CHARAKTERYSTYKA CZUJNIKÓW STOSOWANYCH W SYSTEMACH WTRYSKOWO-ZAPŁONOWYCH SILNIKÓW SPALINOWYCH NOWEJ GENERACJI

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "CHARAKTERYSTYKA CZUJNIKÓW STOSOWANYCH W SYSTEMACH WTRYSKOWO-ZAPŁONOWYCH SILNIKÓW SPALINOWYCH NOWEJ GENERACJI"

Transkrypt

1 CHARAKTERYSTYKA CZUJNIKÓW STOSOWANYCH W SYSTEMACH WTRYSKOWO-ZAPŁONOWYCH SILNIKÓW SPALINOWYCH NOWEJ GENERACJI Krzysztof BALAWENDER, Katarzyna GROCHOWSKA W artykule przedstawiono rodzaje i charakterystykę czujników stosowanych w układach wtryskowo-zapłonowych silników z zapłonem iskrowym oraz przedstawiono zasadę ich działania. 1. WSTĘP W silnikach nowej generacji dąży się do zmniejszenia zużycia paliwa oraz emisji składników toksycznych zawartych w spalinach, dzięki czemu będą one bardziej przyjazne środowisku. Jednocześnie silniki te powinny zachować jak największą moc. Ujawnia się ona w postaci momentu obrotowego przy określonej prędkości obrotowej. Podstawowym celem sterowania w silnikach nowej generacji jest wygenerowanie odpowiedniego pożądanego w danej chwili momentu obrotowego [3]. Dlatego też konieczne jest dostarczenie informacji do sterownika o chwilowych parametrach pracy silnika. Dokonuje się tego przy pomocy czujników. Wykonują one pomiary poszczególnych chwilowych wartości parametrów, które przekazywane są do sterownika i stanowią podstawę do obliczenia sygnałów dla elementów wykonawczych. 2. WARTOŚCI MIERZONE ORAZ GENERACJE CZUJNIKÓW Czujniki dzieli się ze względu na poziomy integracji. Pierwszy stopień integracji polega na dodaniu do czujnika elementu wykonującego obróbkę wstępną sygnału analogowego. Rys. 1. Generacje czujników [4]: SE czujnik, SA obróbka wstępna sygnału (analogowa), A/D przetwornik analogowo-cyfrowy, SG sterownik (cyfrowy), MC mikroprocesor Obrobiony sygnał jest bardziej odporny na zakłócenia i przekazywany do sterownika, gdzie zostaje przetworzony przez przetwornik na sygnał cyfrowy. Czujniki o drugim stopniu integracji zostały wyposażone w przetworniki analogowo-cyfrowe, dzięki czemu przekazywany do sterownika sygnał cyfrowy jest przystosowany do szeregowej wymiany danych i odporny na zakłócenia. W trzecim stopniu integracji układ czujnika składa się, oprócz elementu wykonującego obróbkę wstępną i przetwornika, z mikroprocesora. Poszczególne generacje czujników przedstawiono na rys. 1. Wartościami mierzonymi przez czujniki w systemach wtryskowo-zapłonowych są m.in.: kąt położenia pedału przyspieszenia, kąt położenia przepustnicy, prędkość obrotowa wału korbowego, położenie wału rozrządu, masa i temperatura powietrza zasilającego oraz ciśnienie atmosferyczne, 29

2 temperatura cieczy chłodzącej silnik, współczynnik nadmiaru powietrza oraz opcjonalnie temperatura spalin, a także (w wypadku występowania turbosprężarki) ciśnienie doładowania turbosprężarki i temperatura powietrza doładowującego [4] oraz poziom drgań w cylindrze. Dzięki tym wartościom, stanowiącym sygnały wejściowe, wyznaczane są: optymalna dawka paliwa i kąt wyprzedzenia zapłonu [4]. 3. RODZAJE CZUJNIKÓW Czujniki położenia pedału przyspieszenia (Accelerator Pedal Position) mogą występować w wersji z potencjometrem oraz jako hallotronowe czujniki kąta. W pierwszych po oporowej ścieżce obrotowej przesuwa się ramię czujnika, które w zależności od kąta obrotu powoduje przesunięcie styku na ścieżce oporowej. Im większe jest przesuniecie, tym większa rezystancja oraz tym większa jest wartość napięcia wyjściowego, stanowiącego sygnał wyjściowy. W pojazdach dołącza się czujnik rezerwowy, który ma za zadanie weryfikację poprawnego działania czujnika podstawowego. Charakterystyki obydwu czujników powiązane są funkcją. W ten sposób następuje porównanie niezależnych od siebie dwóch sygnałów. Zasada działania hallotronowych czujników położenia pedału przyspieszenia jest oparta na efekcie Halla. Na przykład w czujniku ARS1 firmy BOSCH [3] naciśnięcie pedału przyspieszenia powoduje obrót osi wykonanej z materiału magnetycznie miękkiego, do której jest przytwierdzony wirnik. Strumień magnetyczny doprowadzany jest do wirnika przez nabiegunnik i dwie płytki przewodzące. Obrót osi powoduje przewodzenie strumienia magnetycznego przez płytki przewodzące i czujnik hallotronowy, a co za tym idzie zmianę wartości sygnału. Czujnik ten ma zakres pomiarowy 90º i w tym zakresie charakterystyka pomiarowa jest charakterystyką liniową. Czujnik położenia przepustnicy (Throttle Position Sensor) to przetwornik wartości przemieszczenia kątowego na napięcie, zbudowany na zasadzie potencjometru. Obecnie stosuje się czujniki z dwiema ścieżkami pomiarowymi z różnymi napięciami odniesienia w celu uzyskania większej pewności (dokładności) pomiaru. Ramię ślizgacza czujnika jest połączone z osią przepustnicy. Napięcie mierzone jest na ramionach ślizgaczy. Stosunek napięcia pomiarowego do napięcia zasilającego U V = 5V daje informację o kącie obrotu przepustnicy. Określenie prędkości obrotowej silnika jest możliwe dzięki czujnikom prędkości obrotowej wału korbowego (Crankshaft Rotational Speed Sensor). Dzielą się one na pasywne (indukcyjne), których wielkości pomiarowe są na tyle duże, że nie wymagają wzmocnienia w miejscu pomiaru oraz aktywne (hallotronowe) o małych sygnałach pomiarowych. Czujniki indukcyjne montuje się w korpusie silnika. Posiadają one magnes trwały, połączony na dole z rdzeniem wykonanym z miękkiego materiału ferromagnetycznego. Wokół rdzenia nawinięte są zwoje cewki. Czujnik oddzielony jest szczeliną powietrzną od koła impulsowego wyposażonego w zęby, wręby i znak odniesienia (brak zęba). W czujnikach jest wykorzystywane prawo indukcji elektromagnetycznej. Na skutek zmian pola magnetycznego w czasie względnego przemieszczenia przewodnika (wirnik ferromagnetyczny) występuje przepływ prądu w obwodzie elektrycznym. Linie pola magnetycznego powstają nad oraz pod trzpieniem wnikając w wirnik. Wskutek obrotu, kiedy ząb znajduje się naprzeciw czujnika, następuje wzmocnienie strumienia magnetycznego, zaś w przypadku wrębu osłabienie strumienia magnetycznego. Zmienne pole magnetyczne, działając na cewkę, powoduje powstanie napięcia sinusoidalnopodobnego. Napięcie to charakteryzuje się zależnością wielkości amplitudy od prędkości obrotowej (dla małych prędkości obrotowych są to wartości rzędu kilku miliwoltów, dla wysokich obrotów amplituda osiąga ponad 100 V). Dlatego też nie można dokonać tymi czujnikami pomiarów 30

3 zerowej liczby obrotów lub małych prędkości obrotowych (minimalna prędkość obrotowa to 30 obr/min). Z tego względu nazywamy je czujnikami dynamicznymi. Zasada działania hallotronowych czujników prędkości obrotowej wału korbowego jest analogiczna do czujników położenia wału korbowego i rozrządu. Czujniki położenia wału korbowego (Crankshaft Position Sensor) są wykonywane w dwóch wariantach, jako indukcyjne i hallotronowe. Czujniki hallotronowe położenia wału korbowego zaliczają się do czujników magnetostatycznych, wyznaczają bowiem prędkości quasistatyczne. W przeciwieństwie do czujników indukcyjnych, wraz ze wzrostem prędkości obrotowej nie wzrasta wartość amplitudy napięcia pomiarowego, amplituda zależy tylko od natężenia pola magnetycznego. Czujniki hallotronowe, ze względu na to, że zawierają elektroniczne komponenty mogą być stosowane tylko w określonym zakresie temperatur. Dzięki ustaleniu położenia wału korbowego możemy określić położenie tłoka w GMP. Do ustalenia położenia wału rozrządu stosuje się zarówno czujniki indukcyjne jak i hallotronowe. Czujniki hallotronowe działają na zasadzie współpracy z kołem impulsowym z jednym znakiem odniesienia. Czujniki te zamocowane są w korpusie silnika. Czujnik zbudowany jest z magnesu trwałego i przetwornika Halla, który umieszczony jest tak, aby znajdować się między magnesem trwałym a wirującym kołem impulsowym. Kiedy czujnik znajdzie się naprzeciwko zęba następuje wzrost strumienia magnetycznego, wskutek czego powstaje napięcie Halla. Scalony układ rozpoznaje ten sygnał i przetwarza go na prostokątny. a) b) Rys. 2. Czujnik położenia wału rozrządu [3]: a) budowa, 1 przyłącze elektryczne, 2 obudowa, 3 korpus silnika, 4 pierścień uszczelniający, 5 magnes trwały, 6 układ Halla, 7 koło impulsowe, b) charakterystyka, L wrąb, Z ząb Pomiar temperatury silnika sprowadza się do pomiaru temperatury cieczy chłodzącej. W tym celu stosuje się czujniki temperatury cieczy chłodzącej (Coolant Temperature Sensor) [6]. Czujniki te mają zakres pracy od 40 do 130ºC. Działają na zasadzie termistora, czyli rezystora zmieniającego swoją rezystancję w zależności od temperatury. Umieszczone są w ściance, tak by rezystancja pomiarowa poprzez obudowę stykała się z cieczą w układzie chłodzącym. Do rezystancji pomiarowej dołączone są przyłącza elektryczne. Istnieją dwa typy elementów pomiarowych: NTC Negative Temperature Coefficient o ujemnym współczynniku temperaturowym oraz PTC Positive Temperature Coefficient o dodatnim współczynniku temperaturowym. 31

4 W czujnikach temperatury silnika stosuje się głównie rezystory NTC zwykle półprzewodnikowe z tlenków metali ciężkich i oksydowanych kryształów mieszanych. Mają one silnie opadającą charakterystykę rezystancji: od kilkuset omów do kilkuset kiloomów w funkcji temperatury (w zakresie od 40 do 850ºC). Czujniki temperatury zasilane są napięciem 5V. Napięcie pomiarowe jest zamienianie przez przetwornik A/D na sygnał cyfrowy i przekazywane do sterownika, gdzie dla wartości napięcia zmierzonego jest odczytana temperatura z charakterystyki U = f(t), zapisanej w pamięci sterownika. Czujnik temperatury powietrza (Inlet Air Temperature) umiejscowiony jest w przewodzie dolotowym. Działa na zasadzie termistora o ujemnym współczynniku temperaturowym. Dokonuje on pomiaru temperatury powietrza zasilającego, dzięki czemu możliwe jest obliczanie masy powietrza dostarczanego do cylindrów na podstawie pomiaru gęstości powietrza w kanale dolotowym [2]. Dla stałego wydatku powietrza przy zmianie temperatury następuje zmiana masy dostarczanego powietrza, co implikuje konieczność zmiany dawki wtryskiwanego paliwa. Ponadto temperatura powietrza zasilającego wpływa na regulację takich wartości jak ciśnienie doładowania czy recyrkulacja spalin. Czujnik temperatury powietrza BOSCH ma zakres pomiarowy od 40 do 120 C. Do pomiaru temperatury spalin stosuje się czujniki temperatury spalin (Exhaust Gas Temperature Sensor). Montowane są one w miejscu występowania najwyższej temperatury w układzie wylotowym. Mają zakres pomiarowy od 40 do 1000ºC. Na podstawie sygnału z czujnika jest wykonywana regulacja dotycząca spalin. Do określenia ilości powietrza pobieranego przez silnik stosuje się mierniki masy powietrza zasilającego przepływomierze (Air Flow Meters). Dane z tych czujników pozwalają na ustalenie dawki wtryskiwanego paliwa. Mierniki masy dzielą się na: przepływomierze klapkowe (mierzące ciśnienie spiętrzenia) i termoanemometry elektryczne. Przepływomierz klapkowy (Vane Air Flow) umieszczony jest w kanale dolotowym między filtrem powietrza i przepustnicą. Działa on na zasadzie pomiaru ciśnienia spiętrzenia. Zbudowany jest z klapy spiętrzającej w głównym kanale połączonej z klapą kompensacyjną (stanowiącą tłumik pneumatyczny). Do osi obrotu obydwu klap zamocowana jest sprężyna powrotna, która napinana jest przez wieniec zębaty oraz suwak potencjometru. Przepływające powietrze odchyla klapę spiętrzającą. Zamocowany do osi klapy suwak potencjometru porusza się po ścieżce oporowej, powodując regulację napięcia, zależnego od wartości kątowej. W celu dokładniejszego pomiaru wprowadzana jest korekcja temperaturowa (pomiar czujnikiem temperatury powietrza zasilającego) oraz ciśnieniowa (pomiar ciśnienia bezwzględnego w kolektorze dolotowym). Wśród termoanemometrów elektrycznych (Manifold Air Flow) można wyróżnić drutowe i warstwowe [3]. Dokonują one pomiaru wydatku masowego powietrza. Czujniki drutowe znajdują się w rurze pomiarowej z dwóch stron zamkniętej siatką. W środku znajdują się (kolejno zgodnie z kierunkiem przepływu): rezystor kompensacji temperaturowej R K, następnie rozciągnięty jest trapezowo drut platynowy o rezystancji R H. W skład czujnika wchodzą także układ regulacyjny (składający się z rezystorów wyrównawczych i wzmacniacza) oraz rezystor pomiarowy R M. Na rezystorze kompensacyjnym jest mierzona temperatura przepływającego powietrza (uwzględnienie gęstości), następnie to samo powietrze przepływając dalej ochładza rezystor R H. Prąd I H przepływający przez rezystor R H jest tak regulowany, aby różnica temperatur między ogrzewanym rezystorem i powietrzem była stała. Pomiar prądu przepływającego przez ogrzewany rezystor R H jest miarą wydatku masowego. Prąd I H jest wyznaczany poprzez pomiar napięcia na rezystorze pomiarowym R M. Przepływomierz z termoanemometrem warstwowym to czujnik, w którym komponenty pomiarowe umieszczone są na podłożu z płytki ceramicznej [3] lub szklanej [7]. Montuje się go między filtrem i przepustnicą. 32

5 a) b) Rys. 3. Przepływomierze elektryczne [3]: a) schemat elektryczny przepływomierza z termoanemometrem drutowym, b) budowa przepływomierza do rozpoznawania przepływów wstecznych, 1 przyłącza elektryczne, 2 rura pomiarowa lub obudowa filtra powietrza, 3 układ elektroniczny odpowiedzialny za przekazywanie sygnałów, 4 przetwornik pomiarowy, 5 obudowa, 6 kanał pomiarowy, 7 wylot pomiarowego strumienia powietrza Q M, 8 wlot pomiarowego strumienia Q M powietrza Termoanemometry warstwowe mają także inne bardziej zaawansowane konstrukcje, służące także do określania kierunku przepływu. Elementem pomiarowym jest płytka, na środku której znajduje się element grzewczy: mikromechaniczna przepona utrzymywana w stałej temperaturze. Po obu jej stronach umieszczone są rezystory pomiarowe. Kiedy w układzie nie występuje przepływ, temperatury obydwu oporników są sobie równe. Wydatek powietrza oblicza się na podstawie napięć na poszczególnych rezystorach pomiarowych i przekształcenie na sygnały (od 0 do 5V), które są przekazywane do sterownika. W sterowniku zapisana jest charakterystyka U = f(q ML ), gdzie Q ML to wydatek masowy powietrza, w której określony jest również obszar dla przepływu wstecznego. Czujniki ciśnienia w kolektorze dolotowym (Manifold Air Pressure) występują w wariantach konstrukcyjnych jako mikromechaniczne i grubowarstwowe. Mikromechaniczne czujniki mierzą ciśnienie bezwzględne (czyli ciśnienie określone względem próżni) w układzie dolotowym silnika doładowanego lub niedoładowanego. Na podstawie pomiaru ciśnienia absolutnego jest obliczana masa czynnika. Czujniki wg BOSCH dzielą się na [3]: z komorą próżni bazowej i z próżnią w komorze bazowej. Czujniki z komorą próżni bazowej (rys. 4a) są czujnikami ciśnienia bezwzględnego, gdyż pomiar następuje względem próżni. Osłonięte są one od góry pokrywką. Pod nią znajduje się uszczelniona komora, w której panuje próżnia. W komorze tej umieszczony jest element pomiarowy. Chip elementu pomiarowego wraz z elektroniką jest umieszczony na cokole. Na chipie krzemowym wytrawiona jest przepona, na której umieszczone są 4 tensometry. Od chipa wyprowadzone są przyłącza elektryczne. W cokole jest wykonany otwór, przez który doprowadzane jest ciśnienie mierzone. Tensometry są połączone w układ Wheatstone a, tak aby na jednej gałęzi mostka znajdował się zarówno tensometr, który podlega rozciąganiu i tensometr podlegający ściskaniu. Pod wpływem działającego ciśnienia odkształcenia przepony mogą wynosić od 10 do 1000 μm, wskutek czego tensometry także ulegają odkształceniom, co wpływa na zmianę ich rezystancji. Napięcie pomiarowe mierzone jest pomiędzy dwiema gałęziami mostka Wheatstone a. Sygnał napięciowy zostaje wzmocniony we wzmacniaczu, poddany kompensacji temperaturowej oraz jego charakterystyka zostaje zlinearyzowana. W pamięci sterownika znajduje się charakterystyka zależności napięcia wyjściowego od ciśnienia. Napięcie podawane do sterownika (przyjmujące wartości z zakresu od 0 do 5 V) zostaje przeliczone na ciśnienie. 33

6 a) b) Rys 4. Czujniki ciśnienia [3]: a) czujnik ciśnienia z komora próżni bazowej - budowa elementu pomiarowego, 1 przyłącze elektryczne, 2 komora próżni bazowej, 3 przyłącze elektryczne, 4 chip elementu pomiarowego, 5 szklany cokół, 6 pokrywka, 7 doprowadzenie ciśnienia, b) przetwornik ciśnienia z próżnią w komorze bazowej: 1 żel ochronny, 2 osłona komory żelowej, 3 cokół szklany, 4 podłoże z kompozytu, 5 komora próżniowa, 6 chip przetwornika, 7 połączenie mikromontażowe Czujniki z próżnią w komorze bazowej (rys. 4b) składają się z komory żelowej, obudowanej z boku osłoną. W żelu na cokole szklanym umieszczony jest chip. W chipie jest wytrawiona przepona, a na przeponie umieszczone są 4 tensometry. Między chipem a cokołem znajduje się komora próżniowa. Czujnik umieszczony jest na podłożu ceramicznym. Ciśnienie, w przeciwieństwie do czujników z komorą w próżni bazowej, działa od góry. Ciśnienie przeniesione przez żel działa bezpośrednio na tensometry, a nie przez przeponę. Sygnał pomiarowy z układu mostkowego tensometrów to napięcie U M. Zostaje ono poddane obróbce: wzmocnieniu, kompensacji temperaturowej oraz linearyzacji, aby jako sygnał napięciowy zostać wysłane do sterownika, gdzie jest porównane i przeliczone na wartość ciśnienia mierzonego. Grubowarstwowe czujniki ciśnienia w kolektorze dolotowym (Manifold Air Pressure) lub ciśnienia doładowania (Turbocharging Pressure Sensor), mające zakres od 20 do 400 kpa, są instalowane dodatkowo osobno lub w sterowniku silnika. W obudowie znajduje się wkład uszczelniający, a w nim element pomiarowy, do którego doprowadza się mierzone ciśnienie. Element pomiarowy zbudowany jest z membrany grubowarstwowej. Pomiędzy membraną a podłożem ceramicznym znajduje się komora ciśnienia odniesienia. Na membranie nad pęcherzem odniesienia umieszczone są tensometry aktywne, zaś na obrzeżach membrany bierne tensometry odniesienia, które wykonują kompensację temperaturową. Tensometry połączone są w mostek, zasilany napięciem U 0. Napięcie pomiarowe jest mierzone pomiędzy gałęziami mostka. Układ analizy sygnału umieszczony jest na grubowarstwowym kompozycie naniesionym na podłożu ceramicznym. Układ kompensacji pobierając wartości prądu zasilającego wysyła sygnały modyfikujące napięcie pomiarowe. Zostaje ono wzmocnione we wzmacniaczu, a stamtąd jako napięcie wyjściowe jest wysyłane do sterownika silnika. Czujniki ciśnienia atmosferycznego (Barometric Pressure Sensors) to mikromechaniczne czujniki ciśnienia oraz grubowarstwowe czujniki ciśnienia. Ich zakres wynosi od 60 do 115 kpa. Montuje się je w sterowniku lub blisko silnika. Na ich podstawie, przy uwzględnieniu gęstości powietrza otoczenia, następuje korekcja regulacji sterowania silnika. Drgania powstające w silniku przy występowaniu spalania stukowego są wykrywane dzięki piezoelektrycznym czujnikom spalania stukowego (Knock Sensor). Czujniki takie są umieszczone w dłuższym boku kadłuba. Czujnik jest zbudowany z pierścienia piezoceramicznego, na który działa masa drgająca. Pod wpływem spalania stukowego w 34

7 wyniku działania ciśnienia w cylindrach powstają siły, które indukują drgania. Masa drgająca czujnika reaguje na pierścień piezoelektryczny. Powoduje to przemieszczenie ładunku elektrycznego wewnątrz elementu piezoelektrycznego, dzięki czemu między dwiema warstwami płytki powstaje napięcie i przekazywane jest przez płytki stykowe do sterownika. Sondy lambda (Lambda Sensors / Exhaust Oxygen Sensors) to czujniki zawartości tlenu w spalinach [1]. Stosuje się je w celu regulacji mieszanki paliwowo-powietrznej. Montuje się je w rurze wylotowej, badając w ten sposób spalanie we wszystkich cylindrach jednocześnie. Pozwala to na obniżenie zawartości składników toksycznych w spalinach. Firma NGK/NTK produkuje sondy lambda, różniące się elementami ceramicznymi: tytanowe, cyrkonowe i szerokopasmowe. Sonda cyrkonowa jest wyposażona w palcowy element wykonany z dwutlenku cyrkonu, zaczyna on przewodzić jony tlenu od 300ºC. Dlatego też sonda cyrkonowa jest sondą podgrzewaną, co pozwala na wcześniejsze rozpoczęcie pracy sondy. We wnętrzu elementu palcowego znajduje się powietrze referencyjne. W miarę zmiany stężenia tlenu w spalinach następuje przepływ jonów tlenu. Obie warstwy elementu są pokryte warstwą platynową, która stanowi elektrodę. Dzięki temu przepływ jonów powoduje zmianę napięcia. Tytanowa sonda lambda nie wymaga powietrza referencyjnego. Generuje ona sygnał napięcia, który odpowiada zmianom oporu. Jej zasada działania polega na tym, iż oporność tlenku tytanu zmienia się wraz ze zmianą składu spalin. Większa zawartość tlenu w spalinach powoduje zmniejszenie zdolności przewodzenia tlenku tytanu. Temperatura pracy sondy wynosi od 200 do 700ºC. Dla mieszanek bogatych opór jest mały, rzędu 100Ω 10kΩ, natomiast dla mieszanek ubogich opór jest wysoki rzędu 100kΩ MΩ. Szerokopasmowe sondy NGK/NTK to liniowe sondy z rozszerzonym oknem lambda. Sygnał jest analizowany w szerokim zakresie. Jest on proporcjonalny do zawartości tlenu w spalinach, rozpoznawane są w ten sposób wartości stechiometryczne i niestechiometryczne, co wpływa na optymalizację mieszanki paliwowo-powietrznej [9]. Firma BOSCH produkuje sondy wąskopasmowe, które dzielą się na palcowe (ogrzewane i nieogrzewane) oraz planarne a także sondy szerokopasmowe. W palcowych sondach wąskopasmowych na platynowej elektrodzie zewnętrznej następuje doprowadzenie spalin do stanu stechiometrycznego. Przestrzeń wewnętrzna sondy lambda jest połączona z powietrzem atmosferycznym, pełniącym funkcję gazu porównawczego. Napięcie między elektrodami jest wartością pomiarową. Na tej podstawie jest ustalana zawartość tlenu w spalinach. a) b) Rys. 5. Wąskopasmowa sonda lambda [1, 7]: a) schemat, 1 elektrolit, 2 elektrody, 3 zestyki, 4 obudowa, 5 rura wylotowa spalin, 6 warstwa ochronna, b) charakterystyka Elementem pomiarowym planarnej sondy lambda firmy BOSCH jest płytka warstwowa. Zbudowana jest ona następująco: od góry znajduje się ochronna warstwa 35

8 ceramiczna, pod nią umieszczone są warstwy elektrody zewnętrznej i wewnętrznej, oddzielone folią przetwornika. Elektroda wewnętrzna styka się z kanałem gazu odniesienia, którym może być w zależności od modelu sondy powietrze lub tlen. Oddzielony jest on warstwą izolacyjną od elementu grzejnego umieszczonego na folii. Rozwiązanie konwencjonalne (LSF4 BOSCH) polega na tym, iż pod wpływem rozkładu tlenu na jony wytwarza się prąd zarówno na elektrodzie zewnętrznej w otoczeniu spalin jak i w kanale powietrza. Powoduje to powstawanie napięcia, które jest wartością pomiarową i stanowi o zawartości tlenu w spalinach. Dla małych zawartości tlenu, czyli dla współczynnika λ < 1 napięcie wyjściowe wynosi od 800 do 1000 mv. Dla dużych zawartości tlenu, czyli dla λ > 1 napięcie osiąga 100 mv. 4. PODSUMOWANIE Obecne wymogi dotyczące emisyjności spalin implikują konieczność coraz większej dokładności pomiarów parametrów pracy silnika spalinowego. Zastosowanie czujników w systemach wtryskowo-zapłonowych pozwala na coraz dokładniejsze sterowanie pracą silnika spalinowego. Rozwój elektroniki i zastosowanie jej w systemach wtryskowo-zapłonowych do sterowania pracą silnika spalinowego o zapłonie iskrowym pozwala na zminimalizowanie emisji składników toksycznych zawartych w spalinach przy zachowaniu zoptymalizowanej mocy i momentu obrotowego. LITERATURA [1] Kasedorf J.: Układy wtryskowe i katalizatory, WKiŁ, Warszawa [2] Kneba Z., Makowski S.: Zasilanie i sterowanie silników. WKiŁ, Warszawa [3] Informator techniczny BOSCHA. Czujniki w pojazdach samochodowych. WKiŁ, Warszawa [4] Informator techniczny BOSCHA. Sterowanie silników o zapłonie iskrowym. Układy Motronic. WKiŁ, Warszawa [5] Informator techniczny BOSCHA. Sterowanie silników o zapłonie iskrowym. Zasada działania. WKiŁ, Warszawa [6] [7] [8] [9] CHARACTERISTICS OF SENSORS FOR IGNITION AND INJECTION SYSTEMS FOR NEW GENERATION COMBUSTION ENGINES A classification and description of sensors used in injection and ignition systems for a new generation spark ignition combustion engines are presented in this paper. 36

Układy zasilania samochodowych silników spalinowych. Bartosz Ponczek AiR W10

Układy zasilania samochodowych silników spalinowych. Bartosz Ponczek AiR W10 Układy zasilania samochodowych silników spalinowych Bartosz Ponczek AiR W10 ECU (Engine Control Unit) Urządzenie elektroniczne zarządzające systemem zasilania silnika. Na podstawie informacji pobieranych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 1. Badanie układu samodiagnostyki w silniku benzynowym typu 11. 1.1. Struktura systemu sterowania silnikiem benzynowym typu

Spis treści. 1. Badanie układu samodiagnostyki w silniku benzynowym typu 11. 1.1. Struktura systemu sterowania silnikiem benzynowym typu 3 1. Badanie układu samodiagnostyki w silniku benzynowym typu 11 Motronic... 1.1. Struktura systemu sterowania silnikiem benzynowym typu Motronic.. 11 1.2. Algorytm pracy sterownika w silniku benzynowym

Bardziej szczegółowo

Diagnostyka układów elektrycznych i elektronicznych pojazdów samochodowych. 1.1.1. Podstawowe wielkości i jednostki elektryczne

Diagnostyka układów elektrycznych i elektronicznych pojazdów samochodowych. 1.1.1. Podstawowe wielkości i jednostki elektryczne Diagnostyka układów elektrycznych i elektronicznych pojazdów samochodowych 1. Prąd stały 1.1. Obwód elektryczny prądu stałego 1.1.1. Podstawowe wielkości i jednostki elektryczne 1.1.2. Natężenie prądu

Bardziej szczegółowo

Badanie przepływomierzy powietrza typu LMM i HFM

Badanie przepływomierzy powietrza typu LMM i HFM Badanie przepływomierzy powietrza typu LMM i HFM 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest przeprowadzenie badania oraz określenie charakterystyk dla przepływomierza z przegrodą spiętrzającą oraz termo-anemometru,

Bardziej szczegółowo

Elektronika samochodowa (Kod: ES1C )

Elektronika samochodowa (Kod: ES1C ) Politechnika Białostocka Wydział Elektryczny Katedra Automatyki i Elektroniki Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu Elektronika samochodowa (Kod: ES1C 621 356) Temat: Przepływomierze powietrza

Bardziej szczegółowo

Czujniki prędkości obrotowej silnika

Czujniki prędkości obrotowej silnika Czujniki prędkości obrotowej silnika Czujniki prędkości obrotowej silnika 1 Jednym z najważniejszych sygnałów pomiarowych używanych przez program sterujący silnikiem spalinowym ZI jest sygnał kątowego

Bardziej szczegółowo

Akumulatorowe układy zapłonowe

Akumulatorowe układy zapłonowe Akumulatorowe układy zapłonowe 1 Akumulatorowe układy zapłonowe Układy zapłonowe silników spalinowych w silnikach ZI służą do wytworzenia wyładowania iskrowego wewnątrz komory spalania silnika. Stosowane

Bardziej szczegółowo

(zwane również sensorami)

(zwane również sensorami) Czujniki (zwane również sensorami) Ryszard J. Barczyński, 2016 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Czujniki Czujniki służą do

Bardziej szczegółowo

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są

Czujniki. Czujniki służą do przetwarzania interesującej nas wielkości fizycznej na wielkość elektryczną łatwą do pomiaru. Najczęściej spotykane są Czujniki Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Czujniki Czujniki służą do przetwarzania interesującej

Bardziej szczegółowo

PRZETWORNIKI POMIAROWE

PRZETWORNIKI POMIAROWE PRZETWORNIKI POMIAROWE PRZETWORNIK POMIAROWY element systemu pomiarowego, który dokonuje fizycznego przetworzenia z określoną dokładnością i według określonego prawa mierzonej wielkości na inną wielkość

Bardziej szczegółowo

Opisy kodów błędów. www.obd.net.pl

Opisy kodów błędów. www.obd.net.pl Opisy kodów błędów. P0010 Przestawiacz zmieniający kąt ustawienia wałka rozrządu A, wadliwe działanie układu dolotowego/lewego/przedniego (blok cylindrów nr 1) zmiany faz rozrządu P0011 Kąt ustawienia

Bardziej szczegółowo

Zjawisko Halla Referujący: Tomasz Winiarski

Zjawisko Halla Referujący: Tomasz Winiarski Plan referatu Zjawisko Halla Referujący: Tomasz Winiarski 1. Podstawowe definicje ffl wektory: E, B, ffl nośniki ładunku: elektrony i dziury, ffl podział ciał stałych ze względu na własności elektryczne:

Bardziej szczegółowo

Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne. Sensory (czujniki)

Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne. Sensory (czujniki) Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne Sensory (czujniki) 1 Zestawienie najważniejszych wielkości pomiarowych w układach mechatronicznych Położenie (pozycja), przemieszczenie Prędkość liniowa,

Bardziej szczegółowo

Pozostałe systemy i diagnozy 5

Pozostałe systemy i diagnozy 5 5.2 Sondy lambda Sondy lambda mierzą udział tlenu w mieszance spalinowej. Są one częścią składową obwodu regulacyjnego, który zapewnia w sposób ciągły właściwy skład mieszanki paliwowo-powietrznej. Proporcja

Bardziej szczegółowo

Zespół B-D Elektrotechniki. Laboratorium Silników i układów przeniesienia napędów

Zespół B-D Elektrotechniki. Laboratorium Silników i układów przeniesienia napędów Zespół B-D Elektrotechniki Laboratorium Silników i układów przeniesienia napędów Temat ćwiczenia: Badanie komputerowego układu zapłonowego w systemie MOTRONIC Opracowanie: dr hab. inż. S. DUER 2 3. Instrukcja

Bardziej szczegółowo

Zespól B-D Elektrotechniki

Zespól B-D Elektrotechniki Zespól B-D Elektrotechniki Laboratorium Elektroniki i Elektrotechniki Samochodowej Temat ćwiczenia: Badanie sondy lambda i przepływomierza powietrza w systemie Motronic Opracowanie: dr hab inż S DUER 39

Bardziej szczegółowo

ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA W POJAZDACH SAMOCHODOWYCH

ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA W POJAZDACH SAMOCHODOWYCH Politechnika Białostocka Wydział Elektryczny Katedra Automatyki i Elektroniki Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu: ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA W POJAZDACH SAMOCHODOWYCH CZUJNIKI BIAŁYSTOK

Bardziej szczegółowo

Katedra Elektroniki ZSTi. Lekcja 12. Rodzaje mierników elektrycznych. Pomiary napięći prądów

Katedra Elektroniki ZSTi. Lekcja 12. Rodzaje mierników elektrycznych. Pomiary napięći prądów Katedra Elektroniki ZSTi Lekcja 12. Rodzaje mierników elektrycznych. Pomiary napięći prądów Symbole umieszczone na przyrządzie Katedra Elektroniki ZSTiO Mierniki magnetoelektryczne Budowane: z ruchomącewkąi

Bardziej szczegółowo

Czujniki ciśnienia i temperatury

Czujniki ciśnienia i temperatury Czujniki ciśnienia i temperatury Czujniki ciśnienia i temperatury 1 1. Elektryczne urządzenia pomiarowo-kontrolne Ze względu na sposób przekazywania wyników pomiaru urządzenia pomiarowo-kontrolne podzielić

Bardziej szczegółowo

Podstawy mechatroniki 5. Sensory II

Podstawy mechatroniki 5. Sensory II Podstawy mechatroniki 5. Sensory Politechnika Poznańska Katedra Podstaw Konstrukcji Maszyn Poznań, 20 grudnia 2015 Budowa w odróżnieniu od czujników indukcyjnych mogą, oprócz obiektów metalowych wykrywać,

Bardziej szczegółowo

PL B1. INSTYTUT MECHANIKI GÓROTWORU POLSKIEJ AKADEMII NAUK, Kraków, PL BUP 21/08. PAWEŁ LIGĘZA, Kraków, PL

PL B1. INSTYTUT MECHANIKI GÓROTWORU POLSKIEJ AKADEMII NAUK, Kraków, PL BUP 21/08. PAWEŁ LIGĘZA, Kraków, PL RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 209493 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 382135 (51) Int.Cl. G01F 1/698 (2006.01) G01P 5/12 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

SILNIKI SPALINOWE 1 PODSTAWY INSTRUKCJA LABORATORYJNA BADANIE I REGULACJA ELEMENTÓW

SILNIKI SPALINOWE 1 PODSTAWY INSTRUKCJA LABORATORYJNA BADANIE I REGULACJA ELEMENTÓW SILNIKI SPALINOWE 1 PODSTAWY INSTRUKCJA LABORATORYJNA BADANIE I REGULACJA ELEMENTÓW UKŁADU PALIWOWEGO SILNIKA O ZAPŁONIE ISKROWYM; WTRYSK WIELOPUNKTOWY WSTĘP Silniki wyposażone w układy wtrysku benzyn

Bardziej szczegółowo

Wykaz ważniejszych oznaczeń i skrótów Wprowadzenie... 13

Wykaz ważniejszych oznaczeń i skrótów Wprowadzenie... 13 SPIS TREŚCI Wykaz ważniejszych oznaczeń i skrótów... 9 Wprowadzenie... 13 1. KIERUNKI ROZWOJU SILNIKÓW SPALINOWYCH... 15 1.1. Silniki o zapłonie iskrowym... 17 1.1.1. Wyeliminowanie przepustnicy... 17

Bardziej szczegółowo

Zespół B-D Elektrotechniki. Laboratorium Silników i układów przeniesienia

Zespół B-D Elektrotechniki. Laboratorium Silników i układów przeniesienia Zespół B-D Elektrotechniki Laboratorium Silników i układów przeniesienia napędów Temat ćwiczenia: Badanie układu wtryskowego w systemie Motronic Opracowanie: dr hab. inż. S. DUER 2. Instrukcja do ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

KODY MIGOWE CITROEN (Sprawdzone na modelu Xantia 1.8i 8V 1994r.)

KODY MIGOWE CITROEN (Sprawdzone na modelu Xantia 1.8i 8V 1994r.) KODY MIGOWE CITROEN (Sprawdzone na modelu Xantia 1.8i 8V 1994r.) Odczyt kodów: - wyłączyć zapłon - podłączyć diodę LED miedzy wyjściem C1 (K-line) w kostce diagnostycznej a plusem akumulatora czyli A1

Bardziej szczegółowo

ELEMENTY ELEKTRONICZNE TS1C300 018

ELEMENTY ELEKTRONICZNE TS1C300 018 Politechnika Białostocka Wydział Elektryczny Katedra Automatyki i Elektroniki Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu: ELEMENY ELEKONICZNE S1C300 018 BIAŁYSOK 2013 1. CEL I ZAKES ĆWICZENIA LABOAOYJNEGO

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie. 2. Klasyfikacja i podstawowe wskaźniki charakteryzujące pracę silników spalinowych. 3. Paliwa stosowane do zasilania silników

1. Wprowadzenie. 2. Klasyfikacja i podstawowe wskaźniki charakteryzujące pracę silników spalinowych. 3. Paliwa stosowane do zasilania silników Spis treści 3 1. Wprowadzenie 1.1 Krótka historia rozwoju silników spalinowych... 10 2. Klasyfikacja i podstawowe wskaźniki charakteryzujące pracę silników spalinowych 2.1 Klasyfikacja silników.... 16

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne Technologia napraw zespołów i podzespołów mechanicznych pojazdów samochodowych 723103

Wymagania edukacyjne Technologia napraw zespołów i podzespołów mechanicznych pojazdów samochodowych 723103 Wymagania edukacyjne PRZEDMIOT Technologia napraw zespołów i podzespołów mechanicznych pojazdów samochodowych KLASA II MPS NUMER PROGRAMU NAUCZANIA (ZAKRES) 723103 1. 2. Podstawowe wiadomości o ch spalinowych

Bardziej szczegółowo

Elementy elektrotechniki i elektroniki dla wydziałów chemicznych / Zdzisław Gientkowski. Bydgoszcz, Spis treści

Elementy elektrotechniki i elektroniki dla wydziałów chemicznych / Zdzisław Gientkowski. Bydgoszcz, Spis treści Elementy elektrotechniki i elektroniki dla wydziałów chemicznych / Zdzisław Gientkowski. Bydgoszcz, 2015 Spis treści Przedmowa 7 Wstęp 9 1. PODSTAWY ELEKTROTECHNIKI 11 1.1. Prąd stały 11 1.1.1. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM PODSTAW SILNIKÓW I NAPĘDÓW SPALINOWYCH. Ćwiczenie 5 UKŁADY ZASILANIA I ZAPŁONOWE W SILNIKACH O ZAPŁONIE ISKROWYM.

LABORATORIUM PODSTAW SILNIKÓW I NAPĘDÓW SPALINOWYCH. Ćwiczenie 5 UKŁADY ZASILANIA I ZAPŁONOWE W SILNIKACH O ZAPŁONIE ISKROWYM. Dr inŝ. Zbigniew Kneba 1. Wstęp WYDZIAŁ MECHANICZNY POLITECHNIKI GDAŃSKIEJ KATEDRA SILNIKÓW SPALINOWYCH I SPRĘśAREK Kierownik katedry: prof. dr hab. inŝ. Andrzej Balcerski, prof. zw. PG LABORATORIUM PODSTAW

Bardziej szczegółowo

Pracownia Automatyki i Elektrotechniki Katedry Tworzyw Drzewnych Ćwiczenie 1. Połączenia szeregowe oraz równoległe elementów RC

Pracownia Automatyki i Elektrotechniki Katedry Tworzyw Drzewnych Ćwiczenie 1. Połączenia szeregowe oraz równoległe elementów RC Pracownia Automatyki i Elektrotechniki Katedry Tworzyw Drzewnych Ćwiczenie ĆWICZENIE Połączenia szeregowe oraz równoległe elementów C. CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest praktyczno-analityczna ocena wartości

Bardziej szczegółowo

PL 203461 B1. Politechnika Warszawska,Warszawa,PL 15.12.2003 BUP 25/03. Mateusz Turkowski,Warszawa,PL Tadeusz Strzałkowski,Warszawa,PL

PL 203461 B1. Politechnika Warszawska,Warszawa,PL 15.12.2003 BUP 25/03. Mateusz Turkowski,Warszawa,PL Tadeusz Strzałkowski,Warszawa,PL RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 203461 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 354438 (51) Int.Cl. G01F 1/32 (2006.01) G01P 5/01 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22) Data

Bardziej szczegółowo

Badanie półprzewodnikowych elementów bezzłączowych

Badanie półprzewodnikowych elementów bezzłączowych Instrukcja do ćwiczenia: Badanie półprzewodnikowych elementów bezzłączowych (wersja robocza) Laboratorium Elektroenergetyki 1 1. Cel ćwiczenia. Celem ćwiczenia jest: Poznanie podstawowych właściwości i

Bardziej szczegółowo

Przy prawidłowej pracy silnika zapłon mieszaniny paliwowo-powietrznej następuje od iskry pomiędzy elektrodami świecy zapłonowej.

Przy prawidłowej pracy silnika zapłon mieszaniny paliwowo-powietrznej następuje od iskry pomiędzy elektrodami świecy zapłonowej. TEMAT: TEORIA SPALANIA Spalanie reakcja chemiczna przebiegająca między materiałem palnym lub paliwem a utleniaczem, z wydzieleniem ciepła i światła. Jeżeli w procesie spalania wszystkie składniki palne

Bardziej szczegółowo

Struktura układu pomiarowego drgań mechanicznych

Struktura układu pomiarowego drgań mechanicznych Wstęp Diagnostyka eksploatacyjna maszyn opiera się na obserwacji oraz analizie sygnału uzyskiwanego za pomocą systemu pomiarowego. Pomiar sygnału jest więc ważnym, integralnym jej elementem. Struktura

Bardziej szczegółowo

Piezorezystancyjny czujnik ciśnienia: pomiar i wyznaczenie parametrów metrologicznych czujnika i przetwornika ciśnienia

Piezorezystancyjny czujnik ciśnienia: pomiar i wyznaczenie parametrów metrologicznych czujnika i przetwornika ciśnienia MIKROSYSTEMY - laboratorium Ćwiczenie 3 Piezorezystancyjny czujnik ciśnienia: pomiar i wyznaczenie parametrów metrologicznych czujnika i przetwornika ciśnienia Zadania i cel ćwiczenia. W ćwiczeniu zostaną

Bardziej szczegółowo

Zespół B-D Elektrotechniki

Zespół B-D Elektrotechniki Zespół B-D Elektrotechniki Laboratorium Elektroniki i Elektrotechniki Samochodowej Temat ćwiczenia: Badanie nastawnika układu regulacji biegu jałowego w systemie Motronic Opracowanie: dr hab. inż. S. DUER

Bardziej szczegółowo

Moduł 4. Budowa, zasada działania i diagnozowanie układów elektronicznego sterowania pracą silników ZI

Moduł 4. Budowa, zasada działania i diagnozowanie układów elektronicznego sterowania pracą silników ZI Moduł 4 Budowa, zasada działania i diagnozowanie układów elektronicznego sterowania pracą silników ZI 1. Wstęp 2. Budowa układów wtryskowych benzyny 3. Podstawowe czujniki stosowane w silnikach spalinowych

Bardziej szczegółowo

Charakterystyki prędkościowe silników spalinowych

Charakterystyki prędkościowe silników spalinowych Wydział Samochodów i Maszyn Roboczych Instytut Pojazdów LABORATORIUM TEORII SILNIKÓW CIEPLNYCH Charakterystyki prędkościowe silników spalinowych Opracowanie Dr inż. Ewa Fudalej-Kostrzewa Warszawa 2015

Bardziej szczegółowo

BADANIE AMPEROMIERZA

BADANIE AMPEROMIERZA BADANIE AMPEROMIERZA 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie metod pomiaru prądu, nabycie umiejętności łączenia prostych obwodów elektrycznych, oraz poznanie warunków i zasad sprawdzania amperomierzy

Bardziej szczegółowo

2. Klasyfikacja i podstawowe wskaźniki charakteryzujące pracę silników spalinowych

2. Klasyfikacja i podstawowe wskaźniki charakteryzujące pracę silników spalinowych SPIS TREŚCI 3 1. Wprowadzenie 1.1 Krótka historia rozwoju silników spalinowych... 10 2. Klasyfikacja i podstawowe wskaźniki charakteryzujące pracę silników spalinowych 2.1 Klasyfikacja silników... 16 2.1.1.

Bardziej szczegółowo

Zespół B-D Elektrotechniki. Laboratorium Silników i układów przeniesienia

Zespół B-D Elektrotechniki. Laboratorium Silników i układów przeniesienia Zespół B-D Elektrotechniki Laboratorium Silników i układów przeniesienia napędów Temat ćwiczenia: Badanie czujników układu wtryskowego w systemie Motronic Opracowanie: dr hab. inż. S. DUER 2. Instrukcja

Bardziej szczegółowo

1.3. Rejestracja usterek w pamięci sterownika. 1 Diagnostyka

1.3. Rejestracja usterek w pamięci sterownika. 1 Diagnostyka 1 Diagnostyka włączeniu silnika i będzie ona miała status usterki statycznej. Usterki sporadyczne (rys. 1.8) są takimi usterkami zapisanymi w pamięci, które pojawiły się przejściowo i w danej chwili nie

Bardziej szczegółowo

Zespół B-D Elektrotechniki. Laboratorium Silników i układów przeniesienia

Zespół B-D Elektrotechniki. Laboratorium Silników i układów przeniesienia Zespół B-D Elektrotechniki Laboratorium Silników i układów przeniesienia napędów Temat ćwiczenia: Badanie czujników i nastawników komputerowego układu zapłonowego w systemie MOTRONIC Opracowanie: dr hab.

Bardziej szczegółowo

Miernictwo - W10 - dr Adam Polak Notatki: Marcin Chwedziak. Miernictwo I. dr Adam Polak WYKŁAD 10

Miernictwo - W10 - dr Adam Polak Notatki: Marcin Chwedziak. Miernictwo I. dr Adam Polak WYKŁAD 10 Miernictwo I dr Adam Polak WYKŁAD 10 Pomiary wielkości elektrycznych stałych w czasie Pomiary prądu stałego: Technika pomiaru prądu: Zakresy od pa do setek A Czynniki wpływające na wynik pomiaru (jest

Bardziej szczegółowo

Klasyczny efekt Halla

Klasyczny efekt Halla Klasyczny efekt Halla Rysunek pochodzi z artykułu pt. W dwuwymiarowym świecie elektronów, autor: Tadeusz Figielski, Wiedza i Życie, nr 4, 1999 r. Pełny tekst artykułu dostępny na stronie http://archiwum.wiz.pl/1999/99044800.asp

Bardziej szczegółowo

3. Przebieg ćwiczenia I. Porównanie wskazań woltomierza wzorcowego ze wskazaniami woltomierza badanego.

3. Przebieg ćwiczenia I. Porównanie wskazań woltomierza wzorcowego ze wskazaniami woltomierza badanego. Badanie woltomierza 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z rożnymi układami nastawienia napięcia oraz metodami jego pomiaru za pomocą rożnych typów woltomierzy i nabranie umiejętności posługiwania

Bardziej szczegółowo

Badanie transformatora

Badanie transformatora Ćwiczenie 14 Badanie transformatora 14.1. Zasada ćwiczenia Transformator składa się z dwóch uzwojeń, umieszczonych na wspólnym metalowym rdzeniu. Do jednego uzwojenia (pierwotnego) przykłada się zmienne

Bardziej szczegółowo

(54) Sposób oceny szczelności komory spalania silnika samochodowego i układ do oceny

(54) Sposób oceny szczelności komory spalania silnika samochodowego i układ do oceny RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 189563 (21) Numer zgłoszenia: 332658 (22) Data zgłoszenia: 19.04.1999 (13) B1 (51) IntCl7 G01M 15/00 (54)

Bardziej szczegółowo

STOCHOWSKA WYDZIAŁ IN

STOCHOWSKA WYDZIAŁ IN POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA WYDZIAŁ INŻYNIERII MECHANICZNEJ I INFORMATYKI Instytut Maszyn Tłokowych i Techniki Sterowania Laboratorium: Motoryzacyjne skażenie środowiska Ćwiczenie nr 3 Imię i nazwisko Rok

Bardziej szczegółowo

Reduktor dwustopniowy firmy Koltec

Reduktor dwustopniowy firmy Koltec Reduktor dwustopniowy firmy Koltec 1 króciec wlotowy LPG, 2 zawór regulacji ciśnienia w komorze I stopnia, 3 komora I stopnia, 4 komora II stopnia, 5 króciec wylotowy LPG, 6 zawór regulacji ciśnienia II

Bardziej szczegółowo

1. W gałęzi obwodu elektrycznego jak na rysunku poniżej wartość napięcia Ux wynosi:

1. W gałęzi obwodu elektrycznego jak na rysunku poniżej wartość napięcia Ux wynosi: 1. W gałęzi obwodu elektrycznego jak na rysunku poniżej wartość napięcia Ux wynosi: A. 10 V B. 5,7 V C. -5,7 V D. 2,5 V 2. Zasilacz dołączony jest do akumulatora 12 V i pobiera z niego prąd o natężeniu

Bardziej szczegółowo

Oddziaływanie wirnika

Oddziaływanie wirnika Oddziaływanie wirnika W każdej maszynie prądu stałego, pracującej jako prądnica lub silnik, może wystąpić taki szczególny stan pracy, że prąd wirnika jest równy zeru. Jedynym przepływem jest wówczas przepływ

Bardziej szczegółowo

Wzmacniacze operacyjne

Wzmacniacze operacyjne Wzmacniacze operacyjne Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest badanie podstawowych układów pracy wzmacniaczy operacyjnych. Wymagania Wstęp 1. Zasada działania wzmacniacza operacyjnego. 2. Ujemne sprzężenie

Bardziej szczegółowo

Bloki wartości mierzonych sterownika -J361-, silnik AEH, AKL

Bloki wartości mierzonych sterownika -J361-, silnik AEH, AKL Bloki wartości mierzonych sterownika -J361-, silnik AEH, AKL Blok wartości mierzonych 1 (funkcje podstawowe) 2. Temperatura płynu chłodzącego 3. Napięcie sondy lambda (0... 1 V) 4. Warunki nastaw podstawowych

Bardziej szczegółowo

PL B1. POLITECHNIKA GDAŃSKA, Gdańsk, PL BUP 19/09. MACIEJ KOKOT, Gdynia, PL WUP 03/14. rzecz. pat.

PL B1. POLITECHNIKA GDAŃSKA, Gdańsk, PL BUP 19/09. MACIEJ KOKOT, Gdynia, PL WUP 03/14. rzecz. pat. PL 216395 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 216395 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 384627 (51) Int.Cl. G01N 27/00 (2006.01) H01L 21/00 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

Badanie transformatora

Badanie transformatora Ćwiczenie 14 Badanie transformatora 14.1. Zasada ćwiczenia Transformator składa się z dwóch uzwojeń, umieszczonych na wspólnym metalowym rdzeniu. Do jednego uzwojenia (pierwotnego) przykłada się zmienne

Bardziej szczegółowo

Zasilanie wtryskowe paliwem lekkim

Zasilanie wtryskowe paliwem lekkim Zasilanie wtryskowe paliwem lekkim 1 Zasilanie wtryskowe paliwem lekkim Układy zasilania sterowane elektronicznie zastąpiły stosowane wcześniej układy sterowane mechanicznie lub sterowane częściowo elektronicznie.

Bardziej szczegółowo

Silniki ABZ/AEW/AKG/AKJ/AHC/AKH

Silniki ABZ/AEW/AKG/AKJ/AHC/AKH Silniki / Jałowy bieg (ciepły silnik, temperatura płynu chłodzącego nie niższa niż 80 C. Numer kanału 1 funkcje podstawowe- 1. Obroty silnika. 660 do 740 /min 2. Obciążenie silnika. 15 28 % 9 16 % 3. Kąt

Bardziej szczegółowo

PRĄDNICE I SILNIKI. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

PRĄDNICE I SILNIKI. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PRĄDNICE I SILNIKI Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Prądnice i silniki (tzw. maszyny wirujące) W każdej maszynie można wyróżnić: - magneśnicę

Bardziej szczegółowo

Pytania na egzamin dyplomowy specjalność SiC

Pytania na egzamin dyplomowy specjalność SiC Pytania na egzamin dyplomowy specjalność SiC 1. Bilans cieplny silnika spalinowego. 2. Wpływ stopnia sprężania na sprawność teoretyczną obiegu cieplnego silnika spalinowego. 3. Rodzaje wykresów indykatorowych

Bardziej szczegółowo

1. Wprowadzenie 1.1. Krótka historia rozwoju silników spalinowych

1. Wprowadzenie 1.1. Krótka historia rozwoju silników spalinowych 1. Wprowadzenie 1.1. Krótka historia rozwoju silników spalinowych 2. Klasyfikacja i podstawowe wskaźniki charakteryzujące pracę silników spalinowych 2.1. Klasyfikacja silników 2.1.1. Wprowadzenie 2.1.2.

Bardziej szczegółowo

Table of Contents. Table of Contents UniTrain-I Kursy UniTrain Kursy UniTrain: Technika pomiarowa. Lucas Nülle GmbH 1/8

Table of Contents. Table of Contents UniTrain-I Kursy UniTrain Kursy UniTrain: Technika pomiarowa. Lucas Nülle GmbH 1/8 Table of Contents Table of Contents UniTrain-I Kursy UniTrain Kursy UniTrain: Technika pomiarowa 1 2 2 3 Lucas Nülle GmbH 1/8 www.lucas-nuelle.pl UniTrain-I UniTrain is a multimedia e-learning system with

Bardziej szczegółowo

Opis æwiczeñ. Podzespo³y wykonawcze zawory

Opis æwiczeñ. Podzespo³y wykonawcze zawory Opis æwiczeñ Podzespo³y wykonawcze zawory POZNAÑ 00 I. Zestawienie paneli wchodz¹cych w sk³ad æwiczenia lp. 7 8 9 0 7 8 Wyposa enie podstawowe Nazwa panelu Kod il. szt. W³acznik masy 0 0 0 W³acznik zap³onu

Bardziej szczegółowo

Pomiar wielkości nieelektrycznych: temperatury, przemieszczenia i prędkości.

Pomiar wielkości nieelektrycznych: temperatury, przemieszczenia i prędkości. Zakład Napędów Wieloźródłowych Instytut Maszyn Roboczych CięŜkich PW Laboratorium Elektrotechniki i Elektroniki Ćwiczenie E3 - protokół Pomiar wielkości nieelektrycznych: temperatury, przemieszczenia i

Bardziej szczegółowo

Silniki prądu stałego z komutacją bezstykową (elektroniczną)

Silniki prądu stałego z komutacją bezstykową (elektroniczną) Silniki prądu stałego z komutacją bezstykową (elektroniczną) Silnik bezkomutatorowy z fototranzystorami Schemat układu przekształtnikowego zasilającego trójpasmowy silnik bezszczotkowy Pojedynczy cykl

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PIROMETRÓW I METODYKA PRZEPROWADZANIA POMIARÓW

CHARAKTERYSTYKA PIROMETRÓW I METODYKA PRZEPROWADZANIA POMIARÓW CHARAKTERYSTYKA PIROMETRÓW I METODYKA PRZEPROWADZANIA POMIARÓW Wykaz zagadnień teoretycznych, których znajomość jest niezbędna do wykonania ćwiczenia: Prawa promieniowania: Plancka, Stefana-Boltzmana.

Bardziej szczegółowo

Rozrusznik. Elektrotechnika w środkach transportu 85

Rozrusznik. Elektrotechnika w środkach transportu 85 i Elektrotechnika w środkach transportu 85 Elektrotechnika w środkach transportu 86 Silnik spalinowy Elektrotechnika w środkach transportu 87 Silnik spalinowy Elektrotechnika w środkach transportu 88 Proces

Bardziej szczegółowo

Bloki wartości mierzonych dla sterownika -J361-, silnik BFQ

Bloki wartości mierzonych dla sterownika -J361-, silnik BFQ Bloki wartości mierzonych dla sterownika -J361-, silnik BFQ Blok wartości mierzonych 1 (funkcje podstawowe) 2. Temperatura płynu chłodzącego (W warunkach normalnych: 80... 110 C) 3. Wartość lambda (korekta

Bardziej szczegółowo

NGK na świecie WSPARCIE TECHNICZNE DLA KLIENTÓW

NGK na świecie WSPARCIE TECHNICZNE DLA KLIENTÓW λ Sondy lambda NGK na świecie WSPARCIE TECHNICZNE DLA KLIENTÓW NIEMCY Centrum techniczne w Centrali Centrum techniczne w Komaki Fabryka DETROIT JAPONIA Centrum techniczne w Europie Centrum techniczne w

Bardziej szczegółowo

Pilarki STIHL budowa i obsługa. Andreas STIHL Spółka z o.o.

Pilarki STIHL budowa i obsługa. Andreas STIHL Spółka z o.o. Pilarki STIHL budowa i obsługa Andreas STIHL Spółka z o.o. Jednostka napędowa tłoki z dwoma pierścieniami uszczelniającymi łożysko czopu korbowego poddane specjalnej obróbce (karbonitrowanie) Zalety: długa

Bardziej szczegółowo

Silnik AFB AKN. Jałowy bieg (ciepły silnik, temperatura płynu chłodzącego nie niższa niż 80 C. Numer 0 (dziesiętne wartości wskazań)

Silnik AFB AKN. Jałowy bieg (ciepły silnik, temperatura płynu chłodzącego nie niższa niż 80 C. Numer 0 (dziesiętne wartości wskazań) Silnik Jałowy bieg (ciepły silnik, temperatura płynu chłodzącego nie niższa niż 80 C. Numer 0 (dziesiętne wartości wskazań) Numer bloku Opis Wartość wymagana Odpowiada wartości 1. Obroty silnika. 30 do

Bardziej szczegółowo

Silniki indukcyjne. Ze względu na budowę wirnika maszyny indukcyjne dzieli się na: -Maszyny indukcyjne pierścieniowe. -Maszyny indukcyjne klatkowe.

Silniki indukcyjne. Ze względu na budowę wirnika maszyny indukcyjne dzieli się na: -Maszyny indukcyjne pierścieniowe. -Maszyny indukcyjne klatkowe. Silniki indukcyjne Ze względu na budowę wirnika maszyny indukcyjne dzieli się na: -Maszyny indukcyjne pierścieniowe. -Maszyny indukcyjne klatkowe. Silniki pierścieniowe to takie silniki indukcyjne, w których

Bardziej szczegółowo

Właściwy silnik do każdego zastosowania. 16936_BlueEfficiencyPower_Polnisch_Schrift_in_Pfade.indd 1 13.02.2013 10:55:33

Właściwy silnik do każdego zastosowania. 16936_BlueEfficiencyPower_Polnisch_Schrift_in_Pfade.indd 1 13.02.2013 10:55:33 Właściwy silnik do każdego zastosowania 16936_BlueEfficiencyPower_Polnisch_Schrift_in_Pfade.indd 1 13.02.2013 10:55:33 16936_BlueEfficiencyPower_Polnisch_Schrift_in_Pfade.indd 2 13.02.2013 10:55:38 16936_BlueEfficiencyPower_Polnisch_Schrift_in_Pfade.indd

Bardziej szczegółowo

Pomiar zadymienia spalin

Pomiar zadymienia spalin Pomiar zadymienia spalin Zajęcia laboratoryjne w pracowni badao silników spalinowych Katedra Mechatroniki Wydział Nauk Technicznych UWM Opiekun Naukowy : mgr Maciej Mikulski Pomiar zadymienia spalin Zadymienie

Bardziej szczegółowo

Czujniki różnicy ciśnienia

Czujniki różnicy ciśnienia 1 920 1920P01 Czujniki różnicy ciśnienia do neutralnych i lekko korozyjnych cieczy i gazów QBE63-DP... Czujniki do pomiaru dodatnich i ujemnych ciśnień oraz różnic ciśnienia czynników ciekłych i gazowych

Bardziej szczegółowo

Badanie rozkładu pola magnetycznego przewodników z prądem

Badanie rozkładu pola magnetycznego przewodników z prądem Ćwiczenie E7 Badanie rozkładu pola magnetycznego przewodników z prądem E7.1. Cel ćwiczenia Prąd elektryczny płynący przez przewodnik wytwarza wokół niego pole magnetyczne. Ćwiczenie polega na pomiarze

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA STEROWNIKA DO SILNIKA O ZAPŁONIE ISKROWYM DLA IDENTYFIKACJI TOKSYCZNOŚCI SPALIN W FAZIE ZIMNEGO ROZRUCHU I NAGRZEWANIA

KONCEPCJA STEROWNIKA DO SILNIKA O ZAPŁONIE ISKROWYM DLA IDENTYFIKACJI TOKSYCZNOŚCI SPALIN W FAZIE ZIMNEGO ROZRUCHU I NAGRZEWANIA KONCEPCJA STEROWNIKA DO SILNIKA O ZAPŁONIE ISKROWYM DLA IDENTYFIKACJI TOKSYCZNOŚCI SPALIN W FAZIE ZIMNEGO ROZRUCHU I NAGRZEWANIA Katarzyna GROCHOWSKA, Kazimierz LEJDA 1 W artykule przedstawiono wstępny

Bardziej szczegółowo

KONDUKCYJNA WYMIANA CIEPŁA - STYKOWY POMIAR TEMPERATURY

KONDUKCYJNA WYMIANA CIEPŁA - STYKOWY POMIAR TEMPERATURY IŃSTYTUT INFORMATYKI STOSOWANEJ POLITECHNIKI ŁÓDZKIEJ Ćwiczenie Nr1 KONDUKCYJNA WYMIANA CIEPŁA - STYKOWY POMIAR TEMPERATURY 1.WPROWADZENIE Przewodzenie ciepła (kondukcja) jest to wymiana ciepła między

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 43: HALOTRON

Ćwiczenie nr 43: HALOTRON Wydział PRACOWNIA FIZYCZNA WFiIS AGH Imię i nazwisko 1. 2. Temat: Data wykonania Data oddania Zwrot do popr. Rok Grupa Zespół Nr ćwiczenia Data oddania Data zaliczenia OCENA Ćwiczenie nr 43: HALOTRON Cel

Bardziej szczegółowo

P O L I T E C H N I K A Ł Ó D Z K A INSTYTUT ELEKTROENERGETYKI ZAKŁAD ELEKTROWNI LABORATORIUM POMIARÓW I AUTOMATYKI W ELEKTROWNIACH

P O L I T E C H N I K A Ł Ó D Z K A INSTYTUT ELEKTROENERGETYKI ZAKŁAD ELEKTROWNI LABORATORIUM POMIARÓW I AUTOMATYKI W ELEKTROWNIACH P O L I T E C H N I K A Ł Ó D Z K A INSTYTUT ELEKTROENERGETYKI ZAKŁAD ELEKTROWNI LABORATORIUM POMIARÓW I AUTOMATYKI W ELEKTROWNIACH Badanie siłowników INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA LABORATORYJNEGO ŁÓDŹ 2011

Bardziej szczegółowo

ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA W POJAZDACH SAMOCHODOWYCH

ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA W POJAZDACH SAMOCHODOWYCH Politechnika Białostocka Wydział Elektryczny Katedra Automatyki i Elektroniki Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych z przedmiotu: ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA W POJAZDACH SAMOCHODOWYCH Mono-Motronic BIAŁYSTOK

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół Samochodowych w Bydgoszczy

Zespół Szkół Samochodowych w Bydgoszczy Zespół Szkół Samochodowych w Bydgoszczy Ul. Powstańców Wielkopolskich 63 Praca Dyplomowa Temat: Pompowtryskiwacz z mechanicznym układem sterowania Wykonali: Mateusz Dąbrowski Radosław Świerczy wierczyński

Bardziej szczegółowo

PRACOWNIA ELEKTRONIKI

PRACOWNIA ELEKTRONIKI PRACOWNIA ELEKTRONIKI Ćwiczenie nr 4 Temat ćwiczenia: Badanie wzmacniacza UNIWERSYTET KAZIMIERZA WIELKIEGO W BYDGOSZCZY INSTYTUT TECHNIKI 1. 2. 3. Imię i Nazwisko 1 szerokopasmowego RC 4. Data wykonania

Bardziej szczegółowo

Miernictwo I INF Wykład 13 dr Adam Polak

Miernictwo I INF Wykład 13 dr Adam Polak Miernictwo I INF Wykład 13 dr Adam Polak ~ 1 ~ I. Właściwości elementów biernych A. Charakterystyki elementów biernych 1. Rezystor idealny (brak przesunięcia fazowego między napięciem a prądem) brak części

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY AUTOMATYKI I. URZĄDZENIA POMIAROWE W UKŁADACH AUTOMATYCZNEJ REGULACJI. Ćwiczenie nr 1 WYZNACZANIE CHARAKTERYSTYK STATYCZNYCH

PODSTAWY AUTOMATYKI I. URZĄDZENIA POMIAROWE W UKŁADACH AUTOMATYCZNEJ REGULACJI. Ćwiczenie nr 1 WYZNACZANIE CHARAKTERYSTYK STATYCZNYCH PODSTAWY AUTOMATYKI I. URZĄDZENIA POMIAROWE W UKŁADACH AUTOMATYCZNEJ REGULACJI Ćwiczenie nr 1 WYZNACZANIE CHARAKTERYSTYK STATYCZNYCH I DYNAMICZNYCH Rzeszów 2001 2 1. WPROWADZENIE 1.1. Ogólna charakterystyka

Bardziej szczegółowo

Pomiar rezystancji metodą techniczną

Pomiar rezystancji metodą techniczną Pomiar rezystancji metodą techniczną Cel ćwiczenia. Poznanie metod pomiarów rezystancji liniowych, optymalizowania warunków pomiaru oraz zasad obliczania błędów pomiarowych. Zagadnienia teoretyczne. Definicja

Bardziej szczegółowo

Budowa. Metoda wytwarzania

Budowa. Metoda wytwarzania Budowa Tranzystor JFET (zwany też PNFET) zbudowany jest z płytki z jednego typu półprzewodnika (p lub n), która stanowi tzw. kanał. Na jego końcach znajdują się styki źródła (ang. source - S) i drenu (ang.

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA ŚWIĘTOKRZYSKA w Kielcach WYDZIAŁ MECHATRONIKI I BUDOWY MASZYN KATEDRA URZĄDZEŃ MECHATRONICZNYCH LABORATORIUM FIZYKI INSTRUKCJA

POLITECHNIKA ŚWIĘTOKRZYSKA w Kielcach WYDZIAŁ MECHATRONIKI I BUDOWY MASZYN KATEDRA URZĄDZEŃ MECHATRONICZNYCH LABORATORIUM FIZYKI INSTRUKCJA POLITECHNIKA ŚWIĘTOKRZYSKA w Kielcach WYDZIAŁ MECHATRONIKI I BUDOWY MASZYN KATEDRA URZĄDZEŃ MECHATRONICZNYCH LABORATORIUM FIZYKI INSTRUKCJA ĆWICZENIE LABORATORYJNE NR 6 Temat: Pomiar zależności oporu półprzewodników

Bardziej szczegółowo

CZUJNIKI I UKŁADY POMIAROWE

CZUJNIKI I UKŁADY POMIAROWE POLITECHNIKA WARSZAWSKA Wydział Mechaniczny Energetyki i Lotnictwa Instytut Techniki Lotniczej i Mechaniki Stosowanej Zakład Automatyki i Osprzętu Lotniczego CZUJNIKI I UKŁADY POMIAROWE Czujniki przykładowe

Bardziej szczegółowo

(54) (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) (13) B1 PL B1 C23F 13/04 C23F 13/22 H02M 7/155

(54) (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) (13) B1 PL B1 C23F 13/04 C23F 13/22 H02M 7/155 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 169318 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 296640 (22) Data zgłoszenia: 16.11.1992 (51) IntCl6: H02M 7/155 C23F

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Metrologii

Laboratorium Metrologii Laboratorium Metrologii Ćwiczenie nr 3 Oddziaływanie przyrządów na badany obiekt I Zagadnienia do przygotowania na kartkówkę: 1 Zdefiniować pojęcie: prąd elektryczny Podać odpowiednią zależność fizyczną

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół Technicznych im. J. i J. Śniadeckich w Grudziądzu

Zespół Szkół Technicznych im. J. i J. Śniadeckich w Grudziądzu Zespół Szkół Technicznych im. J. i J. Śniadeckich w Grudziądzu Przedmiot: Pomiary Elektryczne Materiały dydaktyczne: Pomiar i regulacja prądu i napięcia zmiennego Zebrał i opracował: mgr inż. Marcin Jabłoński

Bardziej szczegółowo

MiAcz4 Czujniki i układy pomiarowe

MiAcz4 Czujniki i układy pomiarowe MiAcz4 Czujniki i układy pomiarowe Czujniki układy pomiarowe 1 Parametry czujników Błędy pomiarowe Linearyzacja ch-k a) w punkcie y(x)=y0 +y (x)(x-x0) b) w zakresie Klasyfikacja stopni ochrony IP Stopnie

Bardziej szczegółowo

NAGRZEWANIE ELEKTRODOWE

NAGRZEWANIE ELEKTRODOWE INSTYTUT INFORMATYKI STOSOWANEJ POLITECHNIKI ŁÓDZKIEJ Ćwiczenia Nr 7 NAGRZEWANIE ELEKTRODOWE 1.WPROWADZENIE. Nagrzewanie elektrodowe jest to nagrzewanie elektryczne oparte na wydzielaniu, ciepła przy przepływie

Bardziej szczegółowo

Urządzenia nastawcze

Urządzenia nastawcze POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ INŻYNIERII ŚRODOWISKA I ENERGETYKI INSTYTUT MASZYN I URZĄDZEŃ ENERGETYCZNYCH Urządzenia nastawcze Laboratorium automatyki (A-V) Opracował: dr inż. Leszek Remiorz Sprawdził:

Bardziej szczegółowo

Pracownia Automatyki Katedry Tworzyw Drzewnych Ćwiczenie 2 str. 1/7 ĆWICZENIE 2

Pracownia Automatyki Katedry Tworzyw Drzewnych Ćwiczenie 2 str. 1/7 ĆWICZENIE 2 Pracownia Automatyki Katedry Tworzyw Drzewnych Ćwiczenie 2 str. 1/7 ĆWICZENIE 2 WYBRANE ELEKTRYCZNE CZUJNIKI-PRZETWORNIKI PRZESUNIĘĆ LINIOWYCH I KĄTOWYCH 1.CEL ĆWICZENIA: zapoznanie się z podstawowymi

Bardziej szczegółowo

Odporny na korozję czujnik ciśnienia dla mikroreaktorów chemicznych

Odporny na korozję czujnik ciśnienia dla mikroreaktorów chemicznych MIROSYSTEMY - LABRATORIUM Ćwiczenie nr 2 Odporny na korozję czujnik ciśnienia dla mikroreaktorów chemicznych Charakterystyka badanego elementu: Odporny na korozję czujnik ciśnienia został opracowany w

Bardziej szczegółowo

TEMAT: PARAMETRY PRACY I CHARAKTERYSTYKI SILNIKA TŁOKOWEGO

TEMAT: PARAMETRY PRACY I CHARAKTERYSTYKI SILNIKA TŁOKOWEGO TEMAT: PARAMETRY PRACY I CHARAKTERYSTYKI SILNIKA TŁOKOWEGO Wielkościami liczbowymi charakteryzującymi pracę silnika są parametry pracy silnika do których zalicza się: 1. Średnie ciśnienia obiegu 2. Prędkości

Bardziej szczegółowo

Alternator. Elektrotechnika w środkach transportu 125

Alternator. Elektrotechnika w środkach transportu 125 y Elektrotechnika w środkach transportu 125 Elektrotechnika w środkach transportu 126 Zadania alternatora: Dostarczanie energii elektrycznej o określonej wartości napięcia (ogranicznik napięcia) Zapewnienie

Bardziej szczegółowo