Polish. Do startu. Przewodnik po ciąży, Gotowi. porodzie i początkach rodzicielstwa. Dziecko!

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Polish. Do startu. Przewodnik po ciąży, Gotowi. porodzie i początkach rodzicielstwa. Dziecko!"

Transkrypt

1 Polish Do startu Przewodnik po ciąży, Gotowi porodzie i początkach rodzicielstwa Dziecko!

2 Podziękowania Książka niniejsza to efekt wielu rozmów, sugestii i uwag ze strony służby zdrowia, organizacji zawodowych, organizacji społecznych oraz rodziców. Health Scotland pragnie podziękować wszystkim, którzy wnieśli swój przyczynek do realizacji tego przedsięwzięcia, za poświęcenie czasu oraz dzielenie się wiedzą i doświadczeniem. Podziękowania specjalne zechcą przyjąć osoby należące do zespołu odpowiedzialnego za realizację zadania, przede wszystkim Gill Allan, Linda Bryce, Sally Callaghan, Nadine Edwards, Kirsty Foster, Leslie Marr, Agnes McGowan, Jean Muir, Jenny Warren, Linda Wolfson and Riny Wondergem. Cenny wkład oraz wsparcie ofiarowali także Dr Sheila Lawson, Dr Angus Ford oraz Clare Keenan. Dziękujemy również szczególnie wszystkim rodzicom, którzy zgodzili się na wykorzystanie fotografii swoich oraz ich dzieci. Książka niniejsza została przygotowana przy wsparciu Borders Community Health Services NHS Trust, Dundee Teaching Hospital (Ninewells), Lanarkshire Health Board, Law Hospital NHS Trust, Lothian Health, Simpson Memorial Maternity Pavilion, West Lothian oraz Yorkhill NHS Trusts. Published by Health Scotland. Edinburgh Office: Woodburn House, Canaan Lane, Edinburgh EH10 4SG Glasgow Office: Clifton House, Clifton Place, Glasgow G3 7LS NHS Health Scotland, 1998,1999, 2002, 2003, First published 1998 Second edition 1999 Revised 2002, 2003, 2004 ISBN: Oryginalny tekst: Heather Welford Projekt: Design Links, Edinburgh/Glasgow Zdjęcia: Iain Stewart. Pages 78, 79, 80, 82 and 84: Collections / Anthea Sieveking dziękujemy Janet Balaskas oraz Active Birth Movement za udział w pozyskaniu tych zdjęć. Printed by Acorn Web Dołożono wszelkich starań, aby niniejsza publikacja była jak najbardziej aktualna i autentyczna. Jednakże nowe badania medyczne mogą niekiedy oznaczać szybkie zmiany w zakresie informacji na temat ciąży i porodu oraz opieki nad dzieckiem. W następnym wydaniu zostaną dokonane modyfikacje w celu uwzględnienia ewentualnych nowych informacji, a lekarzom, położnym i pielęgniarkom środowiskowym zostaną niezwłocznie przekazane wszelkie istotne nowe zalecenia. Jakkolwiek książka ta stanowi odzwierciedlenie dobrej praktyki, należy pamiętać, że odmienność okoliczności i ocen klinicznych może oznaczać pewne nieznaczne różnice w sposobie opieki nad tobą i dzieckiem. Jeżeli masz jakiekolwiek wątpliwości, coś cię niepokoi lub czegoś się obawiasz, bez wahania skontaktuj się ze swoim lekarzem, położną lub pielęgniarką środowiskową w celu ich rozstrzygnięcia lub uzyskania bliższych wyjaśnień.

3 Spis treści ROZDZIAŁ PIERWSZY: CIĄŻA Początki ciąży 4 Kondycja fizyczna i zdrowie w ciąży 7 Odżywianie w ciąży 13 TWOJA CIĄŻA TYDZIEŃ PO TYGODNIU Do 6. tygodnia tydzień tydzień tydzień tydzień tydzień tydzień tydzień tydzień i dalej 32 Opieka prenatalna 34 OKREŚLENIA, Z KTÓRYMI MOŻESZ SIĘ ZETKNĄĆ 35 Badanie USG 44 Wybór i jak go dokonać 46 Zmiany w twoim ciele 52 Bardziej poważne problemy 54 Ciąża a praca 57 Bliźnięta 60 Blisko dziecka 62 Szkoła rodzenia 64 Przygotowanie na przyjście dziecka na świat 66 Poród przed terminem 67 Gdy są kłopoty z ciążą 68 ROZDZIAŁ DRUGI: PORÓD Poród 70 Faza pierwsza 72 Faza druga 77 Faza trzecia 82 Cięcie cesarskie 85 ROZDZIAŁ TRZECI: TY I TWOJE NOWO NARODZONE DZIECKO Pierwsze dni 88 Karmienie dziecka 91 Życie po porodzie 102 Depresja poporodowa 107 Pielęgnacja dziecka 110 Sen i płacz 115 ROZDZIAŁ CZWARTY: ROZWÓJ TWOJEGO DZIECKA ETAPY ROZWOJU DZIECKA W SKRÓCIE 119 Miesiąc Miesiąc Miesiąc Miesiąc Miesiąc Miesiąc Miesiąc Miesiąc Lata / Lata 2 1 / Choroby i na co należy zwrócić uwagę 149 Dodatkowa pomoc, informacje i przydatne adresy 151

4 Do startu, gotowi, dziecko! O książce Z apraszamy do lektury Do startu, gotowi, dziecko! Opracowaliśmy tę książkę w celu przedstawienia jednoznacznych i aktualnych informacji na temat ciąży, porodu i opieki nad dzieckiem do trzeciego roku życia. Mamy nadzieję, że jej lektura sprawi ci przyjemność, a w przyszłości będziesz do niej często sięgała. Na końcu znajduje się indeks ułatwiający znalezienie konkretnego tematu. Autorką Do startu, gotowi, dziecko! jest to soba o dużym doświadczeniu w tej dziedzinie, która sama jest także matką, oraz zespół ekspertów. Mamy nadzieję, że znajdziesz tu odpowiedzi na swoje pytania, a także pomoc w rozstrzygnięciu ewentualnych Pamiętaj, że wiele osób będzie troszczyło się o ciebie i twoje dziecko jeżeli chcesz porozmawiać z kimkolwiek bardziej szczegółowo o swoim stanie, zdrowiu czy rozwoju swojego dziecka, skontaktuj się bez wahania ze swoim lekarzem, położną czy pielęgniarką środowiskową. 3

5 Rozdział pierwszy: ciąża PIERWSZE SYMPTOMY Jeżeli twój cykl menstruacyjny jest regularny, około dwa tygodnie od poczęcia możesz zauważyć brak miesiączki. Mogą temu towarzyszyć także inne objawy być może dostrzeżesz je jeszcze zanim zorientujesz się, że nie wystąpiła miesiączka, szczególnie, jeżeli pragniesz mieć dziecko i wypatrujesz tych zmian. Idź do lekarza, aby się upewnić, że jesteś w ciąży i porozmawiać o opiece prenatalnej. W twoim ciele zachodzą zmiany za przyczyną hormonów ciążowych, które są uwalniane do krwiobiegu, i które oddziałują na twój organizm. Piersi zmieniają się wkrótce po poczęciu. twoje ciało zaczyna produkować tkankę do wytwarzania i składowania mleka. Piersi mogą wydawać się być bardziej tkliwe niż zwykle. Guzki - maleńkie plamki wokół brodawki stają się bardziej widoczne. Możesz mieć mdłości i nie tolerować pewnych potraw i zapachów. Niektóre kobiety wymiotują. Zdarza się to zwykle rano, ale także o innych porach dnia. Metaliczny smak w ustach może wpływać na smakowe odbieranie potraw. Zapach niektórych z nich może wywoływać mdłości. Możesz się czuć zmęczona. Niektóre kobiety mówią, że czują się bardziej zmęczone na początku ciąży niż kiedykolwiek indziej. Może się okazać, że częściej oddajesz mocz. 4

6 tydzień 1 tydzień 2 tydzień 3 tydzień 4 Pierwszy dzień ostatniej miesiączki Mniej więcej w tym czasie następuje poczęcie Teraz twoja ciąża trwa cztery tygodnie Zawsze myślałam o tym, że kiedyś zostanę mamą, ale teraz, gdy ma to nastąpić, tak naprawdę nie wiem, co czuję. To był szok. Powiedziałam mojemu chłopakowi, a on się bardzo ucieszył. Wiem, że oczekiwał ode mnie takich samych odczuć. Ale nie mogę ich w sobie wzbudzić. Mam nadzieję, że to się zmieni przecież to dopiero początek. Jestem taka podniecona, nie mogę się doczekać, żeby wszystkim o tym powiedzieć czekam niecierpliwie na to, kiedy mój brzuch będzie widoczny, abym mogła wyglądać na ciężarną, a nie tylko to odczuwać! Przez ostatnie trzy tygodnie czułam się bardzo źle miałam mdłości nie tylko rano, ale także po południu i wieczorem byłam też zmęczona. To złe samopoczucie odbiera radość bycia w ciąży. pytania i odpowiedzi P. Kiedy dziecko się urodzi? O. Ciąża trwa zwykle tygodni czyli od dziewięciu do dziewięciu i pół miesiąca kalendarzowego. Wynika to ze średniej długości cyklu menstruacyjnego, wynoszącego 28 dni. Początek ciąży liczy się od pierwszego dnia ostatniej miesiączki, nawet, jeżeli poczęcie nastąpiło później. Jeżeli twój okres wypada częściej lub rzadziej niż co 28 dni, należy to uwzględnić przy obliczaniu daty porodu. Należy pamiętać, że termin porodu jest jedynie orientacyjny. Bardzo niewiele kobiet (około pięć procent) faktycznie rodzi dokładnie w terminie. Większość dzieci przychodzi na świat na dwa tygodnie przed lub po tej dacie. Jeżeli nie wiesz, kiedy miałaś ostatnią miesiączkę, położna lub lekarz może wykorzystać do określenia czasu trwania ciąży inne oznaki i symptomy. Może także zostać ci zaproponowane badanie USG. 5

7 TWOJA WŁASNA TOŻSAMOŚĆ Możesz niekiedy mieć wrażenie, że ty sama przestałaś istnieć wszyscy skupiają się na tobie jako matce, a nie jako kimś, kogo życie składa się także z wielu innych spraw. Ale ogólnie rzecz biorąc, wszyscy odnoszą się do twojej ciąży bardzo serdecznie i warto się tym cieszyć! Normalne jest to, że niepokoisz się o swoje zdrowie czy o rozwój swojego dziecka. Myślami jesteś już przy porodzie. Jeżeli cię cokolwiek niepokoi, możesz zwierzyć się z tego położnej. Jeżeli nie masz jeszcze numeru telefonu do położnej, skontaktuj się ze szpitalem, lekarzem rodzinnym lub przychodnią i poproś o skierowanie do położnej. Kiedy jesteś w ciąży, ludzie odnoszą się do ciebie inaczej. Wydaje mi się, że moi przyjaciele też niecierpliwie czekają na dziecko wszyscy okazują mi tyle zainteresowania. Wydaje mi się, że od kiedy jestem w ciąży, zbliżyłam się do mojej mamy ona zaczęła dzielić się ze mną wspomnieniami ze swoich ciąż i wiele razy rozmawiałyśmy długo i serdecznie. ZAANGAŻOWANIE OJCOWIE podzielają wiele uczuć matek w czasie ciąży. Jeżeli jesteś przyszłym ojcem, być może niekiedy odczuwasz niepokój i lęk o zdrowie swojego dziecka i partnerki. Zapewne bardzo się cieszysz, ale i zastanawiasz, jak to będzie w czasie porodu i gdy dziecko już będzie na świecie, no i jak sobie poradzisz. Oto niektóre doświadczenia ojców. Nie było mi łatwo. Przed kilka pierwszych miesięcy Liz podchodziła do wszystkiego bardzo emocjonalnie i była drażliwa,, częściowo dlatego, że straciliśmy dziecko dwa lata temu i bała się, że znowu się to to stanie. Było to dosyć trudne. Pod koniec pod tym względem było już łatwiej, ale Liz miała wysokie ciśnienie i kazano jej odpoczywać. Bardzo potrzebowała wsparcia i otuchy. Bycie ojcem to dla mnie naprawdę wspaniałe uczucie. Bardzo się cieszę, że Yvonne jest w ciąży i tym, jak zmienia się jej ciało. Jestem właściwie dumny z niej i z samego siebie. Czasem wybiegam myślami w przyszłość i troszkę się niepokoję zbliżającymi się zmianami, ale myślę, że sobie poradzimy. Dobre strony przeważają nad tym, co negatywne. 6

8 Rozdział pierwszy: ciąża Kondycja fizyczna i zdrowie w ciąży T o, co robisz, jaki prowadzisz tryb życia, wpływa na twoje dziecko. Wprowadzenie zmian może spowodować różnicę. Wiele porad oraz informacji zawartych w tej książce da odpowiedzi na twoje pytania i pomoże ci zadbać o zdrowie w tym ważnym czasie. PALENIE TYTONIU Zapewne wiesz, że palenie tytoniu może wpłynąć na twoje dziecko teraz i w przyszłości: palenie podwyższa stężenie tlenku węgla we krwi, a więc twoje dziecka otrzymuje mniej tlenu szkodliwe chemikalia przenikają do organizmu do twojego dziecka nikotyna zwęża naczynia krwionośne po twojej stronie łożyska, co oznacza, że tlen dociera do dziecka z mniejszą efektywnością. W rezultacie dziecko rośnie wolniej i może mieć niższą wagę urodzeniową. Niższa waga może oznaczać problemy w czasie i po porodzie, a dziecko może mieć większą skłonność do infekcji. Palenie wpływa także na rozwój mózgu i ogólny stan zdrowia twojego dziecka. Dowiedziono, że skutki palenia odczuwalne są w dzieciństwie, a także późniejszym czasie. Istnieją dowody na to, że palenie tytoniu przez rodziców wpływa na zdrowie dziecka niezależnie od tego, czy sama ciężarna pali czy też nie. Jeżeli przestaniesz palić, twoje dziecko: będzie mniej narażone na ryzyko przedwczesnego urodzenia będzie mniej narażone na problemy z oddychaniem będzie bardziej odporne na infekcje będzie mniej zagrożone syndromem śmierci łóżeczkowej, infekcjami i stanami przewlekłymi, takimi jak astma. Jeżeli ty lub twój partner przestaniecie palić, zmniejszycie ryzyko wystąpienia wszystkich tych zagrożeń. Dzieci raczkujące i starsze rosną zdrowsze w otoczeniu osób niepalących. 7

9 Rzuć palenie! Warto to zrobić w każdej chwili, gdy jesteś w ciąży im szybciej tym lepiej. Pomóż sobie: rzucając palenie wraz ze swoim partnerem czy przyjaciółką odkładając oszczędzone w ten sposób pieniądze i wydając je na jakąś przyjemność zajmując się czymś, czego nie możesz robić paląc jednocześnie - szyciem, dzierganiem czy innym rękodziełem. Ważne jest, aby nie palić w dalszym ciągu, gdy dziecko już się urodzi. Zmniejszanie zagrożeń 8 Po prostu przestałam i już. Rozum wziął górę. Urodziłam dwie córeczki i potrzebowałam pieniędzy na inne rzeczy. One nie palą i ja też nie. Była palaczka, która uzyskała wsparcie z Smokeline ALKOHOL Niektórym kobietom w ciąży nie smakuje alkohol, więc przestają go pić. Alkohol dociera do dziecka, ale istnieją dowody, że niewielkie ilości alkoholu spożywane okazjonalnie jedna lub dwie jednostki, raz czy dwa razy w tygodniu raczej nie wyrządzą szkody. Picie alkoholu w dużych ilościach wiązane jest z poronieniami, a niekiedy z poważnymi skutkami dla rozwoju dziecka, takimi jak syndrom alkoholowy. LEKI I NARKOTYKI Każdy lek i narkotyk może mieć wpływ na zdrowie twoje i rozwijającego się w tobie dziecka w tym narkotyki nabywane nielegalnie. Zawsze mów swojemu lekarzowi, że jesteś w ciąży jeżeli lekarz przepisuje ci jakieś leki. Jeżeli kupujesz leki w aptece, zapytaj farmaceutę czy możesz je zażywać w ciąży. Sprawdź także sama ulotkę. l ½ pint piwa zwykłej mocy, piwa lager lub cydru Wiadomo, że kokaina, crack, heroina, amfetamina i konopie indyjskie wpływają na dziecko bezpośrednio I pośrednio. Szczególnie niebezpieczne są kokaina i crack, ponieważ wpływają bezpośrednio na krwioobieg dziecka. 1 JEDNOSTKA lub lub lub lub jedna miarka mocnego alkoholu (whisky, gin bacardi, wódki, itp.) mała lampka wina Są to miarki wielkości 25ml stosowane zwykle w Anglii i Walii. W niektórych miejscach, miarki stosowane w pubach są większe. W Irlandii Północnej, miarka stosowana w pubach to 35 ml czyli 1 ½ jednostek. W Szkocji może to być 35ml lub 25ml. Uważaj miarki domowe są zwykle większe niż standardowe! l Mały kieliszek sherry Dzieci matek-narkomanek rodzą się uzależnione od narkotyków i z chwilą urodzenia odczuwają symptomy odstawienia narkotyku. Jeżeli nie możesz przestać używać jakiegoś narkotyku, zwróć się o pomoc. Na niektórych oddziałach położniczych są specjalistyczne jednostki dla uzależnionych matek. Ciąża może stanowić dodatkową zachętę do porzucenia nałogu. Twoja położna, pielęgniarka środowiskowa czy przychodnia przedporodowa może skontaktować cię z jednostkami wsparcia lub porozmawiać z twoim lekarzem rodzinnym. miarka wermutu lub aperitifu Zob. także informacje o dodatkowej pomocy na ko ńcu książki (str.151).

10 pytania i odpowiedzi P. Jak unikać wszystkiego, co może zaszkodzić mojemu dziecku? Spaliny, zanieczyszczenie, promieniowanie to jest wszędzie. Czy można być zupełnie bezpiecznym? O. Nie możesz uniknąć wszystkiego, co jest szkodliwe, ale możesz robić wszystko, co leży w twoich możliwościach. Na przykład, zagrożenie dla twojego dziecka wynikające z palenia tytoniu to nie jedynie teoria. Badania dostatecznie wykazały już skutki tego nałogu. Nie ma za bardzo sensu martwić się o to, na co nie mamy wpływu lub czego nie sposób uniknąć. Warto pamiętać, że znakomita większość dzieci rodzi się silna i zdrowa. P. A co z ziołolecznictwem czy lekami homeopatycznymi? Czy bezpieczna jest aromaterapia? O. Większość leków homeopatycznych jest generalnie uznawanych za bardzo bezpieczne, ale należy się skonsultować z lekarzem lub farmaceutą. Niektóre leki ziołowe i niektóre olejki stosowane w aromaterapii nie są odpowiednie dla kobiet w ciąży. Jeżeli chcesz zażywać te produkty, zasięgnij porady kompetentnego lekarza. W przypadku drobnych dolegliwości można sięgnąć do użytecznych książek zawierających informacje o tym, czego unikać w ciąży. Oboje paliliśmy przez około dziesięć lat, a mnie nigdy dotąd nie udawało się rzucić palenia na dłużej niż kilka tygodni. Tym razem, jednak myślę, że uda mi się wytrwać. Joe przestał palić w domu i mam nadzieję, że wkrótce w ogóle rzuci palenie... nie jest to proste, ale warto spróbować.. Wybieram to, co zdrowe Twój partner może pomóc tobie i twojemu dziecku zachować dobre zdrowie przestając palić. Jeżeli nie jest to możliwe od razu, zacznij od palenia tylko poza domem. Więcej informacji o paleniu tytoniu, piciu alkoholu czy zażywaniu narkotyków możesz uzyskać u swojej położnej, lekarza rodzinnego czy pielęgniarki środowiskowej. Jeżeli chcesz zerwać z paleniem, zadzwoń pod nr: smokeline gdzie możesz uzyskać bezpłatne informacje i wsparcie dla siebie i swojego partnera. Unikaj w ciąży prześwietleń o ile możliwe, w tym także prześwietleń zębów. 9

11 TWOJE CIAŁO SIĘ ZMIENIA Czasem możesz się czuć zmęczona, przygnębiona i mieć poczucie dyskomfortu. Innym razem z kolei będziesz wiedziała, co ludzie mają na myśli, kiedy mówią o tym, że w ciąży się kwitnie. Hormony ciążowe mogą zmienić twoją skórę i włosy. Skóra tłusta stanie się jeszcze bardziej tłusta, a sucha może jeszcze bardziej się wysuszyć, a więc mogą się zmienić sposoby pielęgnacji skóry i włosów. Od czwartego lub piątego miesiąca, hormony wpływają na kolor skóry. Im ciemniejszą masz karnację, tym łatwiej to zauważysz. Jeżeli masz jasną cerę i rude włosy, być może nie będzie to zauważalne. Brodawki ciemnieją, i powiększa się a otoczka brodawki sutkowej. Wyraźniej rysuje się linea nigra ( kresa czarna ) biegnąca od połowy brzucha do spojenia łonowego. Na twarzy mogą wystąpić plamy. Nie zaleca się korzystania z łóżek do opalania w ogóle, ale korzystanie z nich w ciąży może jeszcze wzmóc występowanie plam na twarzy. Pamiętaj o kremach ochronnych na twarz z filtrem wychodząc na słońce. Rozstępy to czerwonawe paski na brzuchu, piersiach i udach. Pojawiają się one na skutek naciągania się tkanek podskórnych. Po rozwiązaniu stopniowo bledną i przybierają szaro-srebrną barwę. Elastyczność skóry jest w dużej mierze cechą dziedziczną, a kremy i balsamy niewiele to zmieniają jakkolwiek są przyjemne w użyciu. Ich nawilżający efekt pozwala uchronić skórę przed świądem i suchością. Dbaj o stopy. Zapewne będzie ci najwygodniej w butach na niskim lub płaskim obcasie. Wysokie obcasy mogą wzmóc ewentualne bole kręgosłupa. Stopy mogą puchnąć ponieważ twoje ciało zatrzymuje więcej płynów, więc być może będziesz musiała nosić buty szersze czy nawet o pół numeru większe. Mogą ci także puchnąć kostki i nieco boleć. Zatrzymywanie płynów do w pewnej mierze jest normalne w ciąży, ale jeżeli nastąpi jakiekolwiek nagłe nasilenie tych objawów należy powiedzieć o tym lekarzowi lub położnej. d obre samopoczucie Będąc w ciąży (oraz przez rok po rozwiązaniu) masz prawo do bezpłatnej opieki stomatologicznej w National Health Service (NHS), recept i leczenia chorób stóp. Potrzebne ci będzie jednak zaświadczenie wydane przez właściwą dla ciebie placówkę służby zdrowia (health board). Zapytaj o to swoją położną lub lekarza rodzinnego. 10

12 ĆWICZENIA GIMNASTYCZNE W CIĄŻY Ćwiczenia pomagają utrzymać aktywność fizyczną i dobre samopoczucie, abyś przy porodzie była w dobrej kondycji fizycznej. Ćwiczenia wzmacniają serce i poprawiają krążenie krwi, co pozwala uporać się z dolegliwościami często występującymi w ciąży, takimi jak zaparcia, żylaki czy opuchnięcia (obrzęki). Jeżeli cierpisz na bóle kręgosłupa, ćwiczenia i zwrócenie uwagi na postawę może bardzo pomóc w ich złagodzeniu. Spacery, pływanie, niektóre formy jogi, czy napinania czy rozciągania mięśni, można uprawiać na każdym etapie ciąży. Najlepiej unikać sportów czy ćwiczeń, które grożą upadkiem czy zderzeniem z innymi uczestnikami. Każde ćwiczenie, które może spowodować, że dziecko obija się o dno twojej miednicy może także spowodować długotrwałe urazy tych mięśni. Pływanie Nawet, jeżeli nie ćwiczyłaś dużo przed zajściem w ciążę, przekonasz się, że pływanie przychodzi z łatwością. Woda podtrzymuje całe ciało, więc prawie w ogóle nie występuje ryzyko obrażeń, a ty możesz ćwiczyć wszystkie mięśnie. Na wielu basenach prowadzone są ćwiczenia prenatalne w wodzie, podczas których możesz nauczyć się ruchów i wykonywać ćwiczenia przeznaczone dla kobiet w ciąży. Powinny one być prowadzone przez specjalnie przeszkoloną położną, lub fizjoterapeutę położniczego w obecności położnej. W czasie każdych zajęć, powinnaś mieć możliwość rozgrzewki za pomocą delikatnych ruchów kończyn, a następnie ruchów całego ciała, i może również przepłynięcia pewnego dystansu. pytania i odpowiedzi P. Ćwiczę aerobic dwa lub trzy razy w tygodniu. Czy jest to bezpieczne teraz dla mnie, gdy jestem w ciąży? O. Jeżeli jesteś przyzwyczajona do aerobiku, kontynuuj ćwiczenia. Powiedz instruktorowi, że jesteś w ciąży i unikaj wszelkich ćwiczeń, które narażają kręgosłup na nadmierny wysiłek. Po około pięciu miesiącach, skoncentruj się na rozciąganiu i napinaniu mięśni, bez joggingu ani podskoków. Pamiętaj, aby unikać ćwiczeń, które mogą spowodować, że dziecko będzie się obijało o dno twojej miednicy. Nie rób żadnych ćwiczeń napinających mięśnie brzucha. Przerwij, zanim poczujesz się naprawdę zmęczona. To nie czas na rozpoczynanie tego rodzaju ćwiczeń. 11

13 Joga Joga jest generalnie bezpieczną i pomocną formą ćwiczeń w ciąży. Pozycje jogi delikatnie rozciągają ciało, a metody oddychania oraz nacisk na relaksację sprzyjają uspokojeniu i odprężeniu. Jeżeli chodzisz na zajęcia w grupie, powiedz nauczycielowi, że jesteś w ciąży. Jeżeli chcesz rozpocząć ćwiczenia jogi, najlepiej znaleźć nauczyciela, a nie próbować samemu. W ramach kursów dla dorosłych prowadzonych przez władze lokalne zwykle także odbywają się ćwiczenia jogi. Niektóre bardzo zaawansowane pozy nie są możliwe w ciąży i nie powinnaś ich wykonywać. Tak, jak w przypadku każdego innego ćwiczenia, przerwij, gdy czujesz się zmęczona. g i m n a s t y k a Rozluźnij się! Miednica musi się otworzyć, aby dziecko mogło się wydostać na zewnątrz w czasie porodu. Aby to umożliwić, więzadła w twojej miednicy ulegają zmiękczeniu i stają się bardziej rozciągliwe. Służą temu hormony, w tym relaksyna. Więzadła to pasma mocnej, elastycznej tkanki łączące kości szkieletowe w stawach. Ponieważ więzadła rozluźniają się w ciąży, łatwo się naciągnąć zbyt mocno naciągając więzadło szczególnie, jeżeli nie jesteś przyzwyczajona do ćwiczeń. Jeżeli się naciągniesz zbyt mocno, poczujesz ból. To twoje ciało każe ci przestać. Prostuj się! Możesz rozciągać plecy unikając tym samym bólu kręgosłupa, ucząc się stać prosto. Stój ze stopami szeroko rozstawionymi i przenoś ciężar ciała z jednej nogi na drugą. Wyobraź sobie sznurek prowadzący od czubka głowy i ciągnący cię ku górze. Poczujesz, jak gdyby twój kręgosłup się wydłużał. Jeżeli musisz stać, pamiętaj o wyprostowanej pozie. Pomoże ci to się nie garbić i nie poddawać się ciężarowi brzucha. Staraj się nie siedzieć przez zbyt długi czas. Siedząc, podłóż sobie małą poduszkę pod wgłębienie w dolnym odcinku pleców, aby ułatwić sobie siedzenie prosto i wygodnie. Zmniejsza to obciążenie dla kręgosłupa. 12

14 Rozdział pierwszy: ciąża CO JEŚĆ, A CZEGO UNIKAĆ Zdrowe odżywianie w ciąży nie różni się od zdrowego sposobu jedzenia w żadnym innym czasie. Jeżeli dobrze się odżywiasz, w ciąży nie musisz dokonywać żadnych zasadniczych zmian. Należy tylko pamiętać o kilku potencjalnie ważnych sprawach przy doborze potraw i sposobu ich przyrządzania. (Dalsze informacje o diecie wegetariańskiej i wegańskiej na str. 16.) Żywność, którą należy wybierać Zdrowe odżywianie nie oznacza, że musisz jeść coś, czego nie lubisz. Staraj się jeść produkty należące do każdej z następujących grup: chleb, zboża, ryż, makarony, ziemniaki powinny one stanowić główny składnik każdego posiłku. Produkty zawierające ziarna z pełnego przemiału, takie jak brązowy ryż czy chleb pełnoziarnisty mają więcej błonnika i są bardziej sycące. Owoce i warzywa staraj się zjadać każdego dnia cztery lub więcej porcji owoców i warzyw. Spożywaj je w każdej postaci na surowo, mrożone, z puszki i suszone, a także 100% soki owocowe. Mięso, ryby i wyroby je zawierające (dostarczają one białko i żelazo) spożywaj produkty z tej grupy dwa razy dziennie. Obejmuje to mięso, kurczaki, ryby (w tym ryby z puszki), jaja, orzechy (ważna uwaga na odwrocie), fasolę, rośliny strączkowe. mleko i produkty mleczne (są one ważnym źródłem wapna) staraj się wypijać pól litra (pintę) mleka dziennie lub zastępuj 250 mleka 8 gramami sera (wielkości pudełka od zapałek), jogurtu lub miseczką puddingu. Produkty mleczne o niskiej zawartości tłuszczu zawierają tę samą ilość wapna jak ich pełnotłuszczowe odpowiedniki. Produkty zawierające tłuszcz i produkty zawierające cukier tych spożywaj jak najmniej. 13

15 Artykuły spożywcze, których należy unikać Niektóre produkty stanowią zagrożenie dla kobiet ciężarnych. Jest ono bardzo nieznaczne, więc nawet, jeżeli spożywasz takie artykuły nie zdając sobie z sprawy z ryzyka, jest mało prawdopodobne, że zaszkodzisz sobie lub dziecku. Ale dobrze ich unikać o ile możliwe. Niektóre produkty mogą być skażone bakteriami takimi jak listeria czy salmonella. Należy unikać: niepasteryzowanego mleka miękkich, dojrzałych serów (takich jak brie, camembert i tego rodzaju serów przerośniętych niebieską pleśnią) wątróbki i wyrobów z niej (zob. str. 15) pasztetów wszelkiego rodzaju surowych i gotowanych na miękko jaj (należy je gotować, aż białko i żółtko będą miały postać stałą) lodów kręconych z automatów (Uwaga: lody w opakowaniach lub w kostkach są bezpieczne) majonezu (domowej roboty) mięsa rekinów, marlinów i mieczników. Spożycie tuńczyka należy ograniczyć do dwóch średniej wielkości puszek lub jednego steku ze świeżej ryby na tydzień. Chodzi tu o obawy o zawartość rtęci w tych rybach i dotyczy także kobiet karmiących piersią lub tych, które planują ciążę. HIGIENA OGÓLNA Zawsze myj ręce przed i po kontakcie z żywnością. Myj dokładnie wszystkie owoce i warzywa, w tym sałatę przygotowaną do spożycia. Myj ręce po tym, gdy dotykasz surowego mięsa. Przechowuj surowe produkty spożywcze osobno od przetworzonych. Zawsze zakładaj rękawiczki i myj dokładnie ręce po pracy w ogródku czy kontakcie z ziemią. KONTAKT ZE ZWIERZĘTAMI Niektóre zwierzęta, szczególnie koty i owce, mogą być nosicielami szkodliwych mikroorganizmów, takich jak listeria, chlamydia psittaci czy toksoplazma. Mogą one wywołać infekcję u ciężarnych kobiet i wady płodu. Zawsze myj ręce po głaskaniu zwierzęcia domowego, szczególnie zanim zaczniesz jeść czy przygotowywać jedzenie. Staraj się nie wpuszczać zwierząt do kuchni, a szczególnie na blaty, na których przygotowujesz jedzenie. Używaj osobnych misek i akcesoriów do przygotowania jedzenia dla zwierząt i myj je osobno od naczyń domowników. Dbaj o czystość kuwety dla kota. Staraj się, aby ktoś inny wyrzucał kocie odchody. Jeżeli musisz to robić sama, zawsze zakładaj gumowe rękawiczki, a następnie umyj starannie ręce i rękawiczki. Zawsze zakładaj rękawiczki do pracy w ogrodzie na wypadek, gdyby koty zostawiły tam swoje odchody. Po pracy umyj starannie ręce. Źródło: While You Are Pregnant, str. 7 8, Department of Health, Jeżeli ty lub ktoś w twojej bliskiej rodzinie jest uczulony na orzechy czy cierpi na alergię np. wypryski atopowe, astmę czy katar sienny, zaleca się unikać orzechów I produktów zawierających orzechy w ciąży i w czasie karmienia piersią. 14

16 KWAS FOLIOWY Kwas foliowy to jedna z ważnych witamin z grupy B. W postaci naturalnej występuje w wielu artykułach żywnościowych, a do niektórych jest dodawany w czasie produkcji. Witamina ta ma podstawowe znaczenie dla wzrostu i zdrowia wszystkich komórek ciała. Kwas foliowy jest bardzo ważny we wczesnej ciąży lub jeżeli ciąża jest planowana. Kobiety planujące ciążę i ciężarne powinny zażywać więcej kwasu foliowego, aby zapobiegać wadom wrodzonym centralnego systemu nerwowego, takim jak rozszczep kręgosłupa. Obecnie zaleca się zażywać kwas foliowy w tabletkach 400 mcg (0.4 mg) na co najmniej trzy miesiące przed zajściem w ciążę oraz przez pierwsze 12 tygodni ciąży. Jeżeli zaszłaś w ciążę nieplanowaną, zacznij zażywać kwas foliowy każdego dnia do 12-tego tygodnia ciąży. Jak zażywać Jeżeli planujesz ciążę lub gdy się dowiesz, że jesteś w ciąży: zacznij zażywać kwas foliowy w tabletkach 400 mcg (zalecana dawka), które może przepisać ci lekarz lub które możesz kupić w aptece i niektórych supermarketach oraz jedz więcej produktów zawierających kwas foliowy Nie zażywaj dodatkowo witaminy A ponieważ jej wysokie stężenie może zaszkodzić dziecku. twój lekarz zapisze ci witaminy jeżeli będą ci potrzebne. Produkty zawierające kwas foliowy Zielone warzywa, w tym szpinak, brokuły, fasolka szparagowa, kalafior, brukselka, groszek. zboża, w tym chleb. Niektóre rodzaje pieczywa i płatki śniadaniowe zawierają dodatkowe ilości kwasu foliowego sprawdź na opakowaniu. Niektóre owoce, w tym pomarańcze, grejpfruty, banany. Fasola i rośliny strączkowe, szczególnie fasola czarno nakrapiana, ciecierzyca. Mleko i jogurt. Yeast extracts (taken as a drink or a spread). A co z wątróbką? Wątróbka zawiera kwas foliowy, ale także wysokie stężenie witaminy A, które może być szkodliwe dla dziecka w pierwszych miesiącach ciąży. Kobietom ciężarnym i planującym ciążę nie zaleca się jedzenia wątróbki ani jej produktów. 15

17 RÓŻNE SMAKI? Często w ciąży zmienia się smak na różne potrawy. Może się okazać, że nie smakują ci potrawy i napoje, które dotąd zjadałaś z przyjemnością, na przykład kawa czy alkohol. Podobnie, możesz mieć większą ochotę na inne rzeczy, które kiedyś ci nie smakowały, np. owoce cytrusowe i mleko. Niektórym kobietom smakują dosyć nietypowe połączenia produktów. O ile tylko dbasz o równowagę zdrowych produktów w swojej diecie (zob. str. 13), zwiększenie jednego czy zmniejszenie ilości innego artykułu nie ma znaczenia. Jeżeli nie możesz powstrzymać się od jedzenia produktów bardzo słodkich lub o wysokiej zawartości tłuszczu, takich jak czekolada, staraj się je spożywać w umiarkowanych ilościach. pytania i odpowiedzi P. Zanim zaszłam w ciążę miałam nadwagę. Czy można próbować się odchudzać w ciąży? O. Nie staraj się schudnąć, gdy jesteś w ciąży. Zamiast tego dbaj o zdrow ą równowagę potraw. Porozmawiaj o tym ze swoją położną lub lekarzem rodzinnym. Pamiętaj, że artykuły zawierające tłuszcz i te, które zawierają cukier mogą dostarczyć mnóstwo kalorii (energii) i należy zjadać je w minimalnych ilościach. P. Czy dieta wegetariańska lub wegańska jest bezpieczna w ciąży? O. Tak, o ile przestrzegasz wszystkich zasad zdrowego odżywiania. Wszystkie potrzebne ci substancje odżywcze występują w produktach innych niż mięso. Weganki które nie jedzą żywności pochodzenia zwierzęcego mogą potrzebować dodatkowych dawek witaminy B12, i powinny spożywać produkty takie jak soja, zawierające podwyższone ilości witaminy B12, lub zażywać tę witaminę w tabletkach. Zob. także Dodatkowa pomoc na końcu książki. 16

18 TWOJA CIĄŻA TYDZIEŃ PO a TYGODNIU Rozdział pierwszy: ciąża Do 6 tygodnia POCZĘCIE I POCZĄTKI CIĄŻY jest to okres najbardziej aktywnego rozwoju twojego dziecka. W ciągu tych pierwszych tygodni dzieje się bardzo wiele często zanim jeszcze zorientujesz się, że jesteś w ciąży. Zapłodnione jajo teraz zwane blastocystą umieszcza się w śluzówce macicy do końca pierwszego tygodnia po zapłodnieniu. Następuje zagnieżdżenie w śluzówce i wymiana substancji chemicznych i odżywczych między blastocystą a śluzówką. Kiedy blastocysta jest dobrze zagnieżdżona, staje się embrionem i ma wielkość kropki na końcu tego zdania. Zewnętrzne komórki embriona zaczynają się przyklejać do naczyń krwionośnych matki, Zapłodnienie jajeczka przez spermę. Jajeczko wydobywające się z jajnika. Jajnik łącząc się z jej krwiobiegiem. Jest to początek kosmówki, która potem stanie się łożyskiem. Komórki wewnętrzne embriona dzielą się następnie na trzy osobne warstwy. Pierwsza warstwa utworzy system nerwowy i mózg; z drugiej wykształcą się ważne organy wewnętrzne (układ trawienny i płuca); a z trzeciej powstanie serce i układ krwionośny, mięśnie i szkielet. Zapłodnione jajeczko (blastocysta) dzielące się i przemieszczające się w jajowodzie Blastocysta zagnieżdżająca się w śluzówce macicy, teraz stające się embrionem. Embrion ma teraz swoje własne naczynia krwionośne. Niektóre z nich łączą się z twoim układem krwionośnym w ścianie macicy. Z nich wykształci się pępowina zawierająca naczynia krwionośne transportujące substancje odżywcze z łożyska oraz produkty wydalane przez dziecko. W szóstym tygodniu ciąży, ten bardzo złożony organizm ma wielkość paznokcia u twojego małego palca. 17

19 4-5 TYDZIEŃ Blastocysta Blastocyst (embryo) (embrion) burrowing into zagnieżdża się w śluzówce womb lining macicy W czasie, gdy jajeczko zagnieżdża się w ścianie macicy, możesz mieć niewielkie krwawienie. Łatwo je pomylić z bardzo skąpą miesiączką, więc możesz nie zdawać sobie sprawy, że jesteś w ciąży. 6 TYDZIEŃ pytania i odpowiedzi P. Czy testy ciążowe są rzeczywiście takie wiarygodne? Byłam pewna, że jestem w ciąży, ale wynik testu był ujemny. Tydzień później zrobiłam go ponownie i wynik był pozytywny. O. Testy ciążowe są zwykle wiarygodne, jeżeli są przeprowadzane poprawnie, jakkolwiek zawsze istnieje niewielkie prawdopodobieństwo fałszywie ujemnego wyniku. Testy kupowane w aptece potrafią wykryć obecność gonadotropiny kosmówkowej (HCG) w moczu od około dwóch tygodni po poczęciu, tzn. w terminie kolejnej miesiączki. Ale niekiedy stężenie HCG może być zbyt niskie, aby zostało wykryte w teście, i dlatego jeżeli miesiączka nie wystąpi test należy powtórzyć. Hormon ten można także wykryć w badaniu krwi. INNE SYMPTOMY CIĄŻY Szyjka macicy nieco się rozmiękcza. Pochwa i szyjka macicy zmieniają kolor z różowego na fioletowawo-niebieski z powodu zwiększonego ukrwienia tych miejsc. Piersi zaczynają się zmieniać, a guzki (małe, wypukłe plamki) na otoczce brodawki stają się bardziej widoczne. Guzki to ujścia gruczołów wytwarzających oleistą substancję utrzymującą gładkość i miękkość brodawki, przygotowując piersi do karmienia dziecka. W badaniu USG można stwierdzić akcję serca już w szóstym czy siódmym tygodniu. Przyjmuj tabletki kwasu foliowego co najmniej przez pierwsze 12 tygodni ciąży (zob. str. 15). 18

20 TWOJA CIĄŻA TYDZIEŃ PO TYGODNIU Rozdział pierwszy: ciąża 7-12 TYDZIEŃ NABIERANIE KSZTAŁTU Teraz embrion zaczyna nabierać kształtu ludzkiego ciała i rozwijają się ważniejsze organy. W ciągu kilku tygodni tworzą się małe zaokrąglenia zwane zawiązkami kończyn, z których powstaną ręce i nogi. Do 10 tygodnia, powstaje większe zaokrąglenie, z którego wykształci się głowa. Pępowina wydłuża się, a embrion pływa w worku owodniowym ( worku wypełnionym wodami płodowymi, który chroni dziecko przez całą ciążę). Pod koniec tego okresu embrion zwany jest płodem. Zaczyna się tworzyć zarys twarzy - usta, język i powieki. Zawiązki kończyn stają się teraz widocznymi rękami i nogami, zaczynają się kształtować palce u rąk i nóg. Jest to ważny okres dla formowania się organów wewnętrznych, mózgu i układu nerwowego oraz szkieletu. Do końca 12 tygodnia tworzenie się struktury organów wewnętrznych jest zakończone i zaczynają rozwijać się mięśnie. Pod koniec 12 tygodnia dziecko ma długość ok. 5 cm od głowy do pośladków ma więc wielkość dojrzałej śliwki. W 12-tym tygodniu Twoja talia może się już zaokrąglać. Organy w miednicy nieco się przemieszczają w miarę podnoszenia się macicy. Może też następować pewne zatrzymywanie płynów, dlatego czujesz się pełniejsza. Jednak większość ludzi nie zauważa jeszcze, że jesteś w ciąży. 19

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

Mały przewodnik po zdrowiu kobiety

Mały przewodnik po zdrowiu kobiety Mały przewodnik po zdrowiu kobiety Poradnie dla kobiet w ramach podstawowej opieki zdrowotnej w Skåne DOKĄD MAM SIĘ UDAĆ? CZY BĘDĘ MIAŁA BLIŹNIAKI? CZY TO DLA MNIE DOBRE? CZY TO NORMALNE? CZY TO JEST PŁATNE?

Bardziej szczegółowo

Centrum Medyczne Ostrołęka. dr Piotr Pierzyński. Szanowni Państwo,

Centrum Medyczne Ostrołęka. dr Piotr Pierzyński. Szanowni Państwo, Centrum Medyczne Ostrołęka dr Piotr Pierzyński Szanowni Państwo, Proszę o wydrukowanie i wypełnienie załączonego poniżej formularza wizyty oraz zabranie go ze sobą na konsultację. Proszę też pamiętać o

Bardziej szczegółowo

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji.

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Uzależnienia Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Termin uzależnienie jest stosowany głównie dla osób, które nadużywają narkotyków, alkoholu i papierosów. Używki Wszystkie używki stanowią

Bardziej szczegółowo

your smear test results

your smear test results Wyniki badania cytologicznego your smear test results Informacje szczegółowe explained POLISH Twój ostatni wynik badania cytologicznego wykazał pewne nieprawidłowości. Niniejsza ulotka wyjaśnia, co oznacza

Bardziej szczegółowo

zdrowia Zaangażuj się

zdrowia Zaangażuj się Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się Niniejszy projekt jest finansowany przez Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się www.oha.com 1. Zainteresuj się ochroną swojego zdrowia. Jeśli masz pytania lub wątpliwości

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA I PATRYCJA SZAFRAŃSKA HASŁO PORADNIKA Nie wystarczy jeść - należy się odżywiać - to mądre słowa. Nie należy wpychać w siebie wszystkiego co jest na stole, czy w

Bardziej szczegółowo

RODZICE, PRACOWNICY SZKOŁY ANKIETA

RODZICE, PRACOWNICY SZKOŁY ANKIETA RODZICE, PRACOWNICY SZKOŁY ANKIETA Szkoła nasza włączyła się do ruchu szkół promujących zdrowie. Rozpoczynając tę pracę chcemy zapytać pracowników o sprawy dotyczące ich zdrowia, samopoczucia i stylu życia.

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

Chroń naturalny kształt główki dziecka: do zabawy na brzuch, do snu na wznak

Chroń naturalny kształt główki dziecka: do zabawy na brzuch, do snu na wznak B48961 Plagioceph-LFLT fin_po:layout 1 8/7/09 11:33 PM Page 2 Chroń naturalny kształt główki dziecka: do zabawy na brzuch, do snu na wznak Niemowlę powinno zawsze spać na plecach. Na brzuchu należy je

Bardziej szczegółowo

1 Vademecum Młodych Rodziców Magdalena Sękowska

1 Vademecum Młodych Rodziców Magdalena Sękowska 1 Spis treści 2 Spis treści Słowo wstępne......6 Część I: Ciąża...... 9 Świadome przygotowanie się do ciąży.... 10 Pierwsze oznaki ciąży.... 12 Pokonać ciążowe nudności.... 14 Rozwój płodowy dziecka....

Bardziej szczegółowo

Ulotka informacyjna. Witamina K Informacje dla rodziców. Wersja 2

Ulotka informacyjna. Witamina K Informacje dla rodziców. Wersja 2 Ulotka informacyjna Witamina K Informacje dla rodziców Wersja 2 Czym jest witamina K? Witamina K jest witaminą naturalnie występującą w produktach spożywczych, szczególnie w wątrobie i niektórych warzywach.

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

... data* DANE OSOBOWE. ... Telefon: * ... Imię i nazwisko: * ... Płeć: * ... Preferowane godziny kontaktu telefonicznego:

... data* DANE OSOBOWE. ... Telefon: * ... Imię i nazwisko: * ... Płeć: * ... Preferowane godziny kontaktu telefonicznego: DANE OSOBOWE........................ data*.................................................. Imię i nazwisko: *............................................... Telefon: *..................................................

Bardziej szczegółowo

Krytyczne okresy rozwoju narządów

Krytyczne okresy rozwoju narządów Krytyczne okresy rozwoju narządów Okres zygoty Okres zarodkowy (w tygodniach) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 cewa nerwowa (WCN) serce (wady serca) kończyny górne nerki kończyny dolne warga górna podniebienie

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Dlaczego walczymy z rakiem? Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce zaraz po zawałach i wylewach. Liczba zachorowao na nowotwory złośliwe w Polsce to ponad 140,5 tys.

Bardziej szczegółowo

Młoda Mama: 9 miesięcy. Ciąża i Ty

Młoda Mama: 9 miesięcy. Ciąża i Ty 1 2 Młoda Mama 9 MIESIĘCY Ciąża i ty Copyright by e-bookowo 2008 ISBN 978-83-61184-02-7 Kontakt: wydawnictwo@e-bookowo.pl Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, rozpowszechnianie części lub całości bez

Bardziej szczegółowo

Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia.

Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. Łukasz Sujecki IIIA Zdrowe odżywianie - sposób odżywiania, polegający na przyjmowaniu substancji korzystnych dla zdrowia w celu zapewnienia lub poprawy zdrowia. Piramida zdrowego Odżywiania Pyyyszne mięsko

Bardziej szczegółowo

Dzień zabiegu. Po pierwsze, postaraj się zrelaksować i myśl pozytywnie! Ten dzień może być punktem zwrotnym Twojego życia.

Dzień zabiegu. Po pierwsze, postaraj się zrelaksować i myśl pozytywnie! Ten dzień może być punktem zwrotnym Twojego życia. Dzień zabiegu Po pierwsze, postaraj się zrelaksować i myśl pozytywnie! Ten dzień może być punktem zwrotnym Twojego życia. Pamiętaj aby nic nie jeść ani nie pić na 12 godzin przed zabiegiem. Załóż wygodne

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

Badanie przesiewowe szyjki Badanie przesiewowe szyjki macicy: Kolposkopia

Badanie przesiewowe szyjki Badanie przesiewowe szyjki macicy: Kolposkopia Polish translation of Cervical screening: the colposcopy examination (January 2013) Badanie przesiewowe szyjki Badanie przesiewowe szyjki macicy: Kolposkopia Poradnik zaktualizowany Page 2 Dlaczego powinnam

Bardziej szczegółowo

PRZEGOŃ JESIENNY SMUTEK!

PRZEGOŃ JESIENNY SMUTEK! PRZEGOŃ JESIENNY SMUTEK! Jesień to niełatwy czas dla naszego samopoczucia mała ilość słońca i krótki dzień nie wpływają na nas pozytywnie. Co zatem zrobić, aby nie tracić energii i nie popadać w stany

Bardziej szczegółowo

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Doktorze Zdrówko, co to znaczy być zdrowym? Być zdrowym, to nie tylko nie chorować, ale też czuć się dobrze, być radosnym i sprawnym fizycznie. Czy wiesz, co pomaga

Bardziej szczegółowo

http://www.odkryjjakschudnac.pl

http://www.odkryjjakschudnac.pl 7 Pokarmów Automatycznie Spalających Tłuszcz Czy może to być możliwe, że jedzenie niektórych pokarmów może pomóc Ci schudnąć oraz automatycznie spalać tłuszcz bez ćwiczeń lub diet? Odpowiedź na to pytanie

Bardziej szczegółowo

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!!

Produkty Mleczne Tłuszcze Mięso, ryby, jaja Piramida żywienia Czego powinniśmy unikać Napoje gazowane, Chipsy Słodycze, Fast Foody PAMIĘTAJ!! Zdrowy tryb życia Co robić żeby zdrowo żyć? Co otrzymujemy dzięki zdrowemu stylowi życia? Jak wygląda plan zdrowego żywienia? Chcesz być szczupła? Zdrowe odżywianie Węglowodany Warzywa i owoce Produkty

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników?

Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników? 3 Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników? Najważniejsze punkty zu kobiet występuje różne nasilenie objawów; u niektórych objawy mogą być ciężkie, u innych nieznaczne. zobjawami zespołu PCOS mogą

Bardziej szczegółowo

Cele i harmonogram warsztatów

Cele i harmonogram warsztatów Rozpoczynamy kolejną akcję Akademii Zdrowego Przedszkolaka, drugą edycję akcji Przedszkolak Pełen Zdrowia. Hasło tej akcji to: Odporność wzmacniamy, bo o zdrowe żywienie i higienę dbamy. Cele i harmonogram

Bardziej szczegółowo

NovoMix 30. NovoMix 30. przewodnik po insulinoterapii z. Biuro obsługi klientów Novo Nordisk 0845 600 5055. novo nordisk

NovoMix 30. NovoMix 30. przewodnik po insulinoterapii z. Biuro obsługi klientów Novo Nordisk 0845 600 5055. novo nordisk Biuro obsługi klientów Novo Nordisk 0845 600 5055 przewodnik po insulinoterapii z NovoMix 30 Dla klientów BT koszt rozmów wynosi do 5 pensów za minutę. Rozmowy klientów korzystających z usług innych operatorów

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

Badania wymazu szyjki macicy

Badania wymazu szyjki macicy Polish Badania wymazu szyjki macicy wyjaśnione Badania wymazu szyjki macicy ratują w Wlk.Brytanii rokrocznie życie 1000 osób, a 8 osobom z 10 zapobiegają rozwojowi raka szyjki macicy. czym jest wymaz szyjki

Bardziej szczegółowo

JESIENIĄ UWAŻAJ NA INFEKCJE!

JESIENIĄ UWAŻAJ NA INFEKCJE! JESIENIĄ UWAŻAJ NA INFEKCJE! Jesień to czas kichania, kataru, kaszlu. Nie unikniesz kontaktu z drobnoustrojami, ale możesz ograniczyć ryzyko zakażeń. Pamiętaj! Myj często ręce wodą z mydłem. Gdy kichasz

Bardziej szczegółowo

Lilly Diabetes. Cukrzyca ciążowa

Lilly Diabetes. Cukrzyca ciążowa Lilly Diabetes Twoje doświadczenia są naszą inspiracją. Cukrzyca ciążowa Cukrzyca ciążowa Cukrzyca w okresie ciąży występuje u około 3% kobiet. Taka cukrzyca nazywana jest cukrzycą ciążową. Cukrzyca ciążowa

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? CEL/75/11/09 Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym

Bardziej szczegółowo

Zdrowo jem - więcej wiem

Zdrowo jem - więcej wiem Zdrowo jem - więcej wiem Co to znaczy być zdrowym??? Być zdrowym: 1. nie chorować, 2. czuć się dobrze, 3. być radosnym, 4. być sprawnym fizycznie. Prawidłowe odżywianie! Jeśli właściwie się odżywiamy,

Bardziej szczegółowo

Jedzmy zdrowo na kolorowo!

Jedzmy zdrowo na kolorowo! Jedzmy zdrowo na kolorowo! Dlaczego powinniśmy jeść warzywa? Ponieważ są źródłem: -witamin: głównie: beta-karoten, witamina C, kwas foliowy oraz witaminy K, niacyna oraz witaminy E -składników mineralnych:

Bardziej szczegółowo

DBAJMY O SIBIE! AUDIO / VIDEO A2 (wersja dla studenta)

DBAJMY O SIBIE! AUDIO / VIDEO A2 (wersja dla studenta) DBAJMY O SIBIE! AUDIO / VIDEO A2 (wersja dla studenta) Dzień dobry państwu! Dziś naszym gościem w audycji Dbajmy o siebie jest pani doktor Irena Kamieńska, która z zawodu i z zamiłowania jest lekarzem

Bardziej szczegółowo

Ten przewodnik dla pacjenta może być rozpowszechniany wyłącznie wśród kobiet, którym lekarz przepisał tabletki antykoncepcyjne Atywia

Ten przewodnik dla pacjenta może być rozpowszechniany wyłącznie wśród kobiet, którym lekarz przepisał tabletki antykoncepcyjne Atywia Ten przewodnik dla pacjenta może być rozpowszechniany wyłącznie wśród kobiet, którym lekarz przepisał tabletki antykoncepcyjne Atywia Twój lekarz zalecił Ci stosowanie nowoczesnej metody antykoncepcji

Bardziej szczegółowo

Młoda Mama: 9 miesięcy. Ciąża i Ty

Młoda Mama: 9 miesięcy. Ciąża i Ty Młoda Mama: 9 miesięcy. Ciąża i Ty 1 Młoda Mama: 9 miesięcy. Ciąża i Ty 2 Młoda Mama 9 MIESIĘCY Ciąża i ty Copyright by e bookowo 2008 ISBN 978 83 61184 02 7 www.e bookowo.pl Kontakt: wydawnictwo@e bookowo.pl

Bardziej szczegółowo

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku

SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku SPOŁECZEŃSTWO OD KUCHNI Integracja międzypokoleniowa mieszkańców Śliwkowego Szlaku NASZE KULINARNE TRADYCJE NASZE KULINARNE TRADYCJE Co składa się na nie? Bez jakich produktów i potraw nie wyobrażamy sobie

Bardziej szczegółowo

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś

Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Zadbaj o swoje zdrowie już dziś Jurata Jurkun Specjalista ds. odżywiania i kontroli wagi Centrum Zdrowego Odżywiania i Kontroli Wagi w Suwałkach Zmiany cywilizacyjne Zmiany cywilizacyjne Transport Zbiory

Bardziej szczegółowo

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży

Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Zasady zdrowego żywienia i aktywności fizycznej młodzieży Pamiętaj o codziennym spożywaniu produktów zawartych w piramidzie! PRODUKTY ZBOŻOWE ( mąki, kasza, ryż, płatki, pieczywo i makarony) Sągłównym

Bardziej szczegółowo

Zasady bezpieczeństwa podczas upałów

Zasady bezpieczeństwa podczas upałów Zasady bezpieczeństwa podczas upałów Zasada nr 1 Noś jasne, luźne, swobodne oraz bawełniane ubrania. Zakładaj tak mało ubrań jak to jest możliwe gdy jesteś w domu. Zasada nr 2 Pij dużo płynów W czasie

Bardziej szczegółowo

Dobry start w życie. Jak pomagają położne

Dobry start w życie. Jak pomagają położne Dobry start w życie Jak pomagają położne Jesteś w ciąży? Właśnie urodziłaś dziecko? Serdecznie gratuluję i cieszę się razem z Tobą! Narodziny dziecka to radosne wydarzenie. Jednocześnie ciąża i poród niosą

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA RODZENIA. PRZY ODDZIALE GINEKOLOGICZNO - POŁOŻNICZYM SZPITALA im. JANA PAWŁA II ul. ŻEROMSKIEGO 28 29-100 WŁOSZCZOWA tel.

SZKOŁA RODZENIA. PRZY ODDZIALE GINEKOLOGICZNO - POŁOŻNICZYM SZPITALA im. JANA PAWŁA II ul. ŻEROMSKIEGO 28 29-100 WŁOSZCZOWA tel. SZKOŁA RODZENIA PRZY ODDZIALE GINEKOLOGICZNO - POŁOŻNICZYM SZPITALA im. JANA PAWŁA II ul. ŻEROMSKIEGO 28 29-100 WŁOSZCZOWA tel. 041-38-83-748 INFORMATOR Wraz ze zbliżającym się terminem porodu Twoje myśli

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

TWOJE ZDROWIE W TWOICH RĘKACH! Poradnik zdrowego stylu życia

TWOJE ZDROWIE W TWOICH RĘKACH! Poradnik zdrowego stylu życia TWOJE ZDROWIE W TWOICH RĘKACH! Poradnik zdrowego stylu życia DRODZY UCZNIOWIE... Bożena Fedor Beata Pytlik Nie zamierzamy namawiać Was do rezygnacji z potraw, które bardzo lubicie. Chcemy Wam pomóc w wyborze

Bardziej szczegółowo

Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny

Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny Zaawansowana konsultacja z zakresu medycyny żywienia kwestionariusz dietetyczny Instrukcje: Proszę opisać w poniższym kwestionariuszu Pana/Pani przeciętną dietę. Proszę opisać 2 przykładowe dni tygodnia

Bardziej szczegółowo

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE Czym jest cellulit? cellulit= skórka pomarańczowa = nierównomierne rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, wody i produktów przemiany materii w tkankach skóry, widoczne wgłębienia i guzkowatość skóry, występująca

Bardziej szczegółowo

Kilka słów na temat trucizn nas otaczających

Kilka słów na temat trucizn nas otaczających Kilka słów na temat trucizn nas otaczających Tlumaczenie Aleksandra Maciejewska Co jadłeś dzisiaj na śniadanie? Czy miałeś miskę owoców lub inne zdrowe jedzenie? Ludzie stają się bardziej świadomi tego,

Bardziej szczegółowo

Zdrowy, bezpieczny wypoczynek dzieci i młodzieży

Zdrowy, bezpieczny wypoczynek dzieci i młodzieży Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Gdańsku Zdrowy, bezpieczny wypoczynek dzieci i młodzieży Krystyna Wereszczyńska 12 czerwca 2012r. ZDROWY I BEZPIECZNY WYPOCZYNEK DZIECI I MŁODZIEŻY aktywność

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Uczeń/student Pracuję zawodowo Wykonywany zawód

Uczeń/student Pracuję zawodowo Wykonywany zawód PURE DIET Joanna Flis Os. Wichrowe Wzgórze 33C 61-699 Poznań tel. 511 02 99 44 Imię i nazwisko Rok urodzenia Nr telefonu E-mail Dane kontaktowe Grupa krwi Uczeń/student Pracuję zawodowo Wykonywany zawód

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

POMIARY CIAŁA. 1 K r e a t o r Z d r o w i a. c o m

POMIARY CIAŁA. 1 K r e a t o r Z d r o w i a. c o m 1 K r e a t o r Z d r o w i a. c o m Aby zamówić Indywidualny Plan Żywieniowy należy wypełnić formularz. Czas potrzebny do wypełnia to ok 30 minut. Proszę o dokładne i szczegółowe wypeł formularza. Wypełniony

Bardziej szczegółowo

Bieganie dla początkujących

Bieganie dla początkujących Bieganie dla początkujących Plan Treningowy PRZYKŁADOWY FRAGMENT Spis treści Wstęp...2 Rola diety...3 Plan Treningowy...5 Zasady treningu:...6 Dni z zalecanym odpoczynkiem lub innym sportem...7 Znaczenie

Bardziej szczegółowo

Badania przesiewowe z kropli krwi dla twojego dziecka

Badania przesiewowe z kropli krwi dla twojego dziecka Badania przesiewowe z kropli krwi dla twojego dziecka W pierwszym tygodniu po porodzie zaproponujemy Ci badanie przesiewowe z kropli krwi Twojego dziecka (test bibułkowy). Dlaczego powinnam poddać moje

Bardziej szczegółowo

Sprawdź, czy Twoje picie jest bezpieczne zrób test AUDIT

Sprawdź, czy Twoje picie jest bezpieczne zrób test AUDIT Sprawdź, czy Twoje picie jest bezpieczne zrób test AUDIT TEST AUDIT Test Rozpoznawania Zaburzeń Związanych z Piciem Alkoholu. Test rekomendowany przez WHO 38. Przeczytaj dokładnie kolejne pytania. Zastanów

Bardziej szczegółowo

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):*

7 00 L - karnityna + chrom + aminokwasy rozgałęzione, 7 30 I ŚNIADANIE, (głównie węglowodany złożone + owoce + warzywa):* Przykładowe jadłospisy na redukcję masy ciała 1. Przykładowy jadłospis na zrzucenie wagi (zalecenia ogólne, na podstawie wywiadu z zawodnikiem trójboju siłowego): CZĘŚĆ I 3 TYGODNIE: 7 00 L - karnityna

Bardziej szczegółowo

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które

Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które DROGI RODZICU Piramida przedstawia zasady prawidłowego odżywiania. Informuje o tym, ile porcji różnych grup produktów powinno znaleźć się w posiłkach, które zjadamy w ciągu dnia. Przy czym obowiązuje zasada,

Bardziej szczegółowo

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia?

2011-03-17. Woda. Rola wody. Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? Jestem tym co piję-dlaczego woda jest niezbędna dla zdrowia? A. Jarosz Woda głównym składnikiem ciała i podstawowym składnikiem pożywienia stanowi 50 80 %masy ciała zasoby wodne organizmu muszą być stale

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Przedstawione poniżej wyniki badań opracowano na podstawie: Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży. Ekspertyza oparta na wynikach ogólnopolskich badań

Bardziej szczegółowo

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku

Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży w 2009 i 2012 roku Przedstawione poniżej wyniki badań opracowano na podstawie: Zachowania zdrowotne kobiet w ciąży. Ekspertyza oparta na wynikach ogólnopolskich badań

Bardziej szczegółowo

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM KATARZYNA ŻYCIEBOSOWSKA POPICIU WYDAWNICTWO WAM Zamiast wstępu Za każdym razem, kiedy zaczynasz pić, czuję się oszukana i porzucona. Na początku Twoich ciągów alkoholowych jestem na Ciebie wściekła o to,

Bardziej szczegółowo

DAWN Postawy Życzenia i Potrzeby cukrzyków (Diabetes Attitudes Wishes & Needs)

DAWN Postawy Życzenia i Potrzeby cukrzyków (Diabetes Attitudes Wishes & Needs) Biuro obsługi klienta Novo Nordisk Przewodnik po insulinoterapii metodą BASAL BOLUS 0845 600 5055 Koszt jak za połączenie lokalne. Rozmowy mogą być nagrywane w celach szkoleniowych. (Godziny pracy biura

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Imię i nazwisko. Data urodzenia Masa ciała Wzrost. Tel. Kontaktowy. Email do wysłania diety i/lub kontaktu

ANKIETA. Imię i nazwisko. Data urodzenia Masa ciała Wzrost. Tel. Kontaktowy. Email do wysłania diety i/lub kontaktu ANKIETA Proszę o rzetelne, zgodne ze stanem faktycznym wypełnienie ankiety, gdyż jest to niezbędne do opracowania dobrze dopasowanego planu dietetycznego. Imię i nazwisko.. Data urodzenia Masa ciała Wzrost.

Bardziej szczegółowo

Twoja ciąża: Odczuwanie ruchów Twojego dziecka

Twoja ciąża: Odczuwanie ruchów Twojego dziecka Twoja ciąża: Odczuwanie ruchów Twojego dziecka Odczuwanie ruchów dziecka daje Ci poczucie zaufania i jest ważne. Przeważnie od 16-20 tygodnia ciąży można poczuć ruchy dziecka. Ruchy są początkowo słabe,

Bardziej szczegółowo

[logo Rządu Walii] www.cymru.gov.uk. Twój poradnik na temat szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) Pokonać raka szyjki macicy

[logo Rządu Walii] www.cymru.gov.uk. Twój poradnik na temat szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) Pokonać raka szyjki macicy [logo Rządu Walii] www.cymru.gov.uk Twój poradnik na temat szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) Pokonać raka szyjki macicy Co to jest rak szyjki macicy? Ten typ raka rozwija się w

Bardziej szczegółowo

TROSKA O SIEBIE I SWOJE ZDROWIE

TROSKA O SIEBIE I SWOJE ZDROWIE TROSKA O SIEBIE I SWOJE ZDROWIE Troska o siebie i swoje zdrowie Dlaczego powinnam leczyć zakażenie w pochwie? Dlaczego powinnam dbać o siebie? Ponieważ nikt inny tego za mnie nie zrobi. Niektóre nieleczone

Bardziej szczegółowo

Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B?

Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B? Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B? Co to jest? Wirus zapalenia wątroby typu B (HBW) powoduje zakażenie wątroby mogące prowadzić do poważnej choroby tego organu. Wątroba jest bardzo ważnym

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy To NASZ Zielony sklepik w Zespole Szkół im. Jana Pawła II w Zielonkach! ZIELONKI = Zielony Sklepik = zdrowe i smaczne jedzenie Mamy coś do powiedzenia o piramidzie zdrowego

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem 2. Wystrzegaj się otyłości 1. Nie pal; jeśli już palisz, przestań. Jeśli nie potrafisz przestać, nie pal przy niepalących 3. Bądź codziennie aktywny ruchowo, uprawiaj ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Piramida zdrowego żywienia bez tajemnic.

Piramida zdrowego żywienia bez tajemnic. Piramida zdrowego żywienia bez tajemnic. PRODUKTY ZBOŻOWE Pokarmy przygotowane ze zbóż (takich jak pszenica, ryż, owies) są podstawą diety. Zapewniają witaminy, składniki mineralne, węglowodany (skrobię

Bardziej szczegółowo

Test Becka. do samodzielnego wykonania

Test Becka. do samodzielnego wykonania Test Becka do samodzielnego wykonania Skala Depresji Becka (BDI) (Wypełnia pacjent) Skala Depresji Becka składa się z 21 punktów ocenianych od 0 do 3. Na jej podstawie można samodzielnie ocenić obecność

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

Time For Workout. Dawid Pławecki www.jakdobrzeschudnac.pl. Copyright 2015 info@jakdobrzeschudnac.pl

Time For Workout. Dawid Pławecki www.jakdobrzeschudnac.pl. Copyright 2015 info@jakdobrzeschudnac.pl Time For Workout Dawid Pławecki www.jakdobrzeschudnac.pl Copyright 2015 info@jakdobrzeschudnac.pl UWAGA: Nie masz praw do przedruku i odsprzedaży tego ebooka! Nie możesz także dawać komukolwiek i w jakikolwiek

Bardziej szczegółowo

WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM

WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM . WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM TESTY TESTY ROZWIĄZAŁO 140 UCZNIÓW 1.Co dostarcza organizmowi najwięcej energii? A)WĘGLOWODANY, TŁUSZCZE I BIAŁKA B)MAGNEZ,POTAS

Bardziej szczegółowo

POLISH. Information for girls aged 12 and 13 (S2) Info mac dla dziewcz t w wieku 12-13 lat (S2)

POLISH. Information for girls aged 12 and 13 (S2) Info mac dla dziewcz t w wieku 12-13 lat (S2) All you need to know about the HPV vaccine that reduces the risk of cervical cancer Wszystko, co należy wiedzieć na temat szczepionki przeciwko wirusowi HPV zmniejszającej ryzyko zachorowania na raka szyjki

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE A SŁODYCZE

ZDROWE ODŻYWIANIE A SŁODYCZE ZDROWE ODŻYWIANIE A SŁODYCZE Diana Fydryk SKN Zdrowia Publicznego sekcja Promocja Zdrowia 13.11.2014r. ZDROWE ODŻYWIANIE SŁODYCZE Gotowe produkty spożywcze o słodkim smaku i zazwyczaj o stałej konsystencji,

Bardziej szczegółowo

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life.

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life. POWIKŁANIA Personal solutions for everyday life. Powikłania Cukrzyca występuje u osób, w przypadku których organizm nie potrafi sam kontrolować poziomu glukozy we krwi (określanego również jako poziom

Bardziej szczegółowo

NAPOJE ENERGETYCZNE- DZIECIAKOM TAKA MOC NIEPOTRZEBNA!

NAPOJE ENERGETYCZNE- DZIECIAKOM TAKA MOC NIEPOTRZEBNA! NAPOJE ENERGETYCZNE- DZIECIAKOM TAKA MOC NIEPOTRZEBNA! NAPOJE ENERGETYCZNE, ZWANE TEŻ ENERGY DRINKAMI, NAPOJAMI ENERGETYZUJĄCYMI LUB PSYCHODRINKAMI, SĄ BARDZO POPULARNE WŚRÓD POLSKIEJ MŁODZIEŻY. GŁÓWNYM

Bardziej szczegółowo

Rzucenie palenia to dla każdego wyzwanie i decyzja, którą trudno podjąć. Jest to jednak najważniejsza rzecz, którą można zrobić, by poprawić swój

Rzucenie palenia to dla każdego wyzwanie i decyzja, którą trudno podjąć. Jest to jednak najważniejsza rzecz, którą można zrobić, by poprawić swój Rzucenie palenia to dla każdego wyzwanie i decyzja, którą trudno podjąć. Jest to jednak najważniejsza rzecz, którą można zrobić, by poprawić swój stan zdrowia. Poza tym niesie ze sobą natychmiastowe korzyści.

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI W KLASIE II BIOLOGIA. HASŁO PROGRAMOWE: Funkcjonowanie organizmu człowieka jako zintegrowanej całości

SCENARIUSZ LEKCJI W KLASIE II BIOLOGIA. HASŁO PROGRAMOWE: Funkcjonowanie organizmu człowieka jako zintegrowanej całości SCENARIUSZ LEKCJI W KLASIE II BIOLOGIA NAUCZYCIEL PROWADZĄCY... TEMAT LEKCJI: Rozwój płodowy człowieka KLASA... DATA:... GODZ... HASŁO PROGRAMOWE: Funkcjonowanie organizmu człowieka jako zintegrowanej

Bardziej szczegółowo

42 Choroby wysokogórskie PORADA PORADA 42 ROBERT SZYMCZAK. Choroby. wysokogórskie

42 Choroby wysokogórskie PORADA PORADA 42 ROBERT SZYMCZAK. Choroby. wysokogórskie 4 Choroby wysokogórskie PORADA 4 ROBERT SZYMCZAK Choroby wysokogórskie 4 4 Choroby wysokogórskie W rozdziale omówimy choroby związane ze zmniejszającą się dostępnością tlenu na wysokości: Ostrą Chorobę

Bardziej szczegółowo

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 25 czerwiec 2016

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 25 czerwiec 2016 CIĄŻA I KARMIENIE PIERSIĄ > Model : 4075211 Producent : MERCK KGAA FEMINATAL N - Podwójne zdrowie dziecka i mamy Zestaw witamin i minerałów dla kobiet w ciąży i karmiących piersią - najczęściej stosowany

Bardziej szczegółowo

Kiedy słyszymy słowo dieta to z wielu stron pojawiają się znaki zakazu. Czasem sprawia to wrażenie, że najbezpieczniej jeść korzonki, jagody i kwaśny

Kiedy słyszymy słowo dieta to z wielu stron pojawiają się znaki zakazu. Czasem sprawia to wrażenie, że najbezpieczniej jeść korzonki, jagody i kwaśny Kiedy słyszymy słowo dieta to z wielu stron pojawiają się znaki zakazu. Czasem sprawia to wrażenie, że najbezpieczniej jeść korzonki, jagody i kwaśny jogurt a całą resztę zostawić samobójcom, którzy jedzą

Bardziej szczegółowo

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach 4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach JESTEŚ RODZICEM MŁODEGO SPORTOWCA? Czy Twoje dziecko uczęszcza na treningi minimum 2 razy w tygodniu? Zdarzyło się, że

Bardziej szczegółowo

Indukcja (wywoływanie) porodu Informacje dla kobiet w ciąży, ich partnerów i rodzin

Indukcja (wywoływanie) porodu Informacje dla kobiet w ciąży, ich partnerów i rodzin Polish translation of Induction of labour - Information for pregnant women, their partners and families Indukcja (wywoływanie) porodu Informacje dla kobiet w ciąży, ich partnerów i rodzin Niniejsza broszura:

Bardziej szczegółowo

Rola warzyw i owoców w diecie dzieci i młodzieży, czyli jak powinny jeść nasze dzieci.

Rola warzyw i owoców w diecie dzieci i młodzieży, czyli jak powinny jeść nasze dzieci. Rola warzyw i owoców w diecie dzieci i młodzieży, czyli jak powinny jeść nasze dzieci. Alicja Kalińska Najczęstsze problemy w żywieniu dzieci Eksperci potwierdzają, że dieta dzieci w wieku szkolnym nie

Bardziej szczegółowo

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk?

Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Żywienie w sporcie, czyli po co mojemu dziecku dietetyk? Podczas intensywnego treningu organizm produkuje energię znacznie szybciej, niż wówczas, gdy aktywność jest mała. W trakcie ćwiczeń serce bije częściej,

Bardziej szczegółowo

Leczenie drobnych dolegliwości w Twojej aptece NHS Minor Ailment Service

Leczenie drobnych dolegliwości w Twojej aptece NHS Minor Ailment Service Leczenie drobnych dolegliwości w Twojej aptece NHS Minor Ailment Service PORADY Usługa dla osób zwolnionych od opłat za leki wydawane na receptę. Wszyscy konsumenci są dla nas ważni Broszura opracowana

Bardziej szczegółowo