PODSTAWY EPIDEMIOLOGII

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PODSTAWY EPIDEMIOLOGII"

Transkrypt

1 PODSTAWY EPIDEMIOLOGII Podręcznik dla słuchaczy studiów przed- i podyplomowych oraz słuchaczy Szkoły Zdrowia Publicznego

2 Świa towa Organizacj a Zdrowia jes t specjalis tyczną agendą Organizacji Narodów Zjednoczonych, której zadaniem jest koordynowanie na forum międzynarodowym spraw związanych ze zdrowiem populacji i ochroną zdrowia na świecie. Członkostwo w tej organizacji umożliwia przedstawicielom profesji medycznych wymianę wiedzy i doświadczeń, czego celem ma być osiągnięcie do roku 2000 takiego stanu zdrowia wszystkich członków populacji światowej, który zapewniłby im społecznie i ekonomicznie satysfakcjonując)' poziom życia. Poprzez współpracę techniczną z poszczególnymi krajami członkowskimi oraz popieranie wzajemnych relacji między nimi, WHO zajmuje się koordynacją takich działań jak tworzenie nowoczesnych modeli służby zdrowia, zapobieganie i walka z chorobami, poprawa warunków środowiska naturalnego, rozwój kadry medycznej, badania naukowe, a także planowanie i realizacja programów zdrowotnych. Efektem tej szeroko zakrojonej działalności jest m.in. opracowywanie programów podstawowej opieki zdrowotnej dotyczących całej populacji w krajach członkowskich, promocja opieki nad matką i dzieckiem, walka z niedożywieniem, zwalczanie malarii i innych chorób zakaźnych łącznie z gruźlicą i trądem, koordynowanie globalnych strategii zapobiegania i walki z AIDS, rozpowszechnianie szczepień ochronnych, działania na rzecz poprawy zdrowia psychicznego, kontrola jakości wody pitnej, a także szkolenie personelu medycznego wszystkich szczebli. Postęp w działaniach zmierzających do poprawy warunków zdrowotnych na świecie zależy w dużej mierze od współpracy międzynarodowej odnośnie ustanowienia międzynarodowych norm dla substancji biologicznych, pestycydów i farmaceutyków, sformułowania kryteriów ochrony środowlska, stosowania jednolitego nazewnictwa leków, weryfikowania Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Pokrewnych Problemów Zdrowotnych oraz zbierania i rozpowszechniania statystycznych danych medycznych. Publikacje WHO przedstawiające priorytetowe problemy całej Organizacji, jak też i krajów członkowskich, stanowią źródło rzetelnych informacji i wskazówek pomocnych w działaniach dotycząc)'ch promocji i ochrony zdrowia oraz zwalczania i zapobiegania chorobom. Szkoła Zdrowia Publicznego w Łodzi od 1993 roku jest członkiem Europejskiego Stowarzyszenia Szkół Zdrowia Publicznego - ASPHER

3 Basic epidemiology R. Beaglehole R. Bonita Oepartment ot Community Health and Oepartment ot Medicine University ot Auckland Auck/and New Zea/and T. Kjellstrom Oivision ot Environmenta/ Health Wor/d Hea/th Organization Geneva Switzer/and World Health Organization Geneva '

4 SZKOŁA ZDROWIA PUBLICZNEGO STUDIUM PODYPLOMOWE PODSTAWY EPIDEMIOLOGII tłumaczenie pod redakcją prof. dr hab. med. Neonili Szeszeni-Dąbrowskiej INSTYTUT MEDYCYNY PRACY im. prof. dra med. Jerzego Nofera Łódź,1996

5 TIumaczenie i wydanie podręcznika sfinansowano ze środków Szkoły Zdrowia Publicznego Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi w ramach umowy nr MZiOS/IMP/19/95 z Departamentem Zdrowia Publicznego MZiOS WHO Library Cataloguing in Publication Data Beaglehole, R Basic epidemiology I R. Beaglehole, R, Bonita & T. Kjellstrom 1. Epidemiology I. Bonila, R, II. Kjellstrom, T. m. Title ISBN (NLM Classirtcation: WAlOS) Praca opublikowana w imieniu Ś9.iatowej Organizacji Zdrowia w 1993 r. pod tytułem Podstawy Epidemiologii (c) World Health Organization Dyrektor Generalny ŚWiatowej Organizacji Zdrowia udzielił praw do tłumaczenia wjw pracy na język polski i wydania jej w tym j~zyku Instytutowi Medycyny Pracy, czyniąc go w pełni odpowiedzielnym za tłum/l(2enie. TIumaczyli: dr med. Wojciech Hanke dr med. Zygmunt Starzyński dr med. Irena Szadkowska-Stańczyk prof. dr hab. med. Neonila Szeszenia-Dąbrowska dr Urszula Wilczyńska Projekt okładki: Andrzej Graczykowski Redakcja techniczna i skład: Teresa Borowiecka 1996 Instytut Medycyny Pracy im. prof. dra med. J. Nofera w Łodzi ISBN Wydawca: Szkoła Zdrowia Publicznego - Studium Podyplomowe Instytutu Medycyny Pracy im. prof. dra med. J. Nofera; Łódź ul. Św. Teresy 8 skr. poczt. 199, tel ; ; fax (42) , (42)

6 SPIS TREŚCI Przedmowa do polskiego wydania Przedmowa Wprowadzenie Rozdział 1. Co to jest epidemiologia? 1 Epidemiologia w ujęciu historycznym 1 Definicja i zakres epidemiologii 3 Dokonania epidemiologii 5 Pytania kontrolne 12 I Rozdział 2. Pomiar stanu zdrowia zbiorowości 13 Definicje zdrowia i choroby 13 Miary częstości chorób 15 Korzystanie z dostępnych źródeł informacji 23 Pytania kontrolne 35 Rozdział 3. Typ badań epidemiologicznych 37 Obserwacje i eksperymenty 37 Epidemiologia obserwacyjna 38 Epidemiologia eksperymentalna 48 Potencjalne błędy w badaniach epidemiologicznych 54 Pytania kontrolne 62 Rozdział 4. Podstawowe wiadomości ze statystyki 63 Rozkłady i miary 63 Szacowanie 68 Wnioskowanie statystyczne 70 Zależności między dwiema zmiennymi 76 Pytania kontrolne 79 Rozdział 5. Przyczynowość w epidemiologii 81 Koncepcja przyczynowości 81 Ustalanie przyczyny choroby 85 Pytania kontrolne 93 Rozdział 6. Epidemiologi~ i profilaktyka 95 Istota profilaktyki 95 Poziomy profilaktyki 97 Badania przesiewowe (ang. screening) 106 Pytania kontrolne 110 VII IX XI

7 Rozdział 7. Epidemiologia chorób zakaźnych Wprowadzenie Epidemia i endemia Łańcuch infekcji Dochodzenie epidemiologiczne i kontrola epidemii chorób zakaźnych Pytania kontrolne Rozdział 8. Epidemiologia kliniczna Wprowadzenie Definicje normy i nieprawidłowości Testy diagnostyczne Naturalna historia choroby i jej prognoza Efektywność leczenia Profilaktyka w praktyce klinicznej Pytania kontrolne Rozdział 9. Epidemiologia środowiskowa i epidemiologia w medycynie pracy Środowisko i zdrowie Ekspozycja i dawka Zależność dawka-efekt Zależność dawka-odpowiedź Ocena ryzyka i zarządzanie ryzykiem Czynniki specyficzne w epidemiologii środowiskowej i epidemiologii w medycynie pracy Pytania kontrolne Rozdział 10. Epidemiologia, służba zdrowia, polityka zdrowotna 147 Planowanie opieki zdrowotnej i ocena 147 Cykl planowania 147 Epidemiologia a polityka społeczna i polityka zdrowotna 154 Polityka zdrowotna w praktyce Pytania kontrolne Rozdział 11. Kontynuowanie kształcenia w zakresie epidemiologii Wprowadzenie Wiedza epidemiologiczna o specyficznych chorobach 159 Krytyczne studiowanie publikowanych raportów 160 Planowanie badania 163 Podręczniki i czasopisma z epidemiologii 167 Kształcenie doskonalące 167 Pytania kontrolne 168 Piśmiennictwo 171 Aneks 1. Odpowiedzi na pytania kontrolne 179 Aneks 2. Czasopisma epidemiologiczne 189 Indeks 191

8 Przedmowa do wydania polskiego Pojęcie uepidemiologia u kojarzy się zwykle z chorobami zakaźnymi i działaniami prewencyjnymi zapobiegającymi ich występowaniu i rozpowszechnianiu się, bowiem stąd wywodzi się jej rodowód jako gałęzi wiedzy medycznej i dziedziny praktycznej działalności. Stopniowe opanowanie większości groźnych chorób zakaźnych nękających ludzkość od zarania jej dziejów, a także całkowita likwidacja zachorowań na niektóre z nich, pozwoliła w drugiej połowie dwudziestego wieku zwrócić uwagę na rozpowszechnienie i przyczyny chorób niezakaźnych. Udowodniony związek przyczynowy między paleniem papierosów a częstością występowania raka płuca stał się punktem przełomowym w podejściu i rozumieniu wieloprzyczynowej etiologii chorób niezakaźnych. Od tego czasu, tj. od lat pięćdziesiątych naszego stulecia rozpoczęto na dużą skalę badania epidemiologiczne, tworzenie ich podstaw teoretycznych oraz metodycznych. Rozwój komputerowej techniki obliczeniowej zapoczątkował 'wykorzystywanie coraz bardziej zaawansowanych metod statystycznych oraz budowanie modeli teoretycznych, które znalazły zastosowanie w wyjaśnianiu wieloprzyczynowej etiologii schorzeń. Truizmem wydaje się obecnie stwierdzenie, że wszystkie osoby zawodowo związane ze zdrowiem publicznym, ochroną zdrowia, organizowaniem opieki zdrowotnej i działalności profilaktycznej, powinny posiadać pewien zakres wiedzy o problemach zdrowotnych populacji i ich uwarunkowaniach. Epidemiologia jest podstawową częścią przygotowania zawodowego w tym zakresie. Celem nauczania epidemiologii w kształceniu kadr zdrowia publicznego jest opanowanie przez słuchaczy podstawowej wiedzy teoretycznej oraz nabycie określonych umiejętności praktycznych. Słuchacz powinien wykazać się rozumieniem natury epidemiologii jako nauki i praktyki oraz jej zastosowania, epidemiologicznym podejściem do definiowania i mierzenia zjawisk zdrowotnych w populacji, znajomością zasad i ograniczeń w planowaniu badań epidemiologicznych, rozumieniem znaczenia epidemiologii w działalności prewencyjnej i promocji zdrowia oraz w ocenie skuteczności i sprawności opieki zdrowotnej.

9 VIII PODSTAWY EPIDEMIOLOGII Umiejętności praktyczne, które powinien nabyć słuchacz to głównie krytyczna ocena publikowanych wyników badań i analiz epidemiologicznych, umiejętności samodzielnej oceny sytuacji zdrowotnej ludności na podstawie rutynowo zbieranych danych oraz opracowania programu profilaktycznego dla zbiorowości, zaplanowanie, opracowanie protokołu i przeprowadzenie niewielkiego epidemiologicznego badania terenowego wraz z analizą wyników. Wydany przez Światową Organizację Zdrowia w 1993 roku podręcznik lłpodstawy epidemiologii lł autorstwa R. Beaglehole, R. Banity i T. Kjellstrom wydawał się być najlepszą podstawą nowoczesnego programu nauczania spełniającego wyżej wymienione cele. Dwuletnie doświadczenia dydaktyczne wykorzystujące materiał zawarty w podręczniku wskazały, że wybór był trafny. Podręcznik oceniony został bardzo wysoko zarówno przez słuchaczy jak i wykładowców ze względu na nowoczesne podejście do epidemiologii, staranny układ materiału, trafny dobór przykładów oraz zrozumiały i precyzyjny język. Mam nadzieję, że jego polska wersja spotka się z równie przychylną oceną. Prof. dr hab. med. Janusz A. Induiski

10 Przedmowa Podstawy epidemiologii zostały przygotowane z zamierzeniem usprawnienia nauczania, szkolenia i badań naukowych w dziedzinie zdrowia publicznego. Potrzeba takiego opracowania stała się oczywista w trakcie dyskusji pomiędzy pracownikami WHO i osobami odpowiedzialnymi za nauczanie przedmiotów medycznych z wielu krajów. Zapotrzebowanie na podręcznik obejmujący podstawy epidemiologii wyrażone zostało również w odpowiedziach na kwestionariusz rozesłany do członków WHO Global Environmental Epidemiology Network (GEENET). Autorzy składają podziękowanie za pomoc uzyskaną od szerokiego grona osób. Wstępna wersja tekstu została oceniona przez grupę edytorską w składzie: Dr Jose Calheiros, Oporto, Portugalia; Dr Vikas K. Desai, Surat, Indie; Dr Osafu Ogbeide, Benin City, Nigeria; Dr Robin Philipp, Bristol, Wielka Brytania. Cenne uwagi wnieśli również: Dr Peter Baxter, Cambridge, Wielka Brytania; Pani Jo Broad, Auckland, Nowa Zelandia; Dr Ruth Etzel, Atlanta, USA; Dr Charles du Florey, Dundee, Szkocja; Dr Ichiro Kawachi, Wellington, Nowa Zelandia; Dr John Last, Ottawa, Kanada; Dr Anthony McMichael, Adelaide, Australia; Dr Markku Nurminen, Helsinki, Finlandia; Dr Annette Robertson, Suva, Fidżi; Dr Linda Rosenstock, Seatle, USA; Pani Judi Strid, Auckland, Nowa Zelandia oraz personel WHO Division of Epidemiological Surveillance and Health Situation and Trend Assessment, WHO Division of Development of Human Resources for Health oraz biur regionalnych WHO. Martha Anker z WHO Division of Epidemiological Surveillance and Health Situation and Trend Assessment wniosła znaczący wkład do Rozdziału 4. Wersja "prawie ostateczna" była szeroko rozprowadzona w 1990 r. Została ona formalnie oceniona przez 12 nauczycieli epidemiologii i ich studentów w 10 krajach. Obecna wersja uwzględnia wszystkie uwagi uzyskane w tym czasie. Przygotowanie tego materiału szkoleniowego było finansowane z Międzynarodowego Programu Bezpieczeństwa Chemicznego (wspólnego programu United Nations Environment Programme, Międzynarodowego Biura Pracy i Światowej Organizacji Zdrowia), Swedish International Development Agency (SIDA) i Swedish Agency for Research Collaboration (SAREC).

11

12 Wprowadzenie Zasadnicza rola epidemiologii w realizacji celów programu "Zdrowie dla Wszystkich do Roku 2000" została uznana przez Światowe Zgromadzenie Zdrowia w maju 1988 r. Rezolucja Zgromadzenia nakłaniała kraje członkowskie, aby w większym stopniu wykorzystywały koncepcje i metody epidemiologiczne w przygotowywaniu, uaktualnianiu, monitorowaniu i ocenie programów w tej dziedzinie oraz zachęcała do brania.udziału w szkoleniach z zakresu nowoczesnej epidemiologii, której metody mogą mieć duże znaczenie dla oceny podejmowanych programów ochrony zdrowia. Podręcznik stanowi wprowadzenie do podstawowych zasad i metod epidemiologicznych. Jest on przeznaczony dla szerokiego audytorium, w tym specjalistów w dziedzinie ochrony zdrowia i środowiska, zajmujących się działalnością szkoleniową, studentów medycyny i innych kierunków, w których wymagana jest znajomość tej problematyki. Terminologia stosowana w tej książce jest w dużej mierze oparta na Słowniku epidemiologicznym (Last, 1988). Celem tej książki jest: * wyjaśnienie zasad ustalania przyczyn chorób, ze szczególnym uwzględnieniem modyfikowalnych czynników środowiskowych; * zachęcenie do stosowania epidemiologii w zapobieganiu chorobom i umacnianiu zdrowia, zarówno w medycynie środowiskowej jak i medycynie pracy; * przygotowanie przedstawicieli kierunków związanych z ochroną zdrowia do rozpoznawania szeroko rozumianych potrzeb zdrowotnych i właściwego wykorzystywania istniejących zasobów do ich skutecznego zaspokajania; * zachęcenie do stosowania metod epidemiologicznych w praktyce klinicznej; * stymulowanie stałego zainteresowania metodami epidemiologicznymi.

13 XII PODSTAWY EPIDEMIOLOGII Na zakończenie kursu słuchacz powinien wykazać znajomość: * zasad i zastosowań epidemiologii; * definiowania i mierzenia zjawisk zdrowotnych w populacji; * zalet i ograniczeń metod epidemiologicznych; * epidemiologicznej koncepcji przyczynowości chorób; * roli epidemiologii w prewencji chorób, promocji zdrowia i polityce zdrowotnej; * roli epidemiologii w dobrej praktyce klinicznej; * roli epidemiologii w ocenie efektywności i wydajności opieki zdrowotnej. Ponadto, oczekuje się, że słuchacze uzyskają różnorodne umiejętności praktyczne, takie jak: * opisywanie głównych przyczyn zgonów, chorobowości i inwalidztwa w danej populacji; * zaprojektowanie właściwego modelu badania epidemiologicznego w celu uzyskania odpowiedzi na pytania dotyczące: czynników przyczynowych chorób, historii naturalnej, prognozy, prewencji, oceny stosowanego leczenia oraz innych interwencji ukierunkowanych na kontrolt( choroby; * krytycznej oceny piśmiennictwa. Dostępny jest również (w języku angielskim) podręcznik dla prowadzących zajęcia z epidemiologii. Zamówienia można kierować do: Division of Environmental Health, WHO; 1211 Genewa 27, Szwajcaria. Obejmuje on in-formacje pomocne przy organizowaniu i prowadzeniu nauczania epidemiologii, łącznie z materiałami dydaktycznymi (folie), proponowanym zakresem pytań egzaminacyjnych oraz wskazówkami w jaki sposób podręcznik może być wykorzystywany i adaptowany do lokalnych potrzeb.

14 Rozdział l Co to jest epidemiologia? Epidemiologia w ujęciu historycznym Początki Początki epidemiologii sięgają ponad 2000 lat w przeszłość, kiedy to Hipokrates i inni wyrazili pogląd, że czynniki środowiskowe mogą wpływać na występowanie choroby. Nie poczyniono jednak nic w tym względzie, aż do XIX wieku, kiedy zaczęto intensywnie badać zjawiska warunkujące rozpowszechnienie choroby w określonych populacjach ludzkich. Badania te nie tylko stały się początkami epidemiologii, ale również stanowiły jej najbardziej spektakularne osiągnięcia,jak na przykład ustalenie przez Johna Snowa, że ryzyko wystąpienia cholery w Londynie było związane, wśród innych elementów, z dostarczaniem ludności wody pitnej przez określoną firmę. Epidemiologiczne badania Snowa stanowiły jedno z licznych przedsięwzięć, w których uwzględniono rolę fizycznych, chemicznych, biologicznych, socjologicznych i politycznych procesów (Cameron i Jones, 1983). Snow w swoim badaniu śledził miejsce zamieszkania każdej z osób, która zmarła na cholerę w Londynie w latach i i odkrył związek Tabela 1.1. Zgony z powodu cholery na obszarach Londynu zaopatrywanych w wodę przez dwa przedsiębiorstwa, 8 lipca-26 sierpnia, 1854 Zaopatrzenie w wodę Ludność Zgony z powodu Wsp6łczynnik zgonów przez przedsiębiorstwo 1851 r. cholery na 1000 mieszkańców Southwark ,0 Lambcth ,9 Źródło: Snow, 1855 między źródłami wody pitnej a zgonami na tę chorobę. Jako dowód dokonał statystycznego porównania zgonów na cholerę z korzystaniem z określonego źródła wody (tabela 1.1) i wykazał,że zarówno liczba zgonów z powodu cholery jak i daleko ważniejszy współczynnik zgonów były znacznie większe wśród osób, którym wody pitnej dostarczało przedsiębiorstwo Southwark. Na podstawie tego

15 jii' 2 PODSTAWY EPIDEMIOLOGII drobiazgowego badania Snow stworzył teorię o rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych sugerując, że cholerę może przenosić skażona woda. Był on tym, który zachęcił do wprowadzania usprawnień w dostarczaniu wody na długo przed odkryciem drobnoustroju wywołującego cholerę, a jego badanie miało bezpośredni wpływ na politykę społeczną. Praca Snowa przypomina nam o tym, że działania zdrowotne, takie jak dostarczenie dobrej wody pitnej i poprawa warunków sanitarnych, mają ogromny wpływ na zdrowie społeczeństwa. Od tego czasu, począwszy od 1850 roku, w wielu przypadkach badania epidemiologiczne dostarczyły informacji potrzebnych do podjęcia właściwych działań. Pod koniec XIX i w początkach XX wieku tego rodzaju podejście polegające na porównywaniu współczynników chorób występujących w populacjach ludzkich zaczęto wykorzystywać w coraz większym stopniu. Metodę tę stosowano głównie w chorobach zakaźnych (patrz rozdział 7). Stała się ona ważnym narzędziem w wykazaniu związku między warunkami lub czynnikami środowiskowymi a określonymi chorobami. Epidemiologia współczesna Ilustracją rozwoju współczesnej epidemiologii mogą być prace Dolla, Hilla i innych, którzy w latach 50-tych naszego stulecia badali zależności między paleniem papierosów a rakiem płuca. Wspomniane prace poprzedzone klinicznymi Ryc Współczynniki zgonów na raka płuca (na 1000) według liczby wypalanych papierosów, badanie brytyjskich lekarzy, r , Źródło: DolI, Hill, Przeciętna liczba wypalanych dziennie papierosów

16 CO TO JEST EPIDEMIOLOGIA? 3 obserwacjami łączącymi palenie papierosów z rakiem płuca rozszerzyły zainteresowania epidemiologii na choroby przewlekłe. Wyniki długofalowych obserwacji brytyjskich lekarzy wykazały silny związek między nałogiem palenia papierosów a rozwojem raka płuca (Ryc. 1.1) Wkrótce stało się jasne, że dla wielu chorób liczba czynników przyczynowych jest duża. Niektóre są niezbędne do powstania choroby, inne powodują wzrost ryzyka jej wystąpienia. Do badania tych zależności służą nowoczesne metody epidemiologiczne. Dzisiaj epidemiologia chorób zakaźnych nadal pozostaje ważnym problemem w krajach rozwijających się, gdzie takie choroby, jak malaria, schistosomatoza, trąd i choroba Heinego-Medina, nadal występują powszechnie. Ponadto ta gałąź epidemiologii w krajach ;:0zwiniętych ponownie nabrała ważności w związku z pojawieniem się nowych jednostek, takich jak choroba legionistów czy zespół nabytego upośledzenia odporności (AIDS). Definicja i zakres epidemiologii Epidemiologia jest definiowana jako "nauka o rozpowszechnieniu i o czynnikach warunkujących występowanie związanych ze zdrowiem, stanów lub zdarzeń w określonych populacjach oraz jako dyscyplina służąca do kontroli problemów zdrowotnych" (Last, 1988). Definicja ta zwraca uwagę na to, że epidemiolodzy zajmują się nie tylko zgonami, chorobami i obniżoną sprawnością organizmu, ale również zdrowiem i sposobami jego poprawy. Podmiotem badania w epidemiologii jest populacja ludzka. Populację tę można zdefiniować w terminach geograficznych lub innych; na przykład jako określoną grupę pacjentów szpitalnych lub pracowników zakładu pracy tworzących jednostkę badania. Najczęściej wykorzystywaną populacją w epidemiologii jest ludność zamieszkała na danym terenie lub w danym kraju, w określonym czasie. Populacja ta tworzy bazę, z której wyłaniane są podgrupy według takich kryteriów jak płeć, wiek, przynależność etniczna itd. Struktury populacji pochodzących z różnych regionów geograficznych różnią się między sobą, a ponadto zmieniają się w czasie. Zmienność tę musi uwzględniać analiza epidemiologiczna. W szeroko pojmowanym problemie zdrowia publicznego zastosowanie epidemiologii jest wielorakie (Ryc. 1.2). Początkowo badania epidemiologiczne zajmowały się etiologią (określaniem przyczyn) chorób zakaźnych i ten rodzaj działalności dominował do czasu wykrycia metod zapobiegawczych. W tym znaczeniu epidemiologia staje się podstawą nauk medycznych, których celem jest poprawa stanu zdrowia ludzi. Przyczyny niektórych chorób mogą być ściśle związane z czynnikami genetycznymi, tak jak np. w przypadku fenyloketoriurii, częściej jednak choroba jest wynikiem interakcji między czynnikami genetycznymi i środowiskowymi. Środowisko jest tu pojęciem rozumianym szeroko jako zespół biologicznych, chemicznych, fizycznych, psychologicznych lub innego rodzaju

17 4 PODSTAWY EPIDEMIOLOGII czynników mogących oddziaływać na zdrowie (Rozdział 9). W tym wzgl({dzie niezwykle ważną rol({ odgrywają zachowanie i styl życia, którymi epidemiologia zajmuje si({ coraz cz({ściej, badając ich wpływ na zdrowie i rol({ w promocji zdrowia. Ryc Zastosowania epidemiologii Czynniki genetyczne 1 Przyczyna ldob~ zdrowia---.j ~';ii"~l ~.,rzły zdrow13. stąn Czynniki środowiskowe (łącznie ze stylem tycia) 2. Historia naturalna 3. Opis stanu zdrowia populacji Proporcja osób ze złym stanem zdrowia, zmiany w czasie, zmiany z wiekiem itd. Leczenie Opieka medyczna 4. Ocena działań interwencyjnych Dobry stan zdrowia. Promocja zdrowia. Dzialama prewencyjne Placówki publicznej służby zdrowia Epidemiologia zajmuje się również przebiegiem i skutkami (historią naturalną) choroby, zarówno wśród poszczególnych osób jak i w grupach. Zastosowanie epidemiologicznych zasad i metod w rozwiązywaniu problemów wyst({pujących w medycynie praktycznej doprowadziło do rozwoju epidemiologii klinicznej. Stąd też epidemiologia stała si({ podporą zarówno medycyny zapobiegawczej jak i klinicznej. Epidemiologia CZ({sto wykorzystywana jest do badania stanu zdrowia grup populacyjnych. Znajomość czynników wpływających

18 CO TO JEST EPIDEMIQLOGlA? 5 na częstość występowania chorohy w populacjach jest podstawową informacją wykorzystywaną przez władze zajmujące się problemami ochrony zdrowia w celu właściwego użycia ograniczonych środków na identyfikację głównych zagrożeń i zastosowanie właściwych programów zapobiegania i opieki. W niektórych specjalistycznych działach, takich jak epidemiologia środowiskowa i epidemiologia w medycynie pracy, specjalny nacisk kładzie się na badania populacji narażonych na określony rodzaj środowiskowej ekspozycji. Ostatnio epidemiolodzy włączyli się w ocenę skuteczności i sprawności działania placówek służby zdrowia poprzez określanie optymalnego okresu pobytu chorego w szpitalu w różnych stanach chorobowych, ocenę leczenia wysokiego ciśnienia krwi, badanie skuteczności działań sanitarnych przy kontroli chorób biegunkowych, ocenę wpływu zmniejszonego s~'tlenia związków ołowiu w paliwie na zdrowie społeczeństwa, itd. Dokonania epidemiologii Ospa Eliminacja ospy na świecie stała się wspaniałym osiągnięciem przyczyniającym się do poprawy zdrowia i dobrego samopoczucia milionów ludzi, szczególnie zamieszkałych w wielu najbiedniejszych krajach świata. Jest ilustracją zarówno osiągnięć jak i niepowodzeń człowieka. W latach 90-tych XVIII wieku wykazano, że zakażenie ospą krowią stanowi zabezpieczenie przed wirusem ospy. Jednak prawie 200 lat upłynęło, zanim dobrodziejstwo tego odkrycia zostało zaakceptowane i wykorzystane na świecie. Eliminacja ospy wymagała intensywnej kampanii koordynowanej przez wiele lat przez Światową Organizację Zdrowia (WHO). Epidemiologia odegrała tu centralną rolę dostarczając informacji o dystrybucji przypadków, o modelu, mechanizmach i warunkach przenoszenia zarazka poprzez nanoszenie na mapy miejsc pojawiania się choroby oraz ocenę podejmowanych działań. Kiedy w 1967 roku WHO zaproponowała lo-letni program zwalczania tej choroby, w 31 krajach odnotowywano rocznie milionów nowych przypadków z 2 milionami zgonów. Po wdrożeniu tego programu nastąpiło bardzo szybkie zmniejszanie się liczby krajów, w których odnotowywano przypadki zachorowań w latach ; w 1976 roku jeszcze tylko w 2 krajach występowały zachorowania, a ostatni naturalny przypadek ospy został opisany w 1977 roku (Ryc. 1.3). W relacjach finansowych całkowite wydatki tego przedsięwzięcia oszacowano na około 200 mln dolarów amerykańskich, oszczędzając 1,5 mld dolarów amerykańskich każdego roku, przy czym większość z tych oszczędności pochodziła z krajów bogatszych, gdzie programy szczepień nie były tak długotrwałe. Do sukcesu przyczyniło się szereg czynników: powszechna polityczna aprobata, wyraźny cel i ścisłe terminy jego osiągnięcia, dobrze przygotowany

19 6 PODSTAWY EPIDEMIOLOGII Ryc Liczba krajów z ospą, lata r , 10 O. 1&1~1~lm1mlmlm1mlmlmlm1m Źródło: Fenner i wsp., 1988 personel oraz elastyczna strategia. Ponadto sama choroba odznaczała się cechami, które umożliwiały jej eliminację, była też dostępna ciepłostała szczepionka. Lata Zatrucie metylortęcią Już w średniowieczu rtęć uważana była za substancję szkodliwą. W ostatnich czasach stała się symbolem niebezpieczeństw związanych ze skażeniem środowiska. W latach 50 tych związki rtęci ze ściekami odprowadzanymi z fabryki w Minamacie w Japonii przedostały się do małej zatoki. Doprowadziło to do kumulacji metylortęci w mięsie ryb wywołując ciężkie zatrucia u ludzi, którzy je spożywali (WHO, 1976). Epidemiologia odegrała tu istotną rolę identyfikując przyczyny choroby oraz obejmując kontrolą jedną z pierwszych epidemii schorzenia wywołanego przez skażone środowisko. Pierwsze przypadki choroby sugerowały początkowo zakaźne zapalenie opon mózgowych. Okazało się jednak, że 121 pacjentów z tą chorobą zamieszkiwało w pobliżu zatoki Minamata. Analiza chorych i zdrowych osób ujawniła, że prawie wszyscy chorzy byli członkami rodzin, w których głównym zajęciem było łowienie ryb. Osoby odwiedzające te rodziny oraz ci, którzy jedli niewielkie ilości ryb, nie zachorowali. Uzyskane obserwacje pozwoliły na przypuszczenie, że choroba związana jest ze spożywaniem ryb, i że nie ma ona charakteru choroby zakaźnej lub schorzenia o podłożu genetycznym.

20 CO TO JEST EPIDEMIOLOGIA? 7 Była to pierwsza znana epidemia zatrucia metylortęcią wywołana spożyciem ryb i od tego czasu upłynęło wiele lat badań, zanim wykryto dokładną przyczynę choroby. Choroba Minamata stała się jedną z najlepiej udokumentowanych chorób środowiskowych. Pojawiła się jeszcze w latach 60-tych w innej części Japonii. Od tego czasu opisano w wielu krajach przypadki zatruć metylortęcią. Zazwyczaj przebieg ich nie był już taki ciężki jak w Japonii (WHO, 1990b). Choroba reumatyczna i reumatyczna choroba serca Choroba reumatyczna i reumatyczna choroba serca są związane z ubóstwem i najczęściej występują wśród ubogich i wielodzietnych rodzin, gdzie istnieją sprzyjające warunki paciorkowcowej infekcji górnych dróg oddechowych. W wielu krajach rozwiniętych spadek zachorowań na chorobę reumatyczną zaczął się na początku XX wieku, na długo przed wprowadzeniem skutecznych leków jakimi były sulfonamidy i penicylina (Ryc. 1.4). Dzisiaj choroba w tych krajach prawie zniknęła, choć skupiska względnie wysokiej zachorowalności istnieją jeszcze wśród społecznie i ekonomicznie zacofanych grup. W krajach rozwijających się reumatyczna choroba serca jest nadal jedną z najczęściej występujących form chorób serca (WHO, 1988a). Ryc Występowanie choroby reumatycznej w Danii, lata ~.,.,., ~ N (.I e;. 150 m :s ;:... e (.I ~ tu 50 E "-m J ~~~~~--~~~~--~~~~ Źródło: Taranta, Markowitz, Lata \

21 8 PODSTAWY EPIDEMIOLOGII Epidemiologia pomogła zrozumieć istotę choroby reumatycznej i reumatycznej choroby serca oraz przyczyniła się do poprawy metod prewencji w reumatycznej chorobie serca. Badania epidemiologiczne również ujawniły istotną rolę socjalnych i ekonomicznych czynników w występowaniu endemicznych ognisk gorączki reumatycznej i w rozprzestrzenianiu się paciorkowcowej infekcji gardła. Przyczyny tych chorób są bardziej złożone niż zatrucie metylortęcią, gdzie tylko jeden swoisty czynnik decydował o rozwoju choroby. Choroby wywołane niedoborem jodu Niedobór jodu, który dość powszechnie występuje w pewnych rejonach górskich, prowadzi do spadku aktywności fizycznej i umysłowej. Zaburzenia te związane sąz niedostatecznym wytwarzaniem zawierającego jod hormonu tarczycy (Hetzel, 1989). Choć prawie 400 lat temu wole i kretynizm, jako pierwsze, zostały dokładnie opisane, dopiero w XX wieku nabyta o nich wiedza umożliwiła wprowadzenie skutecznej kontroli i efektywnych działań zapobiegawczych. W 1915 roku wole endemiczne uważano za chorobę, której można najłatwiej zapobiegać; w tym też roku w Szwajcarii zaproponowano stosowanie zapobiegawczo jodowanej soli (Hetzel, 1989). Wkrótce po tym w Akron, Ohio, USA zastosowano na wielką skalę eksperyment z jodem wśród 5000 dziewcząt w wieku od 11 do 18 lat. Profilaktyczne i terapeutyczne efekty tego eksperymentu były tak imponujące, że od 1924 roku w wielu krajach powszechnie wprowadzono do użytku jodowaną sól. Zastosowanie jodowanej soli dlatego było tak efektywne, ponieważ używały jej, w przybliżeniu jednakowo przez cały rok, wszystkie warstwy społeczne. Oczywiście, sukces zależał od dostatecznej produkcji, właściwej dystrybucji, odpowiednich ustaleń prawnych, dobrej kontroli i społecznej świadomości (akceptowalności). Epidemiologia przyczyniła się do rozpoznania i rozwiązania problemu niedoboru jodu; zastosowano na dużą skalę skuteczne działania zapobiegawcze oraz wprowadzono metody monitorowania programów leczenia jodem. Pomimo to zdobyta wiedza nadal nie jest w pełni wykorzystywana w celu zmniejszania rozmiaru cierpień milionów ludzi w krajach rozwijających się, gdzie choroby z niedoboru jodu nadal występują endemicznie. Wysokie ciśnienie krwi Wysokie ciśnienie krwi (nadciśnienie) jest ważnym problemem zdrowotnym zarówno w krajach rozwijających się, jak i w krajach rozwiniętych. Na przykład aż 20% ludzi w wieku lat cierpi na nadciśnienie i to w tak różnych społeczeństwach, jak Stany Zjednoczone i niektóre rejony Chin. Epidemiologia określiła rozmiar problemu, prześledziła historię naturalną choroby i zdrowotne skutki nieleczonego nadciśnienia, oceniła wartość terapii oraz pomogła

rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów oraz innych stanów związanych ze zdrowiem, w populacjach ludzkich),

rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów oraz innych stanów związanych ze zdrowiem, w populacjach ludzkich), EPIDEMIOLOGIA Określenie Epidemiologia pochodzi z języka greckiego: epi na demos lud logos słowo, nauka czyli, nauka badająca: rozpowszechnienie (występowanie i rozmieszczenie chorób, inwalidztwa, zgonów

Bardziej szczegółowo

statystyka badania epidemiologiczne

statystyka badania epidemiologiczne statystyka badania epidemiologiczne Epidemiologia Epi = wśród Demos = lud Logos = nauka Epidemiologia to nauka zajmująca się badaniem rozprzestrzenienia i uwarunkowań chorób u ludzi, wykorzystująca tą

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki Zdrowotnej

Program Profilaktyki Zdrowotnej Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr IX/56/2011 Program Profilaktyki Zdrowotnej Realizowany w roku 2011 pod nazwą Badania wad postawy wśród dzieci klas pierwszych szkół podstawowych miasta Tczewa w ramach programu

Bardziej szczegółowo

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska

WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska WYKŁAD 3 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska Narodowego Programu Zdrowia na lata 2007-2015: zjednoczenie wysiłków społeczeństwa i administracji publicznej prowadzące do zmniejszenia nierówności i poprawy

Bardziej szczegółowo

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe

Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne. Zdrowie środowiskowe Bank pytań na egzamin magisterski 2013/2014- kierunek Zdrowie Publiczne Zdrowie środowiskowe 1. Podaj definicję ekologiczną zdrowia i definicję zdrowia środowiskowego. 2. Wymień znane Ci czynniki fizyczne

Bardziej szczegółowo

Priorytet 2 : Ochrona Zdrowia. Analiza SWOT

Priorytet 2 : Ochrona Zdrowia. Analiza SWOT 49 Priorytet 2 : Ochrona Zdrowia Analiza SWOT MOCNE STRONY 1. Dobrze rozwinięte zaplecze instytucjonalne (zakłady opieki zdrowotnej, instytucje publiczne). 2. Współpraca pomiędzy podmiotami zajmującymi

Bardziej szczegółowo

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES

PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES STAROSTWO POWIATOWE W ŚWIDNICY WYDZIAŁ ZDROWIA 2007 r. Opracowała Barbara Świętek PROMOCJA ZDROWIA TO PROCES UMOŻLIWIAJĄCY JEDNOSTKOM, GRUPOM, SPOŁECZNOŚCIĄ ZWIĘKSZENIE KONTROLI NAD WŁASNYM ZROWIEM I JEGO

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Krzemieniecki. Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej. Szpital Uniwersytecki w Krakowie

Krzysztof Krzemieniecki. Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej. Szpital Uniwersytecki w Krakowie Nowotwory wyzwanie globalne Krzysztof Krzemieniecki Konsultant Wojewódzki w dziedzinie Onkologii Klinicznej Szpital Uniwersytecki w Krakowie 1 Dlaczego onkologia jest tak ważna? Nowotwory zjawisko masowe

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna

Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Promocja zdrowia i edukacja prozdrowotna Kształcenie w zakresie podstaw promocji zdrowia i edukacji zdrowotnej Zdrowie, promocja zdrowia, edukacja zdrowotna, zapobieganie chorobom. Historia promocji zdrowia.

Bardziej szczegółowo

Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim

Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim Gruźlica jest przewlekłą chorobą zakaźną. W większości przypadków zakażenie zlokalizowane jest w płucach

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu

Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego. Zarys Projektu Diagnostyka i leczenie nowotworów nerki, pęcherza moczowego i gruczołu krokowego Zarys Projektu Dr n. med. Roman Sosnowski Klinika Nowotworów Układu Moczowego, Centrum Onkologii Projekt współfinansowany

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ZDROWOTNY W ZAKRESIE PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSAMI BRODAWCZAKA LUDZKIEGO( HPV )

PROGRAM ZDROWOTNY W ZAKRESIE PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSAMI BRODAWCZAKA LUDZKIEGO( HPV ) Załącznik Nr 1 do Uchwały Rady Miejskiej w Polanicy-Zdroju z dnia 28 lutego 2012 r. Nr XVIII/98/2012 PROGRAM ZDROWOTNY W ZAKRESIE PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSAMI BRODAWCZAKA LUDZKIEGO( HPV ) W GMINIE POLANICA-ZDRÓJ

Bardziej szczegółowo

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia. Załącznik nr 10 do Zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 roku Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny:

Bardziej szczegółowo

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne Prawo do opieki paliatywnej Dostęp do opieki paliatywnej stanowi prawny obowiązek, potwierdzony przez konwencję Organizacji Narodów Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

Zbiór założonych efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: ŚRODOWISKOWE UWARUNKOWANIA ZDROWIA

Zbiór założonych efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: ŚRODOWISKOWE UWARUNKOWANIA ZDROWIA Zbiór założonych efekty kształcenia dla studiów podyplomowych: ŚRODOWISKOWE UWARUNKOWANIA ZDROWIA Efekty kształcenia dla przedmiotu Słuchacz, który zaliczył przedmiot, ma wiedzę, umiejętności i kompetencje

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia cukrzycy

Epidemiologia cukrzycy Cukrzyca kiedyś Epidemiologia Epidemiologia - badanie występowania i rozmieszczenia stanów lub zdarzeń związanych ze zdrowiem w określonych populacjach oraz wpływu czynników wpływających na stan zdrowia

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/35/2011 RADY GMINY W BOGORII. z dnia 16 lutego 2011 r.

UCHWAŁA NR IV/35/2011 RADY GMINY W BOGORII. z dnia 16 lutego 2011 r. UCHWAŁA NR IV/35/2011 RADY GMINY W BOGORII z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie zatwierdzenia: Programu profilaktyki zakażeń pneumokokowych wśród dzieci zamieszkałych na terenie Gminy Bogoria Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Priorytet 2: Ochrona zdrowia. Analiza SWOT

Priorytet 2: Ochrona zdrowia. Analiza SWOT 43 Priorytet 2: Ochrona zdrowia Analiza SWOT MOCNE STRONY 1. Dobrze rozwinięte zaplecze instytucjonalne (zakłady opieki zdrowotnej, instytucje publiczne). 2. Współpraca pomiędzy podmiotami zajmującymi

Bardziej szczegółowo

Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice

Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice Szkolny Konkurs Wiedzy o AIDS i HIV obejmuje dwa etapy. Etap pierwszy przeprowadzany jest ok. 25 października. Biorą w nim udział trój osobowe

Bardziej szczegółowo

Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu. Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory gruczołu krokowego skala problemu Dr n med. Urszula Wojciechowska Rak gruczołu krokowego na świecie Rak gruczołu krokowego jest drugim najczęściej diagnozowanym rakiem i piątą co do częstości

Bardziej szczegółowo

As zdolny do zajęć bez ograniczeń, uprawiający dodatkowo sport; B zdolny do zajęć WF z ograniczeniami; Bk zdolny do zajęć WF z ograniczeniami,

As zdolny do zajęć bez ograniczeń, uprawiający dodatkowo sport; B zdolny do zajęć WF z ograniczeniami; Bk zdolny do zajęć WF z ograniczeniami, Pielęgniarka szkolna Pielęgniarka szkolna od 1992 roku jest jedynym profesjonalnym pracownikiem ochrony zdrowia na terenie placówki szkolno-wychowawczej. Pełni ona główną rolę w profilaktycznej opiece

Bardziej szczegółowo

Darmowe badania w kierunku HCV dla Pań w ciąży

Darmowe badania w kierunku HCV dla Pań w ciąży Darmowe badania w kierunku HCV dla Pań w ciąży Szanowna Pani, Do listopada 2014r. kobiety ciężarne mają możliwość bezpłatnego przebadania się w kierunku zakażenia wirusem zapalenia wątroby C (HCV). Stanowią

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny

Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny Katarzyna Kitajewska Główny Inspektorat Sanitarny 1 Zranienia i zakłucia przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 czerwca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny

Bardziej szczegółowo

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY W.S.H.E w Łodzi Kierunek Pielęgniarstwo Poziom B Mariola Krakowska Nr Albumu 42300 PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY TEMAT PRACY: UDZIAŁ PIELĘGNIARKI W PROFILAKTYCE

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) Okres realizacji: wrzesień 2012 grudzień 2015

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) Okres realizacji: wrzesień 2012 grudzień 2015 PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) Okres realizacji: wrzesień 2012 grudzień 2015 Autor programu: Miasto Kielce, ul. Rynek 1, 25-303 Kielce 1 I. Opis problemu zdrowotnego Rak

Bardziej szczegółowo

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego.

Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Kompleksowy program zmniejszania zachorowalności na choroby związane ze stylem życia na terenie powiatu wieruszowskiego. Konferencja otwierająca realizację projektu. Wieruszów, 28.04.2015 DLACZEGO PROFILAKTYKA?

Bardziej szczegółowo

Uchwala nr. Rada Miasta Katowice. z dnia. w sprawie przyjęcia "Programu szczepień profilaktycznych oraz meningokokom".

Uchwala nr. Rada Miasta Katowice. z dnia. w sprawie przyjęcia Programu szczepień profilaktycznych oraz meningokokom. PROJEKTUCHWALY Uchwala nr. Rady Miasta Katowice z dnia. BIURO RADY MIASTA KATOWICE Wpl. 2012-09-., 2 BRM...... w sprawie przyjęcia "Programu szczepień profilaktycznych oraz meningokokom". przeciwko pneumokokom

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 19 czerwca 2013 r. Poz. 696 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 6 czerwca 2013 r.

Warszawa, dnia 19 czerwca 2013 r. Poz. 696 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 6 czerwca 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 19 czerwca 2013 r. Poz. 696 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 6 czerwca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu

Bardziej szczegółowo

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska

Hematoonkologia w liczbach. Dr n med. Urszula Wojciechowska Hematoonkologia w liczbach Dr n med. Urszula Wojciechowska Nowotwory hematologiczne wg Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (rew 10) C81 -Chłoniak Hodkina C82-C85+C96

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

CHOROBY NOWOTWOROWE. Dym tytoniowy zawiera około 60 substancji rakotwórczych lub współrakotwórczych!

CHOROBY NOWOTWOROWE. Dym tytoniowy zawiera około 60 substancji rakotwórczych lub współrakotwórczych! CHOROBY NOWOTWOROWE Palenie tytoniu kojarzy się przede wszystkim z rakiem płuc. W rzeczywistości, papierosy powodować mogą znacznie więcej nowotworów złośliwych. Zalicza się do nich na przykład: raka krtani,

Bardziej szczegółowo

Aspekty prawne w kontekście zagrożenia funkcjonariuszy i pracowników SW ekspozycją na wirusa HIV

Aspekty prawne w kontekście zagrożenia funkcjonariuszy i pracowników SW ekspozycją na wirusa HIV Aspekty prawne w kontekście zagrożenia funkcjonariuszy i pracowników SW ekspozycją na wirusa HIV Zespół Służby Medycyny Pracy i Bezpieczeństwa i Higieny Pracy Centralny Zarząd Służby Więziennej Ustawa

Bardziej szczegółowo

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Płacę składki, więc mi się należy! Nie wszystko Nie od razu Świadczeniodawca też ma obowiązki Obowiązki świadczeniodawcy

Bardziej szczegółowo

PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017

PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017 Załącznik nr 1 do Uchwały nr 68/2013 Rady Gminy Zagnańsk z dnia 26 sierpnia 2013 roku PILOTAŻOWY PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE ZAGNAŃSK NA LATA 2013-2017 Autor

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu Nazwa przedmiotu/modułu Wydział Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Forma studiów Język przedmiotu Wydział Lekarski I Lekarski Jednolite magisterskie stacjonarne polski SYLABUS Farmakologia Kliniczna

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

Poprawa zdrowia układu mięśniowo-szkieletowego w Europie

Poprawa zdrowia układu mięśniowo-szkieletowego w Europie Poprawa zdrowia układu mięśniowo-szkieletowego w Europie Raport dotyczący zaleceń Zapewnianie optymalnej opieki nad osobami cierpiącymi na chorobę zwyrodnieniową stawów i reumatoidalne zapalenie stawów

Bardziej szczegółowo

Podstawy epidemiologii

Podstawy epidemiologii P.. Podstawy epidemiologii Podr cznik dla s uchaczy studiów przed- i podyplomowych oraz s uchaczy Szko y Zdrowia Publicznego Basic epidemiology R. Beaglehole R. Bonita Department of Community Health and

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Dlaczego walczymy z rakiem? Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce zaraz po zawałach i wylewach. Liczba zachorowao na nowotwory złośliwe w Polsce to ponad 140,5 tys.

Bardziej szczegółowo

POLIOMYELITIS. (choroba Heinego Medina, nagminne porażenie dziecięce, porażenie rogów przednich rdzenia, polio)

POLIOMYELITIS. (choroba Heinego Medina, nagminne porażenie dziecięce, porażenie rogów przednich rdzenia, polio) W latach 50. na chorobę Heinego-Medina chorowało w Europie i USA jedno na 5000 dzieci. Po wdrożeniu w Polsce masowych szczepień przeciw poliomyelitis, już w 1960 roku zarejestrowano mniej zachorowań. W

Bardziej szczegółowo

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE

ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE ŚLĄSKIE CENTRUM ZDROWIA PUBLICZNEGO Ośrodek Analiz i Statystyki Medycznej Dział Chorobowości Hospitalizowanej APETYT NA ŻYCIE Katowice 2007 Śl.C.Z.P Dział Chorobowości Hospitalizowanej 23 luty Ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień WZW 28 lipca 2015

Światowy Dzień WZW 28 lipca 2015 N A R O D O W Y I N S T Y T U T Z D R O W I A P U B L I C Z N E G O P A Ń S T W O W Y Z A K Ł A D H I G I E N Y 00-791 Warszawa, ul. Chocimska 24 Centrala: (+48 22) 54-21-400, Dyrektor: (+48 22) 849-76-12

Bardziej szczegółowo

Dlaczego promocja zdrowia i profilaktyka jest opłacalną inwestycją?

Dlaczego promocja zdrowia i profilaktyka jest opłacalną inwestycją? Dlaczego promocja zdrowia i profilaktyka jest opłacalną inwestycją? Prof. dr hab. med. Barbara Woynarowska Wydział Pedagogiczny Uniwersytetu Warszawskiego Komitet Zdrowia Publicznego PAN Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 27/VII/2015 Rady Miasta Józefowa z dnia 23 stycznia 2015 roku

UCHWAŁA Nr 27/VII/2015 Rady Miasta Józefowa z dnia 23 stycznia 2015 roku UCHWAŁA Nr 27/VII/2015 z dnia 23 stycznia 2015 roku w sprawie uchwalenia programu polityki zdrowotnej w zakresie szczepień ochronnych przeciwko grypie dla mieszkańców Miasta Józefowa z grupy szczególnego

Bardziej szczegółowo

Przewodniczący Rady Miasta mgr Dariusz Kołodziejczyk

Przewodniczący Rady Miasta mgr Dariusz Kołodziejczyk UCHWAŁA NR LII/416/10 RADY MIASTA OTWOCKA w sprawie przyjęcia do realizacji programu zdrowotnego na rok 2010 o tytule Program szczepień profilaktycznych osób po 65 r. życia przeciwko grypie. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Waldemar Halota HCV. RAPORT W BUDOWIE Instytut Ochrony Zdrowia

Waldemar Halota HCV. RAPORT W BUDOWIE Instytut Ochrony Zdrowia Waldemar Halota HCV RAPORT W BUDOWIE Instytut Ochrony Zdrowia Instytut Ochrony Zdrowia Członkowie Rady Konsultacyjnej Waldemar Halota, Robert Flisiak, Małgorzata Pawłowska, Krzysztof Tomasiewicz, Mirosław

Bardziej szczegółowo

SZCZEPIENIA OCHRONNE U DOROSŁYCH lek. Kamil Chudziński Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii CSK MSW w Warszawie 10.11.2015 Szczepionki Zabite lub żywe, ale odzjadliwione drobnoustroje/toksyny +

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XLIX/261/2014 RADY MIASTA BRZEZINY z dnia 27 marca 2014 r.

UCHWAŁA NR XLIX/261/2014 RADY MIASTA BRZEZINY z dnia 27 marca 2014 r. UCHWAŁA NR XLIX/261/2014 RADY MIASTA BRZEZINY z dnia 27 marca 2014 r. w sprawie przyjęcia Planu działań prozdrowotnych dla mieszkańców Miasta Brzeziny na lata 2014-2015 Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 5

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY PROFILAKTYKI MEDYCZNEJ SKUTKÓW ZDROWOT- NYCH SKAŻENIA ŚRODOWISKA

PROGRAMY PROFILAKTYKI MEDYCZNEJ SKUTKÓW ZDROWOT- NYCH SKAŻENIA ŚRODOWISKA Dr Dorota Jarosińska Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu PROGRAMY PROFILAKTYKI MEDYCZNEJ SKUTKÓW ZDROWOT- NYCH SKAŻENIA ŚRODOWISKA Udokumentowane występowanie niekorzystnych następstw

Bardziej szczegółowo

SLAJDY WYBRANE I ZMODYFIKOWANE POD KĄTEM PREZENTACJI W INTERNECIE

SLAJDY WYBRANE I ZMODYFIKOWANE POD KĄTEM PREZENTACJI W INTERNECIE SUM - WLK 2011 WYKŁAD PIĄTY: BIOSTATYSTYKA C.D. Prof. dr hab. med. Jan E. Zejda! UWAGA! SLAJDY WYBRANE I ZMODYFIKOWANE POD KĄTEM PREZENTACJI W INTERNECIE TREŚĆ WYKŁADU Dokumentowanie efektu (analiza danych

Bardziej szczegółowo

Narodowy Test Zdrowia Polaków

Narodowy Test Zdrowia Polaków Raport z realizacji projektu specjalnego MedOnet.pl: Narodowy Test Zdrowia Polaków Autorzy: Bartosz Symonides 1 Jerzy Tyszkiewicz 1 Edyta Figurny-Puchalska 2 Zbigniew Gaciong 1 1 Katedra i Klinika Chorób

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZCZEPIEŃ PROFILAKTYCZNYCH DZIECI I MŁODZIEŻY GMINY ZAGNAŃSK PRZECIWKO MENINGOKOKOM NA LATA 2013-2017

PROGRAM SZCZEPIEŃ PROFILAKTYCZNYCH DZIECI I MŁODZIEŻY GMINY ZAGNAŃSK PRZECIWKO MENINGOKOKOM NA LATA 2013-2017 Załącznik do Uchwały Nr 67/2013 Rady Gminy Zagnańsk z dnia 26 sierpnia 2013 roku PROGRAM SZCZEPIEŃ PROFILAKTYCZNYCH DZIECI I MŁODZIEŻY GMINY ZAGNAŃSK PRZECIWKO MENINGOKOKOM NA LATA 2013-2017 Autor programu:

Bardziej szczegółowo

ZALECENIE RADY. z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie badań przesiewowych w kierunku raka (2003/878/WE)

ZALECENIE RADY. z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie badań przesiewowych w kierunku raka (2003/878/WE) ZALECENIE RADY z dnia 2 grudnia 2003 r. w sprawie badań przesiewowych w kierunku raka (2003/878/WE) RADA UNII EUROPEJSKIEJ, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, w szczególności jego

Bardziej szczegółowo

II. Streszczenie (2 strony) 1) skrótowy opis celów i podstawowych elementów programu;

II. Streszczenie (2 strony) 1) skrótowy opis celów i podstawowych elementów programu; Załącznik nr 2 SCHEMAT DOKUMENTU PROGRAMU ZDROWOTNEGO I. Strona tytułowa 1) nazwa programu; Tworzenie regionalnych ośrodków referencyjnych prewencji chorób serca i naczyń na tle miażdżycy w zakresie strategii

Bardziej szczegółowo

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk

Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000. Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi. Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Służba Zdrowia nr 24-26 z 23 marca 2000 Znaczenie badań przesiewowych w zwalczaniu raka piersi Zbigniew Wronkowski, Wiktor Chmielarczyk Korzystny wpływ skryningu na zmniejszenie umieralności z powodu raka

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 Dokument z posiedzenia 2009 30.11.2007 B6-0000/2007 PROJEKT REZOLUCJI w odpowiedzi na pytanie wymagające ustnej odpowiedzi B6-0000/2007 zgodnie z art. 108 ust. 5 regulaminu złożyli

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2

LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 36/2008/DGL Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2008 r. Nazwa programu LECZENIE NADPŁYTKOWOŚCI SAMOISTNEJ ICD - 10 D75.2 - nadpłytkowość samoistna Dziedzina medycyny: hematologia.

Bardziej szczegółowo

Wykład 2. Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska

Wykład 2. Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska Wykład 2 Agnieszka Zembroń-Łacny, Anna Kasperska proces, w którym ludzie uczą się dbać o zdrowie własne i zdrowie społeczeństwa, w którym żyją jest nieodłącznym i komplementarnym elementem promocji zdrowia

Bardziej szczegółowo

Kodeks Profilaktyki Raka Szyjki Macicy

Kodeks Profilaktyki Raka Szyjki Macicy Kodeks Profilaktyki Raka Szyjki Macicy Spis treści Wstęp 3 Cele Kodeksu Profilaktyki RSM 4 Zasady skutecznej komunikacji z kobietami 5 Czynniki ryzyka rozwoju raka szyjki macicy 6 Badanie cytologiczne

Bardziej szczegółowo

Inicjatorką wprowadzenia programu szczepień na terenie gminy Lipie była Wójt, Bożena Wieloch. Działania zmierzające do opracowania programu podjęto

Inicjatorką wprowadzenia programu szczepień na terenie gminy Lipie była Wójt, Bożena Wieloch. Działania zmierzające do opracowania programu podjęto * Inicjatorką wprowadzenia programu szczepień na terenie gminy Lipie była Wójt, Bożena Wieloch. Działania zmierzające do opracowania programu podjęto już na początku ubiegłego roku. Opracowanie dokumentu

Bardziej szczegółowo

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk

Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Co powinien wiedzieć każdy pacjent publicznej opieki zdrowotnej? Kinga Wojtaszczyk Płacę składki, więc mi się należy! Nie wszystko Nie od razu Świadczeniodawca też ma obowiązki Obowiązki świadczeniodawcy

Bardziej szczegółowo

TEMAT: Choroby cywilizacyjne i społeczne 20. 19. Zagrożenia dla zdrowia ludzkiego:

TEMAT: Choroby cywilizacyjne i społeczne 20. 19. Zagrożenia dla zdrowia ludzkiego: TEMAT: Choroby cywilizacyjne i społeczne 20. 19. Zagrożenia dla zdrowia ludzkiego: choroby układu krążenia; choroby nowotworowe; narkomania; choroba Alzheimera; alergie; zaburzenia zdrowia psychicznego;

Bardziej szczegółowo

Statystyka społeczna Redakcja naukowa Tomasz Panek

Statystyka społeczna Redakcja naukowa Tomasz Panek Statystyka społeczna Redakcja naukowa Podręcznik obejmuje wiedzę o badaniach zjawisk społecznych jako źródło wiedzy dla różnych instytucji publicznych. Zostały w nim przedstawione metody analizy ilościowej

Bardziej szczegółowo

Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi.

Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi. Raport z badania ankietowego Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi. Strona 1/32 Spis treści Komentarz autora..................................................

Bardziej szczegółowo

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci.

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. dr n. med. Agnieszka Ołdakowska Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie

Bardziej szczegółowo

dziś i jutro Strategia rozwoju POZ na lata 2014-2020

dziś i jutro Strategia rozwoju POZ na lata 2014-2020 Medycyna Rodzinna Warmii i Mazur dziś i jutro Strategia rozwoju POZ na lata 2014-2020 Lek. med. Zbigniew Gugnowski Konsultant Wojewódzki w Dziedzinie Medycyny Rodzinnej NZOZ Poradnia Lekarzy Medycyny Rodzinnej

Bardziej szczegółowo

Dlaczego zmiana modelu opieki psychiatrycznej jest niezbędna?

Dlaczego zmiana modelu opieki psychiatrycznej jest niezbędna? Dlaczego zmiana modelu opieki psychiatrycznej jest niezbędna? Aleksander Araszkiewicz Katedra i Klinika Psychiatrii Collegium Medicum w Bydgoszczy Zdrowie psychiczne decyduje o dobrym samopoczuciu jednostek

Bardziej szczegółowo

Nowotwory złośliwe w województwie pomorskim,

Nowotwory złośliwe w województwie pomorskim, Nowotwory złośliwe w województwie pomorskim, ze szczególnym uwzględnieniem raka płuca Prof. Jan Skokowski - prezes Stowarzyszenia Walki z Rakiem Płuca Źródło: Pomorski Rejestr Nowotworów, Gdańsk 2014 Lista

Bardziej szczegółowo

Studium podyplomowe ZARZĄDZANIE ZDROWIEM I BEZPIECZEŃSTWEM W MIEJSCU PRACY

Studium podyplomowe ZARZĄDZANIE ZDROWIEM I BEZPIECZEŃSTWEM W MIEJSCU PRACY Szkoła Zdrowia Publicznego Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera 90-950 Łódź, ul. Św. Teresy od Dzieciątka Jezus 8 Studium podyplomowe ZARZĄDZANIE ZDROWIEM I BEZPIECZEŃSTWEM W MIEJSCU PRACY Program

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka sutka zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Cel wykonywania badań przesiewowych Jak powinna postępować każda kobieta? U jakich

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki szczepień ochronnych przeciwko grypie dla mieszkańców powiatu piskiego po 70 roku życia

Program profilaktyki szczepień ochronnych przeciwko grypie dla mieszkańców powiatu piskiego po 70 roku życia UCHWAŁA Nr XLVI/300/14 Rady Powiatu Pisz z dnia 30 października 2014r. w sprawie przyjęcia do realizacji w 2014 roku powiatowego programu profilaktyki szczepień ochronnych przeciwko grypie dla mieszkańców

Bardziej szczegółowo

15. KWALIFIKACJA DO LECZENIA FARMAKOLOGICZNEGO OSTEOPOROZY NA PODSTAWIE METODY FRAX I METODY JAKOŚCIOWEJ. BADANIE POMOST

15. KWALIFIKACJA DO LECZENIA FARMAKOLOGICZNEGO OSTEOPOROZY NA PODSTAWIE METODY FRAX I METODY JAKOŚCIOWEJ. BADANIE POMOST 15. KWALIFIKACJA DO LECZENIA FARMAKOLOGICZNEGO OSTEOPOROZY NA PODSTAWIE METODY FRAX I METODY JAKOŚCIOWEJ. BADANIE POMOST J. Przedlacki, K. Księżopolska-Orłowska, A. Grodzki, T. Bartuszek, D. Bartuszek,

Bardziej szczegółowo

Współpraca pracodawcy i koordynowanej opieki medycznej metodą na długofalowe utrzymanie aktywności zawodowej

Współpraca pracodawcy i koordynowanej opieki medycznej metodą na długofalowe utrzymanie aktywności zawodowej Współpraca pracodawcy i koordynowanej opieki medycznej metodą na długofalowe utrzymanie aktywności zawodowej dr n. med. Grzegorz Juszczyk Dyrektor Działu Profilaktyki Korporacyjnej Zdrowotne przecieki

Bardziej szczegółowo

1 GRUDNIA 2015R. Światowy Dzień Walki z AIDS

1 GRUDNIA 2015R. Światowy Dzień Walki z AIDS 1 GRUDNIA 2015R. Światowy Dzień Walki z AIDS O AIDS zaczęło być głośno w latach 80. Przede wszystkim dzięki działalności środowisk gejowskich w Stanach Zjednoczonych, które jako pierwsze padły ofiarą epidemii.

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie

INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr /2005 Z dnia 2005 r. INSTRUKCJA oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy oraz wynikające z niej działania w Starostwie Powiatowym w Gryfinie 1. DEFINICJE. 1) RYZYKO

Bardziej szczegółowo

Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B?

Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B? Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B? Co to jest? Wirus zapalenia wątroby typu B (HBW) powoduje zakażenie wątroby mogące prowadzić do poważnej choroby tego organu. Wątroba jest bardzo ważnym

Bardziej szczegółowo

Światowa Organizacja Zdrowia. World Health Organizarion. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Światowa Organizacja Zdrowia. World Health Organizarion. Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Światowa Organizacja Zdrowia World Health Organizarion Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego WHO Historia WHO powstała 7 Kwietnia 1948 na mocy artykułu

Bardziej szczegółowo

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji PROGRAM POPRAWY WCZESNEGO WYKRYWANIA I DIAGNOZOWANIA NOWOTWORÓW U DZIECI W PIĘCIU WOJEWÓDZTWACH POLSKI Przykłady opóźnień w rozpoznaniu chorób nowotworowych u dzieci i młodzieży Analiza przyczyn i konsekwencji

Bardziej szczegółowo

Cel główny: - zmniejszenie występowania i umieralności na raka szyjki macicy,

Cel główny: - zmniejszenie występowania i umieralności na raka szyjki macicy, Edukacja prozdrowotna jest niezwykle istotnym elementem funkcjonowania szkoły w zakresie pracy dydaktyczno - wychowawczej. Program edukacyjny Wybierz Życie - Pierwszy Krok doskonale wpisuje się w założenia

Bardziej szczegółowo

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka szyjki macicy. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Badania. przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka szyjki macicy. zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Badania przesiewowe stosowane w celu wczesnego wykrycia raka szyjki macicy zalecenia National Comprehensive Cancer Network (NCCN) Zalecenia dotyczące badań przesiewowych stosowanych w celu wczesnego wykrycia

Bardziej szczegółowo

Meningokoki trzeba myśleć na zapas

Meningokoki trzeba myśleć na zapas Meningokoki trzeba myśleć na zapas prof. dr hab. med. Jacek Wysocki dr n. med. Ilona Małecka Katedra i Zakład Profilaktyki Zdrowotnej Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Specjalistyczny

Bardziej szczegółowo

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych

Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Wpływ alkoholu na ryzyko rozwoju nowotworów złośliwych Badania epidemiologiczne i eksperymentalne nie budzą wątpliwości spożywanie alkoholu zwiększa ryzyko rozwoju wielu nowotworów złośliwych, zwłaszcza

Bardziej szczegółowo

uzyskano tylko w 13 przypadkach gruźlicy PŁUC tzn. w 21,0% przypadków gruźlicy u dzieci

uzyskano tylko w 13 przypadkach gruźlicy PŁUC tzn. w 21,0% przypadków gruźlicy u dzieci Sytuacja epidemiologiczna gruźlicy w Polsce 2012/2013 Dane o zachorowaniach na gruźlicę w Polsce pochodzą z Krajowego Rejestru Zachorowań na Gruźlicę, który prowadzony jest w Instytucie Gruźlicy i Chorób

Bardziej szczegółowo

Samorządowy program zdrowotny zasady przygotowania i proces oceny w Agencji Oceny Technologii Medycznych

Samorządowy program zdrowotny zasady przygotowania i proces oceny w Agencji Oceny Technologii Medycznych Samorządowy program zdrowotny zasady przygotowania i proces oceny w Agencji Oceny Technologii Medycznych Rafał Rdzany Kierownik Działu Programów Zdrowotnych, WOT Agencja Oceny Technologii Medycznych Konferencja

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA ZAGROŻEŃ MENINGOKOKOWYCH. 07.06.2010r

PROFILAKTYKA ZAGROŻEŃ MENINGOKOKOWYCH. 07.06.2010r PROFILAKTYKA ZAGROŻEŃ MENINGOKOKOWYCH 07.06.2010r MENINGOKOKI INFORMACJE OGÓLNE Meningokoki to bakterie z gatunku Neisseria meningitidis zwane również dwoinkami zapalenia opon mózgowych. Wyodrębniono kilka

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE DRZEWICA NA LATA 2013-2016

PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE DRZEWICA NA LATA 2013-2016 PROGRAM PROFILAKTYKI ZAKAŻEŃ WIRUSEM BRODAWCZAKA LUDZKIEGO (HPV) W GMINIE DRZEWICA NA LATA 2013-2016 Okres realizacji: wrzesień 2013 czerwiec 2016 Autor programu: Gmina i Miasto Drzewica, ul. Stanisława

Bardziej szczegółowo

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę, 2013 Aneks 2 Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Opracowano we współpracy z dr.

Bardziej szczegółowo

Protokół. z 50 posiedzenia Rady do Spraw Zwalczania Chorób Nowotworowych z dnia 16 grudnia 2013 r.

Protokół. z 50 posiedzenia Rady do Spraw Zwalczania Chorób Nowotworowych z dnia 16 grudnia 2013 r. Protokół z 50 posiedzenia Rady do Spraw Zwalczania Chorób Nowotworowych z dnia 16 grudnia 2013 r. Posiedzenie Rady odbyło się w dniu 16 grudnia 2013 r. w Sali Mauretańskiej w Ministerstwie Zdrowia. W spotkaniu

Bardziej szczegółowo

P6_TA-PROV(2005)0329 Ochrona zdrowia i bezpieczeństwo pracy: narażenie pracowników na promieniowanie optyczne ***II

P6_TA-PROV(2005)0329 Ochrona zdrowia i bezpieczeństwo pracy: narażenie pracowników na promieniowanie optyczne ***II P6_TA-PROV(2005)0329 Ochrona zdrowia i bezpieczeństwo pracy: narażenie pracowników na promieniowanie optyczne ***II Rezolucja legislacyjna Parlamentu Europejskiego w sprawie wspólnego stanowiska Rady mającego

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Nazwa przedmiotu HIGIENA Z ELEMENTAMI DIETETYKI. 2. Numer kodowy BIO03c. 3. Język, w którym prowadzone są zajęcia polski

KARTA PRZEDMIOTU. 1. Nazwa przedmiotu HIGIENA Z ELEMENTAMI DIETETYKI. 2. Numer kodowy BIO03c. 3. Język, w którym prowadzone są zajęcia polski Projekt OPERACJA SUKCES unikatowy model kształcenia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Medycznego w Łodzi odpowiedzią na potrzeby gospodarki opartej na wiedzy współfinansowany ze środków Europejskiego

Bardziej szczegółowo

dr n. med. Marian Patrzałek NZOZ PROMED Kielce

dr n. med. Marian Patrzałek NZOZ PROMED Kielce Szczepienia dzieci przeciw pneumokokom i ich skutki populacyjne na przykładzie społeczności Kielc dr n. med. Marian Patrzałek NZOZ PROMED Kielce Szczepienia ochronne dla ludności Kielc -szczepienia p/grypie

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Ośrodek Koordynujący Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi dla Wielkopolski i części Ziemi Lubuskiej (Wielkopolskie Centrum

Wojewódzki Ośrodek Koordynujący Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi dla Wielkopolski i części Ziemi Lubuskiej (Wielkopolskie Centrum Program Profilaktyki Raka Piersi Wojewódzki Ośrodek Koordynujący Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi dla Wielkopolski i części Ziemi Lubuskiej (Wielkopolskie Centrum Onkologii) 13.06.2006

Bardziej szczegółowo

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010

Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 Standardy leczenia wirusowych zapaleń wątroby typu C Rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HCV - maj 2010 1. Leczeniem powinni być objęci chorzy z ostrym, przewlekłym zapaleniem wątroby oraz wyrównaną

Bardziej szczegółowo

2011-03-24. Narodowy Program Zdrowia 2007-2015. Historia. Podstawowe założenia koncepcji NPZ. Zdrowie. Prewencja

2011-03-24. Narodowy Program Zdrowia 2007-2015. Historia. Podstawowe założenia koncepcji NPZ. Zdrowie. Prewencja Historia Narodowy Program Zdrowia 2007-2015 1978 r. Ałma Ata zdrowe społeczeństwo końca XX wieku 1990, 1993 aneksy zmiany celów strategicznych i operacyjnych 1996 konstrukcja celów NPZ i wydłużenie do

Bardziej szczegółowo