Zadoś ć uczynienie za uszkodzenie ciała lub uszczerbek na zdrowiu na tle innych systemów prawnych aneks na płycie CD

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Zadoś ć uczynienie za uszkodzenie ciała lub uszczerbek na zdrowiu na tle innych systemów prawnych aneks na płycie CD"

Transkrypt

1 Zadoś ć uczynienie za uszkodzenie ciała lub uszczerbek na zdrowiu na tle innych systemów prawnych aneks na płycie CD Warszawa 2012

2

3 Ustalanie zadośćuczynienia za szkodę na osobie Spis treści 1. Model holenderski (wyciąg) M. Jansen Smartengeld 7 I. Pojęcie zadośćuczynienia pieniężnego 7 II. Fundusz Odszkodowań dla Ofiar Przestępstw 13 III. Zadośćuczynienie za granicą 18 IV. Objaśnienia do wyroków sądowych 29 V. Tabele Model francuski (wyciąg) 83 I. Klasyfikacja obrażeń cielesnych poniesionych przez osobę bezpośrednio poszkodowaną 83 II. Klasyfikacja szkód osób poszkodowanych pośrednio w wyniku obrażeń cielesnych (szkoda pośrednia) 86 III. Wnioski 88 IV. Propozycja klasyfikacji dotyczącej obrażeń cielesnych poniesionych przez osobę bezpośrednio poszkodowaną 89 V. Propozycja klasyfikacji dotyczącej szkód poniesionych przez osobę poszkodowaną pośrednio wynikających z obrażeń cielesnych innej osoby (szkoda pośrednia) Model hiszpański (wyciąg) 91 Królewski Dekret Ustawodawczy nr 8/2004, z dnia 29 października, zatwierdzający skonsolidowany tekst Ustawy dotyczącej odpowiedzialności cywilnej i ubezpieczenia pojazdów silnikowych Model niemiecki Andreas Slizyk, Beck sche Schmerzensgeld-Tabelle 2012 (wyciąg) 123 Systematyczny komentarz do przepisów o zadośćuczynieniu pieniężnym z tytułu szkody niemajątkowej 123 I. O systematyce tej pracy 123 II. Historyczny rozwój roszczenia o zadośćuczynienie pieniężne 125 3

4 Wiadomości Ubezpieczeniowe numer specjalny 2/2012 aneks na płycie CD III. Funkcja zadośćuczynienia pieniężnego w świetle ustawy o zmianie prawa o odszkodowaniach Ustawa o zmianie prawa o odszkodowaniach i zawarta w niej regulacja roszczenia o zadośćuczynienie pieniężne Nie tylko historyczne spojrzenie na zasady Wyższej Izby Cywilnej Trybunału Federalnego (BGHZ 18, 149) 128 IV. Kryteria ustalania wysokości zadośćuczynienia pieniężnego w świetle ustawy o zmianie prawa o odszkodowaniach Funkcja kompensacyjna zadośćuczynienia pieniężnego Funkcja dania satysfakcji zadośćuczynienia pieniężnego 152 V. Obowiązek ograniczenia rozmiarów szkody 181 VI. Ograniczenie odpowiedzialności na podstawie 104 i nast. tomu VII Kodeksu prawa socjalnego (SGB) i jego skutki dla roszczenia o zadośćuczynienie 182 VII. Szczególne rodzaje szkód i ich przyczyny Naruszenie dóbr osobistych Znikome urazy Ciężkie urazy Częściowe lub całkowite zniszczenie osobowości Krótki okres przeżycia Nerwica powypadkowa Szok powypadkowy/szkody przyszłe Naruszenia swobody samostanowienia seksualnego/gwałt Nieudana sterylizacja i nieudane lub nieprzeprowadzone mimo wskazań przerwanie ciąży; śmierć płodu i sterylizacja bez zgody Roszczenie o zadośćuczynienie pieniężne z tytułu bezprawnie wykonanego zabiegu sterylizacji 249 Część szczegółowa: Głowa z narządami zmysłów: 250 a) Urazy w obrębie włosów 250 b) Stłuczenia czaszki 254 c) Złamania czaszki 254 aa) Złamania czaszki 254 bb) Złamania czaszki z wgnieceniem kości 259 cc) Złamania sklepienia czaszki 260 dd) Złamania podstawy czaszki 262 d) Urazy czaszkowo-mózgowe 264 aa) Uraz czaszkowo-mózgowy bez informacji o stopniu ciężkości 264 bb) Urazy czaszkowo-mózgowe I stopnia 268 cc) Urazy czaszkowo-mózgowe I do II stopnia 271 dd) Urazy czaszkowo-mózgowe II stopnia 272 ee) Ciężkie urazy czaszkowo-mózgowe 275 e) Wstrząśnienie mózgu 290 f) Zespół ucisku mózgu 294 4

5 Ustalanie zadośćuczynienia za szkodę na osobie g) Uszkodzenie mózgu 294 aa) Uszkodzenie mózgu ze zmianą osobowości 294 bb) Uszkodzenie mózgu ze skutkiem w postaci niepełnosprawności intelektualnej 302 cc) Uszkodzenie mózgu ze skutkiem w postaci konieczności opieki nad poszkodowaną osobą 303 dd) Uszkodzenie mózgu z upośledzeniem widzenia 328 ee) Uszkodzenie mózgu z uszkodzeniem słuchu 333 ff) Uszkodzenie mózgu z upośledzeniem węchu 335 gg) Uszkodzenie mózgu z zaburzeniem mowy 336 hh) Uszkodzenia mózgu z zaburzeniami motorycznymi 343 ii) Pozostałe skutki urazów 371 jj) Inne ciężkie skutki urazów 375 h) Urazy twarzy 380 aa) Złamania twarzoczaszki 380 bb) Urazy oczodołu 389 cc) Uraz powieki 390 dd) Urazy nosa 390 ee) Złamanie kości nosowej 393 ff) Złamanie wieloodłamowe kości nosowej 398 gg) Uraz kości jarzmowej 398 hh) Uraz policzka 400 ii) Uraz wargi górnej 403 jj) Uraz wargi dolnej 405 kk) Uraz ust 406 ll) Inne urazy twarzy 408 i) Urazy oczu 419 aa) Uraz oka, lekki 419 bb) Uraz oka, ciężki 421 cc) Częściowa utrata wzroku (jedno oko) 427 dd) Całkowita utrata wzroku (oboje oczu) 435 ee) Uraz oka, inny 439 j) Uszkodzenie słuchu/uraz ucha 440 Prawa autorskie i źródła 445 5

6

7 1. Model holenderski M. JANSEN SMARTENGELD 1. Model holenderski (wyciąg) I. Pojęcie zadośćuczynienia pieniężnego jhr mr H.H.J. de Bosch Kemper 1 Tłumaczenie z języka niderlandzkiego Wprowadzenie Niniejsze opracowanie praktyczne publikowane jest po raz siedemnasty. Sąd Najwyższy [Królestwa Niderlandów] zadecydował w 2001 roku, że wyroki w zakresie zadośćuczynienia pieniężnego winny być konsultowane w oparciu o niniejszą publikację, ponieważ w żadnym innym opracowaniu nie można znaleźć kwot zasądzonych przez holenderskich sędziów za podobne szkody niematerialne 2. Na podstawie niniejszego opracowania można wysnuć ogólne wnioski na temat zadośćuczynienia pieniężnego w Holandii. W niniejszym artykule rozpatrywane są wysokości zadośćuczynienia pieniężnego, a w szczególności rozwój tego zagadnienia prawnego. Sąd Najwyższy dążył w i roku do zamrożenia kwot zadośćuczynienia poprzez wydanie decyzji o orzekaniu maksymalnych zasądzonych kwot zadośćuczynienia. Należy powątpiewać, czy takie podejście służy wydawaniu sprawiedliwych wyroków, co leży przecież u podstaw wymiaru sprawiedliwości. Sprawiedliwości nie można bowiem zamrozić. Zadośćuczynienie pieniężne powtórzenie Na początek krótkie powtórzenie. Zadośćuczynienie pieniężne to forma odszkodowania za szkody niematerialne, zasądzanego na korzyść poszkodowanego w przypadkach określonych ustawą, z zachowaniem sprawiedliwego osądu. Najważniejsze przypadki zasądzania zadośćuczynienia pieniężnego wymienione są w art. 6:106 ust. 1 podp. b BW [Kodeksu cywilnego Królestwa Niderlandów], tj.: W przypadku uszkodzenia ciała, w przypadku naruszenia dobrego imienia i dobra osobistego lub 1. Dziennikarz zajmujący się prawem transportowym HR 27 kwietnia 2001, NJ 2002, HR 27 kwietnia 2001, NJ 2002, HR 8 lipca 1992, NJ 1992, 714, VR 1992, HR 17 listopada 2000, NJ 2001, 215, VR 2001, 9. 7

8 Wiadomości Ubezpieczeniowe numer specjalny 2/2012 aneks na płycie CD innego naruszenia integralności osobistej poszkodowanego. Pierwsza kategoria jest jasna i najważniejsza ilościowo. Pozostałe kategorie są bardziej interesujące pod kątem odpowiedzi na pytanie: kiedy tak, a kiedy nie? Nagie zdjęcie na okładce przewodnika turystycznego jest poważnym naruszeniem dobrego imienia i dobra osobistego, naruszeniem integralności osobistej. 5 W przypadku urazu psychicznego mówi się o naruszeniu integralności osobistej, jeśli stwierdzono symptomy choroby psychicznej, 6 tzn. jeśli obiektywnie można stwierdzić uraz psychiczny u poszkodowanego. 7 Natomiast frustracja wynikająca z prawa kobiety ciężarnej, która z powodu zagrożenia urodzenia ciężko upośledzonego dziecka decyduje się na aborcję w przypadkach określonych ustawą, jest tak poważnym naruszeniem jej prawa do samostanowienia, że nawet w przypadku braku urazu psychicznego można mówić o naruszeniu integralności osobistej. 8 Odsyłam też do rubryki 24. Uraz psychiczny pełni zresztą ważną funkcję przy ocenie skali uszkodzenia ciała. Nie istnieje bowiem prawdziwa granica między uszkodzeniem ciała a psychiki, nie mówiąc już o sztywnej granicy między tymi pojęciami. Człowiek jest skomplikowanym organizmem psychosomatycznym, więc cierpienie często powoduje schorzenia ciała, a typowe uszkodzenia ciała nierzadko prowadzą do zaburzeń psychicznych. Urazy psychiczne zostały także ujęte w części dot. uszkodzeń głowy, mózgu i układu nerwowego (rubryki 3, 14 i 30). Przy szacowaniu kwoty zadośćuczynienia pieniężnego, w rubrykach wskazujących na typowe uszkodzenia ciała, często pojawią się lęki, koszmary senne, zaburzenia osobowości, pamięci i koncentracji. Chociaż w rubrykach od 23 do 27 nie wspomina się o uszkodzeniach ciała, to należy tutaj mieć na względzie także nieprzespane noce czy napady złości lub stres. Podstawą do zasądzenia zadośćuczynienia nie są tutaj przesłanki wymienione w art. 6:106 BW, lecz Kodeks pracy (rubryka 23), Prawo autorskie (rubryka 25), Kodeks karny (rubryka 26), ustawa o najmie oraz ustawa dotycząca umów zawieranych przy wycieczkach zagranicznych (rubryka 27). Z zasady jednak zadośćuczynienie pieniężne przyznawane jest za uszkodzenia ciała, w znakomitej większości przypadków w wyniku wypadku (drogowego), błędnego leczenia lub kombinacji tych dwóch okoliczności. W dalszej części niniejszego opracowania skupimy się wyłącznie na tej ostatniej przesłance. Wysokość zadośćuczynienia pieniężnego Bez względu na częstotliwość ustalania wysokości zadośćuczynienia trudno jest jednoznacznie ocenić wysokość roszczenia, a także przyznanej lub zasądzonej kwoty. Korzystając z niniejszego opracowania, w większości przypadków udaje się wskazać sumy, których żąda powód, a które są oferowane przez pozwanego i które nie są ani zbyt wygórowane, ani zbyt niskie. Wybór średniej ze wskazanych kwot i konsultacja z sędzią powinny pomóc w dojściu do porozumienia satysfakcjonującego dla obydwu stron. Czy takie postępowanie jest jednak sprawiedliwe? Odpowiedź na to pytanie zależy między innymi od ustalenia, jaką funkcję pełni zadośćuczynienie. Lindenbergh przeprowadził wyczerpującą analizę tego problemu, a mimo to kwestia zadośćuczynienia nadal pozostaje niejasna. Słowa, których używamy, nie mają odpowiedniego niezależnego znaczenia. Zadośćuczynienie pieniężne jest jednocześnie zadośćuczynieniem (zapłatą, odszkodowaniem) i kompensatą (wyrówna- 5. HR 30 października 1987, NJ 1988, HR 22 lutego 2002, NJ 2002, 240, VR 2002, HR 19 grudnia 2003, NJ 2004, HR 18 marca 2005, VR 2005, 47 (niemowlę Kelly). 8

9 1. Model holenderski niem, rekompensatą) 9, chociaż pojęcia te właściwie są bliskoznaczne. Zadośćuczynienie pieniężne coś wyrównuje cierpienie lub utratę radości życia i to niezależnie od użytego słownictwa, ale jest jednocześnie czymś więcej niż tylko wyrównaniem, być może właśnie zadośćuczynieniem. Jeszcze do niedawna zadośćuczynienie pieniężne nie stanowiło rzeczywistego zadośćuczynienia. Na początku lat 60. sąd orzekł w sprawie niejakiej pani Dekkers, lat 26, odszkodowanie w wysokości 800 guldenów za uraz głowy i nóg, sześciotygodniowe leczenie szpitalne, długotrwałe przykucie do łóżka i długotrwałą niezdolność do pracy z powodu urazowego uszkodzenia mózgu połączonego z czternastoprocentowym uszczerbkiem zdolności umysłowej ( pogorszenie zdolności umysłowych do możliwości umysłowych osoby powyżej 50 r.ż. ), cierpiącej na chroniczne bóle głowy, szybkie zmęczenie i oszpeconej bliznami na obydwu kolanach. Sąd 10 podniósł kwotę zadośćuczynienia do 2000 guldenów (908 EUR), ale nawet różnice wynikające z inflacji na przestrzeni pięćdziesięciu lat 11 nie zmieniają faktu, że zadośćuczynienie w wysokości 6000 EUR wydaje się zbyt niskie za wyżej opisane uszkodzenia ciała i ich skutki. Analiza pozycji 305, 319 i 324 w zestawieniu pokazuje, że dwu-, a nawet trzykrotność tej sumy bardziej odpowiada wysokości aktualnie przyznawanych zadośćuczynień za szkody niematerialne. Widać zatem, że kwoty zasądzanych odszkodowań rosną. Pod koniec lat 70. najwyższe kwoty zadośćuczynienia pieniężnego oscylowały wokół guldenów po indeksacji. Byłyby to wtedy kwoty równe EUR. Ostatecznie kwoty te wyniosły EUR, w niektórych przypadkach, po indeksacji, nawet lub EUR. 12 Oznaczałoby to, że wzrost zasądzanych kwot odszkodowania niematerialnego w przypadku zwykłych uszkodzeń ciała jest szybszy niż w przypadku bardzo ciężkich uszkodzeń. Sąd Najwyższy orzekł, że przy zasądzaniu kwot zadośćuczynienia pieniężnego należy brać pod uwagę wszystkie okoliczności 13, co nie jest łatwym zadaniem 14, w szczególności, gdy rozpatrywany jest rodzaj i skala uszkodzenia ciała, a także jego skutki dla zdrowia. Należy przeanalizować kwoty zasądzone przez holenderskich sędziów 15, można także porównać analogiczne przypadki za granicą, chociaż nie są one decydujące. 16 Należy zbadać konkretny przypadek utraty radości życia przez poszkodowanego i bardziej obiektywnie zbadać, w jakim zakresie odniesiona krzywda (= utrata radości życia) 17 rzeczywiście nią była. 18 Była? Czyżby w przypadku poważnego uszkodzenia ciała zakres odniesionej krzywdy nie pojawiał się dopiero później? Ten tok rozumowania prowadzi do okoliczności, którą sędziowie również rozpatrują przy orzekaniu o zadośćuczynieniu, i słusznie, chociaż według mnie w rzeczywistości nie jest ona kluczowa. Również w tym przypadku 9. Synonimy pochodzą ze słownika Van Dale. Chociaż nie można ich stosować zamiennie, znaczą mniej więcej to samo, gdzie jedna grupa słów wskazuje na dawanie, a druga na otrzymywanie. 10. Sąd w Den Bosch, 8 sierpnia 1961, VR 1964, Zgodnie z ekonomicznymi danymi statystycznymi znalezionymi w Internecie, jeden gulden w 1960 roku stanowi 2,85 EUR w roku S. Lindenbergh, Zadośćuczynienie pieniężne 10 lat później, Kluwer 2008, str HR 8 lipca 1992, NJ 1992, 714, VR 1992, (Dlatego?) w orzeczeniu Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2001, NJ 2002, słowo należy zastąpiono słowem można. 15. Czytaj: należy przejrzeć zestawienie sporządzone przez ANWB holenderską Izbę Turystyki. 16. HR 17 listopada 2000, NJ 2001, VR 2001, Myślę, że Sąd Najwyższy ma tutaj również na myśli cierpienie i utratę (kontroli nad) (częścią) ciała; głównie to podlega obiektywnemu osądowi. 18. HR 20 września 2002, NJ 2004, 112, VR 2003, 93. 9

10 Wiadomości Ubezpieczeniowe numer specjalny 2/2012 aneks na płycie CD Sąd Najwyższy wydał odpowiednie instrukcje. Należy brać pod uwagę rodzaj odpowiedzialności, rodzaj, czas trwania i stopień odczuwanego bólu, cierpienia i utraty radości życia. 19 Zgodnie z tym, co wynika z poniższego, to spodziewany (dalszy czas trwania) cierpienia powoduje wzrost zasądzanych (przez sędziów) w Holandii kwot zadośćuczynienia, chyba że uznajemy, iż (poważny) ból i okoliczności uniemożliwiające życie na poziomie sprzed wypadku, którego wynikiem jest uszkodzenie ciała, z upływem czasu maleją. Bo czas leczy rany? Tak naprawdę to nie czas leczy rany. Czasami poszkodowany uczy się żyć z obrażeniami, a czasami nie jest w stanie. Wystarczy przejrzeć dawne zestawienia na temat zasądzonych zadośćuczynień pieniężnych, by się przekonać, że żyjące ofiary wypadków codziennie cierpią na bóle głowy, nie mogą uprawiać sportu, muszą zażywać leki, muszą żyć na o wiele niższym poziomie niż mogłyby a ich stan zdrowia się nie poprawia. Z uwagi na powyższe, jak zatem rozumieć maksymalnie zasądzone kwoty zadośćuczynienia pieniężnego? 20 Według mnie orzeczenie sądu nijak się ma do sprawiedliwości. Jedyna zasadność tej wykładni, jaką widzę, to jawna niesprawiedliwość w stosunku do poszkodowanych, którzy w przeszłości otrzymali zbyt niskie kwoty zadośćuczynienia. Nie wydaje mi się jednak, że można w tym wszystkim zapomnieć o ciężkim losie pokrzywdzonych. Liczenie, mierzenie, kalkulowanie Jeśli zadośćuczynienie ma wyrównać lub zrekompensować czas trwania i rozmiar bólu, utratę radości życia oraz utratę (kontroli nad) częściami ciała, należy znaleźć mierzalne wartości poziomu bólu, utraty radości życia czy ograniczeń ruchowych, gdyż pieniądze są wartością mierzalną. I tak dzieje się prawie zawsze: oblicza się, ile dni lub tygodni pokrzywdzony spędził w szpitalu, ile razy został poddany operacjom, ile tygodni trwała rehabilitacja, ile czasu minęło, zanim poszkodowany wrócił do pracy. To nie jest trudne. Czasami mówi się o trudno mierzalnym bólu, prawdopodobnie jako o czynniku, który równoważy sumę odszkodowania. Często sumuje się trwały uszczerbek na zdrowiu i niepełnosprawność funkcjonalną (n.f.), które wyrażane są w procencie całkowitej sprawności człowieka (przez uprawnionego lekarza-orzecznika), tak więc również te parametry są mierzalne. Skoro zatem tak łatwo wszystko policzyć, zmierzyć i skalkulować, to dlaczego przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia nie korzysta się z tej możliwości tak, aby każdy nawet na palcach mógł obliczyć sumę odszkodowania? Jeśli szkodę materialną potrafimy obliczyć do dwóch miejsc po przecinku, w tym 25 EUR za dzień pobytu w szpitalu, 12,50 EUR za dzień w ośrodku rehabilitacyjnym, 0,27 EUR za przejechany kilometr, to dlaczego w przypadku szkody niematerialnej dochodzi do przekłamania? Kiedyś pokusiłem się o specyfikację krzywdy celem ustalenia taryfy pieniężnej adekwatnej do rodzajów krzywdy. Wszystkie wysiłki spełzły na niczym. Sprawiedliwości nie da się unormować. Chcę tylko udowodnić, że nasze wartości maksymalne są niewłaściwe, ponieważ w porównaniu z odszkodowaniami za lżejsze uszkodzenia ciała są zbyt niskie. Z pewną ostrożnością, po zestawieniu dziesiątków przypadków lżejszych uszkodzeń ciała, jestem gotów stwierdzić, że przy obliczaniu kwot zadośćuczynienia stosuje się poniższe rekompensaty, to znaczy, że przy orzekaniu kwot, uśredniając, można kierować się poniższą specyfikacją. 19. HR 8 lipca 1992, NJ 1992, 714; w orzeczeniu Sądu Najwyższego z 20 września 2002, NJ 2002, 112, VR 2003, 93 w tym kontekście zamieniono słowo musieć na można. 20. HR 19 listopada 2000, NJ 2001, 215, również w łagodniejszym orzeczeniu Sądu Najwyższego z 8 lipca 1992, NJ 1992,

11 1. Model holenderski Otarcie, stłuczenie lub uszkodzenie [skóry] z bólem 100 do 300 Pierwsza wizyta u lekarza lub w szpitalu 100 Operacja 200 do 500 Badanie polikliniczne (nastawianie złamanych żeber, nakładanie gipsu) 200 do 300 Każda kolejna wizyta 100 Wizyty kontrolne 50 Przyjęcie do szpitala (dom opieki, centrum rehabilitacji) dziennie 75 Fizykoterapia w trakcie każdej wizyty 20 Czasowa niezdolność do pracy lub poważne przeciwwskazanie [do podjęcia pracy] miesięcznie 150 do 250 Ograniczenia stałe dla każdego punktu w ramach n.f. [niesprawności funkcjonalnej] (<15%) 400 do 600 Powyższe zestawienie wskazuje, że kwoty nie wzbudzają kontrowersji, tak jak według mnie nie wydaje się kontrowersyjne otrzymanie 100 EUR itd. odszkodowania za okaleczenie. Oczywiście należy kierować się delikatnością i elastycznością przy obliczaniu bólu oraz innych ważnych okoliczności, takich jak wiek, blizny lub na przykład konieczność podjęcia innej pracy. W powyższym schemacie można ująć wyłącznie lżejsze 21 obrażenia. Podczas analizy poszczególnych przypadków pojawiają się niedopuszczalne różnice, zarówno w górę, jak i w dół. Oczywiście ma na to wpływ skrótowy sposób opisywania obrażeń w opracowaniu oraz różne sposoby ich interpretacji. Ciężkie obrażenia ciała Nie jest moją intencją ustandaryzowanie kwestii zadośćuczynienia pieniężnego. To, co chciałbym pokazać, to niedopuszczalne różnice w honorowaniu lżejszych obrażeń i rzeczywistych ciężkich obrażeń. Weźmy na przykład pracownika obróbki drewna z pozycji nr 151. Wyobraźmy sobie, że ten mężczyzna miał dużo szczęścia i jego obrażenia zagoiły się w ciągu jednego roku, że jedynym następstwem wypadku jest rezygnacja z gry w piłkę nożną, biegania i chodzenia po górach (z trwałym uszczerbkiem na zdrowiu sięgającym 15 proc.). Mógłby otrzymać EUR odszkodowania i podobnie jak mężczyzna z pozycji nr 96 po roku od wypadku z bólem i przykrością wspominać tamto zdarzenie. Ale tutaj mamy do czynienia z mężczyzną, który stracił lewą nogę, który prawdopodobnie bardzo długo uczył się chodzić o protezie w centrum rehabilitacyjnym, którego dalsze życie naznaczone jest bólem, cierpieniem i wielką niepewnością, któremu ciężko będzie zbudować szczęście rodzinne. Mężczyzną, który kończąc 50 lat, patrzy na ostatnie 20 lat swojego życia ciągłej opieki lekarskiej i dochodzi do wniosku, że starość bez dwóch nóg jest o wiele trudniejsza. Zgodnie z normą dla lżejszych obrażeń otrzymałby zadośćuczynienie w wysokości ponad EUR, ustalone głównie na podstawie miesięcznego przeliczenia okresu niezdolności do pracy i cierpienia. Ale nawet po indeksacji otrzyma kwotę mniejszą o ponad połowę. I pomyśleć, że wcale nie byłoby niesprawiedliwością uwzględnić w kalkulacji, że ten człowiek nie ma nogi której już nie odzyska i że nie ma jakiejkolwiek szansy na całkowity powrót do zdrowia. 21. To znaczy przypadki, w których powrót do zdrowia można określić z dokładnością do około roku, pozwalające na w miarę godziwe życie. 11

12 Wiadomości Ubezpieczeniowe numer specjalny 2/2012 aneks na płycie CD Wyjątkowo ciężkie obrażenia ciała Weźmy teraz przykład wyjątkowo ciężkiego uszkodzenia ciała świeżo upieczonego dentysty z pozycji nr 367. Pracownik obróbki drewna mógł i nadal może korzystać z większości funkcji życiowych, jeszcze może coś zrobić ze swoim życiem. Dzięki ćwiczeniom może praktycznie samodzielnie funkcjonować. Ma w miarę normalne życie osobiste i dobre perspektywy. Być może za parę lat stan jego zdrowia nie będzie się różnił od pełnosprawnego człowieka, bo z wiekiem kolana i biodra odmawiają posłuszeństwa. Być może udało mu się znaleźć jakąś pracę, a przynajmniej miał szansę na zatrudnienie. A dentysta nie ma normalnego życia osobistego i już nigdy go mieć nie będzie. Dzień w dzień cierpi z bólu, jeszcze nie doszedł do siebie po ostatniej operacji, a lekarze już planują następną 22. Może rozmawiać tylko z nielicznym gronem osób, które są w stanie go zrozumieć. Przy każdej czynności, począwszy od zaparzenia filiżanki herbaty, a skończywszy na wizycie w toalecie, potrzebuje pomocy innych. Stan jego świadomości jest na tyle dobry, że zdaje sobie sprawę z własnych ograniczeń. Mówiąc kolokwialnie, jego życie jest ciężkie i trudne. Również w tym przypadku brakuje odpowiedniej miary, ale w oparciu o powyższy opis sytuacji dentysty, zgodnie z normą otrzymałby odszkodowanie w wysokości EUR. Jeśli brak perspektywy powrotu do zdrowia, jak w przypadku pracownika obróbki drewna, może skutkować podwojeniem sumy odszkodowania, to czterokrotność w przypadku całkowitego braku perspektyw na powrót do zdrowia nie byłaby niesprawiedliwa. Na szczęście wyjątkowo ciężkie uszkodzenia ciała zdarzają się niezwykle rzadko, dlatego nie sądzę, aby nasze społeczeństwo zbiedniało, gdyby obowiązek odszkodowawczy w tych przypadkach został zwiększony czterokrotnie. Jaką inną funkcję pełni zadośćuczynienie? Jak na typowych Holendrów przystało, moglibyśmy się zastanawiać, czemu ma służyć tak wysoka kwota odszkodowania. W zwykłych przypadkach potrafimy sobie wyobrazić, że poszkodowanemu coś się od życia należy za cierpienia i straty moralne. Egzotyczna wycieczka, samochód, którego w innych okolicznościach nigdy by nie kupił, dom, na który właściwie go nie stać. Rozumiemy potrzeby poszkodowanego. Ale dlaczego dostał aż tyle? Druijff próbował to wytłumaczyć, ale Sąd Najwyższy, z całym szacunkiem, wręcz w obraźliwie lakoniczny sposób wyjaśnił, że to prawda, iż pewne rozrywki sporo kosztują 23, ale sposób wydatkowania sumy zadośćuczynienia nie ma wpływu na zasądzoną wysokość odszkodowania. W podobnych słowach Sąd Najwyższy nakazuje sędziom przestrzeganie maksymalnych kwot odszkodowania! Innymi słowy: zadośćuczynienie pieniężne za zwykłe czasowe uszkodzenia ciała może być zbliżone do kosztów królewskiego pobytu na skąpanych w słońcu plażach, zaś odszkodowanie za ciężkie uszkodzenia ciała wystarcza jedynie na tygodniowy wyjazd raz do roku. A mówimy tutaj wyłącznie o wypoczynku. Co zatem z kosztami zatrudnienia opiekunów, którzy wyręczają chorego w czynnościach wykonywanych przez każdego zdrowego człowieka samodzielnie? I dlaczego wreszcie niepełnosprawny poszkodowany nie może się odrobinę wzbogacić? 22. Możliwe, że sytuacja uległa zmianie, ale opisywany stan z pewnością utrzymywał się przez pierwszych 10 lat od wypadku. 23. HR 17 listopada 2000, NJ 2001, 215; przyjęto, że coroczny dwutygodniowy urlop zgodnie z zaleceniem lekarza fizykoterapeuty kosztuje guldenów rocznie. 12

13 1. Model holenderski Oszczędność? Czy może po prostu lepiej nie wiedzieć? Długo moglibyśmy rozwodzić się nad powodami oszczędności Sądu Najwyższego. Czy jest to oszczędność? Nie wykluczam, że chodzi o coś o wiele gorszego. Że nie tylko sędziowie, ale też całe społeczeństwo holenderskie dezaprobuje zarobki niezdobyte uczciwą pracą. Po prostu nie uchodzi być bogatym bez ciężkiej pracy lub smykałki do interesów. Wygląda więc na to, że jest to spuścizna Kalwina, który zakorzenił się w naszym społeczeństwie bardzo głęboko. Być może w tym należy upatrywać braku oszczędności w tym względzie we Francji, Anglii czy w Niemczech. Mam wrażenie, że to co najgorsze wolimy trzymać na dystans. A to co daleko wydaje się mniejsze, ot i cała zasada perspektywy. A to co mniejsze równoważy się w mniejszej skali. Po prostu wolimy nie widzieć ogromu nieszczęścia, które staje się udziałem niektórych z nas. Wniosek Celem tego wprowadzenia do 17 edycji Zestawienia o Zadośćuczynieniu nie jest kontynuowanie dyskusji na temat zasad przyznawania odszkodowań. Niczemu nie służy rozpisywanie się na tematy, które nie podlegają sprawiedliwemu osądowi. Jednocześnie z uwagi na to, co dzieje się w tym temacie za granicą, już najwyższa pora rozpocząć zmiany tak, aby Lidenbergh, pisząc kolejną książkę z cyklu Zadośćuczynienie 20 lat później, nie musiał znów konkludować, że jeśli chodzi o wysokość kwot odszkodowania zaskakująco niewiele się zmieniło na przestrzeni lat. I nawet kiedy pani mec. mr Marijke Jansen odejdzie na zasłużoną emeryturę, osoby odpowiedzialne za tworzenie Prawa Transportowego powinny nadal trzy razy do roku wydawać niniejsze opracowanie. Bo chociaż w tym opracowaniu ból, smutek i utracona radość życia w każdym z przedstawianych tutaj przypadków opisane są bardzo ogólnikowo w wyrokach sądowych obraz krzywdy często jest zamazany lub tylko z grubsza nakreślony wciąż sytuacja nie wygląda zbyt dobrze. Bez niniejszego opracowania próba przedstawienia problematyki odszkodowań w Holandii w ogóle skazana byłaby na porażkę. II. Fundusz Odszkodowań dla Ofiar Przestępstw 24 Ofiary przestępstw mogą (samodzielnie lub z pomocą pracownika) złożyć wniosek w Funduszu Odszkodowań dla Ofiar Przestępstw o przyznanie odszkodowania z tytułu poniesionej szkody materialnej i niematerialnej, będącej wynikiem tego przestępstwa. Do ustalenia prawa do odszkodowania stosowane są poniższe kryteria. Kryteria przyznania odszkodowania 1. Odszkodowanie z Funduszu Odszkodowań dla Ofiar Przestępstw przyznawane jest za przestępstwa z użyciem przemocy wobec osób. W przypadku znęcania się, kradzieży z użyciem przemocy i przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu kryterium jest jasne. Do przestępstw z użyciem 24. Dane pochodzą z broszury Funduszu Odszkodowań dla Ofiar Przestępstw. 13

14 Wiadomości Ubezpieczeniowe numer specjalny 2/2012 aneks na płycie CD przemocy zalicza się także zmuszanie (z użyciem przemocy) do czynności (gwałt, nierząd) oraz pozbawienie wolności. 2. Musi być to działanie umyślne, tzn. że sprawca działał z rozmysłem, z premedytacją. 3. Do przestępstwa z użyciem przemocy doszło na terytorium Holandii lub na pokładzie holenderskiego statku lub samolotu. 4. Następstwem przestępstwa z użyciem przemocy musi być ciężkie uszkodzenie ciała i/lub psychiki. Jeśli w wyniku przestępstwa poszkodowany poniósł wyłącznie obrażenia psychiczne, przesłanka została spełniona. Do obrażeń psychicznych może np. dojść w wyniku gwałtu lub napadu z bronią w ręku. 5. Ofiara przestępstwa winna złożyć wniosek o odszkodowanie w terminie trzech lat od daty przestępstwa. Mogą się jednak pojawić powody lub okoliczności uniemożliwiające złożenie wniosku w podanym wyżej terminie. Poszkodowany może nie wiedzieć o istnieniu Funduszu Odszkodowań lub być może próbował dochodzić odszkodowania od sprawcy. Okoliczności te są brane pod uwagę i mimo przekroczenia terminu wnioski są rozpatrywane. Szkoda Poszkodowany otrzymuje odszkodowanie wyłącznie za szkody, będące bezpośrednim następstwem poważnych obrażeń. Jeśli komuś ukradziono torbę i jednocześnie go popchnięto, czego skutkiem jest złamanie nogi, poniósł on kilka rodzajów szkody: Szkoda z tytułu kradzieży pieniędzy i dokumentów Szkoda ta nie jest skutkiem uszkodzenia; Fundusz Odszkodowań nie wypłaci odszkodowania; Szkoda wynikająca ze złamania nogi Szkoda ta jest skutkiem uszkodzenia ciała, zatem odszkodowanie zostanie wypłacone. Wypłata odszkodowania dotyczy dwóch rodzajów obrażeń: Szkoda materialna Jest to szkoda pieniężna poniesiona przez poszkodowanego lub taka, którą poszkodowany poniesie w przyszłości, jak koszty choroby, koszty pomocy w domu, utrata pensji oraz koszty transportu. Do tej kategorii zalicza się także stratę w przypadku śmierci. Szkoda niematerialna Jest wynikiem rozpaczy, bólu i utraty radości życia wskutek doznanych obrażeń. W przypadku poważnego uszkodzenia ciała zawsze mamy do czynienia ze szkodą niematerialną. Jeśli spełnione zostały inne kryteria, Fundusz Odszkodowań wypłaca odszkodowanie za poniesioną szkodę niematerialną nawet wtedy, gdy poszkodowany nie poniósł szkody materialnej. Fundusz Odszkodowań nie wypłaca (pełnego) odszkodowania, lecz zasiłek. Jest to swego rodzaju zadośćuczynienie za szkodę. Kwota zasiłku może zatem odbiegać od wartości szkody. Zasiłek nie jest wypłacany za szkodę, która może zostać pokryta w inny sposób, na przykład przez sprawcę lub przez ubezpieczyciela. 14

15 1. Model holenderski Zasiłek z tytułu poniesionej szkody materialnej nie przysługuje, jeśli poszkodowany lub osoba, która go utrzymuje, dysponuje wystarczającym majątkiem lub przychodami do pokrycia szkody. Powyższe nie dotyczy szkody niematerialnej, która nawet w przypadku odpowiedniej sytuacji materialnej może zostać wypłacona. Zasiłek nie jest przyznawany lub jego wartość jest niska w przypadku, gdy szkoda wynika między innymi z okoliczności, które spowodował sam poszkodowany. Chodzi tutaj o sytuację, w której przykładowo poszkodowany pierwszy użył siły, sprowokował innych do działania lub zajmuje się działalnością o charakterze kryminalnym, jak handel narkotykami. Krewni w linii prostej (współmałżonek, partner, rodzice, dzieci) osoby, która zginęła bezpośrednio w wyniku działania umyślnego sprawcy przestępstwa z użyciem przemocy, mogą domagać się odszkodowania z Funduszu Odszkodowań. Warunkiem jest pozostawanie na utrzymaniu ofiary i poniesienie szkody w wyniku jej śmierci. Wypłacie zasiłku podlega wyłącznie szkoda materialna, będąca bezpośrednim skutkiem śmierci. Nie ma możliwości ubiegania się o odszkodowanie wynikające z poniesienia szkody niematerialnej. Rodzaj obrażeń i wysokość zasiłku za szkodę niematerialną Fundusz Odszkodowań może przyznać zasiłek z tytułu poniesienia szkody niematerialnej wnioskodawcom z ciężkimi obrażeniami (psychicznymi i/lub fizycznymi). W tym celu ustala wartość zadośćuczynienia zgodnie z zasadami racjonalnymi i sprawiedliwymi w kwocie pomiędzy 550 EUR a maksymalną ustawową kwotą 9100 EUR. Fundusz Odszkodowań rozpatruje powagę danego przypadku w porównaniu do pozostałych przypadków w skali od 550 EUR do wartości maksymalnej. Najważniejszym czynnikiem przy ocenie szkody niematerialnej jest rodzaj obrażeń. Inne czynniki to: cechy osobowe (np. wiek, konstrukcja psychiczna), okoliczności indywidualne (np. poprzednie doświadczenia, brak możliwości uprawiania hobby); bezpośrednie skutki obrażeń (np. ból, długotrwały powrót do zdrowia, okres opieki szpitalnej) oraz poziom brutalności przestępstwa. Utrata radości życia może być dodatkowo dookreślona np. bólem, czasem trwania pobytu w szpitalu, rodzajem oszpecenia. Ponieważ czynniki te ustalane są indywidualnie, trudno podzielić je na sztywne kategorie. Jak wspomniano, ciężar obrażeń jest najpoważniejszym czynnikiem. Poszkodowani, których obrażenia są na granicy ciężkości, otrzymują 550 EUR. Poszkodowani, którzy są w przeważającym stopniu lub całkowicie niepełnosprawni, otrzymują wartość maksymalną odszkodowania. Podział skali Fundusz Odszkodowań stosuje następujący podział skali zasiłków z tytułu szkody niematerialnej. Dla każdej skali podano najważniejsze czynniki, na podstawie których przyznawany jest zasiłek. Zaznacza się, że zabrania się powoływania na jakiekolwiek prawa i że zestawienie sumaryczne stanowi jedynie wskazówki do oceny. Skala Skala I 550 EUR Urazy psychiczne będące następstwem: Czynu lubieżnego bez penetracji, jednorazowego, o niskim stopniu przemocy 15

16 Wiadomości Ubezpieczeniowe numer specjalny 2/2012 aneks na płycie CD Grożenia nożem podczas napadu Grożenia bronią palną podczas napadu, niebezpośrednio i z pewnej odległości Pozostałe czynniki: Niezdolność do pracy przez przynajmniej 6 tygodni Ogólny czas trwania całkowitego powrotu do zdrowia (wyleczenia) Czasowa utrata zdolności do pracy (możliwy powrót do wcześniej wykonywanego zawodu). Skala II 1400 EUR Urazy psychiczne będące następstwem: Czynu lubieżnego bez penetracji, o krótkim czasie trwania, o niskim stopniu przemocy Niepewności [niepokoju] wynikającego z oczekiwania na wynik testu na obecność wirusa HIV Długotrwałego grożenia nożem, odpowiednio bezpośredniego grożenia bronią palną podczas napadu Powierzchownych ran ciętych odniesionych w wyniku napadu Podpalenia (w obecności poszkodowanego, bez śladów poparzenia) Stalkingu Powtarzających się aktów przemocy domowej (bez molestowania seksualnego) Stresu pourazowego Pozostałe czynniki: Niezdolność do pracy przez przynajmniej 6 tygodni Pobyt w szpitalu krótszy niż 3 tygodnie Ogólny czas trwania całkowitego powrotu do zdrowia (wyleczenia) Czasowa utrata zdolności do pracy (możliwy powrót do wcześniej wykonywanego zawodu). Skala III 2100 EUR Urazy psychiczne będące następstwem: Czynu lubieżnego bez penetracji, o dłuższym czasie trwania Napadu, którego rodzaj i następstwa są poważniejsze niż te wymienione w skali II Stresu pourazowego Pozostałe czynniki: Zob. skala II, poważniejszy przebieg. Skala IV 2750 EUR Urazy psychiczne będące następstwem: Czynu lubieżnego bez penetracji, o dłuższym czasie trwania Czynu lubieżnego z penetracją, jednorazowego, o niskim poziomie przemocy Powtarzających się aktów przemocy domowej wraz z molestowaniem seksualnym Bezpośredniego grożenia bronią palną podczas napadu Niepowierzchownych ran kłutych będących następstwem napadu Stresu pourazowego Pozostałe czynniki: Pobyt w szpitalu dłuższy niż 3 tygodnie Długotrwałe leczenie Niezdolność do pracy trwająca długie miesiące 16

17 1. Model holenderski Mniejsza szansa na całkowite wyleczenie Trwałe częściowe kalectwo Długotrwała utrata zdolności do pracy (trudny powrót do wykonywanego wcześniej zawodu). Skala V 4150 EUR Urazy psychiczne będące następstwem: Czynu lubieżnego z penetracją Bezpośredniego grożenia bronią palną podczas napadu przez dłuższy czas Bezpośredniego grożenia bronią palną podczas napadu we własnym mieszkaniu Ran postrzałowych będących wynikiem napadu Stresu pourazowego Pozostałe czynniki: Pobyt w szpitalu dłuższy niż 6 tygodni Długotrwałe leczenie/rehabilitacja trwające dłużej niż 1 rok Niezdolność do pracy trwająca długie miesiące Brak szansy na całkowite wyleczenie Trwałe częściowe kalectwo Długotrwała utrata zdolności do pracy (możliwy powrót do wykonywanego wcześniej zawodu). Skala VI 5500 EUR Urazy psychiczne będące następstwem: Czynu lubieżnego z penetracją ze szczególnym okrucieństwem (dużo przemocy, we własnym mieszkaniu, zarażenie chorobą przenoszoną drogą płciową) Poważna forma stresu pourazowego Pozostałe czynniki: Pobyt w szpitalu lub klinice psychiatrycznej dłuższy niż 3 miesiące Długotrwałe leczenie/rehabilitacja trwające dłużej niż 1 rok Niezdolność do pracy trwająca długie miesiące lub lata Brak szansy na całkowite wyleczenie Trwałe częściowe kalectwo Trwała utrata zdolności do pracy (powrót do wykonywanego wcześniej zawodu niemożliwy lub możliwy tylko w pewnym stopniu). Skala VII 8250 EUR Urazy psychiczne będące następstwem: Czynu lubieżnego z penetracją ze szczególnym okrucieństwem i z ciężkimi obrażeniami ciała Długotrwała niestabilność psychiczna lub zmiana osobowości Pozostałe czynniki: Pobyt w szpitalu lub klinice psychiatrycznej dłuższy niż 6 miesięcy Leczenie/kontrola psychiatryczna trwające całe życie Trwała niezdolność do pracy Brak szansy na całkowite wyleczenie Trwałe częściowe kalectwo Trwała utrata zdolności do pracy (niemożliwy powrót do wykonywanego wcześniej zawodu). 17

18 Wiadomości Ubezpieczeniowe numer specjalny 2/2012 aneks na płycie CD Skala VIII 9100 EUR kwota maksymalna Urazy psychiczne będące następstwem: Trwałego całkowitego uzależnienia fizycznego od innych Trwałych poważnych uszkodzeń ciała (deformacji) Pozostałe czynniki: Trwały pobyt w domu opieki lub szpitalu psychiatrycznym Całkowite kalectwo. III. Zadośćuczynienie za granicą Przegląd wytycznych dotyczących zasądzania zadośćuczynienia w niektórych krajach europejskich 25, spisała mr Lisette Schreuder, współpracownik ANWB Rechtshulp [Pomoc Prawna ANWB]. Belgia W przypadku cierpienia poszkodowany może otrzymać odszkodowanie z tytułu poniesionych szkód materialnych oraz odszkodowanie za straty moralne. Do obliczenia kwoty odszkodowania korzysta się z Tabeli Indykacyjnej. Są to (niewiążące) wytyczne Narodowego Związku Magistratów pierwszej instancji oraz Królewskiego Związku Sędziów Społecznych i Policyjnych. Ostatnia zmieniona wersja pochodzi z 2008 roku. Rozróżnia się czasową i trwałą niezdolność do pracy/kalectwo. W przypadku tymczasowej niezdolności do pracy/tymczasowego kalectwa, straty moralne pokrywa zadośćuczynienie pretium doloris wraz z odszkodowaniem za wszelkie niedogodności pokrzywdzonego, wynikające z odniesionych obrażeń, z uwzględnieniem wpływu cierpienia na codzienne funkcjonowanie. Kwota quantum doloris szacowana jest w skali od 1 do 7, gdzie wartość 1 oznacza niewielkie cierpienie, a skala 7 wyjątkowo ciężkie cierpienie. W przypadku czasowej niezdolności do pracy/kalectwa odszkodowanie pretium doloris wypłacane jest do skali 3. Na odszkodowanie składają się kwoty: 31 EUR za każdy dzień pobytu w szpitalu i 25 EUR w przypadku 100 proc. niezdolności do pracy bez hospitalizacji. Jeśli pretium doloris obliczane jest jako osobna szkoda, odszkodowanie za straty moralne wypłacane jest od skali 4. Wyżej wymienione kwoty dzienne są zwiększane od 10 EUR (skala 4) do 17,50 EUR (skala 7). W przypadku trwałego kalectwa określenie wysokości szkody niematerialnej odbywa się na podstawie oceny powagi obrażenia oraz obrażeń trwałych. Sądy często przyznają odszkodowanie zryczałtowane, będące sumą szkód materialnych i niematerialnych. Dla każdego procentu uszczerbku na zdrowiu [niezdolności do pracy/kalectwa] przyznawana jest: do 15 r.ż. kwota za każdy punkt procentowy w wysokości 2200 EUR, od 85 r.ż. 275 EUR. Jednocześnie istnieje możliwość przyznania odszkodowania za szkodę natury estetycznej, szkody wynikającej z oszpecenia, szpecących 25. Źródła: Vademecum Buitenland, ANBW Rechtshulp, Marco Bona, Philip Mead (ed.), Personal Injury Compensation in Europe, Kluwer 2003; Marco Bona, Philip Mead, Siewert Lindenbergh (ed.), Fatal Accidents and secondary Victims, XPL Publishing, 2005; Hermann Neidhart, Unfall in Ausland: West-Europa, DeutscherAnwaltVerlag, 2007; Neidhart, Unfall im Ausland, Ost-Europa, DeutscherAnwaltVerlag,

19 1. Model holenderski blizn itp. Do wyceny tego rodzaju szkody stosuje się skalę od 1 do 7 (od oszpecenia minimalnego do odrażającego). Dla każdej skali ustalono kwotę, zależną od wieku poszkodowanego: do 10 r.ż. kwota 540 EUR za niewielkie oszpecenie do EUR za odrażające oszpecenie; od 81 r.ż. 115 EUR za niewielkie oszpecenie do 1850 EUR za średnie oszpecenie. W niektórych przypadkach można wnioskować o przyznanie odszkodowania rekompensującego, na przykład w sytuacjach, w których poszkodowany w wyniku obrażeń musi zaniechać lub poważnie ograniczyć uprawianie sportu lub hobby, które wcześniej uprawiał. W przypadku śmierci lub poważnych obrażeń krewni mogą zażądać zadośćuczynienia pieniężnego, przy czym grono uprawnionych jest duże. Współmałżonkowie, rodzice i (małoletnie) dzieci, ale także bracia i siostry, dziadkowie, wnuki, teściowie i synowe/zięciowie mają prawo do ubiegania się o świadczenie. Kwoty wahają się między 1150 a EUR. Roszczenia cywilne ulegają przedawnieniu po pięciu latach od momentu, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie, w którym szkoda okazała się cięższa, niż pierwotnie ją odczuwał, lub w momencie poznania tożsamości sprawcy. Maksymalny okres przedawnienia to 20 lat, licząc od dnia następującego po dacie wypadku. Dania W przypadku szkody polegającej na obrażeniach poszkodowany ma prawo do zadośćuczynienia pieniężnego. Odszkodowanie za obrażenia osób regulowane jest przez duńskie Prawo dotyczące Odszkodowań (Erstsatningsansvarlov). Rozróżnia się obrażenia tymczasowe i trwałe. Kwoty odszkodowania są w większości ustandaryzowane, obliczane na podstawie ryczałtowej stawki dziennej. Warunkiem otrzymania zadośćuczynienia jest poddanie poszkodowanego leczeniu. Za każdy dzień choroby osoba otrzymuje 150 DKr (ok. 20 EUR). Całkowita kwota nie może przekroczyć DKr (ok EUR). W przypadku trwałego kalectwa kwota zadośćuczynienia ustalana jest na podstawie rodzaju i rozmiaru cierpienia oraz jego wpływu na życie poszkodowanego. Odszkodowanie z tytułu szkody niematerialnej z powodu trwałego kalectwa zawiera także odszkodowanie za szkodę natury estetycznej. Stopień niepełnosprawności oceniany jest na podstawie tabel, które są regularnie weryfikowane. Minimalny stopień niepełnosprawności wynosi 5 proc. Maksymalna kwota zadośćuczynienia wynosi DKr (ok EUR). W wyjątkowo ciężkich przypadkach kwota maksymalna jest zwiększana o 20 proc. Od 59 r.ż. procent obliczenia zwiększany jest o 5 proc. za każdy następny rok życia, gdzie maksymalna wartość wynosi 50 proc. W przypadkach szczególnych istnieje możliwość przyznania większej kwoty niż podana wyżej. Prawodawstwo duńskie nie przyznaje prawa do zadośćuczynienia krewnym pokrzywdzonego. Okres przedawnienia dla roszczeń z powództwa cywilnego wynosi 5 lat. Niemcy Podstawą do zasądzenia zadośćuczynienia pieniężnego jest 253 ust. 2 BGB, a odnośnie wypadków drogowych 11 ust. 1 StVG. W przypadku obrażeń ciała poszkodowany ma prawo do sprawiedliwego wycenienia szkody niebędącej szkodą majątkową. Zadośćuczynienie pełni dwie 19

20 Wiadomości Ubezpieczeniowe numer specjalny 2/2012 aneks na płycie CD funkcje: rekompensaty i zadośćuczynienia. Wysokość zadośćuczynienia zależy od kilku czynników, takich jak rodzaj i rozmiar obrażeń, okres powrotu do zdrowia, oraz kwalifikacji obrażeń jako tymczasowych lub trwałych. Istotna jest także ocena wpływu, jaki obrażenia mają na samopoczucie fizyczne, emocjonalne i psychiczne poszkodowanego (utrata radości życia wskutek oszpecenia i niepełnosprawności fizycznej, zmniejszenie szansy na małżeństwo, utrata pracy), gdzie kluczową wartością oceny jest wiek poszkodowanego. Pozostałe czynniki mające wpływ na wysokość zadośćuczynienia pieniężnego to rozmiar winy sprawcy oraz sytuacja finansowa stron. W wyjątkowych przypadkach cierpienia psychiczne bez obrażeń fizycznych mogą być objęte odszkodowaniem. Zadośćuczynienie nie jest zasądzane z powodu śmierci lub (poważnych) obrażeń członków najbliższej rodziny. Pod pewnymi warunkami szkoda szokowa może być objęta odszkodowaniem, w szczególności wtedy, gdy szok prowadzi do medycznie stwierdzonych dolegliwości zdrowotnych, które odstają od spodziewanych dolegliwości w danym przypadku. Poza tym dolegliwości te muszą wynikać ze zrozumiałych następstw sytuacji, która je spowodowała. Zwykły okres przedawnienia, zgodnie z 199 BGB, wynosi 3 lata. Roszczenia z tytułu szkody wynikającej z odniesionych obrażeń przedawniają się po 30 latach od jej stwierdzenia. Anglia i Walia Cierpienia fizyczne uprawniają poszkodowanego do domagania się zadośćuczynienia pieniężnego. Guidelines for the Assessment of General Damages in Personal Injury Cases stanowią podstawę do określenia wysokości zadośćuczynienia. Wytyczne te opierają się na wcześniej przyznanych kwotach odszkodowania i są co roku weryfikowane. Zadośćuczynienie jest rekompensatą pieniężną za pain and suffering i loss of amenity. Wymagany jest raport medyczny. Przy ustaleniu kwoty odszkodowania za ból i cierpienie ocenia się rodzaj i rozmiar obrażeń, okres trwania leczenia wraz z rodzajem i rozmiarem trwałych obrażeń oraz spodziewany krótszy okres życia. Poszkodowany musi (musiał) zdawać sobie sprawę z cierpienia. Odszkodowanie z tytułu utraty radości życia mieści się w kategorii loss of amenity, do której wchodzą: brak możliwości prowadzenia życia towarzyskiego i uprawiania sportu, zmniejszona szansa na małżeństwo, utrata możliwości współżycia seksualnego itp. Dla wypłaty odszkodowania nie jest istotne, czy poszkodowany jest świadomy. W myśl Fatal Accidents Act bliscy mogą ubiegać się o odszkodowanie w przypadku śmierci poszkodowanego. Prawo przewiduje zamknięte grono bliskich uprawionych do świadczenia oraz określoną kwotę odszkodowania. W przypadku śmierci współmałżonka lub dziecka przyznaje się stałą kwotę w wysokości funtów. Roszczenia za czyny, których skutkiem są obrażenia lub śmierć, przedawniają się po 3 latach; roszczenia z tytułu odpowiedzialności zastępczej przedawniają się po 3 latach. Uwaga: Szkocja ma własne ustawodawstwo, w związku z tym również przepisy dotyczące zadośćuczynienia pieniężnego są inne niż w Anglii i Walii. Wysokość zadośćuczynienia ustalana jest przez sędziego i uzależniona od takich czynników, jak: rodzaj i rozmiar obrażeń, czas trwania powrotu do zdrowia, wiek i wpływ obrażeń na codzienne funkcjonowanie poszkodowanego. Najbliżsi krewni poszkodowanego mają prawo do zadośćuczynienia za szkodę niematerialną z powodu cierpienia po stracie bliskiego oraz utraty jego towarzystwa i wsparcia. 20

PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM. Warszawa, 02.04.2015

PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM. Warszawa, 02.04.2015 PRAWO DLA LEKARZY SEMINARIUM DLA STUDENTÓW WUM Warszawa, 02.04.2015 WYKŁAD NR 6 1. Odpowiedzialność prawna lekarza w ogólności 2. Odpowiedzialność karna Mechanizm procesowy Ryzyko dla lekarza 3. Odpowiedzialność

Bardziej szczegółowo

I. Postanowienia typowe (zgodne z art. 12a ustawy o działalności ubezpieczeniowej)

I. Postanowienia typowe (zgodne z art. 12a ustawy o działalności ubezpieczeniowej) Ogólne Warunki Grupowego Ubezpieczenia na Życie OPTIMUM Towarzystwo Ubezpieczeń na życie Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych S.A. data wejścia w życie o.w.u.- 10 sierpnia 2007 r. I. Postanowienia

Bardziej szczegółowo

ZADOŚĆUCZYNIENIA Z TYTUŁU ZDARZEŃ SPRZED 3 SIERPNIA 2008 R. JAKO WARTOŚĆ DODANA DLA RODZIN OSÓB POSZKODOWANYCH JOANNA SMERECZAŃSKA-SMULCZYK

ZADOŚĆUCZYNIENIA Z TYTUŁU ZDARZEŃ SPRZED 3 SIERPNIA 2008 R. JAKO WARTOŚĆ DODANA DLA RODZIN OSÓB POSZKODOWANYCH JOANNA SMERECZAŃSKA-SMULCZYK ZADOŚĆUCZYNIENIA Z TYTUŁU ZDARZEŃ SPRZED 3 SIERPNIA 2008 R. JAKO WARTOŚĆ DODANA DLA RODZIN OSÓB POSZKODOWANYCH JOANNA SMERECZAŃSKA-SMULCZYK Zadośćuczynienie za krzywdę doznaną wskutek śmierci osoby najbliższej

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających.

Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających. Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności wielu zamawiających. Ubezpieczenia gospodarcze (majątkowe i osobowe) są jeszcze niedocenianym elementem działalności

Bardziej szczegółowo

Kancelarie odszkodowawcze z perspektywy ubezpieczyciela. Jakub Nawracała radca prawny

Kancelarie odszkodowawcze z perspektywy ubezpieczyciela. Jakub Nawracała radca prawny Kancelarie odszkodowawcze z perspektywy ubezpieczyciela Jakub Nawracała radca prawny nowy gracz w grze Kancelarie i doradcy odszkodowawczy od kilku lat są ważnym graczem na rynku ubezpieczeń (w procesie

Bardziej szczegółowo

Lekarskie i prawne aspekty uszkodzeń ciała KATEDRA I ZAKŁAD MEDYCYNY SĄDOWEJ W WARSZAWIE

Lekarskie i prawne aspekty uszkodzeń ciała KATEDRA I ZAKŁAD MEDYCYNY SĄDOWEJ W WARSZAWIE Lekarskie i prawne aspekty uszkodzeń ciała KATEDRA I ZAKŁAD MEDYCYNY SĄDOWEJ W WARSZAWIE 1. Na podstawie badania osób żywych pokrzywdzonych i poszkodowanych; 2. W oparciu o analizę dokumentacji lekarskiej

Bardziej szczegółowo

Odszkodowanie za szkody - jak ustalić jego wysokość?

Odszkodowanie za szkody - jak ustalić jego wysokość? Odszkodowanie za szkody - jak ustalić jego wysokość? Wielu przedsiębiorców działających w obrocie na pewno nie raz spotkało się z sytuacją, kiedy po zawarciu umowy kontrahent nie wykonywał jej warunków,

Bardziej szczegółowo

Karna Cywilna Dyscyplinarna

Karna Cywilna Dyscyplinarna Karna Cywilna Dyscyplinarna ukończone 17 lat czyn zabroniony, bezprawny, zawiniony, o stopniu szkodliwości społecznej większym niż znikomy wina umyślna wina nieumyślna (lekkomyślność świadomie narusza

Bardziej szczegółowo

I. Postanowienia typowe (zgodne z art. 12a ustawy o działalności ubezpieczeniowej)

I. Postanowienia typowe (zgodne z art. 12a ustawy o działalności ubezpieczeniowej) Ogólne Warunki Grupowego Ubezpieczenia na Życie Pracowników i Ich Rodzin HESTIA RODZINA data wejścia w życie o.w.u. 10 sierpnia 2007 r. I. Postanowienia typowe (zgodne z art. 12a ustawy o działalności

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzialność pielęgniarki i położnej

Odpowiedzialność pielęgniarki i położnej Odpowiedzialność pielęgniarki i położnej Dr n. med. Grażyna Rogala-Pawelczyk Uniwersytet Medyczny w Lublinie Warszawa 09.04.2011 ZAWÓD System czynności czy prac, który jest wewnętrznie spójny, skierowany

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r.

ZAGADNIENIE PRAWNE. W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r. Sygn. akt III CZP 16/16 ZAGADNIENIE PRAWNE W sprawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 26 maja 2015 r. Czy zakładowi ubezpieczeń, który wypłacił odszkodowanie z tytułu

Bardziej szczegółowo

Być jak najbardziej jasny i zwięzły

Być jak najbardziej jasny i zwięzły Wytyczne dla lekarza osoby wysuwającej roszczenie Komisja orzekająca w sprawach dot. utraty zdrowia w wyniku wypadku (ang. The Personal Injuries Assessment Board) to niezależny organ statutowy. Naszym

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA CZWARTA SEKCJA

EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA CZWARTA SEKCJA EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA CZWARTA SEKCJA SPRAWA DURASIK przeciwko POLSCE 1 (SKARGA nr 6735/03) WYROK 28 września 2004 r. W sprawie Durasik przeciw Polsce, Europejski Trybunał Praw Człowieka (Czwarta

Bardziej szczegółowo

Co nam przysługuje, gdy płacimy składki?

Co nam przysługuje, gdy płacimy składki? Co nam przysługuje, gdy płacimy składki? 1 25 Ubezpieczenie chorobowe Zasiłek chorobowy świadczenie wypłacane zamiast pensji, gdy osoba ubezpieczona przebywa na zwolnieniu lekarskim. Standardowa wysokość

Bardziej szczegółowo

ZASIŁEK CHOROBOWY ŚWIADCZENIE REHABILITACYJNE ZASIŁEK WYRÓWNAWCZY

ZASIŁEK CHOROBOWY ŚWIADCZENIE REHABILITACYJNE ZASIŁEK WYRÓWNAWCZY ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH ZASIŁEK CHOROBOWY ŚWIADCZENIE REHABILITACYJNE ZASIŁEK WYRÓWNAWCZY Zasiłek chorobowy r Komu przysługuje zasiłek chorobowy? Zasiłek chorobowy przysługuje osobom objętym ubezpieczeniem

Bardziej szczegółowo

Kompensata dla ofiar przestępstw. Luksemburg

Kompensata dla ofiar przestępstw. Luksemburg Podręcznik 80/2004 LUKSEMBURG (pl) 1 1 Kompensata dla ofiar przestępstw Luksemburg 1. Prawo krajowe...2 1.1. Wykonanie [art. 18]...2 1.2. Krajowe systemy kompensaty...2 2. Odpowiedzialne organy [art. 3]...2

Bardziej szczegółowo

Przyczyny odmowy wypłaty świadczeń z wypadkowego ubezpieczenia społecznego. Szczecin 08.05.2014r

Przyczyny odmowy wypłaty świadczeń z wypadkowego ubezpieczenia społecznego. Szczecin 08.05.2014r Przyczyny odmowy wypłaty świadczeń z wypadkowego ubezpieczenia społecznego Szczecin 08.05.2014r Podstawa prawna ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Wojciech Katner (sprawozdawca) Sygn. akt V CSK 556/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 27 listopada 2013 r. SSN Anna Kozłowska (przewodniczący) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Uniwersytet Łódzki

dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Uniwersytet Łódzki UBEZPIECZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ PODMIOTU PRZYJMUJĄCEGO ZAMÓWIENIE NA ŚWIADCZENIA ZDROWOTNE, ŚWIADCZENIODAWCY ORAZ INNYCH OSÓB UDZIELAJĄCYCH TAKICH ŚWIADCZEŃ dr Małgorzata Serwach, Uniwersytet

Bardziej szczegółowo

Podatek VAT w odszkodowaniach z ubezpieczeniach OC posiadaczy pojazdów mechanicznych

Podatek VAT w odszkodowaniach z ubezpieczeniach OC posiadaczy pojazdów mechanicznych Bartłomiej Chmielowiec główny specjalista w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych Podatki w ubezpieczeniach część 2 Podatek VAT w odszkodowaniach z ubezpieczeniach OC posiadaczy pojazdów mechanicznych Możliwość

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI DOWODOWE W PRZYPADKU ROSZCZEŃ O ZADOŚĆUCZYNIENIE ZA KRZYWDĘ POWSTAŁĄ W DALEKIEJ PRZESZŁOŚCI

TRUDNOŚCI DOWODOWE W PRZYPADKU ROSZCZEŃ O ZADOŚĆUCZYNIENIE ZA KRZYWDĘ POWSTAŁĄ W DALEKIEJ PRZESZŁOŚCI TRUDNOŚCI DOWODOWE W PRZYPADKU ROSZCZEŃ O ZADOŚĆUCZYNIENIE ZA KRZYWDĘ POWSTAŁĄ W DALEKIEJ PRZESZŁOŚCI Zdzisława Cwalińska-Weychert Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny Problematyka zadośćuczynienia pieniężnego

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CK 240/04. Dnia 27 października 2004 r. Sąd Najwyższy w składzie :

POSTANOWIENIE. Sygn. akt IV CK 240/04. Dnia 27 października 2004 r. Sąd Najwyższy w składzie : Sygn. akt IV CK 240/04 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 27 października 2004 r. SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian SSA Elżbieta Strelcow w sprawie

Bardziej szczegółowo

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI ORZECZENIA USTALAJĄCE PROCENTOWY USZCZERBEK NA ZDROWIU WYDANE W 2004 ROKU

ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI ORZECZENIA USTALAJĄCE PROCENTOWY USZCZERBEK NA ZDROWIU WYDANE W 2004 ROKU ZAKŁAD UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH DEPARTAMENT STATYSTYKI ORZECZENIA USTALAJĄCE PROCENTOWY USZCZERBEK NA ZDROWIU WYDANE W 2004 ROKU Warszawa 2005 Opracowała Akceptowała Agnieszka Sikora Hanna Markowska Wicedyrektor

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia..2010 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia..2010 r. projekt z dnia 1 czerwca 2010 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI z dnia..2010 r. w sprawie postępowania dotyczącego przyznawania odszkodowań i zwrotu kosztów zaopatrzenia w wyroby medyczne dla

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt II CNP 47/09 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 25 listopada 2009 r. SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Wojciech Jan Katner SSA Barbara

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia.. 2014 r. o zmianie ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej

USTAWA z dnia.. 2014 r. o zmianie ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej Projekt USTAWA z dnia.. 2014 r. o zmianie ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej Art. 1. W ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2009 r., Nr 178,

Bardziej szczegółowo

Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika.

Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika. Odszkodowanie dla pracodawcy za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika. Zgodnie z art. 55 1¹ kodeksu pracy (dalej k.p.) pracownikowi przysługuje prawo do rozwiązanie

Bardziej szczegółowo

Zakres podstawowy. Rodzaj świadczenia (świadczenia związane z następstwem nieszczęśliwego wypadku) Wysokość wypłaty

Zakres podstawowy. Rodzaj świadczenia (świadczenia związane z następstwem nieszczęśliwego wypadku) Wysokość wypłaty Oferta Ubezpieczenia NNW w Hestii Biznes na rok szkolny 2016/2017 Podstawa prawna: Ogólne Warunki Ubezpieczenia Hestia Biznes B-IHB-01/16 oraz warunki szczególne Nr. BWO/112/235/04/2016 Pełna treść ww.

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIE PODRÓŻ BEZ ZMARTWIEŃ

UBEZPIECZENIE PODRÓŻ BEZ ZMARTWIEŃ Karta Produktu UBEZPIECZENIE PODRÓŻ BEZ ZMARTWIEŃ Ubezpieczający: Raiffeisen Bank Polska S.A., zwany dalej Bankiem Ubezpieczony: Osoba fizyczna (18-70 lat) będąca Klientem Banku, będąca posiadaczem karty

Bardziej szczegółowo

Pozdrawiam i życzę sukcesów w realizacji postawionych sobie celów.

Pozdrawiam i życzę sukcesów w realizacji postawionych sobie celów. Szanowni Państwo! Dziękuje za zaufanie i wybranie ubezpieczenia NNW swojej działalności. Poniżej przedstawiam najważniejsze informacje wyciągnięte z Ogólnych warunków Ubezpieczenia. W razie jakichkolwiek

Bardziej szczegółowo

PORÓWNANIE UBEZPIECZENIA DZIECI W FIRMACH PZU S.A. oraz ALLIANZ Ubezpieczenie z KLASĄ

PORÓWNANIE UBEZPIECZENIA DZIECI W FIRMACH PZU S.A. oraz ALLIANZ Ubezpieczenie z KLASĄ PORÓWNANIE UBEZPIECZENIA DZIECI W FIRMACH PZU S.A. oraz ALLIANZ Ubezpieczenie z KLASĄ Ubezpieczenie obowiązuje 24 h na dobę zarówno w placówce jak i poza nią. Ubezpieczenie obowiązuje od 1 października

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa w Stróży, ul. Akacjowa 2A, 23-206 Stróża

Szkoła Podstawowa w Stróży, ul. Akacjowa 2A, 23-206 Stróża Zakres Następstw nieszczęśliwych wypadków dzieci, młodzieży i personelu oraz ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej nauczycieli w jednostkach oświatowych Gminy Kraśnik. Rok szkolny 2015 / 2016 oraz 2016

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZA ZDARZENIA ZWIĄZANE Z ZAKAŻENIAMI SZPITALNYMI DOKTOR NAUK PRAWNYCH ANNA DALKOWSKA SĘDZIA

PODSTAWY ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZA ZDARZENIA ZWIĄZANE Z ZAKAŻENIAMI SZPITALNYMI DOKTOR NAUK PRAWNYCH ANNA DALKOWSKA SĘDZIA PODSTAWY ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZA ZDARZENIA ZWIĄZANE Z ZAKAŻENIAMI SZPITALNYMI DOKTOR NAUK PRAWNYCH ANNA DALKOWSKA SĘDZIA Akty prawne wyznaczające granice prawnego bezpieczeństwa USTAWA O DZIAŁALNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Projekt ustawy o świadczeniach przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą w Policji

Projekt ustawy o świadczeniach przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą w Policji Źródło: http://bip.mswia.gov.pl/bip/projekty-aktow-prawnyc/2004/275,projekt-ustawy-o-swiadczeniach-przyslugujacych-w-razi e-wypadkow-i-chorob-pozosta.html Wygenerowano: Wtorek, 2 lutego 2016, 18:23 Projekt

Bardziej szczegółowo

Wojewódzkie komisje ds. orzekania o zdarzeniach medycznych Czy mamy się czego obawiać? dr Monika Urbaniak

Wojewódzkie komisje ds. orzekania o zdarzeniach medycznych Czy mamy się czego obawiać? dr Monika Urbaniak Wojewódzkie komisje ds. orzekania o zdarzeniach medycznych Czy mamy się czego obawiać? dr Monika Urbaniak Coraz większa liczba wniosków kierowanych do komisji Komisja rozpoznaje sprawy tylko i wyłącznie

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE OKRESOWE W DZIEDZINIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY OSÓB ZATRUDNIONYCH NA STANOWISKACH KIEROWNICZYCH CZĘŚĆ 2

SZKOLENIE OKRESOWE W DZIEDZINIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY OSÓB ZATRUDNIONYCH NA STANOWISKACH KIEROWNICZYCH CZĘŚĆ 2 SZKOLENIE OKRESOWE W DZIEDZINIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY OSÓB ZATRUDNIONYCH NA STANOWISKACH KIEROWNICZYCH CZĘŚĆ 2 II. SKUTKI EKONOMICZNE NIEWŁAŚCIWYCH WARUNKÓW PRACY. ŚWIADCZENIA Z TYTUŁU WYPADKÓW

Bardziej szczegółowo

Materiał porównawczy. do ustawy z dnia 21 lutego 2014 r.

Materiał porównawczy. do ustawy z dnia 21 lutego 2014 r. BIURO LEGISLACYJNE/ Materiał porównawczy Materiał porównawczy do ustawy z dnia 21 lutego 2014 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze

Bardziej szczegółowo

Odszkodowanie za niezgodne z prawem wykonywanie władzy. Poradnik

Odszkodowanie za niezgodne z prawem wykonywanie władzy. Poradnik Odszkodowanie za niezgodne z prawem wykonywanie władzy Poradnik Odszkodowanie za niezgodne z prawem wykonywanie władzy Poradnik Michał Jabłoński Krzysztof Koźmiński Projekt realizowany w ramach programu

Bardziej szczegółowo

Temat Podatek dochodowy od osób fizycznych --> Zwolnienia przedmiotowe

Temat Podatek dochodowy od osób fizycznych --> Zwolnienia przedmiotowe Rodzaj dokumentu interpretacja indywidualna Sygnatura IPTPB2/415-3/11-2/MP Data 2011.06.03 Autor Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi Temat Podatek dochodowy od osób fizycznych --> Zwolnienia przedmiotowe Słowa

Bardziej szczegółowo

Opiekun VIP Rozwiązanie dla ludzi biznesu

Opiekun VIP Rozwiązanie dla ludzi biznesu Opiekun VIP Rozwiązanie dla ludzi biznesu Kontakt: Maciej Lichoński 509 601 741 Zespół Szkoleń Aviva 1 Wyjątkowy produkt dla wyjątkowych Klientów Opiekun VIP jest specjalnym ubezpieczeniem, dedykowanym

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej funkcjonariuszy publicznych opis warunków ubezpieczenia oferowanych przez STU ERGO HESTIA S.A.

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej funkcjonariuszy publicznych opis warunków ubezpieczenia oferowanych przez STU ERGO HESTIA S.A. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej funkcjonariuszy publicznych opis warunków ubezpieczenia oferowanych przez STU ERGO HESTIA S.A. Definicje 1. za Ustawę uważa się Ustawę z dnia 20 stycznia 2011 o

Bardziej szczegółowo

WARUNKI POLISY NNW dziecka POLISA PZU S.A. nr HSD1 / 331 / 1148

WARUNKI POLISY NNW dziecka POLISA PZU S.A. nr HSD1 / 331 / 1148 WARUNKI POLISY NNW dziecka POLISA PZU S.A. nr HSD1 / 331 / 1148 SUMA UBEZPIECZENIA : 10 000,00 zł OKRES UBEZPIECZENIA : do 24 października 2015 roku ŚWIADCZENIA PODSTAWOWE W RAMACH SKŁADKI PODSTAWOWEJ:

Bardziej szczegółowo

KLAUZULA UBEZPIECZENIA KOSZTÓW OPIEKI NAD DZIEĆMI LUB OSOBAMI NIESAMODZIELNYMI

KLAUZULA UBEZPIECZENIA KOSZTÓW OPIEKI NAD DZIEĆMI LUB OSOBAMI NIESAMODZIELNYMI KLAUZULA UBEZPIECZENIA KOSZTÓW OPIEKI NAD DZIEĆMI LUB OSOBAMI NIESAMODZIELNYMI 1 1. Ta klauzula rozszerza umowę ubezpieczenia zawartą na podstawie Ogólnych Warunków Ubezpieczenia Niezbędnik podróżnika

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sygn. akt IV CSK 192/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 20 grudnia 2012 r. SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca) SSN Anna Owczarek

Bardziej szczegółowo

Roszczenia przysługujące pracownikowi z tytułu mobbingu.

Roszczenia przysługujące pracownikowi z tytułu mobbingu. Roszczenia przysługujące pracownikowi z tytułu mobbingu. Aleksandra Kępniak Zjawisko mobbingu w miejscu pracy istnieje od bardzo dawna. Współcześnie stało się ważnym problemem społecznym, dostrzeżonym

Bardziej szczegółowo

Druk nr 2783 Warszawa, 2 kwietnia 2004 r.

Druk nr 2783 Warszawa, 2 kwietnia 2004 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ IV kadencja Prezes Rady Ministrów RM 10-116-03 Druk nr 2783 Warszawa, 2 kwietnia 2004 r. Pan Marek Borowski Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 118

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Omówienie najważniejszych zmian obowiązujących od 1 stycznia 2013 roku

USTAWA z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Omówienie najważniejszych zmian obowiązujących od 1 stycznia 2013 roku USTAWA z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Omówienie najważniejszych zmian obowiązujących od 1 stycznia 2013 roku 1. Becikowe Od 1 stycznia 2013 r. przy przyznawaniu jednorazowej zapomogi

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz Sygn. akt IV CK 706/04 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 13 maja 2005 r. SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSN Hubert Wrzeszcz

Bardziej szczegółowo

Świadczenia opiekuńcze

Świadczenia opiekuńcze Świadczenia opiekuńcze ZASIŁEK PIELĘGNACYJNY przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Barbara Myszka (przewodniczący) SSN Jan Górowski SSA Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Barbara Myszka (przewodniczący) SSN Jan Górowski SSA Dariusz Dończyk (sprawozdawca) Sygn. akt III CSK 171/08 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 19 listopada 2008 r. SSN Barbara Myszka (przewodniczący) SSN Jan Górowski SSA Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

Bardziej szczegółowo

Traci moc z dn. 1.07.2014 r. (Dz. U. z 2014 r. poz. 616). USTAWA z dnia 16 grudnia 1972 r.

Traci moc z dn. 1.07.2014 r. (Dz. U. z 2014 r. poz. 616). USTAWA z dnia 16 grudnia 1972 r. Kancelaria Sejmu s. 1/6 Traci moc z dn. 1.07.2014 r. (Dz. U. z 2014 r. poz. 616). USTAWA z dnia 16 grudnia 1972 r. o odszkodowaniach przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze

Bardziej szczegółowo

WYPŁATA ŚWIADCZEŃ Z UBEZPIECZENIA WYPADKOWEGO

WYPŁATA ŚWIADCZEŃ Z UBEZPIECZENIA WYPADKOWEGO 13 WYPŁATA ŚWIADCZEŃ Z UBEZPIECZENIA WYPADKOWEGO Z dniem 1 stycznia 2003 r. weszła w życie ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Bardziej szczegółowo

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej. z dnia 29 maja 1996 r.

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej. z dnia 29 maja 1996 r. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań,

Bardziej szczegółowo

Twoje prawa obywatelskie

Twoje prawa obywatelskie Twoje prawa obywatelskie Dostęp do praw i sprawiedliwości dla osób z niepełnosprawnością intelektualną Inclusion Europe Raport Austria Anglia Belgia Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia

Bardziej szczegółowo

Zakres ubezpieczenia NNW uczniów Szkoły Podstawowej im. Wandy Chotomskiej w Kiełczowie w roku szkolnym 2012-2013

Zakres ubezpieczenia NNW uczniów Szkoły Podstawowej im. Wandy Chotomskiej w Kiełczowie w roku szkolnym 2012-2013 Zakres ubezpieczenia NNW uczniów Szkoły Podstawowej im. Wandy Chotomskiej w Kiełczowie w roku szkolnym 2012-2013 Ubezpieczyciel: Powszechny Zakład Ubezpieczeń SA Ochroną ubezpieczeniową objęte są zdarzenia,

Bardziej szczegółowo

KLAUZULA UBEZPIECZENIA KOSZTÓW POBYTU OSOBY TOWARZYSZĄCEJ ZAGRANICA

KLAUZULA UBEZPIECZENIA KOSZTÓW POBYTU OSOBY TOWARZYSZĄCEJ ZAGRANICA KLAUZULA UBEZPIECZENIA KOSZTÓW POBYTU OSOBY TOWARZYSZĄCEJ ZAGRANICA 1 1. Ta klauzula rozszerza umowę ubezpieczenia zawartą na podstawie Ogólnych Warunków Ubezpieczenia Niezbędnik podróżnika - zagranica

Bardziej szczegółowo

Następstwo wypadku: obrażenie ciała, ciężkie kalectwo, śmierd

Następstwo wypadku: obrażenie ciała, ciężkie kalectwo, śmierd Kancelaria Prawno - Podatkowa Capital Legis Sp. z o. o. (Oddział w Polsce) ul. Walczaka 112; 66-400 Gorzów Wielkopolski e-mail: kancelaria@pl.capitallegis.com tel. (22) 270 12 12 ZGŁOSZENIE SZKODY - KOMUNIKACYJNEJ

Bardziej szczegółowo

KLAUZULA ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZAGRANICA

KLAUZULA ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZAGRANICA KLAUZULA ODPOWIEDZIALNOŚCI CYWILNEJ ZAGRANICA 1 1. Ta klauzula rozszerza umowę ubezpieczenia zawartą na podstawie Ogólnych Warunków Ubezpieczenia Niezbędnik podróżnika - zagranica o ubezpieczenie odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

PROPOZYCJA UBEZPIECZENIA GRUPOWEGO ZIPH GORZÓW

PROPOZYCJA UBEZPIECZENIA GRUPOWEGO ZIPH GORZÓW PROPOZYCJA UBEZPIECZENIA GRUPOWEGO ZIPH GORZÓW 2012-2013 --------------------------------------------------- ZAKRES OCHRONY KL. W-1 W-2 W-3 W-4 W-5 W-6 Ubezpieczenie następstw nieszczęśliwego wypadku powodującego

Bardziej szczegółowo

Ponadto oświadczam, że zostałam/em w sposób wyczerpujący i w języku dla mnie zrozumiałym poinformowana/y o :

Ponadto oświadczam, że zostałam/em w sposób wyczerpujący i w języku dla mnie zrozumiałym poinformowana/y o : OŚWIADCZENIE ŚWIADOMA ZGODA NA ZABIEG CHIRURGICZNY LUB LECZENIE Imię i nazwisko pacjenta:... Adres zamieszkania:... Data urodzenia:... Rodzaj planowanego zabiegu operacyjnego:...... Rodzaj planowanego

Bardziej szczegółowo

Pojęcie zgwałcenia w Kodeksie Karnym

Pojęcie zgwałcenia w Kodeksie Karnym Pojęcie zgwałcenia w Kodeksie Karnym O przestępstwie zgwałcenia w typie podstawowym mowa jest w art. 197 1 Kodeksu karnego, który penalizuje doprowadzenie przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem drugiej

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży

USTAWA. z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży Kancelaria Sejmu s. 1/7 USTAWA z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży Uznając, że życie jest fundamentalnym dobrem człowieka,

Bardziej szczegółowo

Wariant II Suma ubezpieczenia 14.000 zł

Wariant II Suma ubezpieczenia 14.000 zł UBEZPIECZENIE NASTĘPSTW NIESZCZĘŚLIWYCH WYPADKÓW DZIECI, MŁODZIEŻY I PERSONELU na rok szkolny 2015/2016 na podstawie Ogólnych warunków ubezpieczenia ustalonych uchwałą Zarządu Powszechnego Zakład Ubezpieczeń

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY ZESPÓŁ DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W BOCHNI

POWIATOWY ZESPÓŁ DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W BOCHNI POWIATOWY ZESPÓŁ DO SPRAW ORZEKANIA O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI W BOCHNI Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Bochni orzeka o niepełnosprawności do celów pozarentowych. Orzeczenie wydane

Bardziej szczegółowo

/ Raport Medyczny * /Proszę o wypełnienie formularza w j. angielskim

/ Raport Medyczny * /Proszę o wypełnienie formularza w j. angielskim Raport Medyczny * Proszę o wypełnienie formularza w j. angielskim PL-KR 5A A. DO WYPEŁNIENIA PRZEZ UBEZPIECZONEGO OSOBĘ SKŁADAJĄCĄ WNIOSEK 1) Ubezpieczony 2) () Numer telefonu (wraz z numerem kierunkowym

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 27 czerwca 2013 r. Poz. 737

Warszawa, dnia 27 czerwca 2013 r. Poz. 737 Warszawa, dnia 27 czerwca 2013 r. Poz. 737 OBWIESZCZENIE MARSZAŁKA SEJMU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 5 kwietnia 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o zaopatrzeniu z tytułu wypadków

Bardziej szczegółowo

Śmierć ubezpieczonego. w następstwie: nieszczęśliwego wypadku zawału serca krwotoku śródczaszkowego ataku epilepsji sepsy

Śmierć ubezpieczonego. w następstwie: nieszczęśliwego wypadku zawału serca krwotoku śródczaszkowego ataku epilepsji sepsy Świadczenia podstawowe w ramach składki podstawowej Śmierć ubezpieczonego w następstwie: nieszczęśliwego wypadku zawału serca krwotoku śródczaszkowego ataku epilepsji sepsy 100% sumy ubezpieczenia Śmierć

Bardziej szczegółowo

Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej.

Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej. Kolejny udany, rodzinny przeszczep w Klinice przy ulicy Grunwaldzkiej w Poznaniu. Mama męża oddała nerkę swojej synowej. 34-letnia Emilia Zielińska w dniu 11 kwietnia 2014 otrzymała nowe życie - nerkę

Bardziej szczegółowo

Świadczenia podstawowe w ramach składki podstawowej

Świadczenia podstawowe w ramach składki podstawowej WARIANT II Świadczenia podstawowe w ramach składki podstawowej Śmierć ubezpieczonego w następstwie: nieszczęśliwego wypadku zawału serca krwotoku śródczaszkowego ataku epilepsji sepsy 100% sumy ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności.

Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. Hard Cases. Walidacyjna i derogacyjna funkcja moralności. HARD CASE tzw. trudny przypadek stosowania prawa > brak jednoznacznej normy, która została wytworzona przez określony autorytet >przypadki trudności

Bardziej szczegółowo

Suma ubezpieczenia : 30.000,- zł składka roczna : 38 zł

Suma ubezpieczenia : 30.000,- zł składka roczna : 38 zł Suma ubezpieczenia : 30.000,- zł składka roczna : 38 zł UBEZPIECZENIE NNW WARIANT II Świadczenia podstawowe w ramach składki podstawowej w następstwie: nieszczęśliwego wypadku Śmierć ubezpieczonego Koszty

Bardziej szczegółowo

wypadki przy pracy i choroby zawodowe Szczecin 25.04.2013r

wypadki przy pracy i choroby zawodowe Szczecin 25.04.2013r wypadki przy pracy i choroby zawodowe Szczecin 25.04.2013r Podstawa prawna ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jednolity

Bardziej szczegółowo

Postępowania karne i cywilne związane z wypadkiem lotniczym z punktu widzenia biegłego sądowego

Postępowania karne i cywilne związane z wypadkiem lotniczym z punktu widzenia biegłego sądowego System zarządzania bezpieczeństwem. w organizacjach lotnictwa cywilnego Uczelnia Łazarskiego, Warszawa, 18 marca 2014 Postępowania karne i cywilne związane z wypadkiem lotniczym z punktu widzenia biegłego

Bardziej szczegółowo

Twoje prawa obywatelskie

Twoje prawa obywatelskie Twoje prawa obywatelskie Osoba niepełnosprawna w obliczu prawa Inclusion Europe Raport Austria Anglia Belgia Bułgaria Chorwacja Cypr Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Islandia

Bardziej szczegółowo

Kancelarie Odszkodowawcze i ich rola w kompleksowym dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych.

Kancelarie Odszkodowawcze i ich rola w kompleksowym dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych. Kancelarie Odszkodowawcze i ich rola w kompleksowym dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych. Postępowanie przed Towarzystwami Ubezpieczeniowymi jest postępowaniem toczącym się na wniosek osoby poszkodowanej/roszczącej.

Bardziej szczegółowo

Oferta Ubezpieczenia Szkolnego na rok szkolny 2015/2016

Oferta Ubezpieczenia Szkolnego na rok szkolny 2015/2016 Oferta Ubezpieczenia Szkolnego na rok szkolny 2015/2016 OFERTA UBEZPIECZENIA SZKOLNEGO NASTĘPSTW NIESZCZĘŚLIWYCH WYPADKÓW DZIECI, MŁODZIEŻY, OSÓB UCZĄCYCH SIĘ ORAZ PERSONELU W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH UBEZPIECZENIE

Bardziej szczegółowo

Wypadek przy pracy. Uraz uszkodzenie tkanek ciała lub narządów człowieka na skutek działania czynnika zewnętrznego.

Wypadek przy pracy. Uraz uszkodzenie tkanek ciała lub narządów człowieka na skutek działania czynnika zewnętrznego. Wypadek przy pracy Każdy z nas może stać się ofiarą wypadku. Co roku dochodzi w Belgii do setek tysięcy wypadków przy pracy. Według danych belgijskiego Funduszu Wypadkowego w roku 2010 zdarzyło się 178

Bardziej szczegółowo

Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie niepełnosprawności

Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie niepełnosprawności Vademecum dla osób niepełnosprawnych - przewodnik zawodowy Część I. Podstawowe pojęcia Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie niepełnosprawności 1 SPIS TREŚCI: Orzekanie o niepełnosprawności i stopnie

Bardziej szczegółowo

Niepełnosprawny pracownik. www.pip.gov.pl

Niepełnosprawny pracownik. www.pip.gov.pl Niepełnosprawny pracownik www.pip.gov.pl Zakaz dyskryminacji Pracownicy powinni być równo traktowani przez pracodawcę w stosunkach pracy w zakresie: nawiązywania i rozwiązywania stosunku pracy, warunków

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 30 października 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach

USTAWA z dnia 30 października 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach Kancelaria Sejmu s. 1/5 USTAWA z dnia 30 października 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach Art. 1. Ustawa określa: 1) rodzaje wypadków

Bardziej szczegółowo

OPTYMALNA OCHRONA Indywidualne ubezpieczenie na życie

OPTYMALNA OCHRONA Indywidualne ubezpieczenie na życie OPTYMALNA OCHRONA Indywidualne ubezpieczenie na życie 1 Optymalna Ochrona Optymalna py Ochrona w pg pigułce CZAS TRWANIA UMOWY Każda umowa zawierana na rok, automatycznie t przedłużana ż na kolejne roczne

Bardziej szczegółowo

I. Definicja i zakres uprawnień

I. Definicja i zakres uprawnień 1 Karta praw ofiary Wszystkie polskie organizacje, instytucje i osoby prywatne stykające się w swojej pracy z ofiarami przestępstw postanowiły dla poprawienia sytuacji ofiar w Polsce podpisać ten dokument.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 kwietnia 2011 r.

Warszawa, dnia 6 kwietnia 2011 r. Warszawa, dnia 6 kwietnia 2011 r. Opinia do ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim

Bardziej szczegółowo

Art. 35. [Formy kary ograniczenia wolności] 1. 2. Art. 36. [Obowiązki przy karze ograniczenia wolności] 1. 2.

Art. 35. [Formy kary ograniczenia wolności] 1. 2. Art. 36. [Obowiązki przy karze ograniczenia wolności] 1. 2. Część ogólna Art. 35. [Formy kary ograniczenia wolności] 1. Nieodpłatna, kontrolowana praca na cele społeczne jest wykonywana w wymiarze od 20 do 40 godzin w stosunku miesięcznym. 2. W stosunku do osoby

Bardziej szczegółowo

www.ubezpieczenia.podhale.pl Ubezpieczenia Mirosław Mróz tel. 600-433-525

www.ubezpieczenia.podhale.pl Ubezpieczenia Mirosław Mróz tel. 600-433-525 ... wnioskodawca....... Nowy Targ, dnia............ Zakład Ubezpieczeń............ dotyczy : szkody osobowej z dnia..., polisa nr... sprawca Pan/ Pani....kierujący/ a pojazdem marki..., nr rej.... Niniejszym

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie. Opiekun VIP. Oferta dla klienta indywidualnego

Ubezpieczenie. Opiekun VIP. Oferta dla klienta indywidualnego Ubezpieczenie Opiekun VIP życie i zdrowie Oferta dla klienta indywidualnego Muzyka nie może się tak po prostu skończyć! / Patrick Süskind Opiekun VIP Opiekun VIP Opiekun VIP to program ubezpieczeniowy,

Bardziej szczegółowo

USTAWA z dnia 30 października 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach

USTAWA z dnia 30 października 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach Kancelaria Sejmu s. 1/5 USTAWA z dnia 30 października 2002 r. Opracowano na podstawie: Dz.U. z 2002 r. Nr 199, poz. 1674. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych

Bardziej szczegółowo

Uprawnienia poszkodowanych w wypadkach związanych z pracą

Uprawnienia poszkodowanych w wypadkach związanych z pracą Uprawnienia poszkodowanych w wypadkach związanych z pracą Ubieganie się o świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego - ZUS. Określenie prawa do świadczeń i ich wypłata z ubezpieczenia wypadkowego należy do

Bardziej szczegółowo

ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE

ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE Załącznik nr Wypełnia lekarz publicznego zakładu opieki zdrowotnej ZAŚWIADCZENIE LEKARSKIE 1. Imię i nazwisko osoby ubiegającej się o skierowanie do domu pomocy społecznej... 2. Wiek... 3. Jest osobą przewlekle

Bardziej szczegółowo

Decyzje dotyczące resuscytacji krążeniowooddechowej

Decyzje dotyczące resuscytacji krążeniowooddechowej Resuscytacja Szpitale Uniwersyteckie Coventry i Warwickshire NHS Trust Decyzje dotyczące resuscytacji krążeniowooddechowej Informacje przeznaczone dla pacjentów szpitali Coventry and Warwickshire, ich

Bardziej szczegółowo

Tym samym, to Państwo tworzycie zakres ochrony dla swoich dzieci

Tym samym, to Państwo tworzycie zakres ochrony dla swoich dzieci Szanowni Państwo, w załączeniu przekazujemy Państwu informacje dotyczące propozycji ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków (NNW) dzieci i młodzieży na rok szkolny 2015/2016. Przedstawiony program

Bardziej szczegółowo

Wymagane dokumenty. akt zgonu Ubezpieczonego

Wymagane dokumenty. akt zgonu Ubezpieczonego Lp. Zdarzenie Wymagane dokumenty akt u 1 kompletna dokumentacja medyczna związana z z dotychczas rozpoznanymi schorzeniami u oraz dotyczącej udzielanych dotychczas świadczeń zdrowotnych akt u 2 w wypadku

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

UCHWAŁA. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) Sygn. akt III CZP 93/12 UCHWAŁA Sąd Najwyższy w składzie : Dnia 20 grudnia 2012 r. SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący) SSN Krzysztof Pietrzykowski SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) w sprawie z powództwa

Bardziej szczegółowo

Porównanie zakresu ubezpieczenia OC za produkt u przykładowych ubezpieczycieli

Porównanie zakresu ubezpieczenia OC za produkt u przykładowych ubezpieczycieli Porównanie zakresu ubezpieczenia OC za produkt u przykładowych ubezpieczycieli Zakres ubezpieczenia PTU S.A. 1 PZU S.A. 2 Commercial Union 3 Hestia 4 Przedmiot ochrony Ochroną objęte są wypadki ubezpieczeniowe,

Bardziej szczegółowo

Świadczenia rodzinne. specjalny zasiłek opiekuńczy;

Świadczenia rodzinne. specjalny zasiłek opiekuńczy; Świadczenia rodzinne Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa Ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych.

Bardziej szczegółowo

Dz.U. 2002 Nr 199 poz. 1674 USTAWA. z dnia 30 października 2002 r.

Dz.U. 2002 Nr 199 poz. 1674 USTAWA. z dnia 30 października 2002 r. Kancelaria Sejmu s. 1/6 Dz.U. 2002 Nr 199 poz. 1674 USTAWA z dnia 30 października 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach Opracowano na

Bardziej szczegółowo

JAK POSTĘPOWAĆ W PRZYPADKU ODMOWY WYKONANIA ABORCJI?

JAK POSTĘPOWAĆ W PRZYPADKU ODMOWY WYKONANIA ABORCJI? JAK POSTĘPOWAĆ W PRZYPADKU ODMOWY WYKONANIA ABORCJI? Aborcja to świadczenie gwarantowane finansowane ze środków publicznych i kontraktowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia. W załączniku do rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

dr hab. M. Lewandowicz-Machnikowska

dr hab. M. Lewandowicz-Machnikowska dr hab. M. Lewandowicz-Machnikowska Następstwem śmierci człowieka jest konieczność pochowania jego ciała. Śmierć członka rodziny i związana z nią trudna sytuacja, na którą składa się konieczność urządzenia

Bardziej szczegółowo

ZA LIKWIDACJĘ SKUTKÓW WYPADKÓW DROGOWYCH UBEZPIECZENIOWY. Andrzej Maciążek Polska Izba Ubezpieczeń

ZA LIKWIDACJĘ SKUTKÓW WYPADKÓW DROGOWYCH UBEZPIECZENIOWY. Andrzej Maciążek Polska Izba Ubezpieczeń ODPOWIEDZIALNOŚĆ UBEZPIECZYCIELI ZA LIKWIDACJĘ SKUTKÓW WYPADKÓW DROGOWYCH UBEZPIECZENIOWY PUNKT WIDZENIA Andrzej Maciążek Polska Izba Ubezpieczeń Warszawa, 23 lutego 2009 r. Szkoda ubezpieczeniowa a poczucie

Bardziej szczegółowo

Rozwiązanie umowy o pracę przez pracownika bez wypowiedzenia z winy pracodawcy

Rozwiązanie umowy o pracę przez pracownika bez wypowiedzenia z winy pracodawcy Rozwiązanie umowy o pracę przez pracownika bez wypowiedzenia z winy pracodawcy Informacje ogólne Natychmiastowe rozwiązanie umowy Rozwiązanie umowy przez pracownika bez wypowiedzenia jest szczególnym trybem

Bardziej szczegółowo