I. Wprowadzenie. Wybrane choroby zakaźne wieku dziecięcego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "I. Wprowadzenie. Wybrane choroby zakaźne wieku dziecięcego"

Transkrypt

1 Choroby zakaźne Wprowadzenie Wybrane choroby zakaźne wieku dziecięcego Zapalenie wątroby (Hepatitis) Choroby przenoszone drogą płciową HIV/AIDS Gruźlica Zakażenia i zatrucia pokarmowe 1

2 2

3 I. Wprowadzenie Choroby zakaźne to choroby wywołane przez drobnoustroje (bakterie, wirusy, grzyby, roztocza), toksyczne produkty (jad kiełbasiany), a także przez pasożyty lub inne biologiczne czynniki chorobotwórcze, które ze względu na charakter i sposób szerzenia stanowią zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi. Mogą szerzyć się różnymi drogami: przez kontakt bezpośredni (z osoby na osobę), drogą kropelkową podczas kaszlu i kichania, przez kontakt seksualny, przez wkłucie bezpośrednio do organizmu, na zakażonej igle czy strzykawce, a także przez owady, które spełniają funkcje nośników. W XIX wieku prawie każda choroba zakaźna była zagrożeniem życia. Epidemie takich chorób jak dżuma, cholera, ospa zmieniały bieg historii. W XX wieku, wraz z postępem cywilizacyjnym we wszystkich dziedzinach życia, poprawą warunków sanitarnych, rozwojem szczepień ochronnych, produkcją antybiotyków i leków przeciwwirusowych wydawało się, że choroby zakaźne zostaną wyeliminowane. Dziś wiadomo już, że eliminacja czynników zakaźnych ze środowiska człowieka jest niemożliwa. Pojawiają się nowe choroby zakaźne, takie jak: HIV/AIDS, zespół ostrej niewydolności oddechowej (SARS), tzw. świńska grypa. Natomiast znane wcześniej choroby mogą przybierać nowe niebezpieczne formy, jak np. gruźlica wielolekooporna czy odporny na metycylinę gronkowiec złocisty. Dlatego wiedza o możliwościach profilaktyki, alarmujących symptomach, które powinny skłonić do wizyty u lekarza, a następnie skrupulatne przestrzeganie zaleconej terapii są tak ważne. II. Wybrane choroby zakaźne wieku dziecięcego Szereg chorób zakaźnych typowo występuje tylko w wieku dziecięcym. W warunkach naturalnych praktycznie wszyscy chorują, będąc dziećmi, a dorośli są już na te choroby odporni. Choroby zakaźne wieku dziecięcego zazwyczaj przebiegają z gorączką i wysypkami w sposób łagodny, ale mogą również prowadzić do poważnych powikłań. Z tego powodu w większości krajów stosuje się szczepienia ochronne, zapobiegające zachorowaniom. Chore dziecko należy izolować od innych, zdrowych dzieci. Częste choroby dziecięce wymienione są poniżej. Odra Odra przebiega z dość wysoką gorączką i typową wysypką, często z zapaleniem spojówek. Wysypka w postaci różowoczerwonych grubych plamek pojawia się najpierw na twarzy, następnie schodzi na tułów i kończyny. W takiej samej kolejności wysypka ustępuje i znika po siedmiu dziesięciu dniach. Okres inkubacji wynosi od siedmiu do dwudziestu jeden dni. Powikłaniem odry może być zapalenie ucha środkowego, zapalenie płuc, rzadziej zaburzenia neurologiczne w bezpośrednim następstwie choroby lub bardzo rzadko po wielu latach. Obecnie, przy wysokim stopniu zaszczepienia, odra występuje rzadko, a wiele przypadków przebiega nietypowo i wymaga odróżnienia od innych chorób wysypkowych: zakaźnych i niezakaźnych. Ospa wietrzna Ospa wietrzna charakteryzuje się zwykle niewysoką gorączką i wysypką rozpoczynającą się i najbardziej nasiloną na tułowiu. Zmiany skórne zmieniają się z drobnych czerwonych plamek do pęcherzyków i strupków, towarzyszy im swędzenie. Okres inkubacji wynosi od dwunastu do dwudziestu jeden dni. Ospa może być powikłana wtórnym zakażeniem bakteryjnym zmian skórnych w okresie tworzenia się strupków. Rzadko powikłaniem ospy jest zapalenie płuc lub zapalenie opon mózgowych. Zakażenie w ciąży w pierwszych dwóch trymestrach może w rzadkich 3

4 przypadkach prowadzić do wrodzonych nieprawidłowości u dziecka, w ciągu ostatniego miesiąca ciąży zaś do ciężkiego zakażenia wrodzonego u noworodka. Najgroźniejsza jest ospa wietrzna u matki podczas porodu lub w okresie bezpośrednio go poprzedzającym. Wirus ospy pozostaje w organizmie i okresowo może uaktywniać się przy spadkach odporności w postaci półpaśca (wysyp pęcherzyków na ograniczonym fragmencie skóry z towarzyszącym bólem tej okolicy). Z reguły do zachorowania na ospę wietrzną dochodzi u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym. Różyczka Różyczka jest najczęściej łagodną chorobą przebiegającą z gorączką, bolesnym powiększeniem węzłów chłonnych za uszami i na karku oraz krótko trwającą bladoróżową, drobniutką wysypką rozpoczynającą się na twarzy i szyi, która następnie schodzi na tułów i kończyny. Jeśli choruje młodzież lub dorośli, stosunkowo często może dochodzić również do bolesności i obrzęku stawów. Przebieg może być powikłany zaburzeniami krzepnięcia. Okres inkubacji wirusa wynosi od czternastu do dwudziestu jeden dni. Choroba jest zakaźna przez pięć dni przed wysypką i pięć dni po niej. Różyczka jest szczególnie niebezpieczna, jeśli dojdzie do zakażenia kobiety w ciąży, ponieważ prowadzi bardzo często do poważnych uszkodzeń płodu (zespół różyczki wrodzonej), może również być przyczyną poronień lub urodzeń martwych. Różyczka najczęściej występuje u dzieci w pierwszych klasach szkoły podstawowej. Świnka Świnka często traktowana jest jako lekka choroba wieku dziecięcego, którą trzeba przebyć. Charakterystyczny jest bolesny obrzęk ślinianek. U dzieci często przebiega ona łagodnie, ale przebieg może też być ciężki, wymagający pobytu w szpitalu, możliwe jest wystąpienie groźnych powikłań. Są nimi: zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu, zapalenie jąder, głuchota, zapalenie trzustki.nie jest to choroba, którą można lekceważyć. Stąd tak ważna jest odpowiednia, troskliwa pielęgnacja dziecka. Leczenie jest objawowe: podawanie leków przeciwgorączkowych, częste pojenie dziecka, zastosowanie płynnej, lekkostrawnej diety, położenie do łóżka na czas utrzymywania się objawów.w przypadku powrotu gorączki, bólów głowy, wymiotów, obrzęku jąder dziecko powinno być ponownie zbadane przez lekarza, ponieważ mogą to być objawy powikłań poświnkowych. Trzydniówka Jest to choroba zakaźna, występująca bardzo często u dzieci między szóstym a trzydziestym szóstym miesiącem życia. Jest nagłą infekcją wirusową, która trwa od trzech do pięciu dni. Objawy to nagła, bardzo wysoka gorączka (39 40 C) nie poprzedzona żadnymi innymi objawami, trwająca od trzech do pięciu dni. Gorączka obniża się gwałtownie i po jej spadku pojawia się wysypka (małe, różowe plamki), przeważnie ograniczona tylko do tułowia, która znika po dwóch dniach, nie pozostawiając śladów. Po przebyciu choroby dziecko nabiera odporności na całe życie. Choroba nie jest niebezpieczna, nie powoduje też żadnych powikłań, ale z powodu wysokiej temperatury dziecko powinno być zbadane, ponieważ mogą to być objawy innej choroby. Jak postępować podczas trzydniówki Leczenie jest objawowe: obniżanie gorączki. Ubieraj dziecko lekko i postaraj się, żeby w domu nie było za gorąco. Możesz stosować chłodne okłady na czoło i kark. Podczas gorączki dziecko powinno zostać w domu. Podawaj mu również dużo płynów. 4

5 Krztusiec Krztusiec charakteryzuje się napadowym, szczekającym kaszlem z odkrztuszaniem lepkiej plwociny, który trwa od dwóch do czterech tygodni. Napady kaszlu mogą powodować wymioty, a u małych niemowląt bezdechy i drgawki. U starszych dzieci i dorosłych krztusiec przebiega w postaci przewlekającego się napadowego, suchego kaszlu. Odporność nabyta w wyniku szczepienia stopniowo spada i uważa się, że krztusiec w lekkiej formie występuje stosunkowo często wśród starszych dzieci, młodzieży i dorosłych, stanowiąc źródło zakażenia dla młodszych dzieci. Jakie są drogi szerzenia się chorób wieku dziecięcego? Choroby wieku dziecięcego szerzą się drogą kropelkową, poprzez zarazki wydalane przez osoby chore podczas kaszlu, kichania, mówienia. Zakaźność chorób i czas wydalania zarazków mogą być różne w zależności od choroby. Niektóre z chorób mogą się również przenosić przez skażone powierzchnie (odra, ospa wietrzna, różyczka). W przypadku ospy wietrznej zakaźny jest również płyn z pęcherzyków. Wirusem ospy wietrznej można się także zakazić od osoby z półpaścem. Różyczka, a w mniejszym stopniu również ospa wietrzna, może szerzyć się z matki na dziecko przez łożysko. Co można zrobić, by uchronić się przed zachorowaniem? Najbardziej skutecznym sposobem zapobiegania zachorowaniom są szczepienia ochronne. Spośród wymienionych chorób w Polsce rutynowo szczepi się przeciwko krztuścowi, odrze, śwince i różyczce. Wielu rodziców decyduje się na szczepienia szczepionkami skojarzonymi (mniejsza liczba zastrzyków, lepsza odpowiedź poszczepienna). Jedna szczepionka skojarzona gwarantuje uodpornienie przeciwko kilku chorobom. Typową szczepionką skojarzoną jest szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce (MMR), lub przeciwko błonicy i tężcowi (Di-Te) i są one zawarte w kalendarzu szczepień obowiązkowych. Inne szczepionki skojarzone są odpłatne. Rutynowo nie szczepi się przeciwko ospie wietrznej, lecz jest to szczepionka zalecana i jest dostępna w Polsce. Szczepienie to nie zapobiega zakażeniu, ale zapobiega ciężkiemu przebiegowi choroby. Ważne jest również, by zachowywać higienę kaszlu (zasłanianie ust chusteczką jednorazową), dbać o częste wietrzenie pomieszczeń, gdzie przebywają chorzy, ograniczać kontakt dzieci chorych ze zdrowymi i myć przedmioty zanieczyszczone wydzieliną z jamy nosowo-gardłowej chorych. W szpitalach i placówkach ochrony zdrowia stosuje się naświetlanie światłem UV, które likwiduje wirusy odry, ospy wietrznej, różyczki i inne. Dzieci, które miały styczność z osobą chorą na odrę, a nie były poprzednio szczepione przeciwko odrze, mogą zostać zaszczepione w ciągu trzech dni od kontaktu, co może lecz nie musi uchronić je przed zachorowaniem. W szczególnych przypadkach lekarz może rozważyć podanie immunoglobuliny odpornościowej. Jak rozpoznaje się choroby wieku dziecięcego? Najczęściej diagnozę można postawić na podstawie objawów. W wielu przypadkach jednak przebieg może nie być typowy i wówczas zaleca się wykonanie badań laboratoryjnych, które mogą potwierdzić zakażenie. Zwykle są to badania krwi lub wymazy z jamy nosowo-gardłowej. 5

6 Jak leczy się choroby wieku dziecięcego? Najczęściej konieczne jest tylko postępowanie łagodzące objawy. Należy pamiętać, aby nie podawać dzieciom aspiryny, gdyż jej podanie może prowadzić do ciężkich powikłań. Niekiedy przy ciężkim przebiegu konieczne może być leczenie w szpitalu. W każdym przypadku dziecko powinno zostać zbadane przez lekarza. Dodatkowe informacje Kalendarz szczepień obowiązujących w Polsce jest dostępny w części vademecum dotyczącej opieki nad dzieckiem, a także na stronie internetowej W przypadku dzieci, które były szczepione według innego kalendarza szczepień w kraju pochodzenia, może zajść konieczność uzupełnienia niektórych szczepień, co jest ustalane indywidualnie przez lekarza rodzinnego lub w specjalistycznej poradni szczepień. Do takich poradni są kierowane również dzieci z niedoborami odporności lub innymi schorzeniami wymagającymi zmian w kalendarzu szczepień. III. Zapalenie wątroby ( Hepatitis) Istnieją trzy postacie zapalenia wątroby: typu A, B i C (HAV, HBV, HCV); różne są też drogi zarażenia się tymi wirusami. Ponieważ choroba często nie objawia się żadnymi symptomami, można być chorym, nie wiedząc o tym. Zapalenie wątroby: Typ WZW - A (HAV) Objawy: Pojawiają się po mniej więcej miesiącu od momentu zakażenia. Choroba nie przechodzi w postać przewlekłą. Może przebiegać bez charakterystycznej żółtaczki, zwłaszcza u dzieci. Przeniesienie wirusa: Drogą pokarmową lub przez brudne ręce. Najczęściej przenosi się pomiędzy osobami pozostającymi ze sobą w bliskim kontakcie, np. pomiędzy domownikami, przez mikroskopijne ilości kału pozostające na rękach lub przedmiotach. Wirusy mogą również zostać zjedzone wraz ze skażonymi produktami pokarmowymi, np. owocami, warzywami, owocami morza. W krajach, gdzie nie stosuje się odpowiednich procedur uzdatniania wody, również woda (i kostki lodu) może być źródłem zakażenia. Ograniczenie ryzyka zakażenia: Szczepionka. Aby uniknąć zakażenia od osoby chorej w otoczeniu, ważne jest przestrzeganie zasad higieny osobistej, zwłaszcza dokładnego mycia rąk po skorzystaniu z toalety czy przewijaniu dziecka. 6

7 Rozpoznanie: Decydujące są badania krwi. Zazwyczaj rozpoczyna się od badań podstawowych, które mogą być wykonywane przez lekarzy wielu specjalności. Leczenie: Z reguły tylko leczenie objawowe. Nie oznacza to, że choroba nie wymaga pomocy lekarskiej, jednak rzadko konieczna jest opieka szpitalna. Nie stosuje się leków bezpośrednio działających na wirusa. Zwykle choroba ulega samowyleczeniu w ciągu od czterech do sześciu tygodni. Klasyczne leczenie to terapia interferonem. Typ WZW - B (HBV) Objawy: Występują średnio po trzech (do sześciu) miesiącach, a u mniej więcej co dziesiątej osoby dojdzie do przewlekłego zapalenia wątroby (znacznie częściej u dzieci). W przypadku zakażenia od matki 90% noworodków posiada markery zapalenia HBV. Przeniesienie wirusa: Poprzez krew (uszkodzenie skóry), kontakty seksualne oraz z matki na dziecko w okresie okołoporodowym. Wirus ten jest znacznie bardziej zaraźliwy niż wirus HIV i w pewnym stopniu może się również przenosić pomiędzy domownikami (np. w wyniku używania tej samej szczoteczki do zębów, maszynki do golenia). Zakaźne mogą być również powierzchnie zanieczyszczone zaschniętą krwią. Do zakażenia dochodzi łatwo podczas wstrzykiwania narkotyków niejałowym sprzętem, a w odróżnieniu od wirusa HIV znaczenie ma nie tylko używanie tej samej igły czy strzykawki, ale także dzielenie się innym sprzętem lub nawet wodą do rozpuszczania narkotyku. Zakażenie może, choć w znacznie mniejszym stopniu, przenosić się również przez używanie tego samego sprzętu przy wciąganiu narkotyku do nosa. Ograniczenie ryzyka zakażenia: większość WZW B przebiega objawowo, w zapobieganiu tej chorobie ważne jest, by szczepić osoby z bliskiej styczności z chorym, zwłaszcza męża lub żonę. Ważnym elementem strategii przeciwdziałania szerzeniu się zakażeń jest badanie wszystkich kobiet w ciąży (badanie nazywa się HBsAg i jest wykonywane w ramach rutynowej opieki nad kobietą ciężarną w ostatnim miesiącu ciąży). W przypadku, gdy zauważy się zanieczyszczenie powierzchni krwią, należy jak najszybciej zmyć zanieczyszczenie przy użyciu środków odkażających rozpuszczonych w wodzie, pamiętając o stosowaniu rękawiczek ochronnych. Rozpoznanie: Badania krwi. W przypadku WZW B konieczne są dalsze testy, by stwierdzić, czy osoba rzeczywiście miała kontakt w wirusem i czy jest tym wirusem nadal zakażona, czy stanowi zagrożenie dla innych i czy może wymagać leczenia. Kwalifikacji do leczenia dokonuje się zazwyczaj w placówkach specjalistycznych i wiąże się to z szerszym zakresem badań. Leczenie: Może być wskazane leczenie przeciwwirusowe. Kwalifikacja do takiego leczenia zależy od stanu chorego, poziomu wirusa we krwi i od tego, jak postępują zmiany w wątrobie. W niektórych przypadkach, by podjąć leczenie, konieczne jest wykonanie biopsji wątroby. W przypadku WZW B leczy się jedynie zachorowania przewlekłe (w przypadku ostrych form w bardzo dużym odsetku dochodzi do samoistnej eliminacji wirusa). WZW B może prowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia wątroby, wskutek którego konieczny może stać się przeszczep tego organu. 7

8 Typ WZW - C (HVC) Objawy: U ponad połowy chorych przebiega przewlekle, bez ostrych objawów żółtaczkowych. Jeśli takie objawy wystąpią, dzieje się to zazwyczaj po jednym, dwóch miesiącach od zakażenia. Przeniesienie wirusa: Poprzez krew (uszkodzenie skóry) oraz rzadziej niż w wypadku WZW B kontakty seksualne i z matki na dziecko w okresie okołoporodowym. Wirus ten jest znacznie bardziej zaraźliwy niż wirus HIV i w pewnym stopniu może się również przenosić pomiędzy domownikami (np. w wyniku używania tej samej szczoteczki do zębów, maszynki do golenia). Zakaźne mogą być również powierzchnie zanieczyszczone zaschniętą krwią. Do zakażenia dochodzi łatwo podczas wstrzykiwania narkotyków niejałowym sprzętem, a w odróżnieniu od wirusa HIV znaczenie ma nie tylko używanie tej samej igły czy strzykawki, ale także dzielenie się innym sprzętem lub nawet wodą do rozpuszczania narkotyku. Zakażenie może, choć w znacznie mniejszym stopniu, przenosić się również przez używanie tego samego sprzętu przy wciąganiu narkotyku do nosa. Ograniczenie ryzyka zakażenia: Powstrzymanie się od stosowania środków odurzających, zwłaszcza w zastrzykach. Jeżeli nie jest to możliwe, należy każdorazowo mieć nowy sprzęt i nie wstrzykiwać wspólnie z innymi. Ponadto ze względu na własny stan zdrowia oraz ochronę domowników warto poddać się badaniu w kierunku zakażenia wirusem. Zgodnie z dzisiejszym stanem wiedzy na pewno powinny się zbadać osoby, które stosują lub stosowały narkotyki, zwłaszcza jeśli dotyczy to narkotyków dożylnych, osoby, które poddawane są częstym procedurom medycznym, jak np. osoby dializowane, a najprawdopodobniej również osoby, które mają za sobą wiele pobytów w szpitalu, jak również domownicy i małżonkowie osób zakażonych WZW C, WZW B lub HIV. W przypadku, gdy zauważy się zanieczyszczenie powierzchni krwią, należy jak najszybciej zmyć zanieczyszczenie przy użyciu środków odkażających rozpuszczonych w wodzie, pamiętając o stosowaniu rękawiczek ochronnych. Rozpoznanie: Badania krwi. W przypadku WZW C konieczne są dale testy. Kwalifikacji do leczenia dokonuje się zazwyczaj w placówkach specjalistycznych i wiąże się to z szerszym zakresem badań. Leczenie: Podstawą leczenia WZW C jest interferon pegylowany z rybawiryną. Kwalifikacja do takiego leczenia zależy od stanu chorego, poziomu wirusa we krwi i od tego, jak postępują zmiany w wątrobie, oraz od genotypu wirusa. Zawsze, by podjąć leczenie, konieczne jest wykonanie biopsji wątroby. W przypadku WZW C leczenie w ostrej fazie, jeśli dostatecznie wcześnie rozpozna się chorobę, daje znacznie lepsze efekty niż leczenie podejmowane później. Leczenie jest długotrwałe, trwa zazwyczaj od dwudziestu czterech do czterdziestu ośmiu tygodni lub dłużej i może powodować wiele skutków ubocznych. W razie niepowodzenia można takie leczenie powtórzyć. WZW C nie leczone może prowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia wątroby, wskutek którego konieczny może stać się przeszczep tego organu. 8

9 IV. Choroby przenoszone drogą płciową Co to jest choroba przenoszona drogą płciową? Jest to infekcja przenoszona z osoby zakażonej na zdrową przez stosunek płciowy. Każdy, kto współżyje seksualnie, może zakazić się chorobą przenoszoną drogą płciową. Nie trzeba mieć wielu partnerów seksualnych. Zakażenie może spowodować jeden stosunek płciowy. Zarówno kobiety, jak i mężczyźni mogą zakazić się chorobą i przekazać ją kolejnemu partnerowi. Większość chorób przenoszonych drogą płciową można wyleczyć, ale leczenie powinno się zacząć możliwie jak najszybciej. Dla niektórych infekcji, takich jak HIV, nie ma obecnie leku, który powoduje całkowite wyleczenie, ale są leki, które hamują postęp choroby i wydłużają życie. Wszystkie przypadki chorób przenoszonych drogą płciową należy traktować poważnie. Pozostawienie ich bez leczenia może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych (np. bezpłodność). Niektóre mogą być przenoszone z matki na nie narodzone jeszcze dziecko i powodować u niego wady i choroby wrodzone. Do najczęstszych chorób przenoszonych drogą płciową należą: chlamydioza, niespecyficzne zapalenie cewki moczowej, rzeżączka, kiła, rzęsistkowica, grzybica narządów płciowych, opryszczka narządów płciowych, kłykciny kończyste, HIV, wszawica i świerzb. Skąd mam wiedzieć, czy jestem zarażona (zarażony)? Nie każdy zakażony ma objawy choroby. Czasami nie pojawiają się one miesiącami lub zanikają, ale to nie oznacza, że infekcja jest wyleczona. Powinnaś (powinieneś) zasięgnąć porady lekarza, jeśli zauważyłaś (zauważyłeś) u siebie następujące objawy: wydzielinę z pochwy, wydzielinę z cewki moczowej u mężczyzn, uczucie bólu lub pieczenia podczas oddawania moczu, swędzenie, wysypkę, krosty lub pęcherze wokół narządów płciowych lub odbytu, ból i (lub) krwawienie podczas stosunku, krwawienie między miesiączkami (również u kobiet stosujących antykoncepcję hormonalną), krwawienie po stosunku, owrzodzenie, nadżerki, uszkodzenie w obrębie nabłonka na prąciu czy warg sromowych, ból jąder, ból w dole brzucha. 9

10 Nawet jeśli nie masz żadnych objawów, powinieneś (powinnaś) pójść do lekarza, szczególnie gdy: współżyłaś (współżyłeś) ostatnio z nowym partnerem bez żadnych zabezpieczeń, ty lub twoi partnerzy seksualni współżyją z innymi, nie stosując prezerwatywy, twój partner seksualny ma jakieś objawy choroby. Miejsca, w których możesz zasięgnąć porady na temat chorób przenoszonych drogą płciową Twój lekarz rodzinny lekarz w ośrodku Poradnia dermatologiczno-wenerologiczna Poradnia ginekologiczna Poradnia chorób zakaźnych Poradnia urologiczna Jeżeli dopiero trwa procedura o nadanie ci statusu uchodźcy, potrzebujesz skierowania od lekarza z ośrodka. Testy i leczenie Podczas wizyty lekarz porozmawia z tobą o tym, co cię niepokoi. Musi również zadać ci pytania dotyczące twojego życia seksualnego i wszelkich objawów. Być może będziesz czuć skrępowanie, ale odpowiedz na wszystkie pytania szczerze to pomoże postawić diagnozę. Jeśli nie wiesz, po co zadaje się niektóre pytania, po prostu o tym powiedz. Badanie lekarskie obejmuje wszystkie części ciała, również okolice narządów płciowych i odbytu, w celu znalezienia objawów choroby. Po wizycie w poradni specjalistycznej dostaje się skierowanie na badania laboratoryjne mające na celu ustalenie diagnozy, może też być potrzebne wykonanie USG lub badań radiologicznych. Czy muszę umawiać się na wizytę? Tak. Najlepiej jest pójść lub zadzwonić do poradni i zarejestrować się na konkretny dzień. Jeśli masz objawy, które cię niepokoją, wyjaśnij to w rejestracji być może lekarz będzie mógł cię przyjąć wcześniej. Czy muszę płacić za udzieloną mi pomoc? Wszelkie porady, informacje i testy są darmowe. Osoby ubiegające się o nadanie statusu uchodźcy, uznani uchodźcy, osoby, które otrzymały ochronę uzupełniającą wszyscy są leczeni bezpłatnie. Wyniki testu Poradnia udzieli informacji, w jaki sposób odbierzesz wyniki, aby zachować pełną poufność. Powiadomienie partnera o chorobie Jeśli okaże się, że jesteś zakażona (zakażony), ważne jest, aby twój obecny partner seksualny i twoi ostatni partnerzy również poddali się badaniom i leczeniu. Powiadom partnera o chorobie, a jeśli jest to dla ciebie krępująca sytuacja, może to zrobić lekarz. 10

11 Rzeżączka wywołują ją bakterie Neisseria gonorrhoeae droga zarażenia: kontakty seksualne Dolegliwości u mężczyzny: przeważnie po dwóch (do siedmiu) dniach pieczenie lub swędzenie przy oddawaniu moczu i wydzielina z cewki moczowej. Dolegliwości u kobiety: czasami pieczenie lub swędzenie przy oddawaniu moczu, zwiększona wydzielina z pochwy. Leczenie: antybiotyki (ważne jest możliwie wczesne leczenie). Pamiętaj: konieczne jest badanie partnera. Uwaga! Objawy u kobiety nie są tak wyraźne jak u mężczyzny albo może ich w ogóle nie być. Brak leczenia może być przyczyną zapalenia narządów miednicy, a w konsekwencji prowadzić do bezpłodności lub zwiększać ryzyko ciąży pozamacicznej. Kobieta chora na rzeżączkę może podczas porodu naturalnego zakazić swoje dziecko. Kiła (syfilis) wywołuje ją bakteria krętek blady zakażenie: zazwyczaj przez kontakt płciowy; kiła może być wrodzona u noworodka, jeśli matka ma aktywną kiłę Dolegliwości (u mężczyzny i kobiety): pierwsze objawy po trzech czterech tygodniach. Mały bezbolesny wrzód (znika sam po pewnym czasie) na narządach płciowych. (organy płciowe, odbyt, usta). Jeśli nie nastąpi leczenie, często po dalszych czterech ośmiu tygodniach pojawia się nie swędząca wysypka, która też sama znika. Choroba nie leczona rozwija się dalej. Może mieć wieloletni przebieg z następującymi po sobie okresami objawowymi i bezobjawowymi. W okresach bezobjawowych bakteria nadal jest w organizmie. Zakażona osoba może łatwo zakazić partnera seksualnego w ciągu pierwszych dwóch trzech lat od zakażenia. Po tym czasie kiła nie przenosi się już drogą kontaktów seksualnych, ale matka nadal może zakazić dziecko w czasie ciąży. Leczenie: pełne wyleczenie przy użyciu antybiotyków. Stosowana jest penicylina. Jeśli jesteś uczulona (uczulony) na penicylinę, poinformuj o tym lekarza zostanie wówczas zastosowany inny antybiotyk. Pamiętaj: konieczne jest badanie partnera. Jeśli raz leczono cię z powodu kiły, nie oznacza to, że nie możesz zarazić się ponownie! Uwaga! Opisane symptomy łatwo przeoczyć lub objawy mogą nie wystąpić dlatego w wypadku możliwego zakażenia zalecane jest po upływie od czterech do sześciu tygodni badanie krwi. Kiła może przenieść się z matki na płód i spowodować kiłę wrodzoną. Chlamydia wywołuje ją bakteria Chlamydia trachomatis. najczęstsze spośród zachorowań przenoszonych drogą płciową 11

12 Dolegliwości (u mężczyzny i kobiety): uciążliwe infekcje cewki moczowej ze swędzeniem i pieczeniem podczas oddawania moczu. Leczenie: antybiotyki. Pamiętaj: konieczne jest badanie partnera. Uwaga! Objawy mogą nie występować lub mogą być bardzo niewielkie i mogą występować w ciągu dłuższego czasu. Można ich nie zauważyć. Nieleczenie chlamydii może prowadzić do późniejszych komplikacji (bezpłodność, poronienia) w wyniku przewlekłych infekcji narządów miednicy. Możliwe zakażenie noworodka: zapalenie spojówek, zapalenie płuc. Rzęsistek wywołuje go pierwotniak rzęsistek pochwowy zarażenie najczęściej przez kontakty płciowe, rzadko innymi drogami (np. na pływalni) Dolegliwości u kobiety: swędzenie w pochwie, żółtawo-zielonkawe upławy, częste oddawanie moczu. Dolegliwości u mężczyzny: często brak dolegliwości, czasami swędzenie, niewielka wydzielina z cewki moczowej. Leczenie: antybiotyki (metronidazol). Pamiętaj: konieczne jest badanie partnera. Uwaga! Objawy rzęsistkowicy u zainfekowanego mężczyzny mogą znikać w ciągu kilku tygodni bez leczenia, ale nadal może on zakażać swoją partnerkę seksualną. Raz przebyta choroba nie chroni przed ponownym zakażeniem. Kłykciny kończyste wywołują je wirusy brodawczaka ludzkiego HPV zakażenie następuje w wyniku kontaktów płciowych pojawiają się zwykle kilka tygodni lub miesięcy po kontakcie seksualnym z osobą zakażoną, ale mogą też w ogóle się nie pojawić (tzw. zakażenie utajone) Dolegliwości (u kobiet i mężczyzn): kłykciny to brodawki pojawiające się na zewnętrznych narządach płciowych i odbycie. Możliwa jest lokalizacja w pochwie i na szyjce macicy. Najczęściej nie powodują żadnych dolegliwości. Nie leczone powiększają się i przyjmują kształt kalafiorowatych tworów. W przypadkach zaniedbanych dochodzi do powstawania łatwo krwawiących kłykcin olbrzymich. Leczenie: stosowane jest leczenie miejscowe przy użyciu lasera, zamrażania, elektrokoagulacji, czasem konieczne jest usunięcie chirurgiczne zmian. Im mniej brodawek, tym łatwiejsze jest ich leczenie. Często (w 90%) dochodzi do nawrotu brodawek. Pamiętaj: ważne jest badanie partnera. Niektóre serotypy wirusa HPV są odpowiedzialne za rozwój raka szyjki macicy, raka odbytu i jelita grubego u nie leczonych nosicieli. 12

13 Opryszczka narządów płciowych wywołują ją wirusy opryszczki HSV-2 i HSV-1 do pierwszego zarażenia dochodzi poprzez kontakt płciowy; nawracające infekcje mogą pojawiać się już bez ponownych kontaktów seksualnych jako reaktywacja utajonego zakażenia HSV źródłem wirusów jest zawartość pęcherzyków Dolegliwości (u mężczyzn i kobiet): po pierwszym kontakcie z wirusem występuje zakażenie pierwotne. Może być bezobjawowe lub w postaci swędzących pęcherzyków i dolegliwości bólowych w obrębie narządów płciowych, odbytu, a także ust. Pęcherzyki pękają, tworzą się rany, które następnie przysychają w strupki i same się goją. Po zakażeniu pierwotnym wirus pozostaje w organizmie w stanie utajonym. Do ponownego uaktywnienia wirusa może dochodzić wiele razy w roku, w zależności od stanu układu odpornościowego pacjenta. Uaktywnieniu sprzyjają: częste przeziębienia, inne infekcje w obrębie narządów płciowych, ogólnoustrojowe choroby przewlekłe, leki obniżające odporność, duża liczba partnerów. Nawroty choroby ujawniają się podobnie jak zakażenie pierwotne, ale są mniej rozległe i mniej bolesne. Leczenie: lek przeciwwirusowy (acyklowir) w maści lub tabletkach. Uwaga! Infekcja u kobiet w ciąży stanowi ryzyko zakażenia płodu i noworodka (zakażenie mózgu u dziecka). Wirusy opryszczki można przenieść na rękach w obrębie własnego ciała, np. z narządów płciowych do oka. Grzybica narządów płciowych wywołują ją grzyby drożdżopodobne Candida albicans zakażenie następuje w wyniku: kontaktów seksualnych, przy zakłóceniu równowagi kwasowozasadowej błon śluzowych narządów płciowych, w przebiegu chorób przewlekłych (cukrzyca), zmian hormonalnych, w czasie przyjmowania leków (antybiotyki, sterydy) grzybica częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn Dolegliwości u mężczyzn: swędzenie, pieczenie, zaczerwienienie żołędzi prącia i napletka. Możliwy jest przebieg bezobjawowy. Dolegliwości u kobiet: swędzenie, pieczenie w pochwie i na wargach sromowych, białawe, serowate upławy o różnym nasileniu, zwiększające się przed miesiączką, bolesność przy oddawaniu moczu. Choroba może mieć charakter zakażenia sporadycznego lub nawracającego. Leczenie: wyjaśnienie przyczyn infekcji, leczenie miejscowe przy użyciu maści i globulek dopochwowych, czasami też leczenie ogólne lekami przeciwgrzybicznymi w tabletkach. Uwaga! Konieczne jest też leczenie partnera seksualnego. Wszawica łonowa Wszy są to niewielkie insekty, które zagnieżdżają się we włosach łonowych. Widoczne są gołym okiem, tak jak ich jaja, które zaczepiają się we włosach. Ich najsilniejszym objawem jest ostry świąd. Leczenie tej niegroźnej choroby jest skuteczne przy zastosowaniu specjalnej emulsji. 13

14 Świerzb (scabies) Świerzb powodują roztocza (sarcoptes scabiei), które przenoszone są podczas stosunku płciowego (bezpośredni kontakt z zakażoną skórą), ale też w kręgu rodziny. Wiercą one kanały w skórze (przestrzenie międzypalcowe i stawy rąk, pachy i okolice intymne, pępek i piersi), co powoduje silny świąd (przede wszystkim nocą) i może doprowadzić do uporczywych egzem. Czasami gołym okiem widać tzw. kanał roztocza. świerzb najczęściej zwalcza się przy użyciu odpowiednich maści i płynów są to leki na receptę, przepisze je lekarz w ośrodku należy smarować skórę przez kolejne trzy dni, stosować kąpiele w ciepłej wodzie przez minimum dwadzieścia minut oraz zmieniać bieliznę osobistą i pościelową bieliznę, pościel, ręczniki używane podczas choroby należy po wypraniu (gotowanie!) i wyprasowaniu odstawić i nie stosować przez okres dwóch tygodni UWAGA! Wszystkie osoby mieszkające w jednym mieszkaniu muszą być leczone jednocześnie! Jak można chronić się przed chorobami przenoszonymi drogą płciową? Zakażenie następuje poprzez stosunek płciowy. Niektóre objawy chorób są widoczne, jednak większości z nich nie jesteśmy w stanie zauważyć u partnera. Wierność Wierność w związku znacząco zmniejsza możliwość zakażenia się chorobą przenoszoną drogą płciową. Prezerwatywy Prezerwatywy chronią przed zakażeniem w czasie kontaktów seksualnych wirusem HIV w 90 95%.Zmniejszają też ryzyko zakażenia innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową. Nie jest prawdą, że prezerwatywy mają mikropory, przez które przedostają się wirusy i plemniki. Gdzie można nabyć prezerwatywy? W aptekach, drogeriach, domach towarowych, dużych sklepach spożywczych i na stacjach benzynowych. Kilka wskazówek użycia: Prezerwatywy są bardzo cienkie, łatwo można je uszkodzić, np. ostrymi paznokciami, pierścionkiem. Opakowania nie należy otwierać za pomocą ostrych narzędzi. Środki nawilżające (żele, galaretki) pomagają przy używaniu prezerwatyw. Korzystać należy ze środków pozbawionych tłuszczu (do nabycia w aptece). Kremy zawierające tłuszcz (np. wazelina) mogą doprowadzić do zsunięcia się prezerwatywy. Nie jest wskazane używanie prezerwatyw zawierających nonoksynol 9. Preparat ten może powodować podrażnienie błony śluzowej pochwy, co zamiast zapobiegać zakażeniu, może je ułatwiać. Prezerwatywę należy założyć przed rozpoczęciem i zdjąć dopiero po zakończeniu stosunku seksualnego, zgodnie z załączoną instrukcją. 14

15 Jednej prezerwatywy należy używać tylko raz. W razie pęknięcia lub zsunięcia się prezerwatywy należy jak najszybciej zastąpić ją nową. Partnerzy seksualni Jeżeli to możliwe, porozmawiaj ze swoim partnerem na temat jego wcześniejszych kontaktów seksualnych. Gdy twój partner jest zdrowy i zachowujecie wzajemną wierność, możecie mieć pewność, że nie zakazicie się chorobą przenoszoną drogą płciową. Abstynencja od narkotyków Narkotyki i alkohol zmieniają poczucie rzeczywistości, zmniejszają odpowiedzialność, osłabiają ocenę sytuacji i samokontrolę, a przez to prowadzą do nieprzemyślanych kontaktów seksualnych bez zabezpieczenia. Szczególnie w odniesieniu do HIV/AIDS abstynencja od narkotyków ma ogromne znaczenie. 15

16 V. HIV/AIDS Co to jest HIV? Ludzki wirus niedoboru odporności (HIV) powoduje infekcję, która stopniowo niszczy mechanizmy obronne organizmu układ odpornościowy utrudniając walkę z innymi infekcjami i nowotworami. Zaawansowana faza zakażenia HIV, gdy występują objawy chorobowe, nazywana jest AIDS (Acquired Immunodeficiency Syndrome zespół nabytego niedoboru odporności). Może minąć wiele lat, zanim ktoś zainfekowany wirusem HIV zachoruje na AIDS. W tym okresie osoba taka czuje się dobrze i może nie wiedzieć, że jest zakażona. Czy zagraża ci ryzyko infekcji? Czy miałaś (miałeś) ryzykowne zachowania, w czasie których mogło dojść do zakażenia HIV? Kontakty seksualne z osobą zakażoną HIV bez zabezpieczenia, heteroseksualne lub homoseksualne, są obecnie najczęstszą przyczyną zakażeń wirusem HIV. Poprawne używanie prezerwatywy redukuje o ok. 90% ryzyko zakażenia wirusem HIV i innymi bardziej powszechnymi chorobami przenoszonymi drogą płciową. Seks oralny może stanowić ryzyko infekcji. Używanie wspólnych igieł, strzykawek i innych przyrządów stosowanych przy zażywaniu narkotyków drogą dożylną jest też bardzo ryzykowane. Wirus HIV może być również przeniesiony z zakażonej matki na jej nienarodzone jeszcze dziecko (ryzyko ok. 15%), ale najczęściej do zakażenia dochodzi podczas porodu. Przy odpowiedniej profilaktyce w czasie ciąży można temu zapobiec. Nie można się zakazić się wirusem HIV przez przytulanie, całowanie, kichanie, kasłanie, podawanie ręki, używanie tego samego kubka czy toalety, kąpiel w basenie. Komary, kleszcze, muchy i inne owady nie przenoszą wirusa HIV. Czym jest test na HIV? Organizm osoby zakażonej wirusem HIV produkuje przeciwciała, próbując walczyć z wirusem. To właśnie te przeciwciała wykrywa test na HIV. Jeżeli stwierdzi się ich obecność we krwi (pozytywny wynik testu), oznacza to, że osoba jest zakażona wirusem HIV. Organizm potrzebuje około trzech miesięcy na wyprodukowanie tych przeciwciał. To bardzo ważne zastanów się, czy w ciągu ostatnich trzech miesięcy nie miałaś (nie miałeś) żadnych ryzykownych zachowań. Jeżeli twój test jest negatywny, oznacza to, że: - w twojej krwi nie ma przeciwciał anty- HIV i jeśli nie podejmowałaś (nie podejmowałeś) żadnych ryzykownych działań w ciągu ostatnich trzech miesięcy, nie jesteś zakażona (zakażony) wirusem HIV, - jeśli mogłaś (mogłeś) zakazić się w ciągu ostatnich trzech miesięcy, lekarz zaleci powtórnie wykonać test. Jeżeli twój wynik jest pozytywny, to: zostałaś zakażona (zostałeś zakażony) wirusem HIV, nie oznacza to, że masz AIDS, nie mówi to, jak długo jesteś zakażona (zakażony) wirusem HIV, nie mówi to, jakie szkody, jeśli w ogóle, dokonały się w twoim układzie odpornościowym, zostanie ci zaoferowana pomoc i leczenie w poradni specjalistycznej, powinnaś (powinieneś) przedsięwziąć środki, aby zapobiec zakażaniu innych ludzi. Wszystkie leki używane w terapii AIDS są w Polsce dostępne. 16

17 Osoby, które ubiegają się o nadanie statusu uchodźcy, uznani uchodźcy, osoby, które otrzymały ochronę uzupełniającą wszyscy są leczeni bezpłatnie. Brak uregulowanego pobytu na terenie Polski praktycznie uniemożliwia osobie z HIV/AIDS regularne leczenie poza stanami bezpośredniego zagrożenia życia. Osoby chore na AIDS otrzymują także leki w więzieniu. Zakażenia HIV nie można wyleczyć dostępnymi obecnie lekami, ale leczenie może utrzymać cię w dobrej kondycji przez długi czas. Mimo że leczenie jest znacznie skuteczniejsze, jeśli rozpocznie się je przed wystąpieniem objawów, może być pomocne na każdym etapie. Wczesne wykrycie pozwoli podjąć najlepszą decyzję dotyczącą leczenia. Jeśli wiesz, że jesteś zakażona (zakażony), możesz chronić innych ludzi, na przykład żonę (męża), przed ryzykiem infekcji. Jeśli jesteś zakażona wirusem HIV i jesteś w ciąży lub chciałabyś być matką, możesz chronić dziecko, stosując profilaktyczne leki przeciwwirusowe przez całą ciążę. Gdzie możesz wykonać test? Twój lekarz w ośrodku może skierować cię na poufne badania na HIV. Można też samodzielnie zgłosić się do wybranego punktu konsultacyjno- diagnostycznego. Badanie jest tam wykonywane bezpłatnie i na życzenie pacjenta anonimowo. Porady i wyniki są poufne. Pracują tam też psychologowie i lekarze, którzy udzielą ci porady przed testem i po nim. Przed testem porozmawiają z tobą o przyczynach podjęcia decyzji o wykonaniu badania, wytłumaczą, na czym ono polega. Wynik badania odbierzesz osobiście po kilku dniach. Następnie lekarz udzieli ci porady po teście, omówi wynik badania, udzieli porad dotyczących zasad bezpiecznego seksu. Wybrane punkty konsultacyjno-diagnostyczne w Polsce Punkt Konsultacyjno-Diagnostyczny przy Ośrodku Diagnostyczno-Badawczym Chorób Przenoszonych Drogą Płciową ul. Św. Rocha 3, pokój 14 (parter) wejście od ul. Krakowskiej, Białystok tel Punkt Konsultacyjno-Diagnostyczny ul. Biernackiego 9, Lublin tel Punkt Konsultacyjno-Diagnostyczny przy Laboratorium Analiz Lekarskich IZIS, ul. Chmielna 4, Warszawa tel ; Pod ww. numerem telefonu można uzyskać informacje dotyczące pracy punktu: godzinach, dojeździe itp. Punkt Konsultacyjno-Diagnostyczny przy Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej ul. Żelazna 79, Warszawa Równocześnie przyjmuje dwóch doradców w gabinetach na parterze, po lewej stronie od wejścia głównego. 17

18 VI. Gruźlica Gruźlica jest chorobą zakaźną, wywołaną zakażeniem prątkiem gruźlicy, która z reguły zajmuje płuca, chociaż może uszkodzić dowolne inne narządy (kości, jelita, opony mózgowo-rdzeniowe). Nie jest łatwo zarazić się gruźlicą; trzeba przez dłuższy czas znajdować się w bezpośrednim kontakcie z osobą cierpiącą na tę chorobę (na przykład z chorym domownikiem), niemniej jednak wszyscy powinni zdawać sobie sprawę z symptomów choroby, aby w razie potrzeby jak najszybciej zgłosić się na leczenie. Gruźlica jest uleczalna należy otrzymać zestaw specjalnych leków. W jaki sposób rozprzestrzenia się gruźlica i czy jestem zagrożona (zagrożony) zachorowaniem? Gruźlicą można się bezpośrednio zarazić od osoby, która wydala w wydychanym powietrzu prątki (tzw. prątkowanie). Gruźlica rozprzestrzenia się przez powietrze, gdy osoby chore kaszlą, mówią, kichają. Zarazić się możesz, jeśli przebywasz w pobliżu zarażonej osoby przez dłuższy czas. Tak więc prawdopodobieństwo zarażenia się gruźlicą w autobusie lub w sklepie jest niewielkie. Nie każda osoba chora na gruźlicę zakaża innych. Chociaż na gruźlicę może zachorować każdy, niektóre osoby należą do grup szczególnego ryzyka. Zalicza się do nich: osoby, które zamieszkują w tym samym mieszkaniu lub są narażone na długotrwały bliski kontakt z osobą chorą na gruźlicę w okresie wydalania prątków (prątkowania), osoby, które mieszkają w złych warunkach lub w przeludnieniu, w tym osoby bezdomne, osoby, które zamieszkiwały, pracowały lub przebywały przez dłuższy czas w kraju o wysokiej zachorowalności na gruźlicę, osoby, które przebywały w więzieniu, na terenie rozpowszechnienia gruźlicy, osoby, które są uzależnione od narkotyków lub nadużywają alkoholu, osoby, które źle się odżywiają, dzieci i osoby w podeszłym wieku. Skąd mam wiedzieć, czy mam gruźlicę? Początek gruźlicy jest często skryty, objawy są słabo wyrażone i niecharakterystyczne. Najpowszechniejsze symptomy gruźlicy to między innymi: kaszel, odksztuszanie plwociny, krwioplucie, brak apetytu i spadek masy ciała bez wyraźnej przyczyny, wysoka gorączka, poty nocne, osłabienie i łatwe męczenie się, uczucie duszności, bóle w klatce piersiowej. Wszystkie te symptomy mogą być też oznaką innych chorób, jeżeli jednak występują u ciebie, to zgłoś się do lekarza w ośrodku lub do poradni gruźlicy i chorób płuc. W poradni lekarz zada pytania dotyczące możliwości zakażenia i objawów, dokładnie cię zbada oraz zleci badania diagnostyczne w zależności od wskazań medycznych (trzykrotny posiew plwociny, założenie i odczytanie próby tuberkulinowej [test skóry], zdjęcie rentgenowskie płuc). Może też skierować cię do szpitala. Wczesne wykrycie choroby i leczenie zapobiega szerzeniu się zakażenia gruźlicą w otoczeniu (rodzina!). 18

19 Czy gruźlica jest uleczalna? Tak, wykrycie choroby we wczesnym stadium, kiedy płuca są mało zniszczone, pozwala wyleczyć chorego bez żadnych następstw choroby. Stosowny jest zestaw specjalnych leków. Po rozpoczęciu leczenia zauważysz poprawę zdrowia po mniej więcej dwóch czterech tygodniach. Ale leczenie musi trwać co najmniej sześć miesięcy. Pacjent nie może przerywać leczenia! Skrócenie lub przerwanie leczenia może spowodować generowanie prątków lekoopornych. Możesz też tą groźniejszą postacią gruźlicy zakazić swoją rodzinę i przyjaciół. Stąd tak ważne, by nie przerywać leczenia. Gruźlica może doprowadzić do śmierci. Szczepienia przeciw gruźlicy Szczepionkę (BCG) stosuje się od wielu lat do zapobiegania gruźlicy. Ale szczepionka nie zawsze zapobiega zachorowaniu, w związku z czym musisz znać oznaki i symptomy gruźlicy. Kto może skorzystać ze szczepionki BCG? Szczepionka BCG jest stosowana u: noworodków na oddziałach noworodkowych zaraz po urodzeniu (pierwsza druga doba życia), dzieci do piętnastego roku życia dotychczas nie szczepionych lekarz z ośrodka może skierować do konsultacyjnej poradni szczepień ochronnych. Czy są skutki uboczne? Alergiczne reakcje po szczepieniu BCG są rzadkie. U niewielkiej liczby osób powiększają się węzły chłonne pod pachami. Gorączka. Swędzenie. U pewnej grupy osób występują poważniejsze reakcje, jak tworzenie się głębokich wrzodów lub ropni. Jeśli przydarzy się to twojemu dziecku, należy je zaprowadzić do lekarza w ośrodku lub do poradni, gdzie było zaszczepione, lub do szpitalnego oddziału ratowniczego. Kilka wskazówek W pierwszej dobie po sczepieniu nie kąp dziecka, nie trzyj miejsca po szczepieniu ręcznikiem, nie drap. Po tym szczepieniu dziecko może normalnie kąpać się, brać prysznic i pływać. Nie trzeba chronić obszaru po szczepieniu plastrem. Jeśli z krostki zaczyna się sączyć wydzielina, należy przykryć ją suchym opatrunkiem, a opatrunek zmieniać regularnie (jest to prawidłowa reakcja poszczepienna). Nie smarować krostek kremem, olejkami czy maściami, nawet jeśli pojawiła się wydzielina. Nie nosić ubrań obciskających miejsce po szczepieniu. 19

20 Wybrane konsultacyjne poradnie szczepień ochronnych w Polsce W poradniach tych powinny być skonsultowane wszystkie dzieci przyjeżdżające do Polski, w celu uzupełnienia brakujących szczepień ochronnych. Skierowanie wydaje lekarz w ośrodku. Miasto Nazwa poradni Adres Telefony Białystok Katowice Kraków Lublin Lublin Łódź Radom Warszawa Warszawa Wrocław Wrocław Konsultacyjna Poradnia Szczepień Ochronnych Specjalistyczny Dziecięcy Szpital Kliniczny im. Zamenhoffa Zakład Propedeutyki Pediatrii UM w Białymstoku Wojewódzka Poradnia Konsultacyjna ds. Szczepień chronnych WZOZ Matki, Dziecka i Młodzieży Poradnia Szczepień dla Dzieci z Grup Wysokiego Ryzyka Wojewódzki Specjalistyczny Szpital Dziecięcy im. Św. Ludwika Lubelska Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna Poradnia Pediatryczna Szczepień dla Dzieci Wysokiego Ryzyka Samodzielny Publiczny Szpital Wojewódzki Poradnia Szczepień Ochronnych i Zaburzeń Odporności dla Dzieci i Młodzieży SZOZ Matki i Dziecka Szpital im. M. Kopernika Konsultacyjny Punkt Szczepień Radomski Szpital Specjalistyczny Poradnia Konsultacyjna Szczepień Wojewódzki Szpital Dziecięcy im. prof. Bogdanowicza Poradnia Szczepień dla Dzieci z Grup Wysokiego Ryzyka Warszawski Szpital dla Dzieci Poradnia Chorób Zakaźnych Dolnośląskie Centrum Pediatryczne im. Janusza Korczaka Poradnia Chorób Zakaźnych Katedra i Klinika Pediatrii AM ul. Waszyngtona Białystok ul. Powstańców Katowice ul. Strzelecka Kraków ul. Pielęgniarek Lublin ul. Biernackiego Lublin Al. J. Piłsudskiego Łódź ul. Lekarska Radom ul. Niekłańska 4/ Warszawa ul. Kopernika Warszawa al. Kasprowicza 64/ Wrocław ul. Bujwida Wrocław tel. (085) tel. (032) wew. 335 tel. (012) , wew. 150, 152 lub 124 tel. (081) wew. 173 tel. (081) tel. (042) tel. (048) tel. (022) wew. 238 tel. (022) , tel. (071) , tel. (071) Jak inaczej można zapobiec gruźlicy? Najważniejszym i najbardziej skutecznym sposobem zapobiegania rozprzestrzenianiu się gruźlicy jest jak najwcześniejsze diagnozowanie chorych osób i leczenie osób prątkujących. Dlatego tak ważna jest wiedza o tej chorobie, higiena kaszlu (zasłanianie ust, używanie maseczki) i unikanie chorych prątkujących. 20

TROSKA O SIEBIE I SWOJE ZDROWIE

TROSKA O SIEBIE I SWOJE ZDROWIE TROSKA O SIEBIE I SWOJE ZDROWIE Troska o siebie i swoje zdrowie Dlaczego powinnam leczyć zakażenie w pochwie? Dlaczego powinnam dbać o siebie? Ponieważ nikt inny tego za mnie nie zrobi. Niektóre nieleczone

Bardziej szczegółowo

Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim

Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim Iwona Budrewicz Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim Gruźlica jest przewlekłą chorobą zakaźną. W większości przypadków zakażenie zlokalizowane jest w płucach

Bardziej szczegółowo

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG

Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG Co robię, aby nie zachorować na AIDS? Mateusz Hurko kl. III AG -Czym jest HIV? -HIV jest wirusem. Jego nazwa pochodzi od: H human I immunodeficiency ludzki upośledzenia odporności V virus wirus -To czym

Bardziej szczegółowo

CHOROBY PRZENOSZONE DROGĄ PŁCIOWĄ (STI)

CHOROBY PRZENOSZONE DROGĄ PŁCIOWĄ (STI) TEMAT: CHOROBY PRZENOSZONE DROGĄ PŁCIOWĄ (STI) CELE: Przekazanie wiedzy dotyczącej definicji chorób przenoszonych drogą płciową Omówienie chorób przenoszonych drogą płciową z podziałem na rodzaje Omówienie

Bardziej szczegółowo

Uchroń się przed HIV/AIDS

Uchroń się przed HIV/AIDS Uchroń się przed HIV/AIDS Dlaczego wiedza na temat HIV/AIDS jest tak ważna? HIV i AIDS zabiły już miliony ludzi na świecie. Na HIV nie ma lekarstwa. Każdy, kto nie wie jak się ustrzec przed HIV, może się

Bardziej szczegółowo

Ryzykowne zachowania seksualne aspekt medyczny

Ryzykowne zachowania seksualne aspekt medyczny Konferencja naukowa Wychowanie seksualne w szkole cele, metody, problemy. Lublin, 10 marca 2014 r. Ryzykowne zachowania seksualne aspekt medyczny dr n.med Ewa Baszak-Radomańska Gabinety TERPA ryzykowne

Bardziej szczegółowo

Wirusowe zapalenie wątroby typu B Co musisz wiedzieć, gdy zostanie u Ciebie stwierdzone przewlekłe, wirusowe zapalenie wątroby typu B.

Wirusowe zapalenie wątroby typu B Co musisz wiedzieć, gdy zostanie u Ciebie stwierdzone przewlekłe, wirusowe zapalenie wątroby typu B. Wirusowe zapalenie wątroby typu B Co musisz wiedzieć, gdy zostanie u Ciebie stwierdzone przewlekłe, wirusowe zapalenie wątroby typu B. Co to jest wirusowe zapalenie wątroby typu B? Wirusowe zapalenie wątroby

Bardziej szczegółowo

1 grudnia - Światowy Dzień AIDS

1 grudnia - Światowy Dzień AIDS 1 grudnia - Światowy Dzień AIDS HIV to ludzki wirus upośledzenia (niedoboru) odporności. Może wywołać zespół nabytego upośledzenia odporności AIDS. Ze względu na skalę zakażeń i tempo rozprzestrzeniania

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

Ty i Twoje dziecko Wirusowe zapalenie wątroby typub

Ty i Twoje dziecko Wirusowe zapalenie wątroby typub Ty i Twoje dziecko Wirusowe zapalenie wątroby typub Jeżeli chorujesz na wirusowe zapalenie wątroby typu B i jesteś w ciąży, planujesz ciążę, właśnie urodziłaś, albo masz już dzieci, ta ulotka dostarczy

Bardziej szczegółowo

Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Wieruszowie

Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Wieruszowie Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Wieruszowie Hcv HCV to wirus zapalenia wątroby typu C EPIDEMIOLOGIA Wg danych Państwowego Zakładu Higieny i Instytutu Hematologii i Transfuzjologii, uznawanych

Bardziej szczegółowo

HPV......co to jest?

HPV......co to jest? HPV......co to jest? HPV- wirus brodawczaka ludzkiego Wirus z rodziny papillomawirusów. Szacuje się, że istnieje od 100 do 200 typów tego wirusa, które wywołują różne choroby. CHOROBY WYWOŁYWANE PRZEZ

Bardziej szczegółowo

ukąszenie komara używanie tych samych sztućców, co nosiciel wirusa

ukąszenie komara używanie tych samych sztućców, co nosiciel wirusa NIE DAJ SZANSY! AIDS AIDS (AcquiredImmune DeficiencySyndrome) to zespół nabytego niedoboru odporności -nieuleczalna choroba, która niszczy siły samoobronne organizmu. HIV HIV (HumanImmunodeficiencyVirus)

Bardziej szczegółowo

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci.

Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. Testy dla kobiet w ciąży. Zakażenie HIV i AIDS u dzieci. dr n. med. Agnieszka Ołdakowska Klinika Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawski Uniwersytet Medyczny Wojewódzki Szpital Zakaźny w Warszawie

Bardziej szczegółowo

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ

PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ PAMIĘTAJ O ZDROWIU! ZBADAJ SIĘ Przewodnik po programach profilaktycznych finansowanych przez NFZ Lepiej zapobiegać niż leczyć Program profilaktyki chorób układu krążenia Choroby układu krążenia są główną

Bardziej szczegółowo

Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B?

Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B? Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B? Co to jest? Wirus zapalenia wątroby typu B (HBW) powoduje zakażenie wątroby mogące prowadzić do poważnej choroby tego organu. Wątroba jest bardzo ważnym

Bardziej szczegółowo

Infekcje przenoszone drogą płciową Co to jest infekcja przenoszona drogą płciową? Skąd mam wiedzieć, czy jestem zarażony/a?

Infekcje przenoszone drogą płciową Co to jest infekcja przenoszona drogą płciową? Skąd mam wiedzieć, czy jestem zarażony/a? Infekcje przenoszone drogą płciową Niniejsza ulotka podaje miejsca, w których możesz szukać porady i pomocy, jeśli myślisz, że zaraziłeś/aś się chorobą przenoszoną drogą płciową, martwisz się o swoje zdrowie

Bardziej szczegółowo

Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi.

Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi. Raport z badania ankietowego Przeziębienia - badanie ankietowe dotyczące zagadnień związanych z infekcjami sezonowymi. Strona 1/32 Spis treści Komentarz autora..................................................

Bardziej szczegółowo

HI H V? AI A DS D? J.Kadowska 2006

HI H V? AI A DS D? J.Kadowska 2006 W Ŝyciu jak w tańcu kaŝdy krok ma znaczenie. HIV? AIDS? J.Kadowska 2006 HIV? To ludzki wirus upośledzenia odporności AIDS? To zespół nabytego upośledzenia odporności to końcowy etap zakażenia wirusem HIV

Bardziej szczegółowo

[logo Rządu Walii] www.cymru.gov.uk. Twój poradnik na temat szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) Pokonać raka szyjki macicy

[logo Rządu Walii] www.cymru.gov.uk. Twój poradnik na temat szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) Pokonać raka szyjki macicy [logo Rządu Walii] www.cymru.gov.uk Twój poradnik na temat szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) Pokonać raka szyjki macicy Co to jest rak szyjki macicy? Ten typ raka rozwija się w

Bardziej szczegółowo

SZCZEPIENIA OCHRONNE U DOROSŁYCH lek. Kamil Chudziński Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii CSK MSW w Warszawie 10.11.2015 Szczepionki Zabite lub żywe, ale odzjadliwione drobnoustroje/toksyny +

Bardziej szczegółowo

21.04.2016 r., OZiPZ PSSE Opole Lubelskie

21.04.2016 r., OZiPZ PSSE Opole Lubelskie 24-30 kwietnia 2016 r. ph DOMKNIJMY LUKĘ W SZCZEPIENIACH! Główny cel inicjatywy: zwiększenie liczby osób zaszczepionych poprzez podniesienie wiedzy i świadomości społeczeństwa na temat znaczenia szczepień

Bardziej szczegółowo

your smear test results

your smear test results Wyniki badania cytologicznego your smear test results Informacje szczegółowe explained POLISH Twój ostatni wynik badania cytologicznego wykazał pewne nieprawidłowości. Niniejsza ulotka wyjaśnia, co oznacza

Bardziej szczegółowo

X8@ www.gay health network.ie

X8@ www.gay health network.ie X8@ www.gay health network.ie Informacje w języku POLSKIM dla mężczyzn, którzy uprawiają seks z innymi mężcyznami, na temat bezpiecznego seksu, testów na HIV, syfilisu, chorób przenoszonych drogą płciową

Bardziej szczegółowo

Grypa jest jedną z najczęściej występujących wirusowych chorób zakaźnych.

Grypa jest jedną z najczęściej występujących wirusowych chorób zakaźnych. WIRUS GRYPY Grypa jest jedną z najczęściej występujących wirusowych chorób zakaźnych. Wirus grypy przenosi się drogą kropelkową poprzez kichanie, kaszel, rozmowę. W czasie kichnięcia wirus grypy porusza

Bardziej szczegółowo

Oferujemy dwa rodzaje szczepionek przeciwko pneumokokom: 1. Przeznaczoną dla dzieci od 2 roku życia i dorosłych.

Oferujemy dwa rodzaje szczepionek przeciwko pneumokokom: 1. Przeznaczoną dla dzieci od 2 roku życia i dorosłych. 1. Pneumokoki Zakażenia pneumokokowe to infekcje wywołane przez bakterię Streptococcus pneumoniane, potocznie nazywane pneumokokami. Najczęstszymi inwazyjnymi chorobami spowodowanymi pneumokokami są: pneumokokowe

Bardziej szczegółowo

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok

ZAKAŻENIA SZPITALNE. Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok ZAKAŻENIA SZPITALNE Michał Pytkowski Zdrowie Publiczne III rok REGULACJE PRAWNE WHO Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi Rozporządzenie Ministra

Bardziej szczegółowo

SCHORZENIA POCHWY I ICH ZAPOBIEGANIE. Poradnik dla pacjentki o diagnozowaniu i leczeniu chorób pochwy

SCHORZENIA POCHWY I ICH ZAPOBIEGANIE. Poradnik dla pacjentki o diagnozowaniu i leczeniu chorób pochwy SCHORZENIA POCHWY I ICH ZAPOBIEGANIE Poradnik dla pacjentki o diagnozowaniu i leczeniu chorób pochwy Praktycznie każda kobieta odczuwa czasami dolegliwości w obrębie intymnych części ciała. Wpływają one

Bardziej szczegółowo

HIV nie śpi. W dzisiejszych czasach o wirusie mówi się mniej niż kiedyś, lecz to wcale nie znaczy, że problem zniknął wręcz przeciwnie.

HIV nie śpi. W dzisiejszych czasach o wirusie mówi się mniej niż kiedyś, lecz to wcale nie znaczy, że problem zniknął wręcz przeciwnie. HIV nie śpi W dzisiejszych czasach o wirusie mówi się mniej niż kiedyś, lecz to wcale nie znaczy, że problem zniknął wręcz przeciwnie. Paulina Karska kl. 2GB -1- Strona 1 z 8 Spis treści : 1. Wstęp- ogólnie

Bardziej szczegółowo

Gorączka krwotoczna Ebola informacja dla podróżnych 21 października 2014 r. Wersja 3

Gorączka krwotoczna Ebola informacja dla podróżnych 21 października 2014 r. Wersja 3 KOMISJA EUROPEJSKA DYREKCJA GENERALNA ds. ZDROWIA IKONSUMENTÓW Dyrekcja ds. zdrowia publicznego Wydział zagrożeń dla zdrowia Sekretariat Komitetu Bezpieczeństwa Zdrowia Gorączka krwotoczna Ebola informacja

Bardziej szczegółowo

Inwazyjna choroba meningokokowa. Posocznica (sepsa) meningokokowa

Inwazyjna choroba meningokokowa. Posocznica (sepsa) meningokokowa Inwazyjna choroba meningokokowa Posocznica (sepsa) meningokokowa Sepsa, posocznica, meningokoki to słowa, które u większości ludzi wzbudzają niepokój. Każdy z nas: rodzic, opiekun, nauczyciel, dorosły

Bardziej szczegółowo

Badanie przesiewowe szyjki macicy: zbadaj się na zdrowie! Poradnik zaktualizowany

Badanie przesiewowe szyjki macicy: zbadaj się na zdrowie! Poradnik zaktualizowany Badanie przesiewowe szyjki macicy: zbadaj się na zdrowie! Poradnik zaktualizowany Page 2 Ulotka zawiera informacje o programie badań przesiewowych szyjki macicy w Irlandii Północnej. Dzięki niej zrozumie

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO. biologiczno - chemicznego

SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO. biologiczno - chemicznego SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO biologiczno - chemicznego prowadzonego w ramach projektu Uczeń OnLine 1. Autor: Bernadeta Dymek 2. Grupa docelowa: II grupa od 2010 2013 (klasa II) 3. Liczba godzin: 2 4.

Bardziej szczegółowo

Powiatowa Stacja Sanitarno - Epidemiologiczna w Trzebnicy. Oświata Zdrowotna i Promocja Zdrowia

Powiatowa Stacja Sanitarno - Epidemiologiczna w Trzebnicy. Oświata Zdrowotna i Promocja Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno - Epidemiologiczna w Trzebnicy Oświata Zdrowotna i Promocja Zdrowia HIV - (ang. human immunodeficiency virus), ludzki wirus upośledzenia odporności AIDS - (ang. acquired immunodeficiency

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

Zatrucia bakteriami z rodzaju Salmonella

Zatrucia bakteriami z rodzaju Salmonella Zatrucia bakteriami z rodzaju Salmonella Drobnoustroje z rodzaju Salmonella są pierwotnymi patogenami wielu zwierząt, tj. ssaków i ptaków zarówno domowych, jak i hodowlanych oraz wolno żyjących. JAKIE

Bardziej szczegółowo

To warto wiedzieć o HIV

To warto wiedzieć o HIV Opracowanie: dr n. med. Dorota Rogowska-Szadkowska Projekt graficzny: heroldart.com To warto wiedzieć o HIV Warszawa 2015 ISBN 978-83-87068-57-8 Egzemplarz bezpłatny sfinansowany przez Krajowe Centrum

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Profilaktyka Raka Piersi i Raka Szyjki Macicy prezentacja dla uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych 2015-02-03 1 opracowała: Agnieszka Podlaszczak Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA POSTĘPOWANIA POEKSPOZYCYJNEGO W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA NARAŻENIA ZAWODOWEGO NA MATERIAŁ ZAKAŹNY

PROCEDURA POSTĘPOWANIA POEKSPOZYCYJNEGO W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA NARAŻENIA ZAWODOWEGO NA MATERIAŁ ZAKAŹNY PROCEDURA POSTĘPOWANIA POEKSPOZYCYJNEGO W PRZYPADKU WYSTĄPIENIA NARAŻENIA ZAWODOWEGO NA MATERIAŁ ZAKAŹNY 1. CEL Celem procedury jest określenie zasad postępowania w przypadku wystąpienia u pracownika ekspozycji

Bardziej szczegółowo

Co mogę zrobić, aby ochronić się przed rakiem szyjki macicy i innymi chorobami powodowanymi przez HPV*? Wszystko, co mogę

Co mogę zrobić, aby ochronić się przed rakiem szyjki macicy i innymi chorobami powodowanymi przez HPV*? Wszystko, co mogę Co mogę zrobić, aby ochronić się przed rakiem szyjki macicy i innymi chorobami powodowanymi przez HPV*? Wszystko, co mogę Mam tyle marzeń co zrobić, aby je ochronić? Wszystko, co mogę. Marzenia są po to,

Bardziej szczegółowo

Wszawica To choroba tyleż powszechna, co wstydliwa. Postępowanie w przypadku zakażenia Opracowanie: SZKOLMED M. Piejak, M. Wojciechowska Spółka jawna

Wszawica To choroba tyleż powszechna, co wstydliwa. Postępowanie w przypadku zakażenia Opracowanie: SZKOLMED M. Piejak, M. Wojciechowska Spółka jawna Wszawica To choroba tyleż powszechna, co wstydliwa. Postępowanie w przypadku zakażenia Opracowanie: SZKOLMED M. Piejak, M. Wojciechowska Spółka jawna Charakterystyka choroby Wszawica głowy, to choroba

Bardziej szczegółowo

Polski /Pólska. Informacje dla rodziców i innych członków rodzin na temat. szczepień dzieci

Polski /Pólska. Informacje dla rodziców i innych członków rodzin na temat. szczepień dzieci Polski /Pólska Informacje dla rodziców i innych członków rodzin na temat szczepień dzieci Wrzesień 2013 Informacje dla rodziców i innych członków rodzin na temat szczepień dzieci Krajowa Izba Lekarska

Bardziej szczegółowo

ZAKAŻENIA ROTAWIRUSAMI. Oddział Oświaty Zdrowotnej i Promocji Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Lublinie

ZAKAŻENIA ROTAWIRUSAMI. Oddział Oświaty Zdrowotnej i Promocji Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Lublinie ZAKAŻENIA ROTAWIRUSAMI Oddział Oświaty Zdrowotnej i Promocji Zdrowia Powiatowa Stacja Sanitarno Epidemiologiczna w Lublinie Czym są rotawirusy? Rotawirusy(łac.rota = koło) grupawirusównależących do rodziny

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki Zdrowotnej

Program Profilaktyki Zdrowotnej Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr IX/56/2011 Program Profilaktyki Zdrowotnej Realizowany w roku 2011 pod nazwą Badania wad postawy wśród dzieci klas pierwszych szkół podstawowych miasta Tczewa w ramach programu

Bardziej szczegółowo

- Human. - Immunodeficenc. - Virus. (ludzki) (upośledzenie odporności immunologicznej) (wirus)

- Human. - Immunodeficenc. - Virus. (ludzki) (upośledzenie odporności immunologicznej) (wirus) H I V - Human (ludzki) - Immunodeficenc (upośledzenie odporności immunologicznej) - Virus (wirus) Drogi zakaŝenia HIV Kontakt zakaŝonej krwi z krwią lub błoną śluzową osoby niezakaŝonej, np. uŝywanie tej

Bardziej szczegółowo

Dobierając optymalny program szczepień, jesteśmy w stanie zapobiec chorobom, które mogą być zagrożeniem dla zdrowia Państwa pupila.

Dobierając optymalny program szczepień, jesteśmy w stanie zapobiec chorobom, które mogą być zagrożeniem dla zdrowia Państwa pupila. SZCZEPIENIA KOTÓW Działamy według zasady: Lepiej zapobiegać niż leczyć Wychodząc naprzeciw Państwa oczekiwaniom oraz dbając o dobro Waszych pupili opisaliśmy program profilaktyczny chorób zakaźnych psów,

Bardziej szczegółowo

Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice

Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice Mariola Winiarczyk Zespół Szkolno-Gimnazjalny Rakoniewice Szkolny Konkurs Wiedzy o AIDS i HIV obejmuje dwa etapy. Etap pierwszy przeprowadzany jest ok. 25 października. Biorą w nim udział trój osobowe

Bardziej szczegółowo

Walczymy z rakiem buuu rakiem! Pod honorowym patronatem Rzecznika Praw Dziecka

Walczymy z rakiem buuu rakiem! Pod honorowym patronatem Rzecznika Praw Dziecka Walczymy z rakiem buuu rakiem! Pod honorowym patronatem Rzecznika Praw Dziecka Drodzy Rodzice! W ostatnich latach wyleczalność nowotworów u dzieci i młodzieży wzrosła aż do 70-80%, a w przypadku ostrej

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE

WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE SPOŚRÓD CHORYCH NA RAKA JELITA GRUBEGO UDAJE SIĘ POKONAĆ CHOROBĘ POD WARUNKIEM JEJ WCZESNEGO WYKRYCIA. Rak jelita grubego jest trzecim najczęściej

Bardziej szczegółowo

Weronika Dmuchowska I Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie w Starogardzie Gdańskim

Weronika Dmuchowska I Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie w Starogardzie Gdańskim Weronika Dmuchowska I Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie w Starogardzie Gdańskim Szeroko rozpowszechniony wirus, który występuje w około 100 typach, z czego 30 może być niebezpieczne

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka raka szyjki macicy

Profilaktyka raka szyjki macicy Profilaktyka raka szyjki macicy Lek. Dominika Jasińska-Stasiaczek Katowice, 04.07.2015 Co to jest szyjka macicy? Macica zbudowana jest z trzonu i szyjki. Szyjka macicy składa się z części brzusznej i z

Bardziej szczegółowo

Zakażenia układu moczowego

Zakażenia układu moczowego Zakażenia układu moczowego Zakażenia układu moczowego SPIS TREŚCI CO TO JEST UKŁAD MOCZOWY? nerka moczowód pęcherz moczowy cewka moczowa zobacz więcej NA CZYM POLEGA ZAKAŻENIE UKŁADU MOCZOWEGO? pałeczka

Bardziej szczegółowo

Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your 2 or 3 year old child

Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your 2 or 3 year old child Chroń dziecko przed grypą Szczepienia dla dwu- i trzylatków Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your 2 or 3 year old child Chroń dziecko przed grypą Program corocznych

Bardziej szczegółowo

Mały przewodnik po zdrowiu kobiety

Mały przewodnik po zdrowiu kobiety Mały przewodnik po zdrowiu kobiety Poradnie dla kobiet w ramach podstawowej opieki zdrowotnej w Skåne DOKĄD MAM SIĘ UDAĆ? CZY BĘDĘ MIAŁA BLIŹNIAKI? CZY TO DLA MNIE DOBRE? CZY TO NORMALNE? CZY TO JEST PŁATNE?

Bardziej szczegółowo

Dzisiejsza pandemia rozpoczęła się w Meksyku. Szybko jednak zaczęła przekraczać granice trafiając do USA, Kanady, Nowej Zelandii i w końcu Europy.

Dzisiejsza pandemia rozpoczęła się w Meksyku. Szybko jednak zaczęła przekraczać granice trafiając do USA, Kanady, Nowej Zelandii i w końcu Europy. Świńska grypa - ten temat nie schodzi od dłuższego czasu z pierwszych stron gazet, portali internetowych oraz mediów naziemnych. Zimowy sezon imprezowy - jeśli tak to możemy określić, właśnie się zaczął.

Bardziej szczegółowo

Szczepienia dla dziewięcio- i dziesięciolatków (klasy P6) Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your P6 child

Szczepienia dla dziewięcio- i dziesięciolatków (klasy P6) Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your P6 child Chroń dziecko przed grypą Szczepienia dla dziewięcio- i dziesięciolatków (klasy P6) Polish translation of Protecting your child against flu - Vaccination for your P6 child Chroń dziecko przed grypą Program

Bardziej szczegółowo

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY

PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY W.S.H.E w Łodzi Kierunek Pielęgniarstwo Poziom B Mariola Krakowska Nr Albumu 42300 PRACA ZALICZENIOWA Z PRAKTYK ZAWODOWYCH ODDZIAL GINEGOLOGICZNO POŁOŻNICZY TEMAT PRACY: UDZIAŁ PIELĘGNIARKI W PROFILAKTYCE

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

Zdrowy, bezpieczny wypoczynek dzieci i młodzieży

Zdrowy, bezpieczny wypoczynek dzieci i młodzieży Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Gdańsku Zdrowy, bezpieczny wypoczynek dzieci i młodzieży Krystyna Wereszczyńska 12 czerwca 2012r. ZDROWY I BEZPIECZNY WYPOCZYNEK DZIECI I MŁODZIEŻY aktywność

Bardziej szczegółowo

JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM

JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM JAK DBAĆ O ZDROWIE czyli EUROPEJSKI KODEKS WALKI Z RAKIEM Europejski Kodeks Walki z Rakiem Zawiera 11 zaleceń,, których stosowanie może przyczynić się do: zmniejszenia ryzyka zachorowania na nowotwory

Bardziej szczegółowo

Dziecko przebyło infekcję kiedy szczepić? Dr n. med. Ewa Duszczyk

Dziecko przebyło infekcję kiedy szczepić? Dr n. med. Ewa Duszczyk Dziecko przebyło infekcję kiedy szczepić? Dr n. med. Ewa Duszczyk Częste pytania rodziców Dziecko miało kontakt z chorobą zakaźną czy szczepić, czy czekać? Dziecko przebyło infekcję, kiedy i czy szczepić?

Bardziej szczegółowo

After your child is immunised (Polish) [cover] Po zaszczepieniu dziecka

After your child is immunised (Polish) [cover] Po zaszczepieniu dziecka [cover] Po zaszczepieniu dziecka Zaszczepienie dziecka oznacza podjęcie ważnej decyzji dotyczącej zabezpieczenia dziecka przed jedną lub kilkoma chorobami. Niniejsza broszura zawiera ważne informacje dotyczące

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki szczepień ochronnych przeciwko grypie dla mieszkańców powiatu piskiego po 70 roku życia

Program profilaktyki szczepień ochronnych przeciwko grypie dla mieszkańców powiatu piskiego po 70 roku życia UCHWAŁA Nr XLVI/300/14 Rady Powiatu Pisz z dnia 30 października 2014r. w sprawie przyjęcia do realizacji w 2014 roku powiatowego programu profilaktyki szczepień ochronnych przeciwko grypie dla mieszkańców

Bardziej szczegółowo

CHOROBY PRZENOSZONE DROGĄ PŁCIOWĄ

CHOROBY PRZENOSZONE DROGĄ PŁCIOWĄ CHOROBY PRZENOSZONE DROGĄ PŁCIOWĄ Choroby przenoszone drogą płciową, dawniej zwane chorobami wenerycznymi, ogólna nazwa chorób, które są przenoszone z partnera na partnera w czasie stosunku seksualnego.

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA WŁASNA PRODUKTU LECZNICZEGO CROTAMITON FARMAPOL płyn do stosowania na skórę, 100 mg/g 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNEJ 1 g płynu do stosowania

Bardziej szczegółowo

Sprawcą jest bakteria Chlamydia trachomatis. Do zakażenia dochodzi podczas stosunku (również analnego lub oralnego). Objawy

Sprawcą jest bakteria Chlamydia trachomatis. Do zakażenia dochodzi podczas stosunku (również analnego lub oralnego). Objawy Wenera Chlamydioza Sprawcą jest bakteria Chlamydia trachomatis. Do zakażenia dochodzi podczas stosunku (również analnego lub oralnego). Objawy Mogą wystąpić po 2 5 tygodniach od czasu zakażenia. U mężczyzn

Bardziej szczegółowo

CZYM JEST WSZAWICA? GDY COŚ CI CHODZI PO GŁOWIE...

CZYM JEST WSZAWICA? GDY COŚ CI CHODZI PO GŁOWIE... GDY COŚ CI CHODZI PO GŁOWIE... CZYM JEST WSZAWICA? Wszawica głowowa (łac. pediculosis capitis) jest chorobą wywołaną zarażeniem wszą głowową. Wielkość dorosłego owada nie przekracza 2 4,7 mm. Samice każdego

Bardziej szczegółowo

Badanie przesiewowe szyjki Badanie przesiewowe szyjki macicy: Kolposkopia

Badanie przesiewowe szyjki Badanie przesiewowe szyjki macicy: Kolposkopia Polish translation of Cervical screening: the colposcopy examination (January 2013) Badanie przesiewowe szyjki Badanie przesiewowe szyjki macicy: Kolposkopia Poradnik zaktualizowany Page 2 Dlaczego powinnam

Bardziej szczegółowo

PROFILAKTYKA ZAGROŻEŃ MENINGOKOKOWYCH. 07.06.2010r

PROFILAKTYKA ZAGROŻEŃ MENINGOKOKOWYCH. 07.06.2010r PROFILAKTYKA ZAGROŻEŃ MENINGOKOKOWYCH 07.06.2010r MENINGOKOKI INFORMACJE OGÓLNE Meningokoki to bakterie z gatunku Neisseria meningitidis zwane również dwoinkami zapalenia opon mózgowych. Wyodrębniono kilka

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon VI.2 VI.2.1 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon Omówienie rozpowszechnienia choroby Deksametazonu sodu fosforan w postaci roztworu do wstrzykiwań stosowany jest

Bardziej szczegółowo

NIE NARAŻAJ SWOJEGO ZDROWIA! STOP PRZEDSTAWIAMY RECEPTĘ NA SKUTECZNĄ PROFILAKTYKĘ

NIE NARAŻAJ SWOJEGO ZDROWIA! STOP PRZEDSTAWIAMY RECEPTĘ NA SKUTECZNĄ PROFILAKTYKĘ NIE NARAŻAJ SWOJEGO ZDROWIA! POWIEDZ grypie STOP PRZEDSTAWIAMY RECEPTĘ NA SKUTECZNĄ PROFILAKTYKĘ Jedną z najpowszechniej występujących i wciąż niedocenianych chorób jest grypa, choroba, która w sezonie

Bardziej szczegółowo

Gruźlica najczęściej zadawane pytania

Gruźlica najczęściej zadawane pytania Co to jest gruźlica? Gruźlica jest chorobą zakaźną, która jest wywoływana przez bakterie prątki gruźlicy (Mycobacterium tuberculosis). Gruźlica najczęściej atakuje płuca, ale może zająć praktycznie każdy

Bardziej szczegółowo

Fakty na temat HIV i AIDS. Polski /Pólska

Fakty na temat HIV i AIDS. Polski /Pólska Fakty na temat HIV i AIDS Polski /Pólska AIDS jest poważną chorobą, która począwszy od lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku rozprzestrzeniła się w całym świecie. AIDS wywołuje wirus zwany HIV, który przenosi

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 19 grudnia 2002 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 19 grudnia 2002 r. Dz.U.02.237.2018 04-04-14 zm. Dz.U.2004.51.513 1 05-05-11 zm. Dz.U.2005.69.624 1 06-03-17 zm. Dz.U.2006.36.254 1 07-05-30 zm. Dz.U.2007.95.633 1 08-10-01 zm. Dz.U.2008.122.795 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

Wirus HPV w ciąży. 1. Co to jest HPV?

Wirus HPV w ciąży. 1. Co to jest HPV? Wirus HPV w ciąży Czy zdajesz sobie sprawę z tego, że rak szyjki macicy jest drugą, najczęstszą chorobą nowotworową u kobiet na świecie a piąta wśród kobiet i mężczyzn łącznie? W samej Polsce, jak donosi

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. W jaki sposób ta broszura informacyjna może Państwu pomóc? Dlaczego szczepienia ochronne są ważne? Kto potrzebuje szczepień ochronnych?

SPIS TREŚCI. W jaki sposób ta broszura informacyjna może Państwu pomóc? Dlaczego szczepienia ochronne są ważne? Kto potrzebuje szczepień ochronnych? www.promovax.eu Promocja Szczepień Ochronnych wśród Populacji Migrantów w Europie SPIS TREŚCI A B C D E F G H W jaki sposób ta broszura informacyjna może Państwu pomóc? Dlaczego szczepienia ochronne są

Bardziej szczegółowo

zdrowia Zaangażuj się

zdrowia Zaangażuj się Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się Niniejszy projekt jest finansowany przez Ochrona Twojego zdrowia Zaangażuj się www.oha.com 1. Zainteresuj się ochroną swojego zdrowia. Jeśli masz pytania lub wątpliwości

Bardziej szczegółowo

Opracował: A. Podgórski

Opracował: A. Podgórski Stan zdrowia i choroby Opracował: A. Podgórski Definicja zdrowia i choroby Zdrowie (WHO) określiła zdrowie jako stan pełnego, dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego, a nie tylko jako

Bardziej szczegółowo

Neisseria meningitidis

Neisseria meningitidis Neisseria meningitidis Wyłączny rezerwuar: : człowiek Źródło zakażenia: : nosiciel lub chory Kolonizacja: : jama nosowo-gardłowa Przenoszenie: : droga kropelkowa, bezpośredni kontakt Okres wylęgania: :

Bardziej szczegółowo

Informacja dotycząca sezonu grypowego 2012/2013

Informacja dotycząca sezonu grypowego 2012/2013 Informacja dotycząca sezonu grypowego 2012/2013 Jesień i zima to okres wzmożonych zachorowań na choroby górnych dróg oddechowych. Zachorowania mogą być wywoływane przez ponad 200 różnych gatunków wirusów.

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA POSTĘPOWANIA W PRZYPADKU ZAGROŻENIA CHOROBĄ ZAKAŹNĄ.

PROCEDURA POSTĘPOWANIA W PRZYPADKU ZAGROŻENIA CHOROBĄ ZAKAŹNĄ. .. Pieczęć Fundacji Familijny Poznań PROCEDURA POSTĘPOWANIA W PRZYPADKU ZAGROŻENIA CHOROBĄ ZAKAŹNĄ. OBOWIĄZUJĄCA w PUNKTACH PRZEDSZKOLNYCH o/ FAMILIJNA ŁÓDŹ w ramach wewnętrznego systemu zapewniania jakości

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii

STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI. Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii STAN ZDROWIA POLSKICH DZIECI Prof. nadzw. Teresa Jackowska Konsultant Krajowy w dziedzinie pediatrii W trosce o młode pokolenie. Jak wychować zdrowe dziecko? Konferencja prasowa 09.09.2015 Sytuacja demograficzna

Bardziej szczegółowo

Uchwala nr. Rada Miasta Katowice. z dnia. w sprawie przyjęcia "Programu szczepień profilaktycznych oraz meningokokom".

Uchwala nr. Rada Miasta Katowice. z dnia. w sprawie przyjęcia Programu szczepień profilaktycznych oraz meningokokom. PROJEKTUCHWALY Uchwala nr. Rady Miasta Katowice z dnia. BIURO RADY MIASTA KATOWICE Wpl. 2012-09-., 2 BRM...... w sprawie przyjęcia "Programu szczepień profilaktycznych oraz meningokokom". przeciwko pneumokokom

Bardziej szczegółowo

TEMAT: Choroby cywilizacyjne i społeczne 20. 19. Zagrożenia dla zdrowia ludzkiego:

TEMAT: Choroby cywilizacyjne i społeczne 20. 19. Zagrożenia dla zdrowia ludzkiego: TEMAT: Choroby cywilizacyjne i społeczne 20. 19. Zagrożenia dla zdrowia ludzkiego: choroby układu krążenia; choroby nowotworowe; narkomania; choroba Alzheimera; alergie; zaburzenia zdrowia psychicznego;

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

ZAPALENIE BŁONY NACZYNIOWEJ (UVEITIS) ANKIETA DIAGNOSTYCZNA

ZAPALENIE BŁONY NACZYNIOWEJ (UVEITIS) ANKIETA DIAGNOSTYCZNA ZAPALENIE BŁONY NACZYNIOWEJ (UVEITIS) ANKIETA DIAGNOSTYCZNA Ten kwestionariusz ma na celu pomoc w ustaleniu przyczyny zapalenia błony naczyniowej oka. Jest poufny. Dotyczy wywiadu rodzinnego oraz Pana/Pani

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

Niemowlę z gorączką i wysypką. Dr n. med. Ewa Duszczyk

Niemowlę z gorączką i wysypką. Dr n. med. Ewa Duszczyk Niemowlę z gorączką i wysypką Dr n. med. Ewa Duszczyk Co to jest wysypka? Osutka = exanthema ( gr. Rozkwitać ) Zmiana skórna stwierdzana wzrokiem i dotykiem, będąca reakcją skóry na działanie różnorodnych

Bardziej szczegółowo

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała

Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem. Jadwiga Zapała Styl życia a nowotwory złośliwe w świetle Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem Jadwiga Zapała CHOROBY CYWILIZACYJNE Nowotwory Choroby układu krążenia Choroby metaboliczne Schorzenia układu nerwowego EUROPEJSKI

Bardziej szczegółowo

Badania przesiewowe w kierunku raka jelit. www.bowelscreeningwales.org.uk

Badania przesiewowe w kierunku raka jelit. www.bowelscreeningwales.org.uk Badania przesiewowe w kierunku raka jelit 1 www.bowelscreeningwales.org.uk Badania przesiewowe w kierunku raka jelit Ta broszura informuje o badaniach przesiewowych w kierunku raka jelit w Walii. Dalsze

Bardziej szczegółowo

WYTYCZNE ZESPOŁU W ZWIĄZKU ZE ZDARZENIEM W PRZYCHODNI DOM MED W PRUSZKOWIE REKOMENDACJE

WYTYCZNE ZESPOŁU W ZWIĄZKU ZE ZDARZENIEM W PRZYCHODNI DOM MED W PRUSZKOWIE REKOMENDACJE WYTYCZNE ZESPOŁU W ZWIĄZKU ZE ZDARZENIEM W PRZYCHODNI DOM MED W PRUSZKOWIE REKOMENDACJE Na podstawie analizy dokumentacji wybranych pacjentów szczepionych w NZOZ Przychodni Lekarskiej DOM MED w Pruszkowie

Bardziej szczegółowo

Co to jest rak szyjki macicy?

Co to jest rak szyjki macicy? All you need to know about the HPV vaccine that reduces the risk of cervical cancer Wszystko, co należy wiedzieć na temat szczepionki przeciwko wirusowi HPV zmniejszającej ryzyko zachorowania na raka szyjki

Bardziej szczegółowo

Grypa sezonowa Dlaczego warto się zaszczepić

Grypa sezonowa Dlaczego warto się zaszczepić Grypa sezonowa Dlaczego warto się zaszczepić Grypa. Chroń siebie i innych. GRYPA SEZONOWA: DLACZEGO WARTO SIĘ ZASZCZEPIĆ Ostatnio dużo się mówiło o różnych rodzajach wirusa grypy, włącznie z sezonową i

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA. Spis treści ulotki:

ULOTKA DLA PACJENTA. Spis treści ulotki: ULOTKA DLA PACJENTA Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem szczepionki. Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc ją ponownie przeczytać. Należy zwrócić się do lekarza lub farmaceuty,

Bardziej szczegółowo

III. INFORMACJE UZUPEŁNIAJĄCE. A. SZCZEPIENIA PRZECIW WIRUSOWEMU ZAPALENIU WĄTROBY TYPU B (WZW typu B)

III. INFORMACJE UZUPEŁNIAJĄCE. A. SZCZEPIENIA PRZECIW WIRUSOWEMU ZAPALENIU WĄTROBY TYPU B (WZW typu B) III. INFORMACJE UZUPEŁNIAJĄCE A. SZCZEPIENIA PRZECIW WIRUSOWEMU ZAPALENIU WĄTROBY TYPU B (WZW typu B) 1. Szczepienia podstawowe noworodków i niemowląt wykonywane są trzema dawkami szczepionki w cyklu zbliżonym

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Program Edukacyjny w zakresie profilaktyki HPV i raka szyjki macicy

Wojewódzki Program Edukacyjny w zakresie profilaktyki HPV i raka szyjki macicy WYBIERZ śycie PIERWSZY KROK Wojewódzki Program Edukacyjny w zakresie profilaktyki HPV i raka szyjki macicy POWSTANIE PROGRAMU Rada programowa programu edukacyjnego Wybierz śycie Pierwszy Krok, w skład

Bardziej szczegółowo