PODSTAWY EPIDEMIOLOGII

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PODSTAWY EPIDEMIOLOGII"

Transkrypt

1 PODSTAWY EPIDEMIOLOGII Podręcznik dla słuchaczy studiów przed- i podyplomowych oraz słuchaczy Szkoły Zdrowia Publicznego

2 Świa towa Organizacj a Zdrowia jes t specjalis tyczną agendą Organizacji Narodów Zjednoczonych, której zadaniem jest koordynowanie na forum międzynarodowym spraw związanych ze zdrowiem populacji i ochroną zdrowia na świecie. Członkostwo w tej organizacji umożliwia przedstawicielom profesji medycznych wymianę wiedzy i doświadczeń, czego celem ma być osiągnięcie do roku 2000 takiego stanu zdrowia wszystkich członków populacji światowej, który zapewniłby im społecznie i ekonomicznie satysfakcjonując)' poziom życia. Poprzez współpracę techniczną z poszczególnymi krajami członkowskimi oraz popieranie wzajemnych relacji między nimi, WHO zajmuje się koordynacją takich działań jak tworzenie nowoczesnych modeli służby zdrowia, zapobieganie i walka z chorobami, poprawa warunków środowiska naturalnego, rozwój kadry medycznej, badania naukowe, a także planowanie i realizacja programów zdrowotnych. Efektem tej szeroko zakrojonej działalności jest m.in. opracowywanie programów podstawowej opieki zdrowotnej dotyczących całej populacji w krajach członkowskich, promocja opieki nad matką i dzieckiem, walka z niedożywieniem, zwalczanie malarii i innych chorób zakaźnych łącznie z gruźlicą i trądem, koordynowanie globalnych strategii zapobiegania i walki z AIDS, rozpowszechnianie szczepień ochronnych, działania na rzecz poprawy zdrowia psychicznego, kontrola jakości wody pitnej, a także szkolenie personelu medycznego wszystkich szczebli. Postęp w działaniach zmierzających do poprawy warunków zdrowotnych na świecie zależy w dużej mierze od współpracy międzynarodowej odnośnie ustanowienia międzynarodowych norm dla substancji biologicznych, pestycydów i farmaceutyków, sformułowania kryteriów ochrony środowlska, stosowania jednolitego nazewnictwa leków, weryfikowania Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Pokrewnych Problemów Zdrowotnych oraz zbierania i rozpowszechniania statystycznych danych medycznych. Publikacje WHO przedstawiające priorytetowe problemy całej Organizacji, jak też i krajów członkowskich, stanowią źródło rzetelnych informacji i wskazówek pomocnych w działaniach dotycząc)'ch promocji i ochrony zdrowia oraz zwalczania i zapobiegania chorobom. Szkoła Zdrowia Publicznego w Łodzi od 1993 roku jest członkiem Europejskiego Stowarzyszenia Szkół Zdrowia Publicznego - ASPHER

3 Basic epidemiology R. Beaglehole R. Bonita Oepartment ot Community Health and Oepartment ot Medicine University ot Auckland Auck/and New Zea/and T. Kjellstrom Oivision ot Environmenta/ Health Wor/d Hea/th Organization Geneva Switzer/and World Health Organization Geneva '

4 SZKOŁA ZDROWIA PUBLICZNEGO STUDIUM PODYPLOMOWE PODSTAWY EPIDEMIOLOGII tłumaczenie pod redakcją prof. dr hab. med. Neonili Szeszeni-Dąbrowskiej INSTYTUT MEDYCYNY PRACY im. prof. dra med. Jerzego Nofera Łódź,1996

5 TIumaczenie i wydanie podręcznika sfinansowano ze środków Szkoły Zdrowia Publicznego Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi w ramach umowy nr MZiOS/IMP/19/95 z Departamentem Zdrowia Publicznego MZiOS WHO Library Cataloguing in Publication Data Beaglehole, R Basic epidemiology I R. Beaglehole, R, Bonita & T. Kjellstrom 1. Epidemiology I. Bonila, R, II. Kjellstrom, T. m. Title ISBN (NLM Classirtcation: WAlOS) Praca opublikowana w imieniu Ś9.iatowej Organizacji Zdrowia w 1993 r. pod tytułem Podstawy Epidemiologii (c) World Health Organization Dyrektor Generalny ŚWiatowej Organizacji Zdrowia udzielił praw do tłumaczenia wjw pracy na język polski i wydania jej w tym j~zyku Instytutowi Medycyny Pracy, czyniąc go w pełni odpowiedzielnym za tłum/l(2enie. TIumaczyli: dr med. Wojciech Hanke dr med. Zygmunt Starzyński dr med. Irena Szadkowska-Stańczyk prof. dr hab. med. Neonila Szeszenia-Dąbrowska dr Urszula Wilczyńska Projekt okładki: Andrzej Graczykowski Redakcja techniczna i skład: Teresa Borowiecka 1996 Instytut Medycyny Pracy im. prof. dra med. J. Nofera w Łodzi ISBN Wydawca: Szkoła Zdrowia Publicznego - Studium Podyplomowe Instytutu Medycyny Pracy im. prof. dra med. J. Nofera; Łódź ul. Św. Teresy 8 skr. poczt. 199, tel ; ; fax (42) , (42)

6 SPIS TREŚCI Przedmowa do polskiego wydania Przedmowa Wprowadzenie Rozdział 1. Co to jest epidemiologia? 1 Epidemiologia w ujęciu historycznym 1 Definicja i zakres epidemiologii 3 Dokonania epidemiologii 5 Pytania kontrolne 12 I Rozdział 2. Pomiar stanu zdrowia zbiorowości 13 Definicje zdrowia i choroby 13 Miary częstości chorób 15 Korzystanie z dostępnych źródeł informacji 23 Pytania kontrolne 35 Rozdział 3. Typ badań epidemiologicznych 37 Obserwacje i eksperymenty 37 Epidemiologia obserwacyjna 38 Epidemiologia eksperymentalna 48 Potencjalne błędy w badaniach epidemiologicznych 54 Pytania kontrolne 62 Rozdział 4. Podstawowe wiadomości ze statystyki 63 Rozkłady i miary 63 Szacowanie 68 Wnioskowanie statystyczne 70 Zależności między dwiema zmiennymi 76 Pytania kontrolne 79 Rozdział 5. Przyczynowość w epidemiologii 81 Koncepcja przyczynowości 81 Ustalanie przyczyny choroby 85 Pytania kontrolne 93 Rozdział 6. Epidemiologi~ i profilaktyka 95 Istota profilaktyki 95 Poziomy profilaktyki 97 Badania przesiewowe (ang. screening) 106 Pytania kontrolne 110 VII IX XI

7 Rozdział 7. Epidemiologia chorób zakaźnych Wprowadzenie Epidemia i endemia Łańcuch infekcji Dochodzenie epidemiologiczne i kontrola epidemii chorób zakaźnych Pytania kontrolne Rozdział 8. Epidemiologia kliniczna Wprowadzenie Definicje normy i nieprawidłowości Testy diagnostyczne Naturalna historia choroby i jej prognoza Efektywność leczenia Profilaktyka w praktyce klinicznej Pytania kontrolne Rozdział 9. Epidemiologia środowiskowa i epidemiologia w medycynie pracy Środowisko i zdrowie Ekspozycja i dawka Zależność dawka-efekt Zależność dawka-odpowiedź Ocena ryzyka i zarządzanie ryzykiem Czynniki specyficzne w epidemiologii środowiskowej i epidemiologii w medycynie pracy Pytania kontrolne Rozdział 10. Epidemiologia, służba zdrowia, polityka zdrowotna 147 Planowanie opieki zdrowotnej i ocena 147 Cykl planowania 147 Epidemiologia a polityka społeczna i polityka zdrowotna 154 Polityka zdrowotna w praktyce Pytania kontrolne Rozdział 11. Kontynuowanie kształcenia w zakresie epidemiologii Wprowadzenie Wiedza epidemiologiczna o specyficznych chorobach 159 Krytyczne studiowanie publikowanych raportów 160 Planowanie badania 163 Podręczniki i czasopisma z epidemiologii 167 Kształcenie doskonalące 167 Pytania kontrolne 168 Piśmiennictwo 171 Aneks 1. Odpowiedzi na pytania kontrolne 179 Aneks 2. Czasopisma epidemiologiczne 189 Indeks 191

8 Przedmowa do wydania polskiego Pojęcie uepidemiologia u kojarzy się zwykle z chorobami zakaźnymi i działaniami prewencyjnymi zapobiegającymi ich występowaniu i rozpowszechnianiu się, bowiem stąd wywodzi się jej rodowód jako gałęzi wiedzy medycznej i dziedziny praktycznej działalności. Stopniowe opanowanie większości groźnych chorób zakaźnych nękających ludzkość od zarania jej dziejów, a także całkowita likwidacja zachorowań na niektóre z nich, pozwoliła w drugiej połowie dwudziestego wieku zwrócić uwagę na rozpowszechnienie i przyczyny chorób niezakaźnych. Udowodniony związek przyczynowy między paleniem papierosów a częstością występowania raka płuca stał się punktem przełomowym w podejściu i rozumieniu wieloprzyczynowej etiologii chorób niezakaźnych. Od tego czasu, tj. od lat pięćdziesiątych naszego stulecia rozpoczęto na dużą skalę badania epidemiologiczne, tworzenie ich podstaw teoretycznych oraz metodycznych. Rozwój komputerowej techniki obliczeniowej zapoczątkował 'wykorzystywanie coraz bardziej zaawansowanych metod statystycznych oraz budowanie modeli teoretycznych, które znalazły zastosowanie w wyjaśnianiu wieloprzyczynowej etiologii schorzeń. Truizmem wydaje się obecnie stwierdzenie, że wszystkie osoby zawodowo związane ze zdrowiem publicznym, ochroną zdrowia, organizowaniem opieki zdrowotnej i działalności profilaktycznej, powinny posiadać pewien zakres wiedzy o problemach zdrowotnych populacji i ich uwarunkowaniach. Epidemiologia jest podstawową częścią przygotowania zawodowego w tym zakresie. Celem nauczania epidemiologii w kształceniu kadr zdrowia publicznego jest opanowanie przez słuchaczy podstawowej wiedzy teoretycznej oraz nabycie określonych umiejętności praktycznych. Słuchacz powinien wykazać się rozumieniem natury epidemiologii jako nauki i praktyki oraz jej zastosowania, epidemiologicznym podejściem do definiowania i mierzenia zjawisk zdrowotnych w populacji, znajomością zasad i ograniczeń w planowaniu badań epidemiologicznych, rozumieniem znaczenia epidemiologii w działalności prewencyjnej i promocji zdrowia oraz w ocenie skuteczności i sprawności opieki zdrowotnej.

9 VIII PODSTAWY EPIDEMIOLOGII Umiejętności praktyczne, które powinien nabyć słuchacz to głównie krytyczna ocena publikowanych wyników badań i analiz epidemiologicznych, umiejętności samodzielnej oceny sytuacji zdrowotnej ludności na podstawie rutynowo zbieranych danych oraz opracowania programu profilaktycznego dla zbiorowości, zaplanowanie, opracowanie protokołu i przeprowadzenie niewielkiego epidemiologicznego badania terenowego wraz z analizą wyników. Wydany przez Światową Organizację Zdrowia w 1993 roku podręcznik lłpodstawy epidemiologii lł autorstwa R. Beaglehole, R. Banity i T. Kjellstrom wydawał się być najlepszą podstawą nowoczesnego programu nauczania spełniającego wyżej wymienione cele. Dwuletnie doświadczenia dydaktyczne wykorzystujące materiał zawarty w podręczniku wskazały, że wybór był trafny. Podręcznik oceniony został bardzo wysoko zarówno przez słuchaczy jak i wykładowców ze względu na nowoczesne podejście do epidemiologii, staranny układ materiału, trafny dobór przykładów oraz zrozumiały i precyzyjny język. Mam nadzieję, że jego polska wersja spotka się z równie przychylną oceną. Prof. dr hab. med. Janusz A. Induiski

10 Przedmowa Podstawy epidemiologii zostały przygotowane z zamierzeniem usprawnienia nauczania, szkolenia i badań naukowych w dziedzinie zdrowia publicznego. Potrzeba takiego opracowania stała się oczywista w trakcie dyskusji pomiędzy pracownikami WHO i osobami odpowiedzialnymi za nauczanie przedmiotów medycznych z wielu krajów. Zapotrzebowanie na podręcznik obejmujący podstawy epidemiologii wyrażone zostało również w odpowiedziach na kwestionariusz rozesłany do członków WHO Global Environmental Epidemiology Network (GEENET). Autorzy składają podziękowanie za pomoc uzyskaną od szerokiego grona osób. Wstępna wersja tekstu została oceniona przez grupę edytorską w składzie: Dr Jose Calheiros, Oporto, Portugalia; Dr Vikas K. Desai, Surat, Indie; Dr Osafu Ogbeide, Benin City, Nigeria; Dr Robin Philipp, Bristol, Wielka Brytania. Cenne uwagi wnieśli również: Dr Peter Baxter, Cambridge, Wielka Brytania; Pani Jo Broad, Auckland, Nowa Zelandia; Dr Ruth Etzel, Atlanta, USA; Dr Charles du Florey, Dundee, Szkocja; Dr Ichiro Kawachi, Wellington, Nowa Zelandia; Dr John Last, Ottawa, Kanada; Dr Anthony McMichael, Adelaide, Australia; Dr Markku Nurminen, Helsinki, Finlandia; Dr Annette Robertson, Suva, Fidżi; Dr Linda Rosenstock, Seatle, USA; Pani Judi Strid, Auckland, Nowa Zelandia oraz personel WHO Division of Epidemiological Surveillance and Health Situation and Trend Assessment, WHO Division of Development of Human Resources for Health oraz biur regionalnych WHO. Martha Anker z WHO Division of Epidemiological Surveillance and Health Situation and Trend Assessment wniosła znaczący wkład do Rozdziału 4. Wersja "prawie ostateczna" była szeroko rozprowadzona w 1990 r. Została ona formalnie oceniona przez 12 nauczycieli epidemiologii i ich studentów w 10 krajach. Obecna wersja uwzględnia wszystkie uwagi uzyskane w tym czasie. Przygotowanie tego materiału szkoleniowego było finansowane z Międzynarodowego Programu Bezpieczeństwa Chemicznego (wspólnego programu United Nations Environment Programme, Międzynarodowego Biura Pracy i Światowej Organizacji Zdrowia), Swedish International Development Agency (SIDA) i Swedish Agency for Research Collaboration (SAREC).

11

12 Wprowadzenie Zasadnicza rola epidemiologii w realizacji celów programu "Zdrowie dla Wszystkich do Roku 2000" została uznana przez Światowe Zgromadzenie Zdrowia w maju 1988 r. Rezolucja Zgromadzenia nakłaniała kraje członkowskie, aby w większym stopniu wykorzystywały koncepcje i metody epidemiologiczne w przygotowywaniu, uaktualnianiu, monitorowaniu i ocenie programów w tej dziedzinie oraz zachęcała do brania.udziału w szkoleniach z zakresu nowoczesnej epidemiologii, której metody mogą mieć duże znaczenie dla oceny podejmowanych programów ochrony zdrowia. Podręcznik stanowi wprowadzenie do podstawowych zasad i metod epidemiologicznych. Jest on przeznaczony dla szerokiego audytorium, w tym specjalistów w dziedzinie ochrony zdrowia i środowiska, zajmujących się działalnością szkoleniową, studentów medycyny i innych kierunków, w których wymagana jest znajomość tej problematyki. Terminologia stosowana w tej książce jest w dużej mierze oparta na Słowniku epidemiologicznym (Last, 1988). Celem tej książki jest: * wyjaśnienie zasad ustalania przyczyn chorób, ze szczególnym uwzględnieniem modyfikowalnych czynników środowiskowych; * zachęcenie do stosowania epidemiologii w zapobieganiu chorobom i umacnianiu zdrowia, zarówno w medycynie środowiskowej jak i medycynie pracy; * przygotowanie przedstawicieli kierunków związanych z ochroną zdrowia do rozpoznawania szeroko rozumianych potrzeb zdrowotnych i właściwego wykorzystywania istniejących zasobów do ich skutecznego zaspokajania; * zachęcenie do stosowania metod epidemiologicznych w praktyce klinicznej; * stymulowanie stałego zainteresowania metodami epidemiologicznymi.

13 XII PODSTAWY EPIDEMIOLOGII Na zakończenie kursu słuchacz powinien wykazać znajomość: * zasad i zastosowań epidemiologii; * definiowania i mierzenia zjawisk zdrowotnych w populacji; * zalet i ograniczeń metod epidemiologicznych; * epidemiologicznej koncepcji przyczynowości chorób; * roli epidemiologii w prewencji chorób, promocji zdrowia i polityce zdrowotnej; * roli epidemiologii w dobrej praktyce klinicznej; * roli epidemiologii w ocenie efektywności i wydajności opieki zdrowotnej. Ponadto, oczekuje się, że słuchacze uzyskają różnorodne umiejętności praktyczne, takie jak: * opisywanie głównych przyczyn zgonów, chorobowości i inwalidztwa w danej populacji; * zaprojektowanie właściwego modelu badania epidemiologicznego w celu uzyskania odpowiedzi na pytania dotyczące: czynników przyczynowych chorób, historii naturalnej, prognozy, prewencji, oceny stosowanego leczenia oraz innych interwencji ukierunkowanych na kontrolt( choroby; * krytycznej oceny piśmiennictwa. Dostępny jest również (w języku angielskim) podręcznik dla prowadzących zajęcia z epidemiologii. Zamówienia można kierować do: Division of Environmental Health, WHO; 1211 Genewa 27, Szwajcaria. Obejmuje on in-formacje pomocne przy organizowaniu i prowadzeniu nauczania epidemiologii, łącznie z materiałami dydaktycznymi (folie), proponowanym zakresem pytań egzaminacyjnych oraz wskazówkami w jaki sposób podręcznik może być wykorzystywany i adaptowany do lokalnych potrzeb.

14 Rozdział l Co to jest epidemiologia? Epidemiologia w ujęciu historycznym Początki Początki epidemiologii sięgają ponad 2000 lat w przeszłość, kiedy to Hipokrates i inni wyrazili pogląd, że czynniki środowiskowe mogą wpływać na występowanie choroby. Nie poczyniono jednak nic w tym względzie, aż do XIX wieku, kiedy zaczęto intensywnie badać zjawiska warunkujące rozpowszechnienie choroby w określonych populacjach ludzkich. Badania te nie tylko stały się początkami epidemiologii, ale również stanowiły jej najbardziej spektakularne osiągnięcia,jak na przykład ustalenie przez Johna Snowa, że ryzyko wystąpienia cholery w Londynie było związane, wśród innych elementów, z dostarczaniem ludności wody pitnej przez określoną firmę. Epidemiologiczne badania Snowa stanowiły jedno z licznych przedsięwzięć, w których uwzględniono rolę fizycznych, chemicznych, biologicznych, socjologicznych i politycznych procesów (Cameron i Jones, 1983). Snow w swoim badaniu śledził miejsce zamieszkania każdej z osób, która zmarła na cholerę w Londynie w latach i i odkrył związek Tabela 1.1. Zgony z powodu cholery na obszarach Londynu zaopatrywanych w wodę przez dwa przedsiębiorstwa, 8 lipca-26 sierpnia, 1854 Zaopatrzenie w wodę Ludność Zgony z powodu Wsp6łczynnik zgonów przez przedsiębiorstwo 1851 r. cholery na 1000 mieszkańców Southwark ,0 Lambcth ,9 Źródło: Snow, 1855 między źródłami wody pitnej a zgonami na tę chorobę. Jako dowód dokonał statystycznego porównania zgonów na cholerę z korzystaniem z określonego źródła wody (tabela 1.1) i wykazał,że zarówno liczba zgonów z powodu cholery jak i daleko ważniejszy współczynnik zgonów były znacznie większe wśród osób, którym wody pitnej dostarczało przedsiębiorstwo Southwark. Na podstawie tego

15 jii' 2 PODSTAWY EPIDEMIOLOGII drobiazgowego badania Snow stworzył teorię o rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych sugerując, że cholerę może przenosić skażona woda. Był on tym, który zachęcił do wprowadzania usprawnień w dostarczaniu wody na długo przed odkryciem drobnoustroju wywołującego cholerę, a jego badanie miało bezpośredni wpływ na politykę społeczną. Praca Snowa przypomina nam o tym, że działania zdrowotne, takie jak dostarczenie dobrej wody pitnej i poprawa warunków sanitarnych, mają ogromny wpływ na zdrowie społeczeństwa. Od tego czasu, począwszy od 1850 roku, w wielu przypadkach badania epidemiologiczne dostarczyły informacji potrzebnych do podjęcia właściwych działań. Pod koniec XIX i w początkach XX wieku tego rodzaju podejście polegające na porównywaniu współczynników chorób występujących w populacjach ludzkich zaczęto wykorzystywać w coraz większym stopniu. Metodę tę stosowano głównie w chorobach zakaźnych (patrz rozdział 7). Stała się ona ważnym narzędziem w wykazaniu związku między warunkami lub czynnikami środowiskowymi a określonymi chorobami. Epidemiologia współczesna Ilustracją rozwoju współczesnej epidemiologii mogą być prace Dolla, Hilla i innych, którzy w latach 50-tych naszego stulecia badali zależności między paleniem papierosów a rakiem płuca. Wspomniane prace poprzedzone klinicznymi Ryc Współczynniki zgonów na raka płuca (na 1000) według liczby wypalanych papierosów, badanie brytyjskich lekarzy, r , Źródło: DolI, Hill, Przeciętna liczba wypalanych dziennie papierosów

16 CO TO JEST EPIDEMIOLOGIA? 3 obserwacjami łączącymi palenie papierosów z rakiem płuca rozszerzyły zainteresowania epidemiologii na choroby przewlekłe. Wyniki długofalowych obserwacji brytyjskich lekarzy wykazały silny związek między nałogiem palenia papierosów a rozwojem raka płuca (Ryc. 1.1) Wkrótce stało się jasne, że dla wielu chorób liczba czynników przyczynowych jest duża. Niektóre są niezbędne do powstania choroby, inne powodują wzrost ryzyka jej wystąpienia. Do badania tych zależności służą nowoczesne metody epidemiologiczne. Dzisiaj epidemiologia chorób zakaźnych nadal pozostaje ważnym problemem w krajach rozwijających się, gdzie takie choroby, jak malaria, schistosomatoza, trąd i choroba Heinego-Medina, nadal występują powszechnie. Ponadto ta gałąź epidemiologii w krajach ;:0zwiniętych ponownie nabrała ważności w związku z pojawieniem się nowych jednostek, takich jak choroba legionistów czy zespół nabytego upośledzenia odporności (AIDS). Definicja i zakres epidemiologii Epidemiologia jest definiowana jako "nauka o rozpowszechnieniu i o czynnikach warunkujących występowanie związanych ze zdrowiem, stanów lub zdarzeń w określonych populacjach oraz jako dyscyplina służąca do kontroli problemów zdrowotnych" (Last, 1988). Definicja ta zwraca uwagę na to, że epidemiolodzy zajmują się nie tylko zgonami, chorobami i obniżoną sprawnością organizmu, ale również zdrowiem i sposobami jego poprawy. Podmiotem badania w epidemiologii jest populacja ludzka. Populację tę można zdefiniować w terminach geograficznych lub innych; na przykład jako określoną grupę pacjentów szpitalnych lub pracowników zakładu pracy tworzących jednostkę badania. Najczęściej wykorzystywaną populacją w epidemiologii jest ludność zamieszkała na danym terenie lub w danym kraju, w określonym czasie. Populacja ta tworzy bazę, z której wyłaniane są podgrupy według takich kryteriów jak płeć, wiek, przynależność etniczna itd. Struktury populacji pochodzących z różnych regionów geograficznych różnią się między sobą, a ponadto zmieniają się w czasie. Zmienność tę musi uwzględniać analiza epidemiologiczna. W szeroko pojmowanym problemie zdrowia publicznego zastosowanie epidemiologii jest wielorakie (Ryc. 1.2). Początkowo badania epidemiologiczne zajmowały się etiologią (określaniem przyczyn) chorób zakaźnych i ten rodzaj działalności dominował do czasu wykrycia metod zapobiegawczych. W tym znaczeniu epidemiologia staje się podstawą nauk medycznych, których celem jest poprawa stanu zdrowia ludzi. Przyczyny niektórych chorób mogą być ściśle związane z czynnikami genetycznymi, tak jak np. w przypadku fenyloketoriurii, częściej jednak choroba jest wynikiem interakcji między czynnikami genetycznymi i środowiskowymi. Środowisko jest tu pojęciem rozumianym szeroko jako zespół biologicznych, chemicznych, fizycznych, psychologicznych lub innego rodzaju

17 4 PODSTAWY EPIDEMIOLOGII czynników mogących oddziaływać na zdrowie (Rozdział 9). W tym wzgl({dzie niezwykle ważną rol({ odgrywają zachowanie i styl życia, którymi epidemiologia zajmuje si({ coraz cz({ściej, badając ich wpływ na zdrowie i rol({ w promocji zdrowia. Ryc Zastosowania epidemiologii Czynniki genetyczne 1 Przyczyna ldob~ zdrowia---.j ~';ii"~l ~.,rzły zdrow13. stąn Czynniki środowiskowe (łącznie ze stylem tycia) 2. Historia naturalna 3. Opis stanu zdrowia populacji Proporcja osób ze złym stanem zdrowia, zmiany w czasie, zmiany z wiekiem itd. Leczenie Opieka medyczna 4. Ocena działań interwencyjnych Dobry stan zdrowia. Promocja zdrowia. Dzialama prewencyjne Placówki publicznej służby zdrowia Epidemiologia zajmuje się również przebiegiem i skutkami (historią naturalną) choroby, zarówno wśród poszczególnych osób jak i w grupach. Zastosowanie epidemiologicznych zasad i metod w rozwiązywaniu problemów wyst({pujących w medycynie praktycznej doprowadziło do rozwoju epidemiologii klinicznej. Stąd też epidemiologia stała si({ podporą zarówno medycyny zapobiegawczej jak i klinicznej. Epidemiologia CZ({sto wykorzystywana jest do badania stanu zdrowia grup populacyjnych. Znajomość czynników wpływających

18 CO TO JEST EPIDEMIQLOGlA? 5 na częstość występowania chorohy w populacjach jest podstawową informacją wykorzystywaną przez władze zajmujące się problemami ochrony zdrowia w celu właściwego użycia ograniczonych środków na identyfikację głównych zagrożeń i zastosowanie właściwych programów zapobiegania i opieki. W niektórych specjalistycznych działach, takich jak epidemiologia środowiskowa i epidemiologia w medycynie pracy, specjalny nacisk kładzie się na badania populacji narażonych na określony rodzaj środowiskowej ekspozycji. Ostatnio epidemiolodzy włączyli się w ocenę skuteczności i sprawności działania placówek służby zdrowia poprzez określanie optymalnego okresu pobytu chorego w szpitalu w różnych stanach chorobowych, ocenę leczenia wysokiego ciśnienia krwi, badanie skuteczności działań sanitarnych przy kontroli chorób biegunkowych, ocenę wpływu zmniejszonego s~'tlenia związków ołowiu w paliwie na zdrowie społeczeństwa, itd. Dokonania epidemiologii Ospa Eliminacja ospy na świecie stała się wspaniałym osiągnięciem przyczyniającym się do poprawy zdrowia i dobrego samopoczucia milionów ludzi, szczególnie zamieszkałych w wielu najbiedniejszych krajach świata. Jest ilustracją zarówno osiągnięć jak i niepowodzeń człowieka. W latach 90-tych XVIII wieku wykazano, że zakażenie ospą krowią stanowi zabezpieczenie przed wirusem ospy. Jednak prawie 200 lat upłynęło, zanim dobrodziejstwo tego odkrycia zostało zaakceptowane i wykorzystane na świecie. Eliminacja ospy wymagała intensywnej kampanii koordynowanej przez wiele lat przez Światową Organizację Zdrowia (WHO). Epidemiologia odegrała tu centralną rolę dostarczając informacji o dystrybucji przypadków, o modelu, mechanizmach i warunkach przenoszenia zarazka poprzez nanoszenie na mapy miejsc pojawiania się choroby oraz ocenę podejmowanych działań. Kiedy w 1967 roku WHO zaproponowała lo-letni program zwalczania tej choroby, w 31 krajach odnotowywano rocznie milionów nowych przypadków z 2 milionami zgonów. Po wdrożeniu tego programu nastąpiło bardzo szybkie zmniejszanie się liczby krajów, w których odnotowywano przypadki zachorowań w latach ; w 1976 roku jeszcze tylko w 2 krajach występowały zachorowania, a ostatni naturalny przypadek ospy został opisany w 1977 roku (Ryc. 1.3). W relacjach finansowych całkowite wydatki tego przedsięwzięcia oszacowano na około 200 mln dolarów amerykańskich, oszczędzając 1,5 mld dolarów amerykańskich każdego roku, przy czym większość z tych oszczędności pochodziła z krajów bogatszych, gdzie programy szczepień nie były tak długotrwałe. Do sukcesu przyczyniło się szereg czynników: powszechna polityczna aprobata, wyraźny cel i ścisłe terminy jego osiągnięcia, dobrze przygotowany

19 6 PODSTAWY EPIDEMIOLOGII Ryc Liczba krajów z ospą, lata r , 10 O. 1&1~1~lm1mlmlm1mlmlmlm1m Źródło: Fenner i wsp., 1988 personel oraz elastyczna strategia. Ponadto sama choroba odznaczała się cechami, które umożliwiały jej eliminację, była też dostępna ciepłostała szczepionka. Lata Zatrucie metylortęcią Już w średniowieczu rtęć uważana była za substancję szkodliwą. W ostatnich czasach stała się symbolem niebezpieczeństw związanych ze skażeniem środowiska. W latach 50 tych związki rtęci ze ściekami odprowadzanymi z fabryki w Minamacie w Japonii przedostały się do małej zatoki. Doprowadziło to do kumulacji metylortęci w mięsie ryb wywołując ciężkie zatrucia u ludzi, którzy je spożywali (WHO, 1976). Epidemiologia odegrała tu istotną rolę identyfikując przyczyny choroby oraz obejmując kontrolą jedną z pierwszych epidemii schorzenia wywołanego przez skażone środowisko. Pierwsze przypadki choroby sugerowały początkowo zakaźne zapalenie opon mózgowych. Okazało się jednak, że 121 pacjentów z tą chorobą zamieszkiwało w pobliżu zatoki Minamata. Analiza chorych i zdrowych osób ujawniła, że prawie wszyscy chorzy byli członkami rodzin, w których głównym zajęciem było łowienie ryb. Osoby odwiedzające te rodziny oraz ci, którzy jedli niewielkie ilości ryb, nie zachorowali. Uzyskane obserwacje pozwoliły na przypuszczenie, że choroba związana jest ze spożywaniem ryb, i że nie ma ona charakteru choroby zakaźnej lub schorzenia o podłożu genetycznym.

20 CO TO JEST EPIDEMIOLOGIA? 7 Była to pierwsza znana epidemia zatrucia metylortęcią wywołana spożyciem ryb i od tego czasu upłynęło wiele lat badań, zanim wykryto dokładną przyczynę choroby. Choroba Minamata stała się jedną z najlepiej udokumentowanych chorób środowiskowych. Pojawiła się jeszcze w latach 60-tych w innej części Japonii. Od tego czasu opisano w wielu krajach przypadki zatruć metylortęcią. Zazwyczaj przebieg ich nie był już taki ciężki jak w Japonii (WHO, 1990b). Choroba reumatyczna i reumatyczna choroba serca Choroba reumatyczna i reumatyczna choroba serca są związane z ubóstwem i najczęściej występują wśród ubogich i wielodzietnych rodzin, gdzie istnieją sprzyjające warunki paciorkowcowej infekcji górnych dróg oddechowych. W wielu krajach rozwiniętych spadek zachorowań na chorobę reumatyczną zaczął się na początku XX wieku, na długo przed wprowadzeniem skutecznych leków jakimi były sulfonamidy i penicylina (Ryc. 1.4). Dzisiaj choroba w tych krajach prawie zniknęła, choć skupiska względnie wysokiej zachorowalności istnieją jeszcze wśród społecznie i ekonomicznie zacofanych grup. W krajach rozwijających się reumatyczna choroba serca jest nadal jedną z najczęściej występujących form chorób serca (WHO, 1988a). Ryc Występowanie choroby reumatycznej w Danii, lata ~.,.,., ~ N (.I e;. 150 m :s ;:... e (.I ~ tu 50 E "-m J ~~~~~--~~~~--~~~~ Źródło: Taranta, Markowitz, Lata \

21 8 PODSTAWY EPIDEMIOLOGII Epidemiologia pomogła zrozumieć istotę choroby reumatycznej i reumatycznej choroby serca oraz przyczyniła się do poprawy metod prewencji w reumatycznej chorobie serca. Badania epidemiologiczne również ujawniły istotną rolę socjalnych i ekonomicznych czynników w występowaniu endemicznych ognisk gorączki reumatycznej i w rozprzestrzenianiu się paciorkowcowej infekcji gardła. Przyczyny tych chorób są bardziej złożone niż zatrucie metylortęcią, gdzie tylko jeden swoisty czynnik decydował o rozwoju choroby. Choroby wywołane niedoborem jodu Niedobór jodu, który dość powszechnie występuje w pewnych rejonach górskich, prowadzi do spadku aktywności fizycznej i umysłowej. Zaburzenia te związane sąz niedostatecznym wytwarzaniem zawierającego jod hormonu tarczycy (Hetzel, 1989). Choć prawie 400 lat temu wole i kretynizm, jako pierwsze, zostały dokładnie opisane, dopiero w XX wieku nabyta o nich wiedza umożliwiła wprowadzenie skutecznej kontroli i efektywnych działań zapobiegawczych. W 1915 roku wole endemiczne uważano za chorobę, której można najłatwiej zapobiegać; w tym też roku w Szwajcarii zaproponowano stosowanie zapobiegawczo jodowanej soli (Hetzel, 1989). Wkrótce po tym w Akron, Ohio, USA zastosowano na wielką skalę eksperyment z jodem wśród 5000 dziewcząt w wieku od 11 do 18 lat. Profilaktyczne i terapeutyczne efekty tego eksperymentu były tak imponujące, że od 1924 roku w wielu krajach powszechnie wprowadzono do użytku jodowaną sól. Zastosowanie jodowanej soli dlatego było tak efektywne, ponieważ używały jej, w przybliżeniu jednakowo przez cały rok, wszystkie warstwy społeczne. Oczywiście, sukces zależał od dostatecznej produkcji, właściwej dystrybucji, odpowiednich ustaleń prawnych, dobrej kontroli i społecznej świadomości (akceptowalności). Epidemiologia przyczyniła się do rozpoznania i rozwiązania problemu niedoboru jodu; zastosowano na dużą skalę skuteczne działania zapobiegawcze oraz wprowadzono metody monitorowania programów leczenia jodem. Pomimo to zdobyta wiedza nadal nie jest w pełni wykorzystywana w celu zmniejszania rozmiaru cierpień milionów ludzi w krajach rozwijających się, gdzie choroby z niedoboru jodu nadal występują endemicznie. Wysokie ciśnienie krwi Wysokie ciśnienie krwi (nadciśnienie) jest ważnym problemem zdrowotnym zarówno w krajach rozwijających się, jak i w krajach rozwiniętych. Na przykład aż 20% ludzi w wieku lat cierpi na nadciśnienie i to w tak różnych społeczeństwach, jak Stany Zjednoczone i niektóre rejony Chin. Epidemiologia określiła rozmiar problemu, prześledziła historię naturalną choroby i zdrowotne skutki nieleczonego nadciśnienia, oceniła wartość terapii oraz pomogła

statystyka badania epidemiologiczne

statystyka badania epidemiologiczne statystyka badania epidemiologiczne Epidemiologia Epi = wśród Demos = lud Logos = nauka Epidemiologia to nauka zajmująca się badaniem rozprzestrzenienia i uwarunkowań chorób u ludzi, wykorzystująca tą

Bardziej szczegółowo

rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów oraz innych stanów związanych ze zdrowiem, w populacjach ludzkich),

rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów oraz innych stanów związanych ze zdrowiem, w populacjach ludzkich), EPIDEMIOLOGIA Określenie Epidemiologia pochodzi z języka greckiego: epi na demos lud logos słowo, nauka czyli, nauka badająca: rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia

Załącznik nr 1 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program profilaktyki chorób układu krążenia Program profilaktyki chorób układu krążenia 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego. Choroby układu krążenia

Bardziej szczegółowo

Cel 3: Zapewnić wszystkim ludziom w każdym wieku zdrowe życie oraz promować dobrobyt

Cel 3: Zapewnić wszystkim ludziom w każdym wieku zdrowe życie oraz promować dobrobyt Cel 3: Zapewnić wszystkim ludziom w każdym wieku zdrowe życie oraz promować dobrobyt Zapewnienie wszystkim w każdym wieku zdrowego życia oraz promowanie dobrostanu stanowi podstawę zrównoważonego rozwoju.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA

PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA - 2006 1. UZASADNIENIE POTRZEBY PROGRAMU Choroby układu krążenia są główną przyczyną zgonów w Polsce i na świecie. Umieralność z tego

Bardziej szczegółowo

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne Zdrowie środowiskowe 1. Podaj definicję ekologiczną zdrowia i definicję zdrowia środowiskowego. 2. Wymień znane Ci czynniki fizyczne

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska Narodowego Programu Zdrowia na lata 2007-2015: zjednoczenie wysiłków społeczeństwa i administracji publicznej prowadzące do zmniejszenia nierówności i poprawy

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki Zdrowotnej

Program Profilaktyki Zdrowotnej Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr IX/56/2011 Program Profilaktyki Zdrowotnej Realizowany w roku 2011 pod nazwą Badania wad postawy wśród dzieci klas pierwszych szkół podstawowych miasta Tczewa w ramach programu

Bardziej szczegółowo

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu Zanacodar Combi przeznaczone do publicznej wiadomości

VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu Zanacodar Combi przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2 Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu Zanacodar Combi przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Szacuje się, że wysokie ciśnienie krwi jest przyczyną

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Krzemieniecki. Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej. Szpital Uniwersytecki w Krakowie

Krzysztof Krzemieniecki. Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej. Szpital Uniwersytecki w Krakowie Nowotwory wyzwanie globalne Krzysztof Krzemieniecki Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej Szpital Uniwersytecki w Krakowie 1 Dlaczego onkologia jest tak ważna? Nowotwory zjawisko masowe

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES STAROSTWO POWIATOWE W ŚWIDNICY WYDZIAŁ ZDROWIA 2007 r. Opracowała Barbara Świętek PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES UMOŻLIWIAJĄCY JEDNOSTKOM, GRUPOM, SPOŁECZNOŚCIĄ ZWIĘKSZENIE KONTROLI NAD WŁASNYM ZROWIEM I JEGO

Bardziej szczegółowo

Priorytet 2 : Ochrona Zdrowia. Analiza SWOT

Priorytet 2 : Ochrona Zdrowia. Analiza SWOT 49 Priorytet 2 : Ochrona Zdrowia Analiza SWOT MOCNE STRONY 1. Dobrze rozwinięte zaplecze instytucjonalne (zakłady opieki zdrowotnej, instytucje publiczne). 2. Współpraca pomiędzy podmiotami zajmującymi

Bardziej szczegółowo

PROFIALKTYKA GRYPY W GMINIE CZAPLINEK W LATACH

PROFIALKTYKA GRYPY W GMINIE CZAPLINEK W LATACH PROFIALKTYKA GRYPY W GMINIE CZAPLINEK W LATACH 2010-2016 CO WARTO WIEDZIEĆ O GRYPIE Każdego roku na całym świecie zaraża się 5-10% populacji osób dorosłych i 20-30%dzieci Wirusy grypy ludzkiej łatwiej

Bardziej szczegółowo

Zadania zdrowia publicznego w strukturze systemu opieki zdrowotnej

Zadania zdrowia publicznego w strukturze systemu opieki zdrowotnej Zadania zdrowia publicznego w strukturze systemu opieki zdrowotnej Olga Partyka Zakład Organizacji i Ekonomiki Ochrony Zdrowia oraz Szpitalnictwa Kierownik: prof. Andrzej M. Fal Co to jest zdrowie publiczne?

Bardziej szczegółowo

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Kształcenie w zakresie podstaw promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej Zdrowie, promocja zdrowia, edukacja zdrowotna, zapobieganie chorobom. Historia promocji zdrowia.

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Mierniki w ochronie zdrowia

Mierniki w ochronie zdrowia Mierniki w ochronie zdrowia doc. dr Zofia Skrzypczak Podyplomowe Studia Menadżerskie Zarządzanie w podmiotach leczniczych w dobie przekształceń własnościowych Projekt współfinansowany przez Unię Europejską

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZDROWOTNY W ZAKRESIE PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSAMI BRODAWCZAKA LUDZKIEGO( HPV )

PROGRAM ZDROWOTNY W ZAKRESIE PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSAMI BRODAWCZAKA LUDZKIEGO( HPV ) Załącznik Nr 1 do Uchwały Rady Miejskiej w Polanicy-Zdroju z dnia 28 lutego 2012 r. Nr XVIII/98/2012 PROGRAM ZDROWOTNY W ZAKRESIE PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSAMI BRODAWCZAKA LUDZKIEGO( HPV ) W GMINIE POLANICA-ZDRÓJ

Bardziej szczegółowo

Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim

Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim Gruźlica jest przewlekłą chorobą zakaźną. W większości przypadków zakażenie zlokalizowane jest w płucach

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr IV/18/2015 Rady Miejskiej w Policach z dnia 27 stycznia 2015 r.

UCHWAŁA Nr IV/18/2015 Rady Miejskiej w Policach z dnia 27 stycznia 2015 r. UCHWAŁA Nr IV/18/2015 Rady Miejskiej w Policach z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie realizacji w 2015 roku przez gminę Police programu profilaktyki zakażeń pneumokokowych wśród dzieci zamieszkałych na

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XVI/153/2016 Rady Miejskiej w Policach z dnia 23 lutego 2016 r.

UCHWAŁA Nr XVI/153/2016 Rady Miejskiej w Policach z dnia 23 lutego 2016 r. UCHWAŁA Nr XVI/153/2016 Rady Miejskiej w Policach z dnia 23 lutego 2016 r. w sprawie realizacji w 2016 roku przez gminę Police programu profilaktyki zakażeń pneumokokowych wśród dzieci zamieszkałych na

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW 1. NAZWA PRZEDMIOTU :Epidemiologia 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek

Bardziej szczegółowo

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne Prawo do opieki paliatywnej Dostęp do opieki paliatywnej stanowi prawny obowiązek, potwierdzony przez konwencję Organizacji Narodów Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

SYLABUS x 8 x

SYLABUS x 8 x SYLABUS Nazwa przedmiotu/modułu Wydział Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Forma studiów Język przedmiotu Reumatologia Lekarski I Lekarski Jednolite magisterskie 5-letnie Stacjonarne polski Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Finansowanie Zdrowia Publicznego i badań naukowych w UE. Doc. Adam Fronczak

Finansowanie Zdrowia Publicznego i badań naukowych w UE. Doc. Adam Fronczak Finansowanie Zdrowia Publicznego i badań naukowych w UE Doc. Adam Fronczak Zdrowie obywateli jest podstawowym priorytetem Unii Europejskiej. Unijna polityka w dziedzinie zdrowia funkcjonuje równolegle

Bardziej szczegółowo

Aspekty prawne w kontekście zagrożenia funkcjonariuszy i pracowników SW ekspozycją na wirusa HIV

Aspekty prawne w kontekście zagrożenia funkcjonariuszy i pracowników SW ekspozycją na wirusa HIV Aspekty prawne w kontekście zagrożenia funkcjonariuszy i pracowników SW ekspozycją na wirusa HIV Zespół Służby Medycyny Pracy i Bezpieczeństwa i Higieny Pracy Centralny Zarząd Służby Więziennej Ustawa

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XL/279/10 RADY GMINY W BOGORII z dnia 28 stycznia 2010 r.

UCHWAŁA NR XL/279/10 RADY GMINY W BOGORII z dnia 28 stycznia 2010 r. UCHWAŁA NR XL/279/10 RADY GMINY W BOGORII z dnia 28 stycznia 2010 r. w sprawie zatwierdzenia: Programu profilaktyki zakażeń pneumokokowych wśród dzieci zamieszkałych na terenie Gminy Bogoria Na podstawie

Bardziej szczegółowo

EPIDEMIOLOGIA DANE KRAJOWE

EPIDEMIOLOGIA DANE KRAJOWE EPIDEMIOLOGIA DANE KRAJOWE Dane krajowe zostały opracowane na podstawie informacji przekazanych przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - Państwowy Zakład Higieny (zwany dalej NIZP-PZH) oraz zamieszczonych

Bardziej szczegółowo

As zdolny do zajęć bez ograniczeń, uprawiający dodatkowo sport; B zdolny do zajęć WF z ograniczeniami; Bk zdolny do zajęć WF z ograniczeniami,

As zdolny do zajęć bez ograniczeń, uprawiający dodatkowo sport; B zdolny do zajęć WF z ograniczeniami; Bk zdolny do zajęć WF z ograniczeniami, Pielęgniarka szkolna Pielęgniarka szkolna od 1992 roku jest jedynym profesjonalnym pracownikiem ochrony zdrowia na terenie placówki szkolno-wychowawczej. Pełni ona główną rolę w profilaktycznej opiece

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/35/2011 RADY GMINY W BOGORII. z dnia 16 lutego 2011 r.

UCHWAŁA NR IV/35/2011 RADY GMINY W BOGORII. z dnia 16 lutego 2011 r. UCHWAŁA NR IV/35/2011 RADY GMINY W BOGORII z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie zatwierdzenia: Programu profilaktyki zakażeń pneumokokowych wśród dzieci zamieszkałych na terenie Gminy Bogoria Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Uchwala nr. Rada Miasta Katowice. z dnia. w sprawie przyjęcia "Programu szczepień profilaktycznych przeciwko pneumokokom".

Uchwala nr. Rada Miasta Katowice. z dnia. w sprawie przyjęcia Programu szczepień profilaktycznych przeciwko pneumokokom. PROJEKT Uchwala nr. UCHWAL y BIURO RADY MIASTA KATOWICE Wpł. 2012-10- 1 5 Rady Miasta Katowice z dnia. BRM....... w sprawie przyjęcia "Programu szczepień profilaktycznych przeciwko pneumokokom". Na podstawie

Bardziej szczegółowo

GRYPA CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ NA TEN TEMAT? CZY WYKORZYSTAŁŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI BY USTRZEC SIĘ PRZED GRYPĄ?

GRYPA CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ NA TEN TEMAT? CZY WYKORZYSTAŁŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI BY USTRZEC SIĘ PRZED GRYPĄ? GRYPA CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ NA TEN TEMAT? CZY WYKORZYSTAŁŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI BY USTRZEC SIĘ PRZED GRYPĄ? ZDOBĄDŹ INFORMACJE! ZASZCZEP SIĘ! ZDOBĄDŹ OCHRONĘ! SZCZEPIONKA PRZECIW GRYPIE CZYM JEST

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie bezpieczeństwem Laboratorium 2. Analiza ryzyka zawodowego z wykorzystaniem metody trzypunktowej

Zarządzanie bezpieczeństwem Laboratorium 2. Analiza ryzyka zawodowego z wykorzystaniem metody trzypunktowej Zarządzanie bezpieczeństwem Laboratorium 2. Analiza ryzyka zawodowego z wykorzystaniem metody trzypunktowej Szczecin 2013 1 Wprowadzenie Ryzyko zawodowe: prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń

Bardziej szczegółowo

Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu. Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu Dr n med. Urszula Wojciechowska Rak gruczołu krokowego na świecie Rak gruczołu krokowego jest drugim najczęściej diagnozowanym rakiem i piątą co do częstości

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DLA OSÓB POWRACAJĄCYCH Z REGIONU AFRYKI ZACHODNIEJ. Gwinea, Liberia, Sierra Leone, Nigeria

INFORMACJA DLA OSÓB POWRACAJĄCYCH Z REGIONU AFRYKI ZACHODNIEJ. Gwinea, Liberia, Sierra Leone, Nigeria INFORMACJA DLA OSÓB POWRACAJĄCYCH Z REGIONU AFRYKI ZACHODNIEJ Gwinea, Liberia, Sierra Leone, Nigeria Od lutego 1014r. wystepują zachorowania na gorączkę krwotoczną Ebola w państawach Afryki Zachodniej.

Bardziej szczegółowo

Zbiór założonych efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: ŚRODOWISKOWE UWARUNKOWANIA ZDROWIA

Zbiór założonych efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: ŚRODOWISKOWE UWARUNKOWANIA ZDROWIA Zbiór założonych efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: ŚRODOWISKOWE UWARUNKOWANIA ZDROWIA Efekty kształcenia dla przedmiotu Słuchacz, który zaliczył przedmiot, ma wiedzę, umiejętności i kompetencje

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice

Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice Szkolny Konkurs Wiedzy o AIDS i HIV obejmuje dwa etapy. Etap pierwszy przeprowadzany jest ok. 25 października. Biorą w nim udział trój osobowe

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 19 czerwca 2013 r. Poz. 696 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 6 czerwca 2013 r.

Warszawa, dnia 19 czerwca 2013 r. Poz. 696 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 6 czerwca 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 19 czerwca 2013 r. Poz. 696 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 6 czerwca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu

Bardziej szczegółowo

WZW TYPU B CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ? CZY WYKORZYSTAŁEŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI ABY USTRZEC SIĘ PRZED WIRUSOWYM ZAPALENIEM WĄTROBY TYPU B?

WZW TYPU B CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ? CZY WYKORZYSTAŁEŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI ABY USTRZEC SIĘ PRZED WIRUSOWYM ZAPALENIEM WĄTROBY TYPU B? SZCZEPIONKA WZW TYPU B CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ? CZY WYKORZYSTAŁEŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI ABY USTRZEC SIĘ PRZED WIRUSOWYM ZAPALENIEM WĄTROBY TYPU B? ZDOBĄDŹ INFORMACJE! ZASZCZEP SIĘ! ZDOBĄDŹ OCHRONĘ!

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia cukrzycy

Epidemiologia cukrzycy Cukrzyca kiedyś Epidemiologia Epidemiologia - badanie występowania i rozmieszczenia stanów lub zdarzeń związanych ze zdrowiem w określonych populacjach oraz wpływu czynników wpływających na stan zdrowia

Bardziej szczegółowo

Priorytet 2: Ochrona zdrowia. Analiza SWOT

Priorytet 2: Ochrona zdrowia. Analiza SWOT 43 Priorytet 2: Ochrona zdrowia Analiza SWOT MOCNE STRONY 1. Dobrze rozwinięte zaplecze instytucjonalne (zakłady opieki zdrowotnej, instytucje publiczne). 2. Współpraca pomiędzy podmiotami zajmującymi

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

GRYPA. Jak zapobiec zakażeniom grypy? m. st. Warszawie. Oddział Promocji Zdrowia, ul. Cyrulików 35; Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w

GRYPA. Jak zapobiec zakażeniom grypy? m. st. Warszawie. Oddział Promocji Zdrowia, ul. Cyrulików 35; Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w m. st. Warszawie ul. Kochanowskiego 21, Oddział Promocji Zdrowia, ul. Cyrulików 35; tel. 22/311-80-07 08; e-mail: oswiatazdrowotna@pssewawa.pl GRYPA Jak zapobiec

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział 1. Epidemiologia fundament zdrowia publicznego... 1

Spis treści. Rozdział 1. Epidemiologia fundament zdrowia publicznego... 1 Spis treści Rozdział 1. Epidemiologia fundament zdrowia publicznego... 1 1.1. Epidemiologia i zdrowie publiczne Anita Gębska-Kuczerowska, Jerzy Bzdęga... 1 1.2. Rola epidemiologii w nauce o zdrowiu publicznym.

Bardziej szczegółowo

Darmowe badania w kierunku HCV dla Pań w ciąży

Darmowe badania w kierunku HCV dla Pań w ciąży Darmowe badania w kierunku HCV dla Pań w ciąży Szanowna Pani, Do listopada 2014r. kobiety ciężarne mają możliwość bezpłatnego przebadania się w kierunku zakażenia wirusem zapalenia wątroby C (HCV). Stanowią

Bardziej szczegółowo

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY W.S.H.E w Łodzi Kierunek Pielęgniarstwo Poziom B Mariola Krakowska Nr Albumu 42300 PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY TEMAT PRACY: UDZIAŁ PIELĘGNIARKI W PROFILAKTYCE

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny

Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny 1 Zranienia i zakłucia przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 czerwca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny

Bardziej szczegółowo

Uchwala nr. Rada Miasta Katowice. z dnia. w sprawie przyjęcia "Programu szczepień profilaktycznych oraz meningokokom".

Uchwala nr. Rada Miasta Katowice. z dnia. w sprawie przyjęcia Programu szczepień profilaktycznych oraz meningokokom. PROJEKTUCHWALY Uchwala nr. Rady Miasta Katowice z dnia. BIURO RADY MIASTA KATOWICE Wpl. 2012-09-., 2 BRM...... w sprawie przyjęcia "Programu szczepień profilaktycznych oraz meningokokom". przeciwko pneumokokom

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE INFORMACJE DOTYCZĄCE OCENY RYZYKA, ZASAD POSTĘPOWANIA I ŚRODKÓW ZAPOBIEGAWCZYCH W PRZYPADKU NARAŻENIA NA KONTAKT Z WIRUSEM H5N1.

PODSTAWOWE INFORMACJE DOTYCZĄCE OCENY RYZYKA, ZASAD POSTĘPOWANIA I ŚRODKÓW ZAPOBIEGAWCZYCH W PRZYPADKU NARAŻENIA NA KONTAKT Z WIRUSEM H5N1. GŁÓWNY INSPEKTORAT SANITARNY PODSTAWOWE INFORMACJE DOTYCZĄCE OCENY RYZYKA, ZASAD POSTĘPOWANIA I ŚRODKÓW ZAPOBIEGAWCZYCH W PRZYPADKU NARAŻENIA NA KONTAKT Z WIRUSEM H5N1. (opracowane na podstawie wytycznych

Bardziej szczegółowo

Medycyna rodzinna - opis przedmiotu

Medycyna rodzinna - opis przedmiotu Medycyna rodzinna - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Medycyna rodzinna Kod przedmiotu 12.0-WL-Lek-MRodz Wydział Wydział Lekarski i Nauk o Zdrowiu Kierunek Lekarski Profil praktyczny Rodzaj

Bardziej szczegółowo

SLAJDY WYBRANE I ZMODYFIKOWANE POD KĄTEM PREZENTACJI W INTERNECIE

SLAJDY WYBRANE I ZMODYFIKOWANE POD KĄTEM PREZENTACJI W INTERNECIE SUM - WLK 2011 WYKŁAD PIĄTY: BIOSTATYSTYKA C.D. Prof. dr hab. med. Jan E. Zejda! UWAGA! SLAJDY WYBRANE I ZMODYFIKOWANE POD KĄTEM PREZENTACJI W INTERNECIE TREŚĆ WYKŁADU Dokumentowanie efektu (analiza danych

Bardziej szczegółowo

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska Hematoonkologia w liczbach Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory hematologiczne wg Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (rew 10) C81 -Chłoniak Hodkina C82-C85+C96

Bardziej szczegółowo

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Płacę składki, więc mi się należy! Nie wszystko Nie od razu Świadczeniodawca też ma obowiązki Obowiązki świadczeniodawcy

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) Okres realizacji: wrzesień 2012 grudzień 2015

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) Okres realizacji: wrzesień 2012 grudzień 2015 PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) Okres realizacji: wrzesień 2012 grudzień 2015 Autor programu: Miasto Kielce, ul. Rynek 1, 25-303 Kielce 1 I. Opis problemu zdrowotnego Rak

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XIX/169/2008 Rady Miasta Marki z dnia 18 czerwca 2008 roku

Uchwała Nr XIX/169/2008 Rady Miasta Marki z dnia 18 czerwca 2008 roku Uchwała Nr XIX/169/2008 Rady Miasta Marki z dnia 18 czerwca 2008 roku w sprawie wyrażenia zgody na realizację programu zdrowotnego w zakresie szczepień ochronnych przeciwko grypie, dla mieszkańców Miasta

Bardziej szczegółowo

Sytuacja epidemiologiczna w powiecie wschowskim w I półroczu 2014 r.

Sytuacja epidemiologiczna w powiecie wschowskim w I półroczu 2014 r. Sytuacja epidemiologiczna w powiecie wschowskim w I półroczu 14 r. W I półroczu 14 roku na terenie powiatu wschowskiego nie odnotowano chorób zakaźnych określanych jako importowane, wiążące się z wyjazdami

Bardziej szczegółowo

PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017

PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 68/2013 Rady Gminy Zagnańsk z dnia 26 sierpnia 2013 roku PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017 Autor

Bardziej szczegółowo

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego.

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Konferencja otwierająca realizację projektu. Wieruszów, 28.04.2015 DLACZEGO PROFILAKTYKA?

Bardziej szczegółowo

Sylabus A. INFORMACJE OGÓLNE

Sylabus A. INFORMACJE OGÓLNE Sylabus A. INFORMACJE OGÓLNE Nazwa Komentarz Nazwa Zdrowie publiczne Kierunek studiów Zdrowie publiczne Jednostka prowadząca Zakład Zdrowia Publicznego Kierownik jednostki Dr hab. n. med. Beata Karakiewicz

Bardziej szczegółowo

CHOROBY NOWOTWOROWE. Dym tytoniowy zawiera około 60 substancji rakotwórczych lub współrakotwórczych!

CHOROBY NOWOTWOROWE. Dym tytoniowy zawiera około 60 substancji rakotwórczych lub współrakotwórczych! CHOROBY NOWOTWOROWE Palenie tytoniu kojarzy się przede wszystkim z rakiem płuc. W rzeczywistości, papierosy powodować mogą znacznie więcej nowotworów złośliwych. Zalicza się do nich na przykład: raka krtani,

Bardziej szczegółowo

Przewodniczący Rady Miasta mgr Dariusz Kołodziejczyk

Przewodniczący Rady Miasta mgr Dariusz Kołodziejczyk UCHWAŁA NR LII/416/10 RADY MIASTA OTWOCKA w sprawie przyjęcia do realizacji programu zdrowotnego na rok 2010 o tytule Program szczepień profilaktycznych osób po 65 r. życia przeciwko grypie. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu Nazwa przedmiotu/modułu Wydział Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Forma studiów Język przedmiotu Wydział Lekarski I Lekarski Jednolite magisterskie stacjonarne polski SYLABUS Farmakologia Kliniczna

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Dlaczego walczymy z rakiem? Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce zaraz po zawałach i wylewach. Liczba zachorowao na nowotwory złośliwe w Polsce to ponad 140,5 tys.

Bardziej szczegółowo

Ostre infekcje u osób z cukrzycą

Ostre infekcje u osób z cukrzycą Ostre infekcje u osób z cukrzycą Sezon przeziębień w pełni. Wokół mamy mnóstwo zakatarzonych i kaszlących osób. Chorować nikt nie lubi, jednak ludzie przewlekle chorzy, jak diabetycy, są szczególnie podatni

Bardziej szczegółowo

WZW TYPU B CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ? CZY WYKORZYSTAŁEŚ WSYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI ABY USTRZEC SIĘ PRZED WIRUSOWYM ZAPALENIEM WĄTROBY TYPU B?

WZW TYPU B CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ? CZY WYKORZYSTAŁEŚ WSYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI ABY USTRZEC SIĘ PRZED WIRUSOWYM ZAPALENIEM WĄTROBY TYPU B? WZW TYPU B CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ? CZY WYKORZYSTAŁEŚ WSYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI ABY USTRZEC SIĘ PRZED WIRUSOWYM ZAPALENIEM WĄTROBY TYPU B? ZDOBĄDŹ INFORMACJE! ZASZCZEP SIĘ! ZDOBĄDŹ OCHRONĘ! szczepionka przeciw

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: /14:10: listopada - Światowym Dniem Walki z Cukrzycą

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: /14:10: listopada - Światowym Dniem Walki z Cukrzycą 14 listopada - Światowym Dniem Walki z Cukrzycą Cukrzyca jest chorobą, która staje się obecnie jednym z najważniejszych problemów dotyczących zdrowia publicznego. Jest to przewlekły i postępujący proces

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY PROFILAKTYKI MEDYCZNEJ SKUTKÓW ZDROWOT- NYCH SKAŻENIA ŚRODOWISKA

PROGRAMY PROFILAKTYKI MEDYCZNEJ SKUTKÓW ZDROWOT- NYCH SKAŻENIA ŚRODOWISKA Dr Dorota Jarosińska Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu PROGRAMY PROFILAKTYKI MEDYCZNEJ SKUTKÓW ZDROWOT- NYCH SKAŻENIA ŚRODOWISKA Udokumentowane występowanie niekorzystnych następstw

Bardziej szczegółowo

Dlaczego promocja zdrowia i profilaktyka jest opłacalną inwestycją?

Dlaczego promocja zdrowia i profilaktyka jest opłacalną inwestycją? Dlaczego promocja zdrowia i profilaktyka jest opłacalną inwestycją? Prof. dr hab. med. Barbara Woynarowska Wydział Pedagogiczny Uniwersytetu Warszawskiego Komitet Zdrowia Publicznego PAN Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

Celem Tygodnia Szczepień w Polsce jest podkreślanie roli szczepień powszechnych i indywidualnych poprzez:

Celem Tygodnia Szczepień w Polsce jest podkreślanie roli szczepień powszechnych i indywidualnych poprzez: W dniach 22-26 kwietnia obchodzimy, już po raz IX, Europejski Tydzień Szczepień. Jest to inicjatywa Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), realizowana i koordynowana na poziomie lokalnym przez poszczególne

Bardziej szczegółowo

SZCZEPIENIA OCHRONNE U DOROSŁYCH lek. Kamil Chudziński Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii CSK MSW w Warszawie 10.11.2015 Szczepionki Zabite lub żywe, ale odzjadliwione drobnoustroje/toksyny +

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE Katowice 2007 Śl.C.Z.P Dział Chorobowości Hospitalizowanej 23 luty Ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PROFILAKTYKI I PROMOCJI ZDROWIA NA ROK 2010

MIEJSKI PROGRAM PROFILAKTYKI I PROMOCJI ZDROWIA NA ROK 2010 Załącznik do uchwały Rady Miasta Brzeziny Nr XLVIII/15/2010 z dnia 25 lutego 2010r. w sprawie uchwalenia Miejskiego Programu Profilaktyki i Promocji Zdrowia na rok 2010 MIEJSKI PROGRAM PROFILAKTYKI I PROMOCJI

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie u zarządzania rzyzkiem dla produktu leczniczego Cartexan przeznaczone do publicznej wiadomości

Podsumowanie u zarządzania rzyzkiem dla produktu leczniczego Cartexan przeznaczone do publicznej wiadomości Podsumowanie u zarządzania rzyzkiem dla produktu leczniczego Cartexan przeznaczone do publicznej wiadomości Omówienie rozpowszechnienia choroby Rosnąca oczekiwana długość życia i starzejące się społeczeństwo

Bardziej szczegółowo

ZALECENIE RADY. z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie badań przesiewowych w kierunku raka (2003/878/WE)

ZALECENIE RADY. z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie badań przesiewowych w kierunku raka (2003/878/WE) ZALECENIE RADY z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie badań przesiewowych w kierunku raka (2003/878/WE) RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, w szczególności jego

Bardziej szczegółowo

Przedszkole Miejskie Nr 12 Integracyjne w Jaworznie CUKRZYCA

Przedszkole Miejskie Nr 12 Integracyjne w Jaworznie CUKRZYCA Cukrzyca CUKRZYCA Cukrzyca jest przyczyną niedomagania i cierpienia około 60 mln. osób, które żyją z tą chorobą w Europejskim Regionie WHO. Stanowi również poważne obciążenie dla gospodarki i systemu ochrony

Bardziej szczegółowo

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000 Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Korzystny wpływ skryningu na zmniejszenie umieralności z powodu raka

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI CELÓW I ZADAŃ NARODOWEGO PROGRAMU ZDROWIA (NPZ) PRZEZ SŁUŻBY WIĘZIENNE W ROKU 2009

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI CELÓW I ZADAŃ NARODOWEGO PROGRAMU ZDROWIA (NPZ) PRZEZ SŁUŻBY WIĘZIENNE W ROKU 2009 SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI CELÓW I ZADAŃ NARODOWEGO PROGRAMU ZDROWIA () PRZEZ SŁUŻBY WIĘZIENNE W ROKU 2009 Pieczątka zakładu Liczba wszystkich osadzonych (łącznie w roku 2009) - CEL OPERACYJNY 1. ZMNIEJSZENIE

Bardziej szczegółowo

Prawo a choroby zakaźne dr n. med. Marta Rorat

Prawo a choroby zakaźne dr n. med. Marta Rorat Prawo a choroby zakaźne dr n. med. Marta Rorat Katedra i Zakład Medycyny Sądowej, Zakład Prawa Medycznego UM we Wrocławiu Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień WZW 28 lipca 2015

Światowy Dzień WZW 28 lipca 2015 N A R O D O W Y I N S T Y T U T Z D R O W I A P U B L I C Z N E G O P A Ń S T W O W Y Z A K Ł A D H I G I E N Y 00-791 Warszawa, ul. Chocimska 24 Centrala: (+48 22) 54-21-400, Dyrektor: (+48 22) 849-76-12

Bardziej szczegółowo

POLIOMYELITIS. (choroba Heinego Medina, nagminne porażenie dziecięce, porażenie rogów przednich rdzenia, polio)

POLIOMYELITIS. (choroba Heinego Medina, nagminne porażenie dziecięce, porażenie rogów przednich rdzenia, polio) W latach 50. na chorobę Heinego-Medina chorowało w Europie i USA jedno na 5000 dzieci. Po wdrożeniu w Polsce masowych szczepień przeciw poliomyelitis, już w 1960 roku zarejestrowano mniej zachorowań. W

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XLIX/261/2014 RADY MIASTA BRZEZINY z dnia 27 marca 2014 r.

UCHWAŁA NR XLIX/261/2014 RADY MIASTA BRZEZINY z dnia 27 marca 2014 r. UCHWAŁA NR XLIX/261/2014 RADY MIASTA BRZEZINY z dnia 27 marca 2014 r. w sprawie przyjęcia Planu działań prozdrowotnych dla mieszkańców Miasta Brzeziny na lata 2014-2015 Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 5

Bardziej szczegółowo

Waldemar Halota HCV. RAPORT W BUDOWIE Instytut Ochrony Zdrowia

Waldemar Halota HCV. RAPORT W BUDOWIE Instytut Ochrony Zdrowia Waldemar Halota HCV RAPORT W BUDOWIE Instytut Ochrony Zdrowia Instytut Ochrony Zdrowia Członkowie Rady Konsultacyjnej Waldemar Halota, Robert Flisiak, Małgorzata Pawłowska, Krzysztof Tomasiewicz, Mirosław

Bardziej szczegółowo

Poprawa zdrowia układu mięśniowo-szkieletowego w Europie

Poprawa zdrowia układu mięśniowo-szkieletowego w Europie Poprawa zdrowia układu mięśniowo-szkieletowego w Europie Raport dotyczący zaleceń Zapewnianie optymalnej opieki nad osobami cierpiącymi na chorobę zwyrodnieniową stawów i reumatoidalne zapalenie stawów

Bardziej szczegółowo

OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO. dr inż. Zofia Pawłowska

OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO. dr inż. Zofia Pawłowska OCENA RYZYKA ZAWODOWEGO dr inż. Zofia Pawłowska 1. Wymagania dotyczące oceny ryzyka zawodowego 2. Podstawowe zasady skutecznej oceny i ograniczania ryzyka zawodowego 3. Podstawowe problemy przy wdrażaniu

Bardziej szczegółowo

ZDROWIE MIESZKAŃCÓW WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO W LICZBACH

ZDROWIE MIESZKAŃCÓW WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO W LICZBACH 2014 ZDROWIE MIESZKAŃCÓW WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO W LICZBACH Śląski Urząd Wojewódzki Wydział Nadzoru nad Systemem Opieki Zdrowotnej Oddział Analiz i Statystyki Medycznej Dyrektor: Ireneusz Ryszkiel Z-ca Dyrektora:

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr X/81/2015 Rady Miejskiej w Policach z dnia 25 sierpnia 2015 r.

UCHWAŁA Nr X/81/2015 Rady Miejskiej w Policach z dnia 25 sierpnia 2015 r. UCHWAŁA Nr X/81/2015 Rady Miejskiej w Policach z dnia 25 sierpnia 2015 r. w sprawie realizacji w 2015 roku przez gminę Police programu profilaktyki szczepień ochronnych przeciwko grypie dla mieszkańców

Bardziej szczegółowo

TEMAT: Choroby cywilizacyjne i społeczne 20. 19. Zagrożenia dla zdrowia ludzkiego:

TEMAT: Choroby cywilizacyjne i społeczne 20. 19. Zagrożenia dla zdrowia ludzkiego: TEMAT: Choroby cywilizacyjne i społeczne 20. 19. Zagrożenia dla zdrowia ludzkiego: choroby układu krążenia; choroby nowotworowe; narkomania; choroba Alzheimera; alergie; zaburzenia zdrowia psychicznego;

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZCZEPIEŃ PROFILAKTYCZNYCH DZIECI I MŁODZIEŻY GMINY ZAGNAŃSK PRZECIWKO MENINGOKOKOM NA LATA 2013-2017

PROGRAM SZCZEPIEŃ PROFILAKTYCZNYCH DZIECI I MŁODZIEŻY GMINY ZAGNAŃSK PRZECIWKO MENINGOKOKOM NA LATA 2013-2017 Załącznik do Uchwały Nr 67/2013 Rady Gminy Zagnańsk z dnia 26 sierpnia 2013 roku PROGRAM SZCZEPIEŃ PROFILAKTYCZNYCH DZIECI I MŁODZIEŻY GMINY ZAGNAŃSK PRZECIWKO MENINGOKOKOM NA LATA 2013-2017 Autor programu:

Bardziej szczegółowo

Studium podyplomowe ZARZĄDZANIE ZDROWIEM I BEZPIECZEŃSTWEM W MIEJSCU PRACY

Studium podyplomowe ZARZĄDZANIE ZDROWIEM I BEZPIECZEŃSTWEM W MIEJSCU PRACY Szkoła Zdrowia Publicznego Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera 90-950 Łódź, ul. Św. Teresy od Dzieciątka Jezus 8 Studium podyplomowe ZARZĄDZANIE ZDROWIEM I BEZPIECZEŃSTWEM W MIEJSCU PRACY Program

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 27/VII/2015 Rady Miasta Józefowa z dnia 23 stycznia 2015 roku

UCHWAŁA Nr 27/VII/2015 Rady Miasta Józefowa z dnia 23 stycznia 2015 roku UCHWAŁA Nr 27/VII/2015 z dnia 23 stycznia 2015 roku w sprawie uchwalenia programu polityki zdrowotnej w zakresie szczepień ochronnych przeciwko grypie dla mieszkańców Miasta Józefowa z grupy szczególnego

Bardziej szczegółowo

Dlaczego zmiana modelu opieki psychiatrycznej jest niezbędna?

Dlaczego zmiana modelu opieki psychiatrycznej jest niezbędna? Dlaczego zmiana modelu opieki psychiatrycznej jest niezbędna? Aleksander Araszkiewicz Katedra i Klinika Psychiatrii Collegium Medicum w Bydgoszczy Zdrowie psychiczne decyduje o dobrym samopoczuciu jednostek

Bardziej szczegółowo

układu oddechowego dla mieszkańców

układu oddechowego dla mieszkańców Projekt Promocja i profilaktyka chorób układu oddechowego dla mieszkańców Powiatu Nidzickiego. Nidzica, dnia 30 marca 2016 r. ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2009-2014 oraz budżetu państwa

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Dokument z posiedzenia 2009 30.11.2007 B6-0000/2007 PROJEKT REZOLUCJI w odpowiedzi na pytanie wymagające ustnej odpowiedzi B6-0000/2007 zgodnie z art. 108 ust. 5 regulaminu złożyli

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia raka szyjki

Epidemiologia raka szyjki Epidemiologia raka szyjki W 2004 roku na raka szyjki macicy (kanału łączącego trzon macicy z pochwą) zachorowało blisko 3 500 Polek, a prawie 2 000 zmarło z jego powodu. Wśród wszystkich zachorowań kobiet

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo