczenie dostaw gazu ziemnego? Analizując zapisy kontraktów na dostawy paliwa gazowego do Polski, nie ma podstaw do potwierdzenia prawdopodobieństwa zmniejszenia eksportu. Zgodnie z aneksem do kontraktu jamalskiego podpisanym przez Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo S.A. i Gazprom w 2010 r., Rosjanie zabezpieczą dostawy paliwa gazowego do naszego kraju do 2022 r. oraz gwarantują wykorzystanie Gazociągu Jamalskiego na potrzeby tranzytu gazu ziemnego do Niemiec do 2019 r. Obawy o bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego do Polski, przynajmniej w okresie obowiązywania nowego aneksu, nie znajdują więc racjonalnego uzasadnienia. Również dochody dla strony polskiej z tytułu tranzytu paliwa gazowego wydają się niezagrożone; nawet w przypadku mniejszego wykorzystania Gazociągu Jamalskiego na potrzeby tranzytu gazu do Niemiec. W aneksie do kontraktu strony ustaliły, że średniorocz-

19

20 Ekonomia Ropy i Gazu ny zysk netto właściciela polskiego odcinka Gazociągu Jamalskiego, tj. spółki EuRoPol GAZ, wynosić będzie 21 mln zł (w cenach 2010 r.), bez względu na poziom wykorzystania infrastruktury. Taki sposób kalkulacji taryfy stanowi dodatkowo przewagę polskiego gazociągu, w porównaniu do systemu gazociągów ukraińskich, gdyż jest od niego tańszy, a wraz ze wzrostem wykorzystania infrastruktury zmniejsza się jednostkowy koszt tranzytu. Niemniej mając w pamięci ograniczenie dostaw ropy naftowej do rafinerii Możejki po jej przejęciu przez PKN Orlen, jak również ograniczenia dostaw paliwa gazowego na rynki europejskie w następstwie konfliktu pomiędzy Rosją a krajami tranzytowymi (Białorusią i Ukrainą), zapisy kontraktowe nie dają pełnych gwarancji nieprzerwanych dostaw gazu ziemnego. Dodatkowo, po uruchomieniu gazociągu Nord Stream ograniczenia takie nie będą skutkowały wstrzymaniem dostaw do krajów Europy Zachodniej, a więc tym swobodniej będą mogły być wykorzystywane przez Rosję jako narzędzie nacisku. Mechanizm ten zostałby dodatkowo spotęgowany w przypadku realizacji inwestycji South Stream, okrążającej rynki Europy Środkowo-Wschodniej od strony południowej kontynentu, w wyniku której mogłoby nastąpić całkowite wyeliminowanie Gazociągu Jamalskiego i systemu ukraińskiego w dostawach gazu rosyjskiego do Europy Zachodniej. Nord Stream a ceny błękitnego paliwa w Polsce Nieuzasadnione wydają się natomiast obawy o niekorzystny wpływ Gazociągu Północnego na poziom cen paliwa gazowego w Polsce. Obowiązująca na podstawie kontraktu jamalskiego formuła cenowa dla gazu ziemnego opiera się o zmianę notowań produktów ropopochodnych. W chwili obecnej w związku z wysokimi notowaniami ropy naftowej i produktów ropopochodnych, cena paliwa gazowego importowanego z Rosji kształtuje się na wysokim poziomie. Poziom cen kontraktowych gazu rosyjskiego nie znajduje odzwierciedlenia w notowaniach surowca na płynnych rynkach Ameryki Północnej czy Europy Zachodniej, na których cena paliwa gazowego, w następstwie gwałtownego rozwoju wydobycia gazu ze złóż niekonwencjonalnych, uległa istotnej redukcji. Taka formuła cenowa jest jednak charakterystyczna dla większości kontraktów na dostawy gazu ziemnego z Rosji na rynki europejskie. Również dostawy gazu rosyjskiego na rynek niemiecki do niedawna odbywały się na analogicznych zasadach i dopiero w ubiegłym roku, na skutek wystąpienia istotnych różnic w cenach gazu wynikających z formuły kontraktowej oraz cen gazu na rynkach spotowych, niemieckie koncerny wynegocjowały częściowe odniesienie for- South Stream inwestycja, której partnerami są Gazprom i ENI, o planowanej zdolności przesyłowej 63 mld m 3 gazu ziemnego rocznie, okrążająca od południa obecne kraje tranzytowe. Inwestycja jest projektem konkurencyjnym w stosunku do projektu Nabucco, który miałby zapewnić dostawy gazu ziemnego do Europy ze złóż regionu Kaspijskiego, Bliskiego Wschodu oraz Egiptu, a tym samym częściowo uniezależnić Europę od dostaw gazu rosyjskiego. Planowana zdolność gazociągu Nabucco wynosi 31 mld m 3 gazu rocznie a partnerami zainteresowanymi realizacją inwestycji są BOTAS, BEH, MOL, OMV, RWE, Transgaz, z których każdy posiada 16,67% udziałów w spółce powołanej do przygotowania i budowy gazociągu. Rys. 2. Planowana trasa przebiegu gazociągów Nord Stream, South Stream i Nabucco. Źródło: Europe s Energy Portal Nord Stream South Stream Nabucco 20

-1MX. Warszawa, dnia 2 marca 2010 r. WICEPREZES RADY MINISTRÓW MINISTER GOSPODARKI Waldemar Pawlak. DRO-III- 5311-1-5/10 L.dz.

-1MX. Warszawa, dnia 2 marca 2010 r. WICEPREZES RADY MINISTRÓW MINISTER GOSPODARKI Waldemar Pawlak. DRO-III- 5311-1-5/10 L.dz. -1MX WICEPREZES RADY MINISTRÓW MINISTER GOSPODARKI Waldemar Pawlak DRO-III- 5311-1-5/10 L.dz. 78/10 Warszawa, dnia 2 marca 2010 r. SIURO RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH WPfc. 2010-03- 0 3 Pan Janusz Kochanowski

Bardziej szczegółowo

Wyciąg z raportu. Problematyka formuł cenowych

Wyciąg z raportu. Problematyka formuł cenowych Wyciąg z raportu Uwarunkowania gospodarcze i geopolityczne Polski sprawiają, że konieczne jest zaproponowanie modelu rynku gazu, który odpowiadał będzie na wyzwania stojące przed tym rynkiem w aspekcie

Bardziej szczegółowo

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus

Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski, Grzegorz Wielgus SIEĆ DYSTRYBUCYJNA OGNIWEM STRATEGICZNEJ ROZBUDOWY SYSTEMU GAZOWEGO ZWIĘKSZAJĄCEGO BEZPIECZEŃSTWO DOSTAW GAZU ZIEMNEGO ORAZ STOPIEŃ DOSTĘPU SPOŁECZEŃSTWA DO SIECI Wojciech Grządzielski, Adam Jaśkowski,

Bardziej szczegółowo

Agenda. Rynek gazu w Polsce. 2 Prognozy rynkowe. Oferta gazowa Grupy TAURON - Multipakiet

Agenda. Rynek gazu w Polsce. 2 Prognozy rynkowe. Oferta gazowa Grupy TAURON - Multipakiet Agenda 1 Rynek gazu w Polsce 2 Prognozy rynkowe 3 Dane rynkowe Źródło: Urząd Regulacji Energetyki Dane rynkowe Udział gazu ziemnego w strukturze zużycia energii pierwotnej w krajach europejskich Źródło:

Bardziej szczegółowo

Korytarz przesyłowy Zachód-Wschód Połączenie Ukrainy z europejskim rynkiem gazu

Korytarz przesyłowy Zachód-Wschód Połączenie Ukrainy z europejskim rynkiem gazu Korytarz przesyłowy Zachód-Wschód Połączenie Ukrainy z europejskim rynkiem gazu październik 2014 Wstęp Europa Centralna (Polska, Czechy, Słowacja i Węgry) wraz z Ukrainą zużywają ok. 85 mld m 3 gazu ziemnego

Bardziej szczegółowo

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej

Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Wydobycie ropy naftowej w Federacji Rosyjskiej Rosja zwiększyła produkcje ropy naftowej w czerwcu bieżącego roku utrzymując pozycję czołowego producenta. Jednakże analitycy zwracają uwagę na problemy mogące

Bardziej szczegółowo

Tendencje związane z rozwojem sektora energetyki w Polsce wspieranego z funduszy UE rok 2015 i co dalej?

Tendencje związane z rozwojem sektora energetyki w Polsce wspieranego z funduszy UE rok 2015 i co dalej? Miasto 2010 efektywność energetyczna w miastach Tendencje związane z rozwojem sektora energetyki w Polsce wspieranego z funduszy UE rok 2015 i co dalej? Elżbieta Bieńkowska Minister Rozwoju Regionalnego

Bardziej szczegółowo

System handlu emisjami a dywersyfikacja źródeł energii jako wyzwanie dla państw członkowskich Unii Europejskiej. Polski, Czech i Niemiec

System handlu emisjami a dywersyfikacja źródeł energii jako wyzwanie dla państw członkowskich Unii Europejskiej. Polski, Czech i Niemiec System handlu emisjami a dywersyfikacja źródeł energii jako wyzwanie dla państw członkowskich Unii Europejskiej. Porównanie strategii i doświadczeń Polski, Czech i Niemiec mgr Łukasz Nadolny Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe

Otoczenie rynkowe. Otoczenie międzynarodowe. Grupa LOTOS w 2008 roku Otoczenie rynkowe Otoczenie międzynarodowe Globalne wskaźniki ekonomiczne pokazują, że rok 2008 był kolejnym okresem wzrostu gospodarczego. Jednak charakter tego wzrostu nie był jednolity - już na początku roku wystąpiły

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA RAPORTU Instytutu Kościuszki Izabela Albrycht

PREZENTACJA RAPORTU Instytutu Kościuszki Izabela Albrycht Warszawa, 22.03.2013 Konferencja Rzeczpospolitej Rynek gazu ziemnego w Polsce. Stan obecny i perspektywy PREZENTACJA RAPORTU Instytutu Kościuszki Izabela Albrycht Cele raportu Stan infrastruktury gazowej

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII

EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII EUROPEJSKIE PRIORYTETY W ZAKRESIE ENERGII Prezentacja J.M. Barroso, przewodniczącego Komisji Europejskiej, na szczyt Rady Europejskiej w dniu 4 lutego 2011 r. Spis treści 1 I. Dlaczego polityka energetyczna

Bardziej szczegółowo

z dnia... w sprawie listy spółek o istotnym znaczeniu dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego

z dnia... w sprawie listy spółek o istotnym znaczeniu dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego projekt z dnia 17.11.2005 r. ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia... w sprawie listy spółek o istotnym znaczeniu dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego Na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy

Bardziej szczegółowo

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce...

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce... SPIS TREŚCI Wstęp... 11 1. Polityka energetyczna Polski w dziedzinie odnawialnych źródeł energii... 15 2. Sytuacja energetyczna świata i Polski u progu XXI wieku... 27 2.1. Wstęp...27 2.2. Energia konwencjonalna

Bardziej szczegółowo

Podstawowe informacje o spółce PKO BP

Podstawowe informacje o spółce PKO BP Podstawowe informacje o spółce PKO BP PKO BANK POLSKI S.A. jeden z najstarszych banków w Polsce. W opinii wielu pokoleń Polaków uważany jest za bezpieczną i silną instytucję finansową. Większościowym akcjonariuszem

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013

EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 EUROPEJSKIE FORUM NOWYCH IDEI 2013 26 września 2013, godz. 15:30 17:00 Centrum Konferencyjne Sheraton Panel dyskusyjny Bezpieczeństwo energetyczne. Jaki model dla kogo? Ile solidarności, ile państwa, ile

Bardziej szczegółowo

Konsumpcja paliw ciekłych po 3 kwartałach 2012 roku

Konsumpcja paliw ciekłych po 3 kwartałach 2012 roku Konsumpcja paliw ciekłych po 3 kwartałach 2012 roku Najkrócej to, co dzieje się w krajowej konsumpcji paliw, można by skwitować krótkim stwierdzeniem: spadki, spadki, i jeszcze raz spadki. Po 3 kwartałach

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Polityka energetyczna Polski do 2050 roku rola sektora ciepłownictwa i kogeneracji Tomasz Dąbrowski Dyrektor Departamentu Energetyki Warszawa, 22 października 2015 r. 2 Polityka energetyczna Polski elementy

Bardziej szczegółowo

Komitet Górnictwa Polskiej Akademii Nauk Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie 11 czerwca 2012 r. otwarta debata pt.:

Komitet Górnictwa Polskiej Akademii Nauk Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie 11 czerwca 2012 r. otwarta debata pt.: Komitet Górnictwa Polskiej Akademii Nauk Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie 11 czerwca 2012 r. otwarta debata pt.: Węgiel skarb czy przekleństwo dla gospodarki Polski? Wpływ polityki Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Polityka energetyczna Polski do 2030 roku Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Uwarunkowania PEP do 2030 Polityka energetyczna Unii Europejskiej: Pakiet klimatyczny-

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W2 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska W2. Zasoby i zużycie gazu ziemnego w świecie i Polsce

Bardziej szczegółowo

Ekologiczny smak sukcesu.

Ekologiczny smak sukcesu. www.ecropolis.eu Ekologiczny smak sukcesu. Walory sensoryczne i ich znaczenie w działalności przedsiębiorstw funkcjonujących na rynku żywności ekologicznej. Dr inż. Mariusz Maciejczak Wydział Nauk Ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

Rynek gazu w Polsce. Warszawa. 30 czerwca 2011

Rynek gazu w Polsce. Warszawa. 30 czerwca 2011 Rynek gazu w Polsce Warszawa 30 czerwca 2011 Agenda 1. Otoczenie regulacyjne w Polsce 2. Perspektywy rozwoju rynku gazu w Polsce Page 2 1. Otoczenie regulacyjne w Polsce ramy regulacyjne Rynek gazu ziemnego

Bardziej szczegółowo

Jednostki Wytwórcze opalane gazem Alternatywa dla węgla

Jednostki Wytwórcze opalane gazem Alternatywa dla węgla VIII Konferencja Naukowo-Techniczna Ochrona Środowiska w Energetyce Jednostki Wytwórcze opalane gazem Alternatywa dla węgla Główny Inżynier ds. Przygotowania i Efektywności Inwestycji 1 Rynek gazu Realia

Bardziej szczegółowo

Wpływ rozbudowy krajowej infrastruktury gazowej na bezpieczeństwo energetyczne Polski Marcin Łoś Rafał Biały Piotr Janusz Adam Szurlej

Wpływ rozbudowy krajowej infrastruktury gazowej na bezpieczeństwo energetyczne Polski Marcin Łoś Rafał Biały Piotr Janusz Adam Szurlej Wpływ rozbudowy krajowej infrastruktury gazowej na bezpieczeństwo energetyczne Polski Marcin Łoś Rafał Biały Piotr Janusz Adam Szurlej Ogólnopolska Konferencja Naukowa "Bezpieczeństwo energetyczne na wspólnym

Bardziej szczegółowo

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU Według przepisów prawa UE i Polski inż. Bartłomiej Asztemborski basztemborski@kape.gov.pl dr inż. Ryszard Wnuk Zmień odpady na zysk - Biogazownia w Twojej gminie Rozwój

Bardziej szczegółowo

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r.

Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk Zapotrzebowanie krajowego sektora energetycznego na surowce energetyczne stan obecny i perspektywy do 2050 r. Ogólnopolska Konferencja

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY PL PL PL KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 12.1.2010 KOM(2009)713 wersja ostateczna SPRAWOZDANIE KOMISJI DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Monitorowanie emisji CO 2 z nowych samochodów osobowych w UE:

Bardziej szczegółowo

MACIEJ M. SOKOŁOWSKI WPIA UW. Interesariusze polityki klimatycznej UE - przegląd wybranych polityk państwowych

MACIEJ M. SOKOŁOWSKI WPIA UW. Interesariusze polityki klimatycznej UE - przegląd wybranych polityk państwowych MACIEJ M. SOKOŁOWSKI WPIA UW P o z n a ń 1 7. 0 4. 2 0 1 3 r. Interesariusze polityki klimatycznej UE - przegląd wybranych polityk państwowych Dania Strategia Energetyczna 2050 w 2050 r. Dania nie wykorzystuje

Bardziej szczegółowo

Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej

Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej Gaz ziemny w Polsce i Unii Europejskiej Gliwice, 25 września 2012 r. prof. dr hab. inż. Maciej KALISKI dr hab. inż. Stanisław NAGY, prof. AGH prof. zw. dr hab. inż. Jakub SIEMEK dr inż. Andrzej SIKORA

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WDROŻENIA PALIW ALETERNATYWNYCH w MZK SŁUPSKS

PROGRAM WDROŻENIA PALIW ALETERNATYWNYCH w MZK SŁUPSKS PROGRAM WDROŻENIA PALIW ALETERNATYWNYCH w MZK SŁUPSKS WYKORZYSTYWANE PALIWA Olej Napędowy 39 pojazdów CNG 10 pojazdów ETANOL ED-95 7 pojazdów Motoryzacja a środowisko naturalne Negatywny wpływ na środowisko

Bardziej szczegółowo

Rola gazu w gospodarce niskoemisyjnej

Rola gazu w gospodarce niskoemisyjnej Rola gazu w gospodarce niskoemisyjnej Andrzej Modzelewski RWE Polska SA 18 listopada 2010 r. RWE Polska 2010-11-17 STRONA 1 W odniesieniu do innych krajów UE w Polsce opłaca się najbardziej inwestować

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Paweł Pikus Wydział Gazu Ziemnego, Departament Ropy i Gazu VII Forum Obrotu 2014 09-11.06.2014 r., Stare

Bardziej szczegółowo

SPÓŁKA AKCYJNA. źródło ekologicznej energii

SPÓŁKA AKCYJNA. źródło ekologicznej energii SPÓŁKA AKCYJNA źródło ekologicznej energii Spis treści Informacje o Spółce Rynek LPG w Polsce Działalność Spółki Rozlewnia gazu Najwyższa jakość obsługi Debiut giełdowy Struktura akcjonariatu Status Spółki

Bardziej szczegółowo

NVG w Świecie i w Polsce

NVG w Świecie i w Polsce Sprzężony Gaz Ziemny do Napędu pojazdów komunikacji masowej NVG w Świecie i w Polsce Dr inż.. Jan Sas Wydział Zarządzania AGH Kraków 12 października 2000 r. 1 CNG LNG LPG NGV (Compressed Natural Gas) gaz

Bardziej szczegółowo

PRZEMYSŁ i HANDEL NAFTOWY w ROKU 2012

PRZEMYSŁ i HANDEL NAFTOWY w ROKU 2012 PRZEMYSŁ i HANDEL NAFTOWY w ROKU 2012 1 Podsumowanie polskiego rynku paliw ciekłych w oparciu o dane z monitoringu Polskiej Organizacji Przemysłu i Handlu Naftowego 2 To zapamiętamy Rynek paliw ciekłych

Bardziej szczegółowo

Rozwój infrastruktury gazowniczej wyzwaniem XXI wieku. mgr inż. Andrzej Kiełbik

Rozwój infrastruktury gazowniczej wyzwaniem XXI wieku. mgr inż. Andrzej Kiełbik Rozwój infrastruktury gazowniczej wyzwaniem XXI wieku mgr inż. Andrzej Kiełbik 1. Warunki dla tworzenia zliberalizowanego rynku gazowego w Polsce: 2. Aktualny stan systemu gazowniczego w Polsce, 3. Plany

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU 2014-16

STRATEGIA ROZWOJU 2014-16 STRATEGIA ROZWOJU 2014-16 Spis treści 3 Informacje o Spółce 4 Działalność 5 2013 - rok rozwoju 6 Przychody 8 Wybrane dane finansowe 9 Struktura akcjonariatu 10 Cele strategiczne 11 Nasz potencjał 12 Udział

Bardziej szczegółowo

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 2 Eksport jest siłą napędową niemieckiej gospodarki. Niemcy są także znaczącym importerem surowców, głównie energetycznych, ale i wysoko przetworzonych wyrobów

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna w UE a problemy klimatyczne Doświadczenia Polski

Polityka energetyczna w UE a problemy klimatyczne Doświadczenia Polski Polityka energetyczna w UE a problemy klimatyczne Doświadczenia Polski Polityka energetyczna w Unii Europejskiej Zobowiązania ekologiczne UE Zobowiązania ekologiczne UE na rok 2020 redukcja emisji gazów

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo energetyczne

Bezpieczeństwo energetyczne Bezpieczeństwo energetyczne Kilka slajdów z wykładu Andrzej Szczęśniak ekspert rynku energii i bezpieczeństwa www.szczesniak.pl Agenda wykładu 1. Fundamenty 2. Globalne wyzwania i USA 3. Europa i Rosja

Bardziej szczegółowo

Skala działalności. Z międzynarodowym rozmachem. Segment wydobywczy. Segment produkcji i handlu

Skala działalności. Z międzynarodowym rozmachem. Segment wydobywczy. Segment produkcji i handlu Skala działalności Z międzynarodowym rozmachem Grupa Kapitałowa LOTOS jest jednym z największych i najbardziej efektywnych koncernów naftowych w Europie Środkowo Wschodniej oraz drugim co do wielkości

Bardziej szczegółowo

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Kwiecień 2013 Katarzyna Bednarz Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Jedną z najważniejszych cech polskiego sektora energetycznego jest struktura produkcji

Bardziej szczegółowo

Ryzyka inwestycyjne w warunkach wspólnego rynku energii.

Ryzyka inwestycyjne w warunkach wspólnego rynku energii. Ryzyka inwestycyjne w warunkach wspólnego rynku energii. Seminarium eksperckie Kancelarii Prezydenta RP Finansowanie projektów sektora energii w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Warszawa 4 lipca

Bardziej szczegółowo

Zadania regulatora w obszarze utrzymania bezpieczeństwa dostaw energii

Zadania regulatora w obszarze utrzymania bezpieczeństwa dostaw energii Zadania regulatora w obszarze utrzymania bezpieczeństwa dostaw energii Sławomir Siejko Konferencja Gospodarka jutra Energia Rozwój - Środowisko Wrocław 20 stycznia 2016 r. Prezes Rady Ministrów Regulator

Bardziej szczegółowo

Firma Oponiarska DĘBICA S.A.

Firma Oponiarska DĘBICA S.A. Firma Oponiarska DĘBICA S.A. Podsumowanie wyników II kwartału 2008 r. Warszawa, 1 sierpnia 2008 r. T.C. DĘBICA S.A. (1) Agenda Executive summary Sytuacja na rynku oponiarskim Skonsolidowane wyniki finansowe

Bardziej szczegółowo

Główne problemy. Wysokie koszty importu ropy: 1 mld dziennie w 2011 Deficyt w bilansie handlowym: ~ 2.5 % of PKB 7% wydatków gospodarstw domowych

Główne problemy. Wysokie koszty importu ropy: 1 mld dziennie w 2011 Deficyt w bilansie handlowym: ~ 2.5 % of PKB 7% wydatków gospodarstw domowych Pakiet "Czysta Energia dla u" Europejska strategia dotycząca paliw alternatywnych i towarzyszącej im infrastruktury Warszawa, 15 kwietnia 2013 Katarzyna Drabicka, Policy Officer, European Commission, DG

Bardziej szczegółowo

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009

PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz. Jan Pyka. Grudzień 2009 PANEL EKONOMICZNY Zakres prac i wyniki dotychczasowych analiz Jan Pyka Grudzień 2009 Zakres prac Analiza uwarunkowań i czynników w ekonomicznych związanych zanych z rozwojem zeroemisyjnej gospodarki energii

Bardziej szczegółowo

Regulacje dla rozwoju gospodarczego opartego na nowych źródłach energii (gaz, OZE, inteligentne sieci, przesył)

Regulacje dla rozwoju gospodarczego opartego na nowych źródłach energii (gaz, OZE, inteligentne sieci, przesył) Regulacje dla rozwoju gospodarczego opartego na nowych źródłach energii (gaz, OZE, inteligentne sieci, przesył) dr Robert Zajdler Warszawa, 3.10.2013 r. Kierunki zmian regulacyjnych 1. Przemysł energochłonny

Bardziej szczegółowo

Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne. Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne. Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych Znaczenie gazu łupkowego dla Polski i Lubelszczyzny Aspekty ekonomiczne i społeczne Dr Stanisław Cios Ministerstwo Spraw Zagranicznych Nieco historii Instalacje naftowe w Polsce, początek XX w. Nieco historii

Bardziej szczegółowo

Strategia GAZ-SYSTEM S.A. do 2025 roku

Strategia GAZ-SYSTEM S.A. do 2025 roku Strategia GAZ-SYSTEM S.A. do 2025 roku Tomasz Stępień, Prezes Zarządu Operator Gazociągów Przesyłowych GAZ-SYSTEM S.A. Kierunki strategiczne KIERUNEK 1 Budowa pozycji Spółki dzięki aktywnemu zaangażowaniu

Bardziej szczegółowo

Wyzwania Energetyki 2012 CEF

Wyzwania Energetyki 2012 CEF Wyzwania Energetyki 2012 CEF Janusz Piechociński Luty 2012 Nowe narzędzie CEF Dnia 29 czerwca 2011 r. Komisja Europejska przyjęła wniosek dotyczący kolejnych wieloletnich ram finansowych obejmujących lata

Bardziej szczegółowo

Gazociąg Północny. Paweł Konzal 01.12.2006 r., Warszawa

Gazociąg Północny. Paweł Konzal 01.12.2006 r., Warszawa Gazociąg Północny Paweł Konzal 01.12.2006 r., Warszawa Historia North Transgas Oy - projekt rozpoczął się w 1997 roku umową pomiędzy Gazpromem a fińską firmą Neste (późniejsze Fortum). Niemiecki partner

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r.

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Dokumenty strategiczne KOMUNIKAT KOMISJI EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

CP Energia. Prezentacja Grupy CP Energia niezależnego dystrybutora gazu ziemnego. Warszawa, grudzień 2009

CP Energia. Prezentacja Grupy CP Energia niezależnego dystrybutora gazu ziemnego. Warszawa, grudzień 2009 Prezentacja Grupy niezależnego dystrybutora gazu ziemnego Warszawa, grudzień 2009 Agenda Profil i strategia Grupy Realizacja celów emisji akcji serii G i I Rynek gazu ziemnego w Polsce 2 Profil i strategia

Bardziej szczegółowo

Co kupić, a co sprzedać :58:22

Co kupić, a co sprzedać :58:22 Co kupić, a co sprzedać 2015-06-11 13:58:22 2 Głównym partnerem handlowym Hiszpanii jest strefa euro. Hiszpania przede wszystkim eksportuje żywność i samochody, importuje zaś surowce energetyczne i chemię.

Bardziej szczegółowo

Rynek energii. Charakterystyka rynku gazu w Polsce

Rynek energii. Charakterystyka rynku gazu w Polsce 5 Rynek energii Charakterystyka rynku gazu w Polsce Źródła gazu ziemnego w Polsce Dostawy gazu na rynek krajowy, 2010 r. 7% 30% 63% Import z Federacji Rosyjskiej Wydobycie krajowe Import z innych krajów

Bardziej szczegółowo

ELEKTROMOBILNOŚĆ WPROWADZENIE. Michał Kaczmarczyk, GLOBEnergia Zakopane, 26.06.2014

ELEKTROMOBILNOŚĆ WPROWADZENIE. Michał Kaczmarczyk, GLOBEnergia Zakopane, 26.06.2014 ELEKTROMOBILNOŚĆ WPROWADZENIE Michał Kaczmarczyk, GLOBEnergia Zakopane, 26.06.2014 DLACZEGO POTRZEBNA JEST DYSKUSJA? wyczerpywanie się stosowanych dotychczas źródeł energii problem ekologiczny (efekt cieplarniany)

Bardziej szczegółowo

Polskie ciepłownictwo systemowe ad 2013

Polskie ciepłownictwo systemowe ad 2013 Polskie ciepłownictwo systemowe ad 2013 Stabilne podwaliny dla przyszłego porządku ciepłowniczego Bogusław Regulski Wiceprezes Zarządu IGCP Debata : Narodowa Mapa Ciepła - Warszawa 22 listopada 2013 Struktura

Bardziej szczegółowo

REC Waldemar Szulc. Rynek ciepła - wyzwania dla generacji. Wiceprezes Zarządu ds. Operacyjnych PGE GiEK S.A.

REC Waldemar Szulc. Rynek ciepła - wyzwania dla generacji. Wiceprezes Zarządu ds. Operacyjnych PGE GiEK S.A. REC 2012 Rynek ciepła - wyzwania dla generacji Waldemar Szulc Wiceprezes Zarządu ds. Operacyjnych PGE GiEK S.A. PGE GiEK S.A. PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna Spółka Akcyjna Jest największym wytwórcą

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52

Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 Analiza rynku łodzi jachtów w Portugalii. 2014-01-31 00:16:52 2 Zamieszczamy podsumowanie analizy rynkowej wraz z aneksem statystycznym, przygotowanej dla Centrów Obsługi Eksportera i Inwestora (COIE),

Bardziej szczegółowo

MAGAZYNOWANIE GAZU JAKICH ZMIAN MOGĄ SPODZIEWAĆ SIĘ UCZESTNICY RYNKU

MAGAZYNOWANIE GAZU JAKICH ZMIAN MOGĄ SPODZIEWAĆ SIĘ UCZESTNICY RYNKU Grzegorz Łapa MAGAZYNOWANIE GAZU JAKICH ZMIAN MOGĄ SPODZIEWAĆ SIĘ UCZESTNICY RYNKU Autorzy: Grzegorz Łapa, Andrzej Kiełbik WARSZAWA, październik 2011r. PLAN PREZENTACJI 1. Zmiany w przepisach dotyczących

Bardziej szczegółowo

Co kupić, a co sprzedać 2015-06-15 15:22:58

Co kupić, a co sprzedać 2015-06-15 15:22:58 Co kupić, a co sprzedać 2015-06-15 15:22:58 2 Najważniejszym partnerem eksportowym Litwy w 2014 r. była Rosja, ale najwięcej produktów pochodzenia litewskiego wyeksportowano do Niemiec. Według wstępnych

Bardziej szczegółowo

Fortum koncern wspierający realizację lokalnej, zrównowaŝonej polityki energetycznej.

Fortum koncern wspierający realizację lokalnej, zrównowaŝonej polityki energetycznej. Fortum koncern wspierający realizację lokalnej, zrównowaŝonej polityki energetycznej. Fortum wiodący partner energetyczny działa w 12 krajach, głównie na obszarze krajów skandynawskich, nadbałtyckich,

Bardziej szczegółowo

Hub gazowy w Polsce dywersyfikacja źródeł i autonomia w kreowaniu ceny na rynku

Hub gazowy w Polsce dywersyfikacja źródeł i autonomia w kreowaniu ceny na rynku Hub gazowy w Polsce dywersyfikacja źródeł i autonomia w kreowaniu ceny na rynku Dr Marcin Sienkiewicz Dyrektor TGE Hub Polska. IX FORUM OBROTU Janów Podlaski, 20-22 czerwca 2016 Strona Agenda Co to jest

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY.

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY. Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015 Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY Wprowadzenie Janusz Olszowski Górnicza Izba Przemysłowo-Handlowa Produkcja

Bardziej szczegółowo

Daniel BORSUCKI DYREKTOR Zespołu Zarządzania Mediami KHW S.A. Katowice

Daniel BORSUCKI DYREKTOR Zespołu Zarządzania Mediami KHW S.A. Katowice NFOŚiGW Forum XLII Energia - Efekt Środowisko Nowe technologie pozyskania oraz zagospodarowania węgla kamiennego i metanu gwarantem bezpieczeństwa energetycznego UE i sporego efektu ekologicznego Daniel

Bardziej szczegółowo

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Skierniewice, 18.02.2015 r. 1 Plan Gospodarki Niskoemisyjnej 2 Agenda spotkania 1. Czym jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej i w jakim celu się go tworzy? 2. Uwarunkowania krajowe i międzynarodowe 3. Szczególne

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Komisja Spraw Zagranicznych 2009 2008/2239(INI) 12.12.2008 POPRAWKI 1-22 Giorgos Dimitrakopoulos (PE414.226v01-00) w sprawie drugiego strategicznego przeglądu energetycznego (2008/2239(INI))

Bardziej szczegółowo

Europa mechanizmy kształtowania cen na rynku gazu. Kilka slajdów z wykładu

Europa mechanizmy kształtowania cen na rynku gazu. Kilka slajdów z wykładu Europa mechanizmy kształtowania cen na rynku gazu Kilka slajdów z wykładu Projekt Polityki Energetycznej Polski 2050 a rynek gazu Europa i liberalizacja rynku gazu Ceny gazu mechanizmy, formuły, umowy

Bardziej szczegółowo

Piotr MAŁECKI. Zakład Ekonomiki Ochrony Środowiska. Katedra Polityki Przemysłowej i Ekologicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie

Piotr MAŁECKI. Zakład Ekonomiki Ochrony Środowiska. Katedra Polityki Przemysłowej i Ekologicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Piotr MAŁECKI Zakład Ekonomiki Ochrony Środowiska Katedra Polityki Przemysłowej i Ekologicznej Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie 1 PODATKI EKOLOGICZNE W POLSCE NA TLE INNYCH KRAJÓW UNII EUROPEJSKIEJ 2

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI KIM JESTEŚMY

SPIS TREŚCI KIM JESTEŚMY PALIWA ENERGIA GAZ SPIS TREŚCI 3 KIM JESTEŚMY Kim jesteśmy 3 Kadra zarządzająca 4 Struktura Grupy, akcjonariat 5 Obszar działalności 6 Zakres działalności 7 Otoczenie rynkowe 8-12 Spółka w liczbach 13

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie nt. planu działań KE w zakresie energii do roku 2050: bezpieczny, konkurencyjny i niskoemisyjny sektor energetyczny

Sprawozdanie nt. planu działań KE w zakresie energii do roku 2050: bezpieczny, konkurencyjny i niskoemisyjny sektor energetyczny Bruksela, dnia 16 grudnia 2011 r. Sprawozdanie nr 111/2011 Sprawozdanie nt. planu działań KE w zakresie energii do roku 2050: bezpieczny, konkurencyjny i niskoemisyjny sektor energetyczny Bruksela, dnia

Bardziej szczegółowo

CENY ENERGII ELEKTRYCZNEJ w II półroczu 2009 roku

CENY ENERGII ELEKTRYCZNEJ w II półroczu 2009 roku CENY ENERGII ELEKTRYCZNEJ w II półroczu 2009 roku KONFERENCJA PRASOWA SEP Marek Kulesa dyrektor biura TOE Warszawa, PAP 08.06.2009 r. Uwarunkowania handlu energią elektryczną Źródło: Platts, 2007 < 2 >

Bardziej szczegółowo

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r.

Unijny rynek gazu model a rzeczywistość. Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Unijny rynek gazu model a rzeczywistość Zmiany na europejskich rynkach gazu i strategie największych eksporterów Lidia Puka PISM, 21.06.2012 r. Analiza trendów Wydobycie gazu w UE w 2010 r. Holandia Wielka

Bardziej szczegółowo

OCENA SKUTKÓW REGULACJI

OCENA SKUTKÓW REGULACJI OCENA SKUTKÓW REGULACJI 1. Wpływ na budżet państwa Wprowadzone przez projekt zmiany nie wpłyną na wydatki budżetu państwa. Zadanie tworzenia zapasów państwowych ropy naftowej i produktów naftowych będzie

Bardziej szczegółowo

Rozbudowa systemu przesyłowego w ramach jednolitego rynku energii i rozwoju rynku gazu

Rozbudowa systemu przesyłowego w ramach jednolitego rynku energii i rozwoju rynku gazu Rozbudowa systemu przesyłowego w ramach jednolitego rynku energii i rozwoju rynku gazu Piotr Bujalski Zastępca Dyrektora Krajowej Dyspozycji Gazu GAZ-SYSTEM S.A. Warszawa, 7 marca 2013 GAZ-SYSTEM S.A.

Bardziej szczegółowo

PROJEKTY O ZNACZENIU WSPÓLNOTOWYM REALIZOWANE PRZEZ GAZ-SYSTEM S.A.

PROJEKTY O ZNACZENIU WSPÓLNOTOWYM REALIZOWANE PRZEZ GAZ-SYSTEM S.A. PROJEKTY O ZNACZENIU WSPÓLNOTOWYM REALIZOWANE PRZEZ GAZ-SYSTEM S.A. Co oznaczają dla rozwoju infrastruktury przesyłu gazu? S Y S T E M, K T Ó R Y Ł Ą C Z Y Kim jesteśmy? GAZ-SYSTEM S.A. jest jednoosobową

Bardziej szczegółowo

Rola gazu ziemnego w polityce energetycznej państwa

Rola gazu ziemnego w polityce energetycznej państwa MINISTERSTWO GOSPODARKI Departament Ropy i Gazu Rola gazu ziemnego w polityce energetycznej państwa Maciej Kaliski Warszawa, 27 stycznia 2010 r. Wprowadzenie Polski sektor energetyczny stoi obecnie przed

Bardziej szczegółowo

BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE

BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE INSTYTUT INFORMACJI RYNKOWEJ DPCONSULTING WWW.IIR-DPC.PL BADANIE RYNKU KONSTRUKCJI STALOWYCH W POLSCE Dla POLSKIEJ IZBY KONSTRUKCJI STALOWYCH lipiec - sierpień 2015 METODOLOGIA Badanie przeprowadzono techniką

Bardziej szczegółowo

Produkcja bioetanolu w Polsce i na świecie stan obecny i przyszłość

Produkcja bioetanolu w Polsce i na świecie stan obecny i przyszłość Produkcja bioetanolu w Polsce i na świecie stan obecny i przyszłość Gorzelnie rolnicze w Polsce w zdecydowanej większości nastawione są na produkcję spirytusu surowego na potrzeby przemysłu paliwowego.

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII mgr Małgorzata GÓRALCZYK Polska Akademia Nauk, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Pracownia Badań Strategicznych, ul. Wybickiego

Bardziej szczegółowo

GAZ-SYSTEM pozyskał finansowanie EBOiR na budowę terminalu LNG w Świnoujściu

GAZ-SYSTEM pozyskał finansowanie EBOiR na budowę terminalu LNG w Świnoujściu Strona znajduje się w archiwum. GAZ-SYSTEM pozyskał finansowanie EBOiR na budowę terminalu LNG w Świnoujściu 4 października 2012 r. GAZ-SYSTEM S.A. podpisał umowę z Europejskim Bankiem Odbudowy i Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Strategia stabilnego rozwoju Grupy Polimex-Mostostal

Strategia stabilnego rozwoju Grupy Polimex-Mostostal Warszawa, 31 sierpnia 2015 r. Strategia stabilnego rozwoju Grupy Polimex-Mostostal Osiągnięcie pozycji wiodącej polskiej firmy budownictwa przemysłowego, wykorzystującej w pełni potencjał modelu wykonawcy

Bardziej szczegółowo

Fundacja Green Fuel Skuteczne wdrażanie paliw metanowych w Polsce

Fundacja Green Fuel Skuteczne wdrażanie paliw metanowych w Polsce Fot. Rajd Blue Corridor 2013 Hansa w Polsce Fundacja Green Fuel Skuteczne wdrażanie paliw metanowych w Polsce Materiał opracowany przez ekspertów Portalu cng.auto.pl Korzyści wynikające z zastosowania

Bardziej szczegółowo

Niskoemisyjna Polska Transport - przypomnienie. Andrzej Kassenberg Instytut na rzecz Ekorozwoju

Niskoemisyjna Polska Transport - przypomnienie. Andrzej Kassenberg Instytut na rzecz Ekorozwoju Niskoemisyjna Polska 2050 Transport - przypomnienie Andrzej Kassenberg Instytut na rzecz Ekorozwoju Przygotowano w oparciu o materiały opracowane w ramach projektu Niskoemisyjna Polska 2050 Podstawowe

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII

WYZWANIA NA RYNKU ENERGII BLOK TEMATYCZNY: Zrównoważone finansowanie infrastruktury WYZWANIA NA RYNKU ENERGII Nowe oferty dostawców i zmienione zachowania użytkowników dr Andrzej Cholewa dr Jana Pieriegud Sopot, 26 czerwca 2013

Bardziej szczegółowo

Zrównoważony rozwój regionów w oparciu o węgiel brunatny 2014-11-19

Zrównoważony rozwój regionów w oparciu o węgiel brunatny 2014-11-19 Zrównoważony rozwój regionów w oparciu o węgiel brunatny 2014-11-19 Rola węgla brunatnego w gospodarce Polski 180 160 140 120 100 80 60 40 20 Struktura produkcji en. elektrycznej w elektrowniach krajowych

Bardziej szczegółowo

Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa

Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa 1 Mazowsze wobec wyzwań przyszłości Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa 2 Strategia Rozwoju Województwa Mazowieckiego

Bardziej szczegółowo

GAZ-SYSTEM S.A. Kluczowe informacje o Spółce

GAZ-SYSTEM S.A. Kluczowe informacje o Spółce GAZ-SYSTEM S.A. Kluczowe informacje o Spółce Październik, 2013 r. Jak powstał GAZ-SYSTEM S.A.? Ważne fakty GAZ-SYSTEM S.A. Informacje podstawowe Spółka Skarbu Państwa o znaczeniu strategicznym dla polskiej

Bardziej szczegółowo

Terminal LNG w Świnoujściu - szansa dla regionu Polskie LNG IX konferencja Energetyka przygraniczna Polski i Niemiec doświadczenia i perspektywy

Terminal LNG w Świnoujściu - szansa dla regionu Polskie LNG IX konferencja Energetyka przygraniczna Polski i Niemiec doświadczenia i perspektywy Terminal LNG w Świnoujściu - szansa dla regionu Polskie LNG IX konferencja Energetyka przygraniczna Polski i Niemiec doświadczenia i perspektywy Sulechów, 16 listopada 2012 1 Terminal LNG w Świnoujściu

Bardziej szczegółowo

Rynek energii elektrycznej w Polsce w 2009 roku i latach następnych

Rynek energii elektrycznej w Polsce w 2009 roku i latach następnych Rynek energii elektrycznej w Polsce w 2009 roku i latach następnych VI Targi Energii Marek Kulesa dyrektor biura TOE Jachranka, 22.10.2009 r. 1. Wprowadzenie 2. Uwarunkowania handlu energią elektryczną

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia 2013 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia 2013 r. Projekt z dnia 20.03.2013 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia 2013 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego w zakresie

Bardziej szczegółowo

Dokument z posiedzenia B7-0000/2013 PROJEKT REZOLUCJI. złożony w następstwie pytania wymagającego odpowiedzi ustnej B7-0000/2013

Dokument z posiedzenia B7-0000/2013 PROJEKT REZOLUCJI. złożony w następstwie pytania wymagającego odpowiedzi ustnej B7-0000/2013 PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Dokument z posiedzenia 22.4.2013 B7-0000/2013 PROJEKT REZOLUCJI złożony w następstwie pytania wymagającego odpowiedzi ustnej B7-0000/2013 zgodnie z art. 115 ust. 5 Regulaminu

Bardziej szczegółowo

Alma CG. Europejski lider w zakresie # cost consultingu

Alma CG. Europejski lider w zakresie # cost consultingu Alma CG Europejski lider w zakresie # cost consultingu Agenda Kim jesteśmy Gwarancja jakości Obszary współpracy Etapy realizacji Projektu 3 Kim jesteśmy > Alma CG opracowała cost consulting - system doradztwa

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie węgla kamiennego. Warszawa, 18 grudnia 2013

Wykorzystanie węgla kamiennego. Warszawa, 18 grudnia 2013 Wykorzystanie węgla kamiennego Warszawa, 18 grudnia 2013 2 Zasoby kopalin energetycznych na świecie (stan na koniec 2012 r.) Ameryka Płn. 245/34/382 b. ZSRR 190/16/1895 Europa 90/3/150 Bliski Wschód 1/109/2842

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowa Konferencja V edycja

Międzynarodowa Konferencja V edycja Międzynarodowa Konferencja V edycja LIBERALIZACJA RYNKU GAZU A BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE 7 grudnia 2011. Hotel Westin w Warszawie RAPORT W dniu 7 grudnia 2011 roku w Warszawie odbyła się V edycja międzynarodowej

Bardziej szczegółowo

NAJWAŻNIEJSZE JEST NIEWIDOCZNE...

NAJWAŻNIEJSZE JEST NIEWIDOCZNE... NAJWAŻNIEJSZE JEST NIEWIDOCZNE......TAK JAK 170 TYS. KM NASZYCH GAZOCIĄGÓW. 2 MIEJSCE NA RYNKU GAZU DZIAŁALNOŚĆ PSG MIEJSCE NA RYNKU GAZU DZIAŁALNOŚĆ PSG Jesteśmy nowoczesnym przedsiębiorstwem o bogatych

Bardziej szczegółowo

Raport. Przełom w magazynowaniu energii

Raport. Przełom w magazynowaniu energii Raport Przełom w magazynowaniu energii Przełom w magazynowaniu energii 1 2 3 Plan prezentacji: Rozwój technologii magazynowania energii Czy to się opłaca? Wysoka cena energii elektrycznej dla gospodarstw

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 2007 r. w sprawie listy spółek o istotnym znaczeniu dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego

ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 2007 r. w sprawie listy spółek o istotnym znaczeniu dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego PROJEKT 25.07.2007 r. ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 2007 r. w sprawie listy spółek o istotnym znaczeniu dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego Na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy

Bardziej szczegółowo