ŚwiatRZS. Sytuacja chorych na RZS w Polsce. Magazyn dla zainteresowanych reumatoidalnym zapaleniem stawów. Leczenie biologiczne.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ŚwiatRZS. Sytuacja chorych na RZS w Polsce. Magazyn dla zainteresowanych reumatoidalnym zapaleniem stawów. Leczenie biologiczne."

Transkrypt

1 ŚwiatRZS Magazyn dla zainteresowanych reumatoidalnym zapaleniem stawów 5 Leczenie biologiczne. Ważne pytania 8 Chorujesz na RZS? 4 Sytuacja chorych na RZS w Polsce 10 Jedzenie, które nie boli Leczenie Nowości ze świata nauki Rehabilitacja Dieta Styl życia

2 Spis treści 03 Sytuacja chorych na RZS w Polsce Niewielki dostęp do specjalistów i małe środki przeznaczane przez NFZ na leczenie chorych to nie wszystkie problemy chorych na RZS w Polsce. 05 Leczenie biologiczne. Ważne pytania Ta forma terapii budzi wielkie emocje u chorych na RZS, dlatego warto dowiedzieć się więcej na temat tej metody leczenia. 06 Od objawów do terapii W leczeniu chorych na RZS opracowano standardy postępowania terapeutycznego, które obowiązują również w Polsce. 07 Eular pilnuje naszych spraw Europejskie Towarzystwo do Walki z Chorobami Reumatycznymi opracowuje wytyczne do leczenia chorób z zakresu reumatologii. W pracach Towarzystwa biorą też udział przedstawiciele Polski. 08 Chorujesz na RZS? Sprawdź aktywność swojej choroby na stronie 09 REF w trosce o chorych na RZS O działaniach podejmowanych na rzecz chorych przez Ogólnopolską Federację Stowarzyszeń Reumatyków w rozmowie z Jakubem Góreckim, prezesem REF. 10 Jedzenie, które nie boli Właściwe odżywianie skutecznie wspomaga terapię RZS. O faktach i mitach dotyczących żywienia w chorobach reumatycznych w rozmowie z dr Magdaleną Białkowską. 11 Ciekawostki ze świata nauki Czy wiesz, że olej z wiesiołka nie zawsze może być stosowany przez chorych na RZS? 1 Świat RZS 2011 KWARTALNIK nr 1/2011 ISSN Rejestr prasowy: PR ADRES WYDAWCY Capital Partnership Sp. z o.o. ul. Leszno 8/1, Warszawa tel. (22) Kontakt dla Czytelników tel Redakcja Anna Jarosz (redaktor naczelna) Współpracownicy Barbara Banasiuk Małgorzata Kownacka Skład: Krzysztof Krawczyk Korekta: Elżbieta Morawska Zdjęcia: Rafał Pudło Druk: Profesjadruk Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za treść i formę reklam ani prezentacji produktów oraz za błędne zastosowanie preparatów czy urządzeń przedstawionych w kwartalniku przez producentów i dystrybutorów. Od redakcji Drodzy Państwo! Trzymacie w rękach pierwszy numer kwartalnika Świat RZS. Dobrze wiecie, co oznacza ten skrót. Reumatoidalne zapalenie stawów to najczęściej występująca choroba zapalna stawów, na którą cierpi około 1 procent ludzi na świecie. Niestety, należymy do tej grupy. I chociaż każdy z nas w inny sposób dowiedział się o swojej chorobie i na swój sposób stara się z nią żyć, łączy nas jedno cierpienie i ograniczona sprawność fizyczna. Na naszą chorobę nie ma skutecznego leku. Będziemy z nią żyć do końca swoich dni. Ale to wcale nie oznacza, że ma to być życie przepełnione rezygnacją, bez marzeń i nadziei. Nie mieliśmy wpływu na to, że dopadła nas taka choroba. I chociaż mówi się o niej, że jest chorobą z autoagresji (czyli że organizm atakuje sam siebie), nie niesie to wielkiej pociechy. Niełatwo pogodzić się z myślą o nieuleczalnej chorobie, która stopniowo odbiera sprawność. Ale nie warto wciąż pytać dlaczego ja. Stało się. To od ciebie zależy, czy TY będziesz mieć tę chorobę, czy też ona Ciebie. Nie wyleczymy się całkowicie. Jest jednak wiele możliwości ograniczenia postępu choroby, ale to w znacznym stopniu zależy od nas samych. RZS wymaga kompleksowego leczenia. Choruje bowiem cały człowiek, a nie tylko jego stawy. Na prawidłową terapię składa się leczenie farmakologiczne, rehabilitacja, fizykoterapia, ale przede wszystkim zmiana stylu życia. Jeśli choroba zostanie wcześnie zdiagnozowana i będzie właściwie leczona, można prowadzić normalne, aktywne życie. Nasza sytuacja nie jest dobra, bo zarówno w przychodniach lekarskich, jak i w szpitalach dostęp do reumatologów jest utrudniony. Nie zawsze jesteśmy leczeni zgodnie z najnowszymi osiągnięciami medycyny. Zdarza się, że lekarz nie ma czasu, aby rozwiać nasze wątpliwości czy wysłuchać obaw. Nie chcemy powiedzieć, że jesteśmy ofiarami złego systemu ochrony zdrowia w Polsce, bo tak mógłby powiedzieć każdy chory. Myślimy jednak, że siła tkwi w nas samych. Jeżeli się nie poddamy, to i system będzie musiał się zmienić i nam będzie żyło się łatwiej. Świat RZS dostarczy Wam obiektywnych informacji o wszystkim, co może Was dotyczyć, autorzy zawartych w nim tekstów podpowiedzą rozwiązania, omówią zasady leczenia, rehabilitacji. Chcielibyśmy także dowiedzieć się o nurtujących Was sprawach. O tym, co Was niepokoi, z czym nie możecie sobie poradzić. To pozwoli stworzyć periodyk, który będzie pomocny nam wszystkim. Mamy nadzieję, że życzliwie przyjmiecie ten pierwszy numer i zechcecie podzielić się swoimi opiniami, wskazać błędy czy braki, ale też dodać otuchy, aby kolejne wydania Świata RZS były o tym, co najbardziej Was interesuje. Życzymy miłej lektury Zespół redakcyjny

3 ŚwiatRZS Anna Jarosz Sytuacja chorych na RZS w Polsce Nie ma co ukrywać, dobrze nie jest. Przyczyn takiego stanu rzeczy można się dopatrywać zarówno w systemie opieki zdrowotnej, jak i samym podejściu chorych do przestrzegania zaleceń lekarzy. WPolsce jest około 400 tysięcy chorych na różne formy przewlekłego zapalenia stawów, z czego około połowę stanowią chorzy na reumatoidalne zapalenie stawów. Z ostatniej grupy tylko 100 tysięcy osób poddaje się różnym formom terapii. Poważnym problemem jest niedostateczna wiedza społeczeństwa na temat reumatoidalnego zapalenia stawów. Nadal funkcjonuje przekonanie, iż na choroby zapalne stawów cierpią tylko osoby starsze. Dlatego tak ważne jest podejmowanie akcji edukacyjnych, które pozwolą zrozumieć, czym jest reumatoidalne zapalenie stawów. Drugą ważną kwestią są opóźnienia w stawianiu diagnozy. Chorzy przez długi czas pozostają pod opieką lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, co sprawia, że RZS jest rozpoznawane w Polsce zbyt późno. Jedynie szybkie skierowanie chorego do specjalisty reumatologa pozwala na wdrożenie skutecznego leczenia mającego na celu zahamowanie rozwoju choroby. Kolejną barierą dla chorych jest utrudniony dostęp do specjalistycznej opieki zdrowotnej, w tym do nowoczesnego leczenia. Niedostatecznie wykorzystuje się podstawowe leki modyfikujące przebieg choroby, to znaczy metotreksat. Obecnie leki biologiczne przyjmuje tylko 2,5 tysiąca osób, a według szacunków specjalistów leczeniem biologicznym w Polsce powinno być objętych trzykrotnie więcej pacjentów. Tylko 1 procent W ostatnim czasie w krajach o PKB zbliżonym do tego osiąganego w Polsce, wyraźnie zaznaczył się trend wzrostowy w zakresie dostępności leczenia biologicznego. Niestety nie dotyczy to Polski. Do leczenia biologicznego ma u nas dostęp niespełna 1 procent pacjentów. W krajach tak zwanej starej Unii wskaźnik ten wynosi 11 procent. Jednak nawet zestawiając osiągnięcia Polski na tym polu wyłącznie z takimi krajami jak Słowacja, Węgry (oba kraje ok. 3,8 procent), Czechy czy Słowenia (oba kraje ok. 5 procent), widać, że dynamika przyrostu pacjentów leczonych lekami biologicznymi jest u nas bardzo mała. W czołówce Europy pod tym względem są natomiast Norwegia, Irlandia, Luksemburg i Belgia. 3

4 ŚwiatRZS Zdaniem eksperta Profesor Witold Tłustochowicz, ordynator w Klinice Chorób Wewnętrznych i Reumatologii Wojskowego Instytutu Medycznego w Warszawie, prezes Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego, Krajowy Konsultant w dziedzinie reumatologii. W Polsce sytuacja chorych na RZS ty, najlepiej. Wśród bardzo dużej grupy jest bardzo zła. Wpływa na to wiele chorych cierpiących na różne schorzenia czynników, ale jednym z istotniejszych reumatologiczne pokutuje przekonanie, ze względów ludzkich jest najwyższa że najlepiej leczyć się w sanatorium. w Europie aktywność tej choroby u pacjentów. Oznacza to, że chorzy są po 30 procent chorych na RZS ogranicza Statystyki medyczne dowodzą, że około prostu źle leczeni. Wpływa to na relację swoje leczenie do przyjmowania lekarz pacjent. Lekarz, który opiekuje się chorym, może być tylko jego homeopatii, alternatywnych metod środków przeciwbólowych, stosowania doradcą, ordynować terapie, sposób leczenia i...wyjazdów do sanatoriów. postępowania itd. Ale to pacjent decyduje, czy będzie przestrzegał zaleceń objawów, takie udawane leczenie może Dopóki choroba nie rozwinie pełnych specjalisty. Z tym u nas nie jest, nieste- się częściowo sprawdzać. Gdy wystąpią wszystkie objawy, na skuteczną pomoc bywa za późno. Takie postępowanie pacjenta nie ma nic wspólnego z prawdziwym leczeniem RZS choroby, która nie tylko niszczy stawy, obniża jakość życia, ale także wywołuje liczne powikłania, na przykład ze strony układu krążenia. Poważnym problemem jest również to, że wielu chorych nie chce przyjmować leków na RZS, które są zalecane zgodnie ze światowymi standardami. Tu sztandarowym przykładem jest metotreksat. Lek, który przez to, że w dużych dawkach jest stosowany w chemioterapii, ma złą prasę. Dla niektórych traci na wartości, bo jest tani, a tanie leczenie, w opinii niektórych chorych, nie może być skuteczne. Potrzeba edukacji Reumatoidalne zapalenie stawów jest chorobą przewlekłą. Tu nie wystarczy jedna pigułka czy tygodniowa kuracja, aby raz na zawsze zapomnieć o kłopocie. To choroba, z którą trzeba nauczyć się żyć, jak to się mówi do końca swoich dni. I chociaż niełatwo zaakceptować taką prawdę, zrozumienie istoty choroby i obowiązujących w świecie zasad leczenia pozwala pogodzić się z sytuacją. I nie chodzi tu wcale o pogodzenie, które ma oznaczać rezygnację z aktywnego życia zawodowego i osobistego. Eksperci Europejskiego Towarzystwa do Walki z Chorobami Reumatycznymi (EULAR) twierdzą, że celem leczenia RZS powinno być osiągnięcie remisji lub niskiej aktywności choroby. Oznacza to, że dzięki właściwemu leczeniu życie chorego nie powinno różnić się od życia osoby zdrowej. Z jednym wyjątkiem stale musi przyjmować leki. Dużo zależy także od chorych. W praktyce oznacza to terminowe wykonywanie badań, konsekwentne przyjmowanie leków, zgłaszanie się na wizyty w wyznaczonym terminie, wykonywanie ćwiczeń usprawniających stawy, dbanie o prawidłową masę ciała itp. Największą krzywdą, jaką sami sobie możemy zrobić, jest rezygnacja z pomocy specjalisty i uciekanie się do alternatywnych metod leczenia. Przyszłość niesie zmiany W przyszłym roku powinien wejść w życie projekt wczesnej diagnostyki zapaleń stawów. Lekarz rodzinny, współpracując z ośrodkiem referencyjnym, będzie mógł przez internet konsultować poszczególne przypadki choroby i ewentualnie kierować chorego do reumatologa. Ważne jest również przestrzeganie stosowania algorytmów postępowania terapeutycznego, będących wypadkową wieloletnich doświadczeń w walce z RZS. Mają one nie tylko ułatwić życie lekarzom, ale również zagwarantować chorym bezpieczeństwo terapeutyczne, czyli leczenie, które będzie dostosowane do ich stanu zdrowia. Najmniej w Europie W Polsce wydaje się najmniej w przeliczeniu na jednego chorego na leczenie RZS W rankingu krajów Europy, które wydają najwięcej na zdrowie pojedynczego mieszkańca, Polska znajduje się na szarym końcu. Na ten cel wydajemy zaledwie jedną czwartą tego, co Niemcy. W roku 2008 w Niemczech wydano na leczenie biologiczne jednego pacjenta 1284 euro, w Wielkiej Brytanii było to 888 euro, a na Słowacji 549 euro. W Polsce na ten sam cel przeznaczono zaledwie 88 euro. Wydatki poniesione na całkowite leczenie poszczególnych pacjentów wyniosły, odpowiednio, euro, euro, 4263 euro. W Polsce było to 3720 euro. Spośród 31 krajów uwzględnionych w raporcie Litwa, Łotwa, Turcja, Rumunia i Bułgaria wydają na jednego pacjenta mniej niż Polska. Mimo że między kwotami wydawanymi na te same cele w Europie Wschodniej i Zachodniej istnieje ogromna przepaść ( wobec 3752 euro na leczenie całkowite), to procentowo wydatki rozkładają się podobnie. W Europie Zachodniej na koszty medyczne bezpośrednie (z wyłączeniem leczenia biologicznego) przeznacza się 32 procent całej kwoty. Leczenie biologiczne stanowi 9 procent wydatków, niemedyczne koszty bezpośrednie (jak np. transport i inne usługi) to 11 pro - cent, opieka nieformalna 16 procent, zaś koszty pośrednie (chodzi tu przede wszystkim o utratę produktywności przez pacjentów poniżej 60. roku życia) wynoszą 32 procent. W Europie Wschodniej, odpowiednio, koszty te wynoszą: 39 procent, 6 procent (leczenie biologiczne), 11, 14 i 30 procent. 4

5 ŚwiatRZS Anna Jarosz Leczenie biologiczne Ważne pytania Ta forma terapii budzi wielkie emocje u chorych na reumatoidalne zapalenie stawów. W niej właśnie upatrują rozwiązania nie tylko doraźnych problemów wynikających z bólu i niesprawności, ale także całkowitego wyleczenia. Pacjenci często domagają się leczenia biologicznego, uważając, że jest ono najskuteczniejsze z dostępnych terapii. Dlatego też warto dowiedzieć się nieco więcej na temat tej formy leczenia. Czy leki biologiczne uwalniają od RZS? Niestety, RZS jest nadal chorobą nieuleczalną, oznacza to, że leczenie tylko zmniejsza objawy, nie usuwając jednak przyczyny choroby. Niemniej jednak leki biologiczne stanowią ogromny postęp w terapii. W odróżnieniu od wcześniej stosowanych leków działają bezpośrednio na układ immunologiczny, osłabiają jego agresywne działanie wobec własnych tkanek i spowalniają proces niszczenia kości i stawów. Czy terapii biologicznej może być poddany każdy chory na RZS? Decyzję o poddaniu pacjenta terapii biologicznej podejmuje lekarz reumatolog, gdy występują wskazania medyczne do jej stosowania. W przypadku RZS są to pacjenci, u których choroba rozwija się szybko lub leczenie odpowiednimi dawkami leków modyfikujących przebieg choroby, w tym metotreksatu, nie przynosi poprawy stanu zdrowia. Czy są przeciwwskazania do stosowania terapii biologicznej? Z tej formy leczenia nie mogą korzystać osoby z czynnymi ciężkimi zakażeniami, obniżoną odpornością, z utajoną lub czynną gruźlicą i chorobami nowotworowymi. Przeciwwskazaniem do leczenia biologicznego może być (choć nie musi) niewydolność krążenia, niektóre choroby układu nerwowego (np. stwardnienie rozsiane) oraz wirusowe zapalenie wątroby typu B. Jeżeli lekarz rozważa możliwość zastosowania terapii biologicznej, należy go poinformować o wszystkich nawet z pozoru błahych szczegółach dotyczących zdrowia, przebytych chorobach, uczuleniach, dolegliwościach itp. Kto decyduje o włączeniu leczenia biologicznego? Sytuacja każdego chorego pod tym względem jest rozpatrywana indywidualnie. Decyzję o wdrożeniu leczenia biologicznego podejmuje lekarz prowadzący. Wybór jest następnie akceptowany przez Zespół Koordynujący działający przy Instytucie Reumatologii w Warszawie. Leczenie biologiczne prowadzone jest w ramach programów terapeutycznych. Obecnie z tej formy terapii korzysta około 2500 chorych. Szacuje się, że leczonych powinno być około trzykrotnie więcej. Czy terapia biologiczna jest zawsze skuteczna? Wybór leczenia jest w każdym przypadku dostosowywany do konkretnego pacjenta. Należy pamiętać, że leczenie biologiczne podaje się dopiero po wyczerpaniu innych możliwości leczenia, czyli w przypadku niepowodzenia leczenia odpowiednimi dawkami metotreksatu. Są to zatem leki podawane osobom najciężej chorym, opornym na działanie innych terapii. Czy terapie biologiczne dają powikłania? Leki biologiczne mają silne działanie na organizm człowieka. Przy ich stosowaniu mogą się pojawić mniejsze lub większe działania niepożądane, jednak zawsze warto rozważyć stosunek korzyści do ryzyka. Jakie zalety mają leki biologiczne? Leki biologiczne działające znacznie szybciej niż klasyczne leki modyfikujące przebieg choroby mogą pomóc chorym, którzy nie odpowiadają na leczenie standardowe. Ich zaletą, oprócz zmniejszenia bólu i obrzęków, jest zapobieganie niszczeniu stawów i tkanek okołostawowych. Pozwalają również na wydłużenie okresów remisji choroby u dużej grupy chorych, przez co poprawiają jakość ich życia i sprawność ruchową. Czym są leki biologiczne? Leki biologiczne, wytwarzane z wykorzystaniem metod inżynierii genetycznej, to grupa leków ściśle związanych z cząsteczkami naturalnie występującymi w organizmie człowieka, jak insulina, erytropoetyna, interleukina 6. Zaburzenia w funkcjonowaniu tych cząsteczek mogą sprzyjać pojawianiu się wielu chorób, dlatego też leki biologiczne są zaprojektowane tak, aby wpływać na mechanizmy, które wywołują procesy chorobowe. W przypadku leczenia chorób zapalnych stawów działają bezpośrednio na układ immunologiczny, osłabiając jego agresywne działanie na własne tkanki. 5

6 ŚwiatRZS Anna Jarosz Od objawów do terapii Choroby zapalne stawów uznawane są za schorzenia społeczne, a ich rozpowszechnienie okrzyknięto nawet mianem epidemii. Wystarczy powiedzieć, że jeszcze do niedawna z ich powodu przyznawano aż 16 procent wszystkich rent inwalidzkich. Chorzy na RZS to najliczniejsza grupa wśród osób dotkniętych chorobami narządu ruchu. Nawet doświadczonemu lekarzowi nie zawsze udaje się od razu postawić rozpoznanie. Czasem objawy choroby i wyniki badań są tak niejednoznaczne, że na rozpoznanie potrzeba nawet roku. Zapalenie stawów by nie spowodowało spustoszeń w całym organizmie wymaga możliwie szybkiego rozpoczęcia leczenia. W pierwszej fazie lekarz stosuje niesteroidowe leki przeciwzapalne lub steroidy, leki modyfikujące przebieg choroby, a dopiero w przypadku niepowodzenia tych form terapii wprowadza się leczenie biologiczne. Od czego zacząć? W rozpoznaniu RZS niezwykle ważną rolę odgrywa wywiad zebrany od pacjenta oraz badanie lekarskie. Dolegliwości bólowe, tkliwość skóry, obrzęki i tak zwana sztywność poranna stawów dotyczą małych stawów (najczęściej dłoni i stóp) i występują symetrycznie. Ból jest najbardziej dokuczliwy nad ranem oraz po długim unieruchomieniu i utrudnia wykonanie najprostszych czynności. Kolejną fazą diagnozowania są badania laboratoryjne morfologia, OB, CRP, RF (czynnik reumatoidalny) oraz ewentualnie badanie RTG drobnych stawów. Dla RZS znamienne jest podwyższone stężenie białka ostrej fazy (CRP) oraz zwiększony opad czerwonych krwinek (OB). U wielu osób, u których podejrzewa się RZS, już na początku choroby występuje czynnik reumatoidalny (RF), czyli przeciwciało skierowane przeciwko immunoglobulinom klasy IgG, lub przeciwciała antycytrulinowe. Na zdjęciach rentgenowskich widoczny jest obrzęk tkanek miękkich, a w późniejszym okresie nadżerki w stawach. Zgodnie ze standardami W celu leczenia chorych na RZS, opracowano standardy postępowania terapeutycznego, które obowiązują w Stanach Zjednoczonych i Europie, a tym samym również w Polsce. Lekiem stosowanym w pierwszej fazie leczenia jest metotreksat. Jego zaletą jest skuteczność i cena. Od podawania tego leku należy też jak najszybciej rozpocząć leczenie chorego. Docelową dawką leczniczą jest mg leku na tydzień. Niższe dawki mogą nie być wystarczające, co sprawia, że leczenie jest nieefektywne. Jeśli metotreksat nie działa, a choroba postępuje, należy rozważyć możliwość zastosowania innego leczenia. Najnowsze europejskie standardy opublikowane w tym roku mówią, że w przypadku nietolerancji lub nieskuteczności leczenia odpowiednimi dawkami metotreksatu należy włączyć leczenie biologiczne. U każdego chorego aktywność choroby powinna być stale monitorowana za pomocą wskaźnika DAS28 (więcej piszemy o nim na stronie 10). Odpowiednie dawki leków Metotreksat, lek uznawany za złoty standard w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów, jest postrzegany przez chorych jako lek stosowany w leczeniu nowotworów, co rodzi obawy przed jego stosowaniem, przede wszystkim przed pojawieniem się licznych i poważnych działań niepożądanych. Należy jednak pamiętać, że ciężkie działania niepożądane związane ze stosowaniem metotreksatu pojawiają się głównie w przypadku przyjmowania dużych dawek tego leku stosowanych w hematologii. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości lub obaw pacjent powinien skonsultować się z lekarzem prowadzącym. 6

7 eular ŚwiatRZS Barbara Banasiuk Eular pilnuje naszych spraw Celem organizacji EULAR (European League Against Rheumatism), czyli Europejskiego Towarzystwa do Walki z Chorobami Reumatycznymi jest wspieranie finansowe badań nad chorobami reumatycznymi, a także promowanie programów prewencyjnych, leczenia i rehabilitacji pacjentów. Wskład EULAR wchodzą 44 stowarzyszenia naukowe, 35 organizacji pacjentów i 7 organizacji zrzeszających personel medyczny. Każdy kraj członkowski jest w EULAR reprezentowany tylko przez jedno krajowe stowarzyszenie lub organizację. Ze strony polskiej jest to Polskie Towarzystwo Reumatologiczne. EULAR angażuje się w szeroko zakrojoną działalność edukacyjną, której celem jest podnoszenie świadomości społecznej w zakresie chorób reumatycznych. Wspiera finansowo projekty badawcze w Europie i Ameryce Północnej, organizuje coroczne kongresy naukowe poświęcone reumatologii oraz prowadzi szkolenia i oferuje publikacje na temat chorób reumatycznych. EULAR jest również zaangażowany w opracowywanie polityki zdrowotnej na szczeblu europejskim. W trosce o chorych W konferencjach organizowanych przez EULAR biorą udział uczeni, lekarze, przedstawiciele firm farmaceutycznych, ale także przedstawiciele organizacji zrzeszających pacjentów. Kongresy te są okazją do przedstawienia aktualnego stanu wiedzy na temat chorób zapalnych stawów, dają też możliwość bezpośredniej dyskusji z wybitnymi specjalistami i wymiany opinii o leczeniu tak zwanych trudnych przypadków. Publikowane materiały kongresowe zawierają zasady obowiązujące w leczeniu RZS na świecie, wynikające z międzynarodowego doświadczenia w tym zakresie. Zalecenia dotyczące leczenia chorych z RZS pozwalają zatem chorym uzyskać wiedzę o właściwym postępowaniu terapeutycznym. Więcej wiedzy W ramach swoich działań EULAR opracowuje także wytyczne i określa standardy leczenia dla poszczególnych jednostek chorobowych z zakresu reumatologii. Do tej pory Liga opracowała, między innymi, zalecenia postępowania w przypadku zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa, twardziny, choroby Behceta, choroby zwyrodnieniowej stawów oraz reumatoidalnego zapalenia stawów. Niestety, ze względu na różnorodne uwarunkowania lokalne, nie zawsze zalecenia te są przestrzegane w poszczególnych krajach członkowskich. 10 rzeczy, które każdy powinien wiedzieć o chorobach zapalnych stawów 1. Reumatyzm jest pojęciem odnoszącym się do chorób naruszających sprawność stawów, kości tkanki chrzęstnej, ścięgien, więzadeł i mięśni. Choroby zapalne stawów charakteryzują się występowaniem bólu i w konsekwencji ograniczonym zakresem ruchu. W niektórych przypadkach występują objawy zapalenia: zaczerwienienie, podwyższona temperatura zajętych części ciała. Choroby te mogą wpływać na funkcjonowanie organów wewnętrznych. Termin RZS jest niekiedy mylony z chorobami zwyrodnieniowymi stawów. RZS oznacza dosłownie reumatoidalne zapalenie stawów i jest jedną z najczęściej występujących chorób zapalnych stawów. 2. Choroby zapalne stawów obejmują ponad 200 jednostek chorobowych o różnym podłożu i objawach. 3. Choroby zapalne stawów należą do najczęściej występujących chorób na świecie. Jedna trzecia ludzi zostaje na pewnym etapie życia dotknięta tego rodzaju chorobą. W każdej europejskiej rodzinie przynajmniej jedna osoba jest dotknięta chorobą zapalną stawów. 4. Choroby zapalne stawów dotykają osoby w każdym wieku i obu płci, jednak kobiety chorują na nie częściej niż mężczyźni. 5. Czynniki sprzyjające powstawaniu chorób zapalnych stawów to między innymi: palenie, nadwaga, czynniki genetyczne, praca w zawodzie związanym z odnoszeniem obrażeń i nadmierną eksploatacją stawów oraz wiek (ryzyko zachorowania wzrasta z wiekiem). 6. Choroby zapalne stawów dają różne objawy, to jest: uporczywy ból stawów, nadwrażliwość na dotyk, stany zapalne objawiające się opuchlizną, zesztywnieniem i zaczerwienieniem, deformacje stawów, ograniczenie zakresu ruchu 7 stawów, zmęczenie, brak energii, osłabienie, ogólne złe samopoczucie. 7. Nie istnieje lek, który działałby równie skutecznie u każdego pacjenta. Wybór leczenia należy do lekarza prowadzącego, który może stosować leki z różnych grup, w tym: niesteroidowe leki przeciwzapalne, steroidy, leki modyfikujące przebieg choroby (LMPCH), a gdy nie są skuteczne, leczenie biologiczne. 8. Na temat RZS istnieje wiele mitów, jak ten, że jest chorobą osób starszych. To nieprawda RZS najczęściej dotyka osoby między 30. a 50. rokiem życia. 9. Choroby zapalne stawów wiążą się z wysokimi kosztami leczenia. Według najnowszych badań są to choroby najbardziej obciążające europejskie systemy opieki zdrowotnej. 10. Choroby zapalne stawów w znaczący sposób obniżają jakość życia pacjentów. Źródło:

8 Świat RZS Barbara Banasiuk Chorujesz na RZS? Sprawdź aktywność swojej choroby na stronie Tajemniczo brzmiące DAS28 to nazwa wskaźnika, który każdy chory na RZS powinien obowiązkowo znać. Badanie DAS28 jest zalecane przez Europejskie Towarzystwo do Walki z Chorobami Reumatycznymi (EULAR) i pozwala określić aktywność choroby, umożliwiając pacjentom samodzielną kontrolę stanu zdrowia. pomaga także określić, czy stosowane leczenie jest skuteczne. Nazwa DAS28 wskaźnika pochodzi od pierwszych liter angielskich słów Disease Activity Score, czyli Wskaźnik Aktywności Choroby, natomiast 28 to liczba stawów, które poddawane są badaniu. Obliczenie wielkości wskaźnika polega na podstawieniu do wzoru danych pacjenta: liczby bolesnych stawów, liczby obrzękłych stawów, ogólnej oceny samopoczucia na skali VAS oraz wartości OB lub CRP. Skala VAS (Visual Analogue Scale) to wizualna skala analogowa pozwalająca pacjentowi określić natężenie bólu, który aktualnie odczuwa. Na dwóch końcach skali znajdują się pozycje skrajne w ocenie bólu: 0 oznacza brak bólu, natomiast 10 ból maksymalny. Podczas wyliczania wskaźnika DAS28 nie poddajemy oględzinom wszystkich stawów, a jedynie 14 po prawej i 14 po lewej stronie ciała: stawy dłoni, nadgarstków, barkowe, łokciowe i kolanowe. Wartość DAS28 pomaga określić aktywność choroby. Im niższa jest wartość wskaźnika, tym mniejsza aktywność choroby. DAS28 poniżej 2,6 oznacza, że choroba jest w remisji. Wartość DAS28 mieszcząca się w zakresie 2,6 3,2 oznacza niską aktywność choroby, 3,2 5,1 umiarkowaną aktywność choroby, a wartość powyżej 5,1 świadczy o wysokiej aktywności choroby. Należy także zwrócić uwagę na różnicę pomiędzy wskaźnikiem DAS28 określonym w poprzednim badaniu, a obecnym. Jeśli wskaźnik zmniejszył się o więcej niż 1,2, oznacza to dobrą odpowiedź na bieżące leczenie; spadek w granicach 0,6 1,2 to umiarkowana odpowiedź, a mniej niż 0,6 klasyfikujemy jako brak skuteczności leczenia. Stawy barkowe Stawy łokciowe Stawy nadgarstkowe Stawy śródręczno- -paliczkowe Stawy kolanowe Stawy międzypaliczkowe bliższe ręki Zmiany aktywności choroby Aby określić zmiany aktywności choroby, konieczne jest regularne mierzenie wskaźnika DAS28 (zalecane jest określanie wskaźnika raz w miesiącu). Umiejętność jego obliczania pozwala nam lepiej komunikować się z lekarzem. Należy jednak pamiętać, że żaden samodzielnie wykonany test, choćby najdokładniejszy, nie zastąpi oceny stanu naszego zdrowia przez specjalistę. Na stronie dostępny jest kalkulator, który wylicza wartość DAS28. Wystarczy krok po kroku wpisać wymagane dane, a po chwili otrzymamy wynik wraz z oceną aktywności choroby. Program zawiera także dokładne instrukcje, jak ocenić bolesne i obrzęknięte stawy oraz jak oznaczyć swoje samopoczucie na skali VAS. 8

9 ŚwiatRZS Małgorzata Kownacka REF w trosce o chorych na RZS Ogólnopolska Federacja Stowarzyszeń Reumatyków została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego latem 2009 roku, ale działa bez rejestracji od marca 2000 roku. Inicjatorami powołania Federacji było Stowarzyszenie Reumatyków i ich Sympatyków oraz Stowarzyszenie Chorych na ZZSK i Osób Wspierających. Od lat, spontanicznie, osoby z chorobami reumatycznymi i ich rodziny uczą się od siebie, wymieniają doświadczenia, mówią wspólnym głosem o najważniejszych dla nich sprawach. Podobno gdzie trzech Polaków, tam trzy opinie, a jednak wiele spraw udaje się rozwiązać nie traci optymizmu prezes REF Jakub Górecki. Jakub Górecki, prezes REF Ma 32 lata, choruje od 20 i uważa się za szczęściarza, bo chorobę reumatyczną zdiagnozowano u niego po roku. Metodą prób i błędów. Wiadomo, że im szybciej się ją wykryje, tym lepsze życie chorego. Dlatego REF chce docierać do decydentów, edukować społeczeństwo, bo wielu ludzi nie zdaje sobie sprawy z codziennego bólu osób z RZS i ich nieustannej walki o to, by nie stać się inwalidą. Przy okazji obchodów Światowego Dnia Reumatyzmu, 12 października 2010 roku REF zaznacza swoją obecność. W ubiegłym roku członkowie Federacji uczestniczyli w obradach senackiej komisji zdrowia, w tym roku wzięli udział w konferencji naukowej Reumatologia na progu nowej dekady zorganizowanej przez Instytut Reumatologii i Polskie Towarzystwo Reumatologiczne. Wiemy, że również dzięki naszym działaniom wiedza o RZS wzrosła u osób publicznych stwierdza Górecki. Dobijamy się o dostęp do nowoczesnej terapii i wpisanie RZS na listę chorób przewlekłych. W przepisach żadna z chorób reumatycznych nie jest ujęta jako przewlekła, a to wiąże się z drogim leczeniem. Zdarzają się też paradoksy udaje się wprowadzić drogie, nowoczesne leczenie, ale nie ma szans na niezbędną rehabilitację. REF dąży do tego, by w przyszłości (jak najszybciej!) dostępna była refundacja leków przynajmniej w ostrej, tak zwanej aktywnej postaci RZS. Najnowsze standardy zalecają jak najwcześniejsze wykrycie choroby i natychmiastowe włączenie leczenia, nawet jeśli nie wiadomo, którą z chorób reumatycznych pacjent ma. Wąskim gardłem są specjaliści. Jest ich za mało i niewiele mają czasu na jednego pacjenta. Na wizytę u reumatologa czeka się 6 miesięcy! Teoretycznie w niektórych ośrodkach można dostać się od ręki, ale są to placówki prywatne. Wyliczono, że zagwarantowanie dostępu do nowoczesnych terapii i do rehabilitacji jest o wiele tańsze niż opieka nad osobą niepełnosprawną, coraz bardziej chorującą, rencistą. Dlatego REF stara się, by Ministerstwo Zdrowia stworzyło Narodowy Program Zwalczania Chorób Reumatycznych, walczy o dostęp do leczenia i rehabilitacji. Postuluje również, by lekarze chcieli robić specjalizację z reumatologii. Działamy w całym kraju dodaje Jakub Górecki. Edukatorzy organizują spotkania informacyjne, wsparcie psychologiczne, uczą jak żyć z chorobą, jak się nie poddawać, mamy wykłady dla chorych i członków rodzin. Wydajemy publikacje, na przykład Moje dziecko ma reumatyzm. Odbyło się szkolenie oraz zlot młodych chorych reumatycznie, zajęcia z psychologii, zakładania rodziny. Prowadziliśmy też akcję Szkoła życia z reumatyzmem". Przez Internet odpowiadamy na listy, tworzymy oddolnie nowe strony www, na których są rzetelne, prawdziwe informacje. Powstają ciekawe społeczności internetowe stanowiące realne wsparcie dla chorych. Pomagamy w dostępie do leczenia, rozwiązywaniu problemów prawnych czy podjęciu pracy (kierujemy do doradców zawodowych przy współpracy ze Stowarzyszeniem Integracja). Ważny jest kontakt między chorymi na poziomie makro i mikro podkreśla prezes i rekomenduje strony internetowe znajdujące się w ramce poniżej. Polecamy

10 Jedzenie, które nie boli ŚwiatRZS Z dr Magdaleną Białkowską z Poradni Chorób Metabolicznych Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie rozmawia Małgorzata Kownacka. Dieta znaczy dosłownie styl życia, dobry sposób odżywiania się, a nie jak się niektórym wydaje jedzenie tego, co nie smakuje i tylko w przypadku jakiejś choroby. Co przede wszystkim powinny jeść osoby cierpiące na reumatoidalne zapalenie stawów? Z pewnością dieta odgrywa rolę w wielu aspektach zdrowia, dotyczy to także bólów stawów, sztywności porannej, ale nigdy w przypadku tej choroby nie zastąpi leczenia farmakologicznego. Ale może je wspomagać? Tak. W diecie osób z RZS bardzo ważne są przede wszystkim kwasy tłuszczowe omega 3. Działają przeciwzapalnie, wspomagają odporność, poprawiają pamięć, wzrok, pracę mózgu, są korzystne dla serca, mają właściwości przeciwkrzepliwe i dlatego my wszyscy powinniśmy pamiętać o jedzeniu ryb morskich i orzechów, a pacjenci z RZS powinni korzystać z dobrodziejstw diety śródziemnomorskiej i laktowegetariańskiej, używać oleju wyciskanego z nasion lnu. Czasem wskazane są suplementy diety zawierające kwasy omega 3. Podstawą diety śródziemnomorskiej są warzywa i owoce. A przy RZS podobno nie należy jeść pomidorów i truskawek. Wynika to z faktu, że niektóre warzywa i owoce zwiększają wydzielanie histaminy, a ona drażni zakończenia nerwowe i może wywołać stan zapalny i ból. Nie trzeba podchodzić do tego poglądu restrykcyjnie, bo nie jest on udowodniony naukowo. W przypadku RZS w diecie proszę zadbać o witaminy: B1, B2, B6, kwas foliowy, witaminy A, C i wapń. Wiele osób z RZS ma osteoporozę i mniejszą odporność z racji stosowanej terapii. Dobrym źródłem witamin z grupy B są: ciemne pieczywo, orzechy, kiełki pszenicy, nasiona sezamu, słonecznika, otręby, płatki owsiane. Jest Pani specjalistką od leczenia otyłości. W RZS nadwaga to wróg. W przypadku RZS nie wolno pacjenta zbyt szybko, zbyt restrykcyjnie odchudzać. Intensywne odchudzanie zwiększa stężenie kwasu moczowego we krwi, a wiemy, że kwas moczowy uszkadza stawy. Odradzam głodówki. Na krótko mogą zmniejszyć dolegliwości, ale na dłuższą metę spotęgują stan zapalny stawów. Dużo osób z RZS cierpi z powodu braku apetytu, ma niedowagę i skarży się na zaburzenia smaku i suchość w ustach. Ci pacjenci powinni mieć specjalne postępowanie dietetyczne, poprawiające apetyt, kontrolę spożywanego białka, podaż witamin. Na suchość w ustach dobre jest popijanie wody z wyciśniętą cytryną lub wzięcie do ust plasterka cytryny. Czy chorzy na RZS nie powinni jeść jabłek? To mit żywieniowy, jabłka jedzone z umiarem jeszcze nikomu nie zaszkodziły. Zawarta w nich pektyna jest ważna dla zachowania zdrowia. A przyprawy? Należy korzystać z przypraw. Na przykład imbir ma wspaniałe działanie przeciwzapalne, lepsze niż napar rumianku czy lipy. I najważniejsze. Nie ma jednej diety dla wszystkich osób z RZS. Chorzy wymagają diety indywidualnej, bowiem procesy zapalne toczą się w innych narządach, a nie tylko w stawach. Kompleksowe leczenie RZS stanowi farmakoterapia, leczenie dietetyczne i rehabilitacja. Czyli jeść można wszystko, byle z umiarem. Dodam: i z uwzględnieniem indywidualnych cech metabolizmu. No i, oczywiście proszę nie sięgać po diety cudaczne, bo one mogą przynieść więcej szkody niż korzyści. 10

11 Zmień dietę Nie jest prawdą, że jakakolwiek dieta może zastąpić farmakologiczne leczenie RZS. Ale prawdą jest, że właściwe odżywianie skutecznie wspomaga całą terapię. Nie wierz, że głodówki i diety oczyszczające, które są bezpieczne dla ludzi zdrowych, leczą RZS. Tobie mogą zaszkodzić, doprowadzić do rujnującego cały organizm niedożywienia. Wybierać należy produkty jak najmniej przetworzone, bez konserwantów i barwników, bo związki te nasilają stan zapalny w stawach. Uważaj na wiesiołka Olej z wiesiołka w przypadku RZS jest zalecany w celu uzupełnienia diety w kwasy tłuszczowe. Nie jest on lekiem, a jedynie suplementem diety; nie oznacza to jednak, że wolno go przyjmować bez ograniczeń. Naukowcy z National Institute of Health ostrzegają, że olej z wiesiołka nie może być stosowany, jeśli oprócz RZS pacjent cierpi na przykład na zaburzenia krzepnięcia krwi (koagulopatia) czy napady padaczkowe. Oleju z wiesiołka nie wolno przyjmować przed zabiegami chirurgicznymi, ponieważ podnosi ryzyko wystąpienia krwawienia, a także razem z lekami przeciwzakrzepowymi, czyli na przykład popularną aspiryną, diklofenakiem czy ibuprofenem. CIEKAWOSTKI RZS Źródło: Mniej mięsa i soli Nieustannie toczy się dyskusja na temat diety wegetariańskiej w RZS. Jedni uczeni twierdzą, że nie ma ona znaczenia, inni zaś, że przy długim jej stosowaniu zmniejszają się bóle i obrzęki stawów. Niezależnie od tego, kto ma rację, dieta wegetariańska lub dieta z ograniczoną ilością mięsa, zwłaszcza wołowego i wieprzowego, korzystnie wpływa na nasze zdrowie. Te gatunki mięsa zawierają bowiem dużo histaminy, związku, który sprzyja stanom zapalnym. Nie oznacza to, że chorując na RZS, trzeba całkowicie wyeliminować z diety te produkty, ale lepiej je ograniczyć, by nie prowokować zaostrzenia choroby. Uczeni lubią się opierać na twardych dowodach naukowych, dlatego chorym na RZS polecają dietę bogatą w kwasy omega 3, które występują w tłustych rybach (tuńczyk, łosoś, śledź, sardynki, makrela) i produkowanym z nich oleju. W RZS ważne jest też ograniczenie spożycia soli, która nasila obrzęki, ponieważ zatrzymuje wodę w organizmie. Nie obawiaj się też kawy, ale ogranicz się do 1 2 filiżanek dziennie. Jedz 4 5 razy dziennie niewielkie porcje, aby zachować właściwą masę ciała. Razem lepiej Przeprowadzone na 255 pacjentach badanie naukowców z Wayne State University w Detroit wykazało jednoznacznie, że chorzy na RZS pozostający w stabilnych, udanych związkach odczuwają mniej bólu, a jakość ich życia jest znacznie wyższa niż osób samotnych i pozostających w nieudanych związkach. Lepsze jest także funkcjonowanie w życiu codziennym w przypadku pacjentów zamężnych i żonatych, którzy oceniają swoje związki jako satysfakcjonujące. Osoby samotne i pozostające w niesatysfakcjonujących związkach częściej uskarżają się na ból i gorzej oceniają swoje codzienne funkcjonowanie. Źródło: The Journal of Pain, październik 2010 Oprac. BB 11

12

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Jarosław Niebrzydowski Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Jarosław Niebrzydowski, 2012 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: /14:10: listopada - Światowym Dniem Walki z Cukrzycą

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: /14:10: listopada - Światowym Dniem Walki z Cukrzycą 14 listopada - Światowym Dniem Walki z Cukrzycą Cukrzyca jest chorobą, która staje się obecnie jednym z najważniejszych problemów dotyczących zdrowia publicznego. Jest to przewlekły i postępujący proces

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII

KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII KOMPLEKSOWE PODEJŚCIE DO TERAPII Ból PRZYWRACANIE ZDROWIA W SZCZEGÓLNY SPOSÓB 2 Krążenie Zapalenie Naprawa tkanek Większość z nas uważa zdrowie za pewnik. Zdarzają się jednak sytuacje, kiedy organizm traci

Bardziej szczegółowo

ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta

ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta Uwaga: Konieczna może być późniejsza aktualizacja charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta

Bardziej szczegółowo

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Jarosław Niebrzydowski Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Jarosław Niebrzydowski, 2012 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

Dlaczego tak późno trafiamy do reumatologa?

Dlaczego tak późno trafiamy do reumatologa? Dlaczego tak późno trafiamy do reumatologa? Wyniki najnowszego badania Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji im. prof. dr hab. med. Eleonory Reicher. Wczesne rozpoznanie Ustalenie

Bardziej szczegółowo

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotkach dla pacjenta

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotkach dla pacjenta Aneks III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotkach dla pacjenta Uwaga: Konieczna może być późniejsza aktualizacja zmian w charakterystyce produktu leczniczego i ulotce

Bardziej szczegółowo

Ostre infekcje u osób z cukrzycą

Ostre infekcje u osób z cukrzycą Ostre infekcje u osób z cukrzycą Sezon przeziębień w pełni. Wokół mamy mnóstwo zakatarzonych i kaszlących osób. Chorować nikt nie lubi, jednak ludzie przewlekle chorzy, jak diabetycy, są szczególnie podatni

Bardziej szczegółowo

Macierzyństwo a choroby reumatyczne. Ines Pokrzywnicka - Gajek

Macierzyństwo a choroby reumatyczne. Ines Pokrzywnicka - Gajek Macierzyństwo a choroby reumatyczne Ines Pokrzywnicka - Gajek Co to jest choroba reumatyczna? Choroby reumatyczne to różnorodna pod względem objawów grupa obejmująca ponad 300 odrębnych jednostek. Większość

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie u zarządzania rzyzkiem dla produktu leczniczego Cartexan przeznaczone do publicznej wiadomości

Podsumowanie u zarządzania rzyzkiem dla produktu leczniczego Cartexan przeznaczone do publicznej wiadomości Podsumowanie u zarządzania rzyzkiem dla produktu leczniczego Cartexan przeznaczone do publicznej wiadomości Omówienie rozpowszechnienia choroby Rosnąca oczekiwana długość życia i starzejące się społeczeństwo

Bardziej szczegółowo

Rodzinna gorączka śródziemnomorska

Rodzinna gorączka śródziemnomorska www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Rodzinna gorączka śródziemnomorska Wersja 2016 2. DIAGNOZA I LECZENIE 2.1 Jak diagnozuje się tę chorobę? Zasadniczo stosuje się następujące podejście: Podejrzenie

Bardziej szczegółowo

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DLACZEGO DRUGA OPINIA MEDYCZNA? Coraz częściej pacjenci oraz ich rodziny poszukują informacji o przyczynach chorób oraz sposobach ich leczenia w różnych źródłach.

Bardziej szczegółowo

www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Twardzina Wersja 2016 1. CO TO JEST TWARDZINA 1.1 Co to jest? Twardzinę inaczej nazywa się sklerodermią. Nazwa pochodzi z greki i oznacza dosłownie twardą

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Wartość stawki jednostkowej w PLN. Opis i definicja wskaźnika rozliczającego stawkę jednostkową. Sposób weryfikacji wykonania usługi

Wartość stawki jednostkowej w PLN. Opis i definicja wskaźnika rozliczającego stawkę jednostkową. Sposób weryfikacji wykonania usługi Załącznik nr 19 Zestawienie stawek jednostkowych dla Ogólnopolskiego programu zapalenia stawów Stawki jednostkowe określone poniżej dotyczą świadczeń zdrowotnych, które będą udzielane w ramach wdrażania

Bardziej szczegółowo

Polacy a ich wątroba Raport z badania realizowanego przez GfK Polonia Sp. z o.o.

Polacy a ich wątroba Raport z badania realizowanego przez GfK Polonia Sp. z o.o. Polacy a ich wątroba Raport z badania realizowanego przez GfK Polonia Sp. z o.o. METODOLOGIA I CELE BADANIA Metodologia i cele badania 1 Metoda badania CAPI (Computer Assisted Personal Interviews): wywiady

Bardziej szczegółowo

Priorytety w zakresie leczenia bólu w Polsce Posiedzenie Sejmowej Komisji 24 IX 2015 Projekt wystąpienia

Priorytety w zakresie leczenia bólu w Polsce Posiedzenie Sejmowej Komisji 24 IX 2015 Projekt wystąpienia Prof. dr hab. Jan Dobrogowski Prezes Polskiego Towarzystwa Badania Bólu Priorytety w zakresie leczenia bólu w Polsce Posiedzenie Sejmowej Komisji 24 IX 2015 Projekt wystąpienia Ból jest najczęstszym objawem

Bardziej szczegółowo

Celem Tygodnia Szczepień w Polsce jest podkreślanie roli szczepień powszechnych i indywidualnych poprzez:

Celem Tygodnia Szczepień w Polsce jest podkreślanie roli szczepień powszechnych i indywidualnych poprzez: W dniach 22-26 kwietnia obchodzimy, już po raz IX, Europejski Tydzień Szczepień. Jest to inicjatywa Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), realizowana i koordynowana na poziomie lokalnym przez poszczególne

Bardziej szczegółowo

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH U PACJENTÓW 65+ Włodzimierz Samborski Katedra Reumatologii i Rehabilitacji Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH

Bardziej szczegółowo

Poprawa zdrowia układu mięśniowo-szkieletowego w Europie

Poprawa zdrowia układu mięśniowo-szkieletowego w Europie Poprawa zdrowia układu mięśniowo-szkieletowego w Europie Raport dotyczący zaleceń Zapewnianie optymalnej opieki nad osobami cierpiącymi na chorobę zwyrodnieniową stawów i reumatoidalne zapalenie stawów

Bardziej szczegółowo

Co to jest dietetyka?

Co to jest dietetyka? Co to jest dietetyka? Dietetyka to nauka, która bada jak to, co spożywamy wpływa na nasze zdrowie i wydajność organizmu. Bada pewne składniki pożywienia, które mogą wpływać na nasze zdrowie. Na przykład

Bardziej szczegółowo

Rzadkie Młodzieńcze Pierwotne Układowe Zapalenie Naczyń Krwionośnych

Rzadkie Młodzieńcze Pierwotne Układowe Zapalenie Naczyń Krwionośnych www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Rzadkie Młodzieńcze Pierwotne Układowe Zapalenie Naczyń Krwionośnych Wersja 2016 2. DIAGNOZA I LECZENIE 2.1 Jakie są rodzaje zapalenia naczyń? Jak klasyfikuje

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach skróconej charakterystyki produktu leczniczego i ulotce dla pacjenta.

Aneks III. Zmiany w odpowiednich punktach skróconej charakterystyki produktu leczniczego i ulotce dla pacjenta. Aneks III Zmiany w odpowiednich punktach skróconej charakterystyki produktu leczniczego i ulotce dla pacjenta. Uwaga: Niniejsze zmiany w odpowiednich punktach skróconej charakterystyki produktu leczniczego

Bardziej szczegółowo

Ja Pacjent! Perspektywa Organizacji Pacjenckich na Stan Opieki Reumatologicznej w Polsce. Konferencja prasowa 01. kwietnia 2014

Ja Pacjent! Perspektywa Organizacji Pacjenckich na Stan Opieki Reumatologicznej w Polsce. Konferencja prasowa 01. kwietnia 2014 Ja Pacjent! Perspektywa Organizacji Pacjenckich na Stan Opieki Reumatologicznej w Polsce Konferencja prasowa 01. kwietnia 2014 Autorzy Stowarzyszenie "3majmy się razem" i Stowarzyszenie chorych na ZZSK

Bardziej szczegółowo

Przedszkole Miejskie Nr 12 Integracyjne w Jaworznie CUKRZYCA

Przedszkole Miejskie Nr 12 Integracyjne w Jaworznie CUKRZYCA Cukrzyca CUKRZYCA Cukrzyca jest przyczyną niedomagania i cierpienia około 60 mln. osób, które żyją z tą chorobą w Europejskim Regionie WHO. Stanowi również poważne obciążenie dla gospodarki i systemu ochrony

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce

Bardziej szczegółowo

Pakiet konsultacji genetycznych zawierający spersonalizowane zalecenia żywieniowe dla pacjenta

Pakiet konsultacji genetycznych zawierający spersonalizowane zalecenia żywieniowe dla pacjenta Pakiet konsultacji genetycznych zawierający spersonalizowane zalecenia żywieniowe dla pacjenta CHOROBY DIETOZALEŻNE W POLSCE 2,150,000 osób w Polsce cierpi na cukrzycę typu II 7,500,000 osób w Polsce cierpi

Bardziej szczegółowo

Dagmara Samselska. Przewodnicząca Unii Stowarzyszeń Chorych na Łuszczycę. Warszawa 20 kwietnia 2016

Dagmara Samselska. Przewodnicząca Unii Stowarzyszeń Chorych na Łuszczycę. Warszawa 20 kwietnia 2016 Dagmara Samselska Przewodnicząca Unii Stowarzyszeń Chorych na Łuszczycę Warszawa 20 kwietnia 2016 przewlekła, autoagresywnie uwarunkowana, nawrotowa choroba zapalna o podłożu genetycznym nie zaraża!!!

Bardziej szczegółowo

Talerz zdrowia skuteczne

Talerz zdrowia skuteczne Talerz zdrowia skuteczne narzędzie zdrowego odżywiania PSSE Chełm Kierownik Sekcji OZiPZ Alicja Bork PRAWIDŁOWE ŻYWIENIE Gwarancją właściwego rozwoju fizycznego, sprawności umysłu oraz dobrego zdrowia

Bardziej szczegółowo

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI

SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI SCHIZOFRENIA ROLA OPIEKUNÓW W KREOWANIU WSPÓŁPRACY DR MAREK BALICKI PACJENT NA RYNKU PRACY 43 lata, stan wolny, wykształcenie średnie Pierwsze objawy w wieku 29 lat. Średnio 1 rok mija od momentu pierwszych

Bardziej szczegółowo

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Depresja wyzwanie dla współczesnej medycyny

Bardziej szczegółowo

Metotreksat - mity i fakty. Co o stosowaniu tego leku mówią badania środa, 02 lipca :47

Metotreksat - mity i fakty. Co o stosowaniu tego leku mówią badania środa, 02 lipca :47 Metotreksat - podstawowy lek stosowany zgodnie z zaleceniami EULAR w pierwszej linii leczenia reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS) - nie posiada ulotki przygotowanej dla pacjentów reumatoidalnych. Część

Bardziej szczegółowo

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach

4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE. suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach 4 JUNIOR PHARMA PREZENTUJE suplementy stworzone z myślą o najmłodszych sportowcach JESTEŚ RODZICEM MŁODEGO SPORTOWCA? Czy Twoje dziecko uczęszcza na treningi minimum 2 razy w tygodniu? Zdarzyło się, że

Bardziej szczegółowo

Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów

Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów Trafna diagnoza i właściwe leczenie Opinia lekarska wybitnych światowych specjalistów Oferta specjalna dla najlepszych klientów Avivy i ich rodzin Dziękujemy, że są Państwo z nami Upewnij się, kiedy chodzi

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu

SYLABUS. Nazwa przedmiotu/modułu. Farmakologia Kliniczna. Wydział Lekarski I. Nazwa kierunku studiów. Lekarski. Język przedmiotu Nazwa przedmiotu/modułu Wydział Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Forma studiów Język przedmiotu Wydział Lekarski I Lekarski Jednolite magisterskie stacjonarne polski SYLABUS Farmakologia Kliniczna

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Zdrowia 2016 Pokonaj cukrzycę

Światowy Dzień Zdrowia 2016 Pokonaj cukrzycę Światowy Dzień Zdrowia 2016 Pokonaj cukrzycę Światowy Dzień Zdrowia 7 kwietnia 2016 Kilka słów o historii Każdego roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wybiera temat przewodni Światowego Dnia Zdrowia.

Bardziej szczegółowo

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007 W Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej ABC medic Praktyka Grupowa Lekarzy Rodzinnych w Zielonej Górze w okresie od 04.05.2007-15.11.2007 została przeprowadzona ocena efektów klinicznych u pacjentów

Bardziej szczegółowo

Copyright by Wydawnictwo Psychoskok sp. z o.o., 2014 Copyright by Jarosław Niebrzydowski, 2014

Copyright by Wydawnictwo Psychoskok sp. z o.o., 2014 Copyright by Jarosław Niebrzydowski, 2014 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok sp. z o.o., 2014 Copyright by Jarosław Niebrzydowski, 2014 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część niniejszej publikacji nie może być reprodukowana, powielana i udostępniana

Bardziej szczegółowo

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie:

Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: Materiał pomocniczy dla nauczycieli kształcących w zawodzie: DIETETYK przygotowany w ramach projektu Praktyczne kształcenie nauczycieli zawodów branży hotelarsko-turystycznej Priorytet III. Wysoka jakość

Bardziej szczegółowo

lat deklarowało silny stopień nasilenia bólu. W RZS 51% respondentów chorujących powyżej 10 lat oceniało ból na poziomie silnym.

lat deklarowało silny stopień nasilenia bólu. W RZS 51% respondentów chorujących powyżej 10 lat oceniało ból na poziomie silnym. I. STRESZCZENIE Głównym celem pracy była analiza porównawcza jakości życia i stanu fizycznego pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów z grupą chorych z reumatoidalnym zapaleniem stawów. Badania przeprowadzono

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012

Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012 Nowe wytyczne ESC/PTK w kardiologii Profilaktyka chorób układu krążenia - nowości zawarte w wytycznych ESC 2012 Przemysław Trzeciak Częstochowa 11.12.2012 Umieralność z powodu chorób ukł. krążenia w latach

Bardziej szczegółowo

Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych.

Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych. Warszawa, dn. 26.08.2013 Informacja prasowa Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych. Aż 75% Polaków nie wie, czym są choroby autoimmunologiczne. Tylko niewielki odsetek badanych

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń

Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych. z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń Jan Z. Peruga, Stosowanie preparatu BioCardine900 u chorych z chorobą wieńcową leczonych angioplastyką naczyń wieńcowych II Katedra Kardiologii Klinika Kardiologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi 1 Jednym

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

2

2 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Wzajemne oddziaływanie substancji leczniczych, suplementów diety i pożywienia może decydować o skuteczności i bezpieczeństwie terapii. Nawet przyprawy kuchenne mogą w istotny sposób

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH ŻYWIENIE KLINICZNE

PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH ŻYWIENIE KLINICZNE 1. Ramowe treści kształcenia PROGRAM STUDIÓW PODYPLOMOWYCH ŻYWIENIE KLINICZNE L.p. DATA TEMAT ZAJĘĆ LICZBA GODZIN: FORMA ZALI- CZENIA PUNKTY ECTS 1. 2. 22.09.2012 23.09.2012 20.10.2012 21.10.2012 Żywienie

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA.

UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA. UNIWERSYTET MEDYCZNY W LUBLINIE KATEDRA I KLINIKA REUMATOLOGII I UKŁADOWYCH CHORÓB TKANKI ŁĄCZNEJ PRACA DOKTORSKA Małgorzata Biskup Czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego u chorych na reumatoidalne zapalenie

Bardziej szczegółowo

Katalog usług AZ MED Sp. z o.o.

Katalog usług AZ MED Sp. z o.o. Katalog usług AZ MED Sp. z o.o. Oferujemy leczenie bólu bez względu na jego pochodzenie i przyczyny AZ MED Informacje ogólne W zakresie działaności AZ MED Sp. z o.o. działają poradnie: leczenia bólu (neurologia,ortopedia

Bardziej szczegółowo

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych

Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych Choroby somatyczne, izolacja społeczna, utrata partnera czy nadużywanie leków to główne przyczyny częstego występowania depresji u osób starszych 23 lutego, przypada obchodzony po raz szósty, ogólnopolski

Bardziej szczegółowo

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej

Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne. Prawo do opieki paliatywnej Karta Praska (The Prague Charter) Dlaczego jest to ważne Prawo do opieki paliatywnej Dostęp do opieki paliatywnej stanowi prawny obowiązek, potwierdzony przez konwencję Organizacji Narodów Zjednoczonych

Bardziej szczegółowo

Simponi jest lekiem o działaniu przeciwzapalnym. Preparat stosuje się w leczeniu następujących chorób u osób dorosłych:

Simponi jest lekiem o działaniu przeciwzapalnym. Preparat stosuje się w leczeniu następujących chorób u osób dorosłych: EMA/411054/2015 EMEA/H/C/000992 Streszczenie EPAR dla ogółu społeczeństwa golimumab Niniejszy dokument jest streszczeniem Europejskiego Publicznego Sprawozdania Oceniającego (EPAR) dotyczącego produktu.

Bardziej szczegółowo

Informacja prasowa. Ruszył drugi cykl spotkań edukacyjnych dla chorych na szpiczaka mnogiego

Informacja prasowa. Ruszył drugi cykl spotkań edukacyjnych dla chorych na szpiczaka mnogiego Informacja prasowa Ruszył drugi cykl spotkań edukacyjnych dla chorych na szpiczaka mnogiego Warszawa, 28 października Chorzy na szpiczaka mnogiego w Polsce oraz ich bliscy mają możliwość uczestniczenia

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

zdrowia Zaangażuj się

zdrowia Zaangażuj się Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się Niniejszy projekt jest finansowany przez Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się www.oha.com 1. Zainteresuj się ochroną swojego zdrowia. Jeśli masz pytania lub wątpliwości

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą

Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę, 2013 Aneks 2 Postępowanie orzecznicze wobec kierowców z zaburzeniami tolerancji węglowodanów i cukrzycą Opracowano we współpracy z dr.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA

PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA PROGRAM PROFILAKTYKI I WCZESNEGO WYKRYWANIA CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA - 2006 1. UZASADNIENIE POTRZEBY PROGRAMU Choroby układu krążenia są główną przyczyną zgonów w Polsce i na świecie. Umieralność z tego

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

Idea opieki farmaceutycznej Idea opieki farmaceutycznej narodziła się Stanach Zjednoczonych w latach 90- tych XX w., Jest to proces w którym

Idea opieki farmaceutycznej Idea opieki farmaceutycznej narodziła się Stanach Zjednoczonych w latach 90- tych XX w., Jest to proces w którym Idea opieki farmaceutycznej Idea opieki farmaceutycznej narodziła się Stanach Zjednoczonych w latach 90- tych XX w., Jest to proces w którym farmaceuta współpracuje z pacjentem oraz innym personelem medycznym,

Bardziej szczegółowo

SYLABUS x 8 x

SYLABUS x 8 x SYLABUS Nazwa przedmiotu/modułu Wydział Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Forma studiów Język przedmiotu Reumatologia Lekarski I Lekarski Jednolite magisterskie 5-letnie Stacjonarne polski Rodzaj

Bardziej szczegółowo

www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Choroba behceta Wersja 2016 2. DIAGNOZA I LECZENIE 2.1 Jak diagnozuje się tę chorobę? Diagnoza jest głównie kliniczna. Może minąć od roku do nawet pięciu lat

Bardziej szczegółowo

NATURALNA I BEZPIECZNA ŻYWNOŚĆ PODSTAWĄ NOWOCZESNEJ DIETY

NATURALNA I BEZPIECZNA ŻYWNOŚĆ PODSTAWĄ NOWOCZESNEJ DIETY NATURALNA I BEZPIECZNA ŻYWNOŚĆ PODSTAWĄ NOWOCZESNEJ DIETY KATEDRA I ZAKŁAD ZDROWIA PUBLICZNEGO Prof. dr hab. n med.dr h.c. Piotr Książek W zdrowym ciele zdrowy duch Decimus Junius Juvenalis Prawidłowe

Bardziej szczegółowo

Długoterminowa skuteczność golimumabu u pacjentów z zapalnymi spondyloartropatiami wtorek, 03 lutego :06

Długoterminowa skuteczność golimumabu u pacjentów z zapalnymi spondyloartropatiami wtorek, 03 lutego :06 Skuteczność leczenia zapalnych chorób reumatycznych poprawiła się istotnie w ostatnich latach. Złożyło się na to wiele czynników, do których można zaliczyć wczesną diagnostykę i szybkie rozpoczynanie odpowiedniej

Bardziej szczegółowo

30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST

30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST 30. DWULETNIA OBSERWACJI WYNIKÓW PROFILAKTYKI I LECZENIA OSTEOPOROZY. PROGRAM POMOST Przedlacki J, Księżopolska-Orłowska K, Grodzki A, Sikorska-Siudek K, Bartuszek T, Bartuszek D, Świrski A, Musiał J,

Bardziej szczegółowo

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska

Powszechne mity dotyczące diety. Zofia Kwiatkowska Powszechne mity dotyczące diety 1 Zofia Kwiatkowska Struktura prezentacji O Historia O Czym jest dieta? O Czym jest żywienie? O Zasady zdrowego żywienia O Najczęstsze mity dotyczące diety O Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Zdrowia 2016 - Pokonaj cukrzycę!

Światowy Dzień Zdrowia 2016 - Pokonaj cukrzycę! Światowy Dzień Zdrowia 2016 - Pokonaj cukrzycę! Cukrzyca logo -międzynarodowy symbol walki z cukrzycą Tło slajdów: http://www.scitecnutrition.com/pl/catalog/guide_to_vitamins/images/guide_to_vitamins-07.jpg?v=2

Bardziej szczegółowo

Społeczne aspekty chorób rzadkich. Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych

Społeczne aspekty chorób rzadkich. Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych Społeczne aspekty chorób rzadkich Maria Libura Instytut Studiów Interdyscyplinarnych Narodowe Plany w EU - zabezpieczenie społeczne Koordynacja pomiędzy sektorem ochrony zdrowia i zabezpieczenia społecznego.

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA ANETA SADOWSKA I PATRYCJA SZAFRAŃSKA HASŁO PORADNIKA Nie wystarczy jeść - należy się odżywiać - to mądre słowa. Nie należy wpychać w siebie wszystkiego co jest na stole, czy w

Bardziej szczegółowo

DEKA SMARTLIPO - LASER LIPOLISI - ADIPOCYTOLIZA LASEROWA IMIĘ I NAZWISKO PACJENTA. Osoba kontaktowa TEL. TEL. KOM.

DEKA SMARTLIPO - LASER LIPOLISI - ADIPOCYTOLIZA LASEROWA IMIĘ I NAZWISKO PACJENTA. Osoba kontaktowa TEL. TEL. KOM. DEKA SMARTLIPO - LASER LIPOLISI - ADIPOCYTOLIZA LASEROWA IMIĘ I NAZWISKO PACJENTA Data urodzenia Wiek Waga kg Wzrost cm Leczony obszar.. Wymiary dotyczące obszaru- obwód.. Osoba kontaktowa Zawód ADRES

Bardziej szczegółowo

GENODIET ZDROWIE ZAPISANE W GENACH

GENODIET ZDROWIE ZAPISANE W GENACH GENODIET ZDROWIE ZAPISANE W GENACH Rodzaje testów Genodiet Test Genodiet składają się z 3 uzupełniających się modułów, stanowiących 3 kroki do poznania indywidualnych zasad zdrowia. Identyfikacja typu

Bardziej szczegółowo

Wpisany przez Lekarz Dyżurny poniedziałek, 02 stycznia :53 - Poprawiony piątek, 01 czerwca :14

Wpisany przez Lekarz Dyżurny poniedziałek, 02 stycznia :53 - Poprawiony piątek, 01 czerwca :14 {ramka}co to jest dna moczanowa?{/ramka} Dna moczanowa, inaczej zwana podagra, artretyzm, skaza moczanowa jest przewlekłym schorzeniem reum atycznym, która zazwyczaj atakuje w jednym miejscu na raz. Choroba

Bardziej szczegółowo

Reumatoidalne zapalenie stawów. Dlaczego pacjent nie może polubić choroby, a lekarz musi być agresywny?

Reumatoidalne zapalenie stawów. Dlaczego pacjent nie może polubić choroby, a lekarz musi być agresywny? +. Dlaczego pacjent nie może polubić choroby, a lekarz musi być agresywny? Maria Rell-Bakalarska Interdyscyplinarna Akademia Medycyny Praktycznej Ivey Hayes RZS (1986 Definicja Przewlekła, immunologicznie

Bardziej szczegółowo

50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 50% pacjentów z chorobą onkologiczną nie uczestniczy w żadnej formie poradnictwa dietetycznego 20-50% sięga

Bardziej szczegółowo

Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych ŻYWIENIE KLINICZNE I OPIEKA METABOLICZNA WIEDZA

Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych ŻYWIENIE KLINICZNE I OPIEKA METABOLICZNA WIEDZA Załącznik nr 8 do zarządzenia nr 68 Rektora UJ z 18 czerwca 2015 r. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych ŻYWIENIE KLINICZNE I OPIEKA METABOLICZNA Nazwa studiów: ŻYWIENIE KLINICZNE

Bardziej szczegółowo

Pytania i dopowiedzi na temat analizy nie-selektywnych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) oraz ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego.

Pytania i dopowiedzi na temat analizy nie-selektywnych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) oraz ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego. 18 października 2012 EMA/653433/2012 EMEA/H/A-5(3)/1319 Pytania i dopowiedzi na temat analizy nie-selektywnych niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) oraz ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego.

Bardziej szczegółowo

Rosnąca wiedza Polaków na temat mukowiscydozy

Rosnąca wiedza Polaków na temat mukowiscydozy Rosnąca wiedza Polaków na temat mukowiscydozy Blisko dwie trzecie Polaków deklaruje, że słyszało o mukowiscydozie najczęściej występującej chorobie genetycznej. W porównaniu z wiedzą deklarowaną w analogicznym

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Dlaczego walczymy z rakiem? Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce zaraz po zawałach i wylewach. Liczba zachorowao na nowotwory złośliwe w Polsce to ponad 140,5 tys.

Bardziej szczegółowo

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ

KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ KOMPLEKSOWA AMBULATORYJNA OPIEKA SPECJALISTYCZNA NAD PACJENTEM Z ALERGIĄ LECZONYM IMMUNOTERAPIĄ Charakterystyka problemu zdrowotnego Alergia uznawana jest za chorobę cywilizacyjną XX wieku. W wielu obserwacjach

Bardziej szczegółowo

ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta

ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta Uwaga: Konieczna może być późniejsza aktualizacja charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta

Bardziej szczegółowo

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki

Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego Witaminy i minerały dla osób z przewlekłą chorobą nerek i po przeszczepieniu nerki Zestaw witamin i składników mineralnych przygotowany

Bardziej szczegółowo

PAKIET KONSULTACJI GENETYCZNYCH GENODIET ZDROWIE ZAPISANE W GENACH

PAKIET KONSULTACJI GENETYCZNYCH GENODIET ZDROWIE ZAPISANE W GENACH PAKIET KONSULTACJI GENETYCZNYCH GENODIET ZDROWIE ZAPISANE W GENACH Rodzaje pakietów Genodiet Pakiet konsultacji genetycznych Genodiet składaja się z 3 uzupełniających się modułów, stanowiących 3 kroki

Bardziej szczegółowo

Systemowe aspekty leczenia WZW typu C

Systemowe aspekty leczenia WZW typu C Systemowe aspekty leczenia WZW typu C Dr n. med. Jakub Gierczyński, MBA Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego-PZH Instytut Zarządzania w Ochronie Zdrowia, Uczelnia Łazarskiego Warszawa, 06.06.2017 r. Systemowe

Bardziej szczegółowo

LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW I MŁODZIEŃCZEGO IDIOPATYCZNEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ICD-10 M 05, M 06, M 08)

LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW I MŁODZIEŃCZEGO IDIOPATYCZNEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ICD-10 M 05, M 06, M 08) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 570 Poz. 56 Załącznika B.33. LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW I MŁODZIEŃCZEGO IDIOPATYCZNEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ICD-10 M 05, M 06, M 08)

Bardziej szczegółowo

WZW TYPU B CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ? CZY WYKORZYSTAŁEŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI ABY USTRZEC SIĘ PRZED WIRUSOWYM ZAPALENIEM WĄTROBY TYPU B?

WZW TYPU B CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ? CZY WYKORZYSTAŁEŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI ABY USTRZEC SIĘ PRZED WIRUSOWYM ZAPALENIEM WĄTROBY TYPU B? SZCZEPIONKA WZW TYPU B CO POWINIENEŚ WIEDZIEĆ? CZY WYKORZYSTAŁEŚ WSZYSTKIE DOSTĘPNE ŚRODKI ABY USTRZEC SIĘ PRZED WIRUSOWYM ZAPALENIEM WĄTROBY TYPU B? ZDOBĄDŹ INFORMACJE! ZASZCZEP SIĘ! ZDOBĄDŹ OCHRONĘ!

Bardziej szczegółowo

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY

10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY 10 FAKTÓW NA TEMAT CUKRZYCY FAKT 1. Około 347 mln ludzi na świecie choruje na cukrzycę. Istnieje rosnąca globalna epidemia cukrzycy, u której podłoża leży szybki przyrost przypadków nadwagi i otyłości

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia cukrzycy

Epidemiologia cukrzycy Cukrzyca kiedyś Epidemiologia Epidemiologia - badanie występowania i rozmieszczenia stanów lub zdarzeń związanych ze zdrowiem w określonych populacjach oraz wpływu czynników wpływających na stan zdrowia

Bardziej szczegółowo

Waldemar Halota HCV. RAPORT W BUDOWIE Instytut Ochrony Zdrowia

Waldemar Halota HCV. RAPORT W BUDOWIE Instytut Ochrony Zdrowia Waldemar Halota HCV RAPORT W BUDOWIE Instytut Ochrony Zdrowia Instytut Ochrony Zdrowia Członkowie Rady Konsultacyjnej Waldemar Halota, Robert Flisiak, Małgorzata Pawłowska, Krzysztof Tomasiewicz, Mirosław

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

wykłady 5, ćwiczenia - 15 wykłady 5, ćwiczenia - 15 Nakład pracy studenta bilans punktów ECTS Obciążenie studenta

wykłady 5, ćwiczenia - 15 wykłady 5, ćwiczenia - 15 Nakład pracy studenta bilans punktów ECTS Obciążenie studenta Lp. Element Opis 1 Nazwa 2 Typ Podstawy fizjoterapii klinicznej w chorobach wieloukładowych w obrębie narządu ruchu obowiązkowy 3 Instytut Nauk o Zdrowiu 4 Kod PPWSZ F-P_20 Kierunek, kierunek: Fizjoterapia

Bardziej szczegółowo

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie

Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Wybieram zdrowie i zdrowe odżywianie Doktorze Zdrówko, co to znaczy być zdrowym? Być zdrowym, to nie tylko nie chorować, ale też czuć się dobrze, być radosnym i sprawnym fizycznie. Czy wiesz, co pomaga

Bardziej szczegółowo

LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW I MŁODZIEŃCZEGO IDIOPATYCZNEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ICD-10 M 05, M 06, M 08)

LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW I MŁODZIEŃCZEGO IDIOPATYCZNEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ICD-10 M 05, M 06, M 08) Załącznik B.33. LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW I MŁODZIEŃCZEGO IDIOPATYCZNEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ICD-10 M 05, M 06, M 08) I. LEKI BIOLOGICZNE A. Kryteria kwalifikacji ŚWIADCZENIOBIORCY

Bardziej szczegółowo

Jak w Polsce leczymy raka? Dostępność innowacyjnych leków onkologicznych w Polsce na tle wybranych krajów Unii Europejskiej oraz Szwajcarii

Jak w Polsce leczymy raka? Dostępność innowacyjnych leków onkologicznych w Polsce na tle wybranych krajów Unii Europejskiej oraz Szwajcarii Jak w Polsce leczymy raka? Dostępność innowacyjnych leków onkologicznych w Polsce na tle wybranych krajów Unii Europejskiej oraz Szwajcarii Warszawa, sierpień 2015 Fundacja Alivia - kim jesteśmy? Alivia

Bardziej szczegółowo

CZYM JEST SZCZEPIONKA?

CZYM JEST SZCZEPIONKA? CZYM JEST SZCZEPIONKA? Szczepionka to preparat biologiczny, stosowany w celu uodpornienia organizmu. Ogólna zasada działania szczepionki polega na wprowadzeniu do organizmu antygenu, który jest rozpoznawany

Bardziej szczegółowo