PRACE POGLĄDOWE. Rola leptyny w patofizjologii ciąży. Role of Leptin in Pathophysiology of Pregnancy

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "PRACE POGLĄDOWE. Rola leptyny w patofizjologii ciąży. Role of Leptin in Pathophysiology of Pregnancy"

Transkrypt

1 PRACE POGLĄDOWE Adv. Clin. Exp. Med. 2003, 12, 6, ISSN X ANNA MARKOWSKA, KRZYSZTOF DREWS, KATARZYNA MALENDOWICZ Rola leptyny w patofizjologii ciąży Role of Leptin in Pathophysiology of Pregnancy Klinika Perinatologii AM w Poznaniu Streszczenie Wyniki badań nad leptyną, produktem genu ob, sugerują lub dowodzą istnienie związku między stężeniami lepty ny we krwi, stanem odżywienia a czynnikami reprodukcyjnymi u kobiet. Nieprawidłowe odżywienie (wyniszcze nie lub otyłość) zaburza dojrzewanie płciowe, cykl miesiączkowy oraz płodność. Liczne opracowania wskazują również na rolę leptyny w patofizjologii ciąży. Stężenia leptyny są związane z wewnątrzmacicznym rozwojem pło du, syntezą surfaktantu (dojrzałość płuc) oraz masą urodzeniową noworodków. Podwyższone stężenia leptyny u kobiet ciężarnych są związane z nadciśnieniem indukowanym ciążą oraz stanem przedrzucawkowym (Adv. Clin. Exp. Med. 2003, 12, 6, ). Słowa kluczowe: leptyna a układ reprodukcyjny, leptyna w NIC, leptyna a dojrzałość płodu. Abstract The obtained till now results of studies on leptin, the product of ob gene suggest or provide evidence for correla tion of leptin levels in blood, nutrition and reproductive functions in women. Abnormal nutrition (cachexia or obe sity) disturbs sexual maturation, menstrual cycle and fecundity. Numerous analyses point also to the role of leptin in pathology of pregnancy. Leptin concentrations are linked to intrauterine development of the foetus, surfactant synthesis (determining maturity of lungs) and birth weight of newborns. Elevated levels of leptin in pregnant wo men are linked to pregnancy induced arterial hypertension and pre eclamptic conditions (Adv. Clin. Exp. Med. 2003, 12, 6, ). Key words: leptin and reproductive system, leptin and pregnancy induced hypertension, leptin and maturity of the foetus. Leptyna (białko OB), produkt genu otyłości (ob) zlokalizowanego w chromosomie 7q31 jest wydzielana głównie przez adipocyty białej tkanki tłuszczowej, skąd przedostaje się do krążenia, gdzie występuje w formie wolnej lub związanej z albuminami [1, 2]. Leptyna odgrywa rolę w re gulacji poboru żywności i metabolizmu, która m.in. polega na zmniejszaniu łaknienia przez ha mowanie nasilającego łaknienie neuropeptydu Y (NPY) znajdującego się w podwzgórzu [3 5]. Chociaż leptynę uznano za hormon przeciwotyłoś ciowy anorektyczny, to ma o wiele większe zna czenie: uczestniczy w regulacji ciśnienia krwi i he mopoezy, funkcjach immunologicznych, angioge nezie, oksydacji lipidów, metabolizmie glukozy, reprodukcji i apoptozie adipocytów [1, 3 6]. Stężenie leptyny w surowicy krwi zależy od: ilości tkanki tłuszczowej w organizmie, wieku, płci, stężeń hormonów (głównie insuliny) oraz in nych cytokin (TNF α tumor necrosis factor α, interleukiny 1 i 6 IL 1 i IL 6) [1, 5]. Ludzie o nis kiej masie ciała i niskim wskaźniku BMI (body mass index) mają niskie stężenie leptyny, a u ludzi otyłych stężenie jest wyższe. Według Considine et al. [5] średnie stężenie leptyny w osoczu u ludzi z prawidłową masą ciała wynosi 7,5 ± 9,3 ng/ml, a u osób otyłych 31,3 ± 24,1 ng/ml (p < 0,001). Wskazuje to, że większość osób otyłych jest nie * Praca wykonana w ramach grantu KBN nr 3 PO5A

2 812 A. MARKOWSKA, K. DREWS, K. MALENDOWICZ wrażliwa na endogenne wytwarzanie leptyny. Ta niewrażliwość jest związana z opornością na lep tynę. Podejrzewa się, że może być wywołana muta cją receptora leptyny lub przekroczeniem progowe go stężenia leptyny w surowicy (ok ng/ml); zwiększające się stężenia leptyny w surowicy nie powodują jej wzrostu w płynie mózgowo rdzenio wym i mózgu nie dochodzi więc do hamowania sekrecji NPY [5 8]. Leptyna działa przez swój receptor, który jest kodowany przez gen db i ma 4 izoformy: jedną długą OBR L i trzy krótkie OBR S,, różniące się mię dzy sobą liczbą i sekwencją aminokwasów w czę ści cytoplazmatycznej, a tym samym funkcją [2]. Receptor leptyny (OBR), głównie jego długa izo forma, wykazuje ekspresję w podwzgórzu. Eks presję zwłaszcza krótkich izoform receptorów lep tyny wykryto w tkankach obwodowych: płucach, nerkach, wątrobie, trzustce, nadnerczach, endome trium, łożysku, gruczołach piersiowych, jajnikach, mięśniach szkieletowych i komórkach pnia hema topoezy [9 12]. Większość efektów metabolicznych leptyna osiąga, reagując ze swoistymi receptorami znajdu jącymi się w ośrodkowym układzie nerwowym i wymienionych tkankach obwodowych [1, 10, 13]. Leptyna działa przez wiązanie się ze swoistymi re ceptorami i aktywację systemu JAK STAT (just another kinase signal transducers and activators of transcription), co wiąże się z aktywacją kinaz i ich działaniem fosforylującym oraz pobudzeniem różnych receptorów cytokin, regulacją ekspresji genów, a w następstwie z uruchomieniem róż nych szlaków sygnałowych [2]. Leptyna działa również jako sygnał metabo liczny w osi hormonu wzrostu (GH growth hor mone). Mechanizm, przez który leptyna reguluje wydzielanie GH nie został wyjaśniony, niemniej obecność receptorów dla leptyny w licznych ją drach podwzgórza, gdzie są również ulokowane neurony uwalniające somatostatynę SRIF (soma tostatin releasing inhibiting factor) i GHRH (growth hormone realasing hormone) sugeruje działanie leptyny na te hormony. Pozostaje do ustalenia, czy działanie leptyny zachodzi bezpo średnio, czy też zależy od pośrednictwa innych neuropeptyów, takich jak NPY [4]. Leptyna dojrzewanie, płodność Niżej przedstawiono wyniki badań dotyczące zarówno ludzi, jak i zwierząt, które sugerują lub dowodzą związku między otyłością, stężeniami leptyny a czynnikami reprodukcyjnymi: niedostateczne odżywianie opóźnia wzrost i dojrzewanie płciowe; dobre odżywianie powodu je szybki wzrost i przyspiesza dojrzewanie [4]; płodność ssaków wymaga odpowiedniego odżywiania i rezerw metabolicznych. Ludzie ze znaczną restrykcją dietetyczną (anorexia nervosa, cukrzyca zależna od insuliny, kacheksja) mają znaczne upośledzenie układów reprodukcyjnych. Postuluje się, że leptyna może informować oś re produkcyjną o stanie odżywienia ciała pozwalając na dojrzewanie i reprodukcję, jeśli są osiągalne wystarczające rezerwy metaboliczne [3, 14, 15]; brak pokwitania i bezpłodność przez całe życie u genetycznie otyłych ludzi może zależeć od defektu receptora leptyny [16]; zmniejszenie odżywiania w wieku dojrza łym może doprowadzić do bezpłodności. Przy ob niżonej ekspresji leptyny wzrasta aktywność NPY, który wywiera hamujący wpływ na oś gonadotro pinową, następuje zmniejszenie gonadoliberyny (GnRH) uwalniającej folitropinę (FSH) i lutropinę (LH), które sterują hormonalną i generatywną czynnością gonad [4]; receptor dla leptyny ulega ekspresji w ludz kim jajniku i leptyna jest obecna w płynie pęche rzykowym może zatem indukować odpowiedzi biologiczne komórek jajników [10]; stężenia krążącej leptyny są związane z fazą cyklu miesiączkowego. Szczytowe stężenie lepty ny stwierdza się w okresie okołoowulacyjnym oraz w fazie lutealnej łącznie z najwyższym stęże niem progesteronu, w porównaniu do fazy pęche rzykowej. Choć nie jest to w pełni wyjaśnione, uważa się, że leptyna wpływa na cykl miesiączko wy i przygotowuje organizm do ciąży [17 19]; proces implantacji embrionu w endome trium w stadium blastocysty wymaga parakryn nego dialogu, w którym znaczną rolę odgrywa leptyna [7, 20]; przypuszcza się, że estradiol może mieć wpływ na regulację stężenia leptyny u kobiet. Hi potezę tę wspiera fakt, że stężenia leptyny u kobiet w wieku rozrodczym są wyższe niż stwierdzane w okresie menopauzy oraz u mężczyzn [21]; fenotyp myszy otyłych z mutacją genu ob (ob/ob) jest związany z brakiem wydzielania lepty ny lub białka o przedwczesnej terminacji u my szy tych występuje defekt płodności, który udaje się skorygować podaniem leptyny. U myszy ob/ob oraz myszy opornych na efekty leptyny (db/db) występuje otyłość i cukrzyca typu II [2, 22]. Leptyna a fizjologia i patologia ciąży Leptyna jest związana ze wskaźnikiem masy ciała (BMI body mass index) oraz zapasami tłu

3 Rola leptyny w patofizjologii ciąży 813 szczu w ciele. Ciąża jest związana również ze zmianami BMI i apetytu [23]. Wydzielanie leptyny przez tkankę tłuszczową w ciąży jest stymulowane przez liczne hormony ciążowe, co może się przy czyniać do jej podwyższonych stężeń [24]. W ba daniach Sivan i et al. [24] masa ciała matki rosła stopniowo w czasie ciąży; w żadnym jednak okre sie ciąży i po porodzie zmiana stężenia leptyny nie była istotnie skorelowana z odpowiadającą jej zmianą wagi lub BMI. Stężenie leptyny w surowi czy rosło istotnie między pierwszym, a dwoma na stępnymi trymestrami ciąży. Nie było różnicy w stężeniu leptyny między II a III trymestrem. Stę żenia leptyny spadały istotnie natychmiast po poro dzie od 34,1 ± 4,9 ng/ml przy porodzie cięciem ce sarskim do 7,3 ± 1,4 ng/ml (p < 0,001) [24]. Według Sagawa et al. [25] leptyna jest synte tyzowana w ludzkim łożysku i wydzielana do krą żenia matczynego i płodowego. Ekspresję leptyny stwierdzono w kosmkach kosmówki w czasie pierwszego trymestru, a w mniejszych ilościach w kosmówce podczas trzeciego trymestru ciąży oraz w owodni. Jeśli jednak wydzielanie łożysko wa byłoby głównym czynnikiem odpowiedzial nym za podwyższenie stężeń leptyny, to najwyż sze stężenia tej substancji powinny być w III try mestrze ciąży, ponieważ łożysko podwaja swój rozmiar między tygodniem. A jednak wy kazano, że stężenia leptyny osiągają szczyt w środku ciąży, a następnie pozostają stałe. Moż liwe jest, że wydzielanie leptyny osiąga stały po ziom w II trymestrze i nie rośnie ze wzrostem ło żyska. Możliwe też, że stężenia innych hormonów mogą wpływać na korelację między rozmiarami łożyska a stężeniem leptyny. Szybki spadek lepty ny natychmiast po porodzie może świadczyć o tym, że dzieje się to wraz z usunięciem łożyska, ponieważ hormony, takie jak estradiol i hcg, ma ją długie okresy połowicznego rozpadu i jeszcze jakiś czas po porodzie mogłyby wpływać na podwyższone stężenie leptyny [24]. Nieco inne wyniki przedstawia Hardie et al. [17]. W badaniach tych stężenia leptyny w surowi cy matki były podwyższone przez cały okres cią ży, a zwłaszcza w II trymestrze (p < 0,05); matczy ne stężenia leptyny osiągnęły stały poziom w cza sie III trymestru. Zgadza się to z zapasami tłuszczu u matki, które osiągają szczyt w 30 tygodniu cią ży. W przeciwieństwie do leptyny, stężenia estria dolu ciągle rosną do czasu porodu. Autorzy przy puszczają więc, że wysokie stężenie leptyny w III trymestrze ciąży nie jest spowodowane stymulacją adipocytów matki przez podwyższone stężenie estradiolu, gdyż nie osiągnąłby on w tym czasie plateau [17]. Zarówno cukrzyca, jak i ciąża są związane ze zwiększeniem masy ciała. Ciąża charakteryzuje się hiperinsulinemią, ale osoczowe stężenia lepty ny nie były w badaniach Sivan et al. [24] związa ne ze zmianami osoczowych stężeń insuliny. Podwyższenie o 33% stężeń insuliny w późnej cią ży nie spowodowało podwyższenia poziomów leptyny. Chociaż stężenia leptyny zmniejszały się po porodzie w sposób gwałtowny, to w stężeniu insuliny obserwowano jedynie niewielki spadek. W badaniach Domali i Messinis [6] osoczowe stę żenia leptyny były znacznie wyższe u kobiet cię żarnych chorych na cukrzycę niż u zdrowych. Badano także wpływ hormonów ciążowych na wydzielanie leptyny in vitro w hodowli mysich adipocytów 3T3 L1, które inkubowano w mediach zawierających różne hormony płciowe i mierzono wytwarzanie leptyny [24]. Stężenia ludzkiego lak togenu łożyskowego HPL (10 µg/ml) i progestero nu (150 ng/ml) nie miały istotnego wpływu na wydzielanie leptyny przez zróżnicowane adipocy ty mysie 3T3 L1 w hodowli. Inkubacja z hcg (150 U/ml) stymulowała uwalnianie leptyny do poziomu 150 ± 12% obserwowanego w komór kach kontrolnych (p < 0,01). Inkubacja z estradio lem 20 ng/ml pobudzała uwalnianie leptyny do po ziomu 120 ± 6% wartości kontrolnych. Gdy estra diol inkubowano ze zróżnicowanymi adipocytami 3T3 L1 bez insuliny, wydzielanie leptyny rosło do 193 ± 6% (p < 0,01) wartości kontrolnych. Kore lacja stężenia leptyny ze stężeniami estradiolu i hcg w czasie ciąży sugeruje zatem silnie dyna miczny związek między leptyną a procesami re produkcyjnymi. Potwierdzają to badania Cameo et al. [26], którzy w komórkach ludzkiego łożyska uzyskanych z cięcia cesarskiego stwierdzili sty mulujący wpływ leptyny na ekspresję hcg, ale nie na ekspresję progesteronu. Kokot et al. [27] badając stężenie leptyny w surowicy u kobiet z gestozą EPH stwierdzili istotne podwyższenie w porównaniu do zdrowych kobiet ciężarnych. U zdrowych kobiet niebędą cych w ciąży stężenia leptyny (ng/ml) w osoczu były istotnie niższe niż u zdrowych kobiet w ciąży i kobiet z gestozą (10,9 ± 1,68, 14,99 ± 1,28 w po równaniu z 21,89 ± 2,58 ng/ml). Stężenia leptyny we krwi pępowinowej płodów zdrowych ciężarnych były niższe niż u płodów ciężarnych z gestozą (7,37 ± 0,69 ng/ml wobec 18,067 ± 3,38 ng/ml). Stężenia leptyny w płynie owodniowym były istotnie niższe u ciężarnych zdrowych niż w płynie owodniowym kobiet z gesto zą (6,58 ± 2,62 ng/ml wobec 18,06 ± 3,38 ng/ml). Stężenia leptyny u kobiet z gestozą były zatem wy ższe niż u ciężarnych zdrowych zarówno w surowi cy matki, we krwi pępowinowej ich płodów, jak i w płynie owodniowym [27]. Wyniki te sugerują, że kobiety z fizjologicznym przebiegiem ciąży oraz z ciążą powikłaną PIH (pregnancy induced hyper

4 814 A. MARKOWSKA, K. DREWS, K. MALENDOWICZ tension) wykazują cechy osobników otyłych niecię żarnych, tzn. oporności na leptynę i że ta oporność jest bardziej widoczna u osobników z PIH. Kokot et al. [27] sugerują więc, że istotnie wyższe stężenia leptyny w osoczu u kobiet z PIH i we krwi pępowi nowej ich płodów mogą odgrywać rolę w patogene zie stanów przedrzucawkowych. Autorzy ci u kobiet ciężarnych badali również NPY. W obu grupach ciężarnych kobiet zdro wych i z PIH stężenia osoczowego NPY były nieistotnie niższe niż u niebędących w ciąży [27]. Wskazywać by to mogło na zróżnicowaną rolę NPY i leptyny w regulacji metabolizmu energe tycznego płodów i ich matek. Wymienieni autorzy uważają, że leptyna i prawdopodobnie NPY są za angażowane w patogenezę nadciśnienia u kobiet ze stanem przedrzucawkowym [28]. Podobne wy niki analiz uzyskali inni autorzy, w których bada niach stężenie biologicznie aktywnej leptyny wzrastało bardziej u kobiet w ciąży powikłanej nadciśnieniem indukowanym ciążą aniżeli w ciąży prawidłowej [7, 29, 30]. Rizos et al. [31] badali stężenie leptyny w oso czu matek, których noworodki urodziły się z wada mi chromosomowymi (zespół Downa, zespół Edwardsa). Badania te prowadzono w ramach po szukiwania nowych markerów biochemicznych wad genetycznych; nie potwierdziły one jednak zmian stężeń leptyny w tych nieprawidłowościach. Leptyna, która jest wytwarzana także w łoży sku, wydaje się odgrywać istotną rolę w sygnałach płodowo matczynych. Zakłada się, że leptyna dla rosnącego płodu spełnia zadanie czynnika wzrostu, sygnalizując stan odżywienia matki [34]. Poza tym stwierdzenie obecności leptyny w płynie owodnio wym oraz w żylnej i tętniczej krwi pępowinowej, wskazuje na jej istotną funkcję w rozwoju płodu [35, 39]. Obniżone stężenie leptyny u matek i ich noworodków jest kojarzone z opóźnieniem we wnątrzmacicznego wzrostu płodu [32]. Takahashi et al. [33] sugerują, że jedną z ról leptyny jest odpo wiedź na ostry stres, który wywołuje u płodu hiper kapnię. Hassink et al. [34] stwierdzili wyższe oso czowe stężenia leptyny we krwi tętniczej niż żylnej pępowiny. Mogłoby to potwierdzać, że leptyna od grywa rolę w wewnątrzmacicznym rozwoju nowo rodka. Być może leptyna wpływa na regulację pro liferacji komórek hemopoetyczych płodu [36]. Zda niem Torday i Rehan [37] leptyna koordynuje roz wój płuc u płodu, stymulując syntezę surfaktantu. Uważa się również, że leptyna jest zaangażo wana w prawidłowy rozwój zarodka i płodu, a jej stężenia w czasie porodu wykazują dodatnią kore lację z masą urodzeniową noworodka [34]. U dzieci matek chorych na cukrzycę ma być odpo wiedzialna za gromadzenie tkanki tłuszczowej [38]. Zgodnie z dotychczasowymi wynikami badań, prawidłowe stężenia leptyny są jednym z czynni ków niezbędnych w pokwitaniu, miesiączkowa niu, płodności i implantacji embrionu w endome trium. Wydaje się, że rola leptyny w ciąży nie zo stała dokładnie poznana, chociaż jej prawidłowe funkcjonowanie jest związane z fizjologicznie przebiegającą ciążą i dobrostanem płodu i nowo rodka. Dalsze badania mogą być związane z okre ślaniem stężenia leptyny w ciąży jako markera pewnych stanów patologicznych. Położnicy w Fin landii proponują, aby leptyna była markerem za grażającej rzucawki [40]. Piśmiennictwo [1] Auwerx J., Steals B.: Leptin. Lancet 1998, 351, [2] Baumann H., Morella K. K., White D. W., Demski M., Bailon P. S., Kim H., Lai Ch. F., Tartaglia L. A.: The full length leptin receptor has signaling capabilities of interleukin 6 type cytokine receptors. Proc. Natl. Acad. Sci. USA, 1996, 93, [3] Barash I. A., Cheung C. C., Weigle D. S., Ren H., Kabigting E. B., Kuisper J. L., Clifton D. K., Steiner R. A.: Leptin is a metabolic signal to the reproductive system. Endocrinology 1996, 137, [4] Carro E., Señaris R. M., Seoane L. M., Frohman L. A., Arimura A., Casanvela F. F., Diegusz C.: Role of growth hormone (GH) releasing hormone and somatostatin on leptin-induced GH secretion. Neuroendocrinology 1999, 69, [5] Considine R. V., Sinha M. K., Heiman M. I, Kriauciunas A., Stephens T.W., Nyce M. R., Ohannesian J. P., Marco C. C., Mc Kee L. J., Bauer T. L., Caro J. F.: Serum immunoreactive leptin concentrations in normal weight and obese humans. N. Eng. J. Med. 1996, 334, [6] Domali L., Messinis I. E.: Leptin in pregnancy. J. Matern. Fetal Neonatal. Med. 2002, 12, [7] Caro J. F., Kolaczyński J. V., Nyce M. R., Ohanesian J. P., Opentanova J., Goldman W. H.: Decreased cere brospinal fluid, serum leptin ratio in obesity: a possible mechanism for leptin resistance. Lancet 1996, 348, [8] Tritos N., Mantzoros C. S.: Leptin: Its role in obesity and beyond. Diabetologia 1997, 40, [9] Tartaglia L. A., Dembski M., Weng X., Deng N., Culpepper J., Devos R., Richards G. J., Campfield L. A., Clark F. T., Deeds J., Muir C., Sanker S., Moriarty A., Aoore K. J., Smutko J. S., Mays G. G., Woolf E. A., Munro C., Tepper R. I.: Identification and expression cloning of a leptin receptor OB R. Cell 1995, 83,

5 Rola leptyny w patofizjologii ciąży 815 [10] Karlsson C., Lindell K., Svensson E., Bergh C. H., Lind P., Bilig H., Carlsson L., Carlsson B.: Expression of functional leptin receptors in the human ovary. J. Clin. Endocrinol. Metab. 1997, 82, [11] Lee G. H., Proenca R., Montez J. M., Carroll K. M., Darvishzadeh J. G., Lee J. L.: Abnormal splicing of the leptin receptor in diabetic mice. Nature 1996, 379, [12] Zhang Y., Proenca R., Maffei M., Barone M., Leopold L., Friedman J. M.: Positional cloning of the mouse obese gene and its human homologue. Nature 1994, 372, [13] Moschos S., Chan J. L., Mantzoros C. S.: Leptin and reproduction: a review. Fertil. Steril. 2002, 77, [14] Mantzoros C., Flier J. S., Lesem M. D., Brewerton T. D., Jimerson D. C.: Cerebrospinal fluid leptin in anore xia nervosa: correlation with nutritional status and potential role in resistance to weight gain. J. Clin. Endocrinol. Metab. 1997, 82, [15] Kiess W., Muller G., Galler A., Reich A., Deutscher J., Klammt J., Kratzch J.: Body fat mass, leptin and pu berty. J. Pediatr. Endocrinol. Metab. 2000, Suppl. 1, [16] Clement K., Vaisse C., Lahlou N., Cabrol S., Pelloux V., Cassuto D., Gourmelen M., Dina C., Chambaz J., Lacore J. M., Basdevant A., Bougneres P., Lebouc Y., Froguel P., Guy Grand B. A.: A mutation in the human leptin receptor gene causes obesity and pituitary dysfunction. Nature 1998, 392, [17] Hardie L., Trayhurn P., Abramovich D., Fowler P.: Circulating leptin in women: a longitudional study in the menstrual cycle and during pregnancy. Clin. Endocrinol. 1997, 47, [18] Licinio J., Negrao A. B., Mantzoros Ch., Kaklamani V., Wong M. L., Bongiorno P. B., Mulla A., Cearnal L., Veldhuis J. D., Flier J. S., McCann S. M., Gold P. W.: Synchronic of frequently sampled, 24 concentration of circulation leptin, luteinizing hormone, and estradial in healthy women. Proc. Natl. Acad. Sci. USA 1998, 95, [19] Teirmaa T., Lunkkaa V., Rouru J., Koulu M., Huupponen R.: Correlation between circulating leptin and lute inizing hormone during the menstrual cycle in normal weight women. Eur. J. Endocrinol. 1998, 139, [20] Dominoquez F., Pellicer A., Simon C.: Paracrine dialogue in implantation. Mol. Cell. Endocrinol. 2002, 186, [21] Messinis I. E., Milingos S., Zikopoulos K., Koluos G., Seferiadis K., Lous D.: Leptin concentrations in the fol licular phase of spontaneous cycles and cycles super ovulated with follicle stimulating hormone. Hum. Reprod. 1998, 13, [22] Chebab F. F., Lim M. E., Lu R.: Correction of the sterility defect in homozygous obese female mice by treat ment with the human recombinant leptin. Nature Genetics 1996, 12, [23] Brann D. W., Wade M. F., Dhandapani K. M., Mahesh V. B., Buchanan C. D.: Leptin and reproduction. Ste roids 2002, 67, [24] Sivan E., Whittaker P. G., Sinha D., Homko R. N., Lin M., Reece E. A., Boden G.: Leptin in human pregnan cy: The relationship with gestational hormones. Am. J. Obstet. Gynecol. 1998, 179, [25] Sagava N., Yura S., Mise H., Kakui K., Korita D., Tekrmura M., Nuamah M. A., Ogawa Y., Masuzuki H., Nakao K., Fujii S.: Role of Leptin in Pregnancy A Review. Placenta 2002, 23, Suppl. A. Trophoblast Research 16, S80 S86. [26] Cameo P., Bischof P., Calvo J. C.: Effect of leptin on progesterone, human chorionic gonadotropin, and interleu kin 6 secretion by human term trophoblast cells in culture. Biol. Reprod. 2003, 68, [27] Kokot F., Ulman I., Więcek A., Irzyniec T., Ulman J.: Concentrations of leptin and neuropeptide Y in maternal plasma, umbilical cord blond and in amniotic fluid in pregnant women with EPH gestosis. Arch. Immunol. Ther. Exper. 1998, 46, [28] Kokot F., Ulman I., Więcek A., Irzyniec T., Ulman J.: Czy neuropeptyd Y uczestniczy w regulacji ciśnienia tęt niczego u zdrowych kobiet ciężarnych oraz ciężarnych z EPH gestozą? Pol. Arch. Med. Wewn. 1999, 101, [29] Gursoy T., Aliefendioglu D., Aslan A. T.: Preeclampsia disrupts the normal physiology of leptin. Am. J. Perina tol. 2002, 19, [30] Teppa R. J., Ness R. B., Crombleholme W. R., Roberts J. M.: Free leptin increased in normal pregnancy and further increased in preeclampsia. Metabolism 2000, 49, [31] Rizos D., Hassiokos D., Grigori Kostaraki P., Sarandakou A., Botsis D., Salamalekis E.: Maternal serum lep tin concentration during the second trimester of pregnancy: association with fetal chromosomal abnormalities. Pre nat. Diagn. 2002, 22, [32] Yildiz L., Auci B., Ingec H.: Umbilical cord and maternal blood leptin concentrations in intrauterine growth re tardation. Clin. Chem. Lab. Med. 2002, 40, [33] Takahashi Y., Yokoyama Y., Kabawata I., Iwasa S., Tamaya T.: Leptin as an acute stress related hormone in the fotoplacental circulation. Obstet. Gynecol. 2002, 100, [34] Hassink S. G., de Lancey E., Shelow D. V., Smith Kirwin S. M., O Connor D. M., Considine R. V., Openta nova I., Dostal K., Spear M. L., Leef K., Asch M., Funanage S. V. L.: Placental leptin. An important new growth factor in intrauterine and neonatal development? Pediatrics 1997, [35] Schubring C., Kiess W., Englaro P., Rascher W., Dotsch J., Hanitsch S.: Leptin concentrations in amniotic flu id, venous and arterial cord blood and maternal serum: high leptin synthesis in the fetus and inverse correlation with placental weigh. Eur. J. Pediatr. 1996, 155, [36] Gainsford T., Willson T. A. Metcolf D., Handman E., McFarlaine C., Ng A., Nicola N. A., Aleksander W. S., Hilton D. J.: Leptin can induce proliferation, differentiation and functional activation of hemopoietic cells Proc. Natl. Acad. Sci. USA 1996, 93,

6 816 A. MARKOWSKA, K. DREWS, K. MALENDOWICZ [37] Torday J. S., Rehan V. K.: Stretch stimulated surfactant synthesis coordinated by the paracrine actions of PTHrP and leptin. Am. J. Physiol. Lung Lek. Mol. Physiol. 2002, 283, L130 L135. [38] Tapanainen P., Leinonen E., Ruokonen A., Knip M.: Leptin concentrations are elevated in newborn infants of diabetic mothers. Horm. Res. 2001, 55, [39] Stoll Becker S., Kreuder J., Reiss J.: Influence of gestational age and intrauterine growth on leptin concentra tions in venous cord blood of human newborns. Klin. Pediatr. 2003, 215, 3 8. [40] Laivuori H., Kaaja R., Koistinen H., Kavonen S. L., Andersson S., Koivisto V., Ylikorkala O.: Leptin during and after preeclamptic or normal pregnancy: its relation to serum insulin sensitivity. Metabolism 2000, 49, Adres do korespondencji: Anna Markowska Klinika Perinatologii AM ul. Polna Poznań Praca wpłynęła do Redakcji: r. Po recenzji: r. Zaakceptowano do druku: r. Received: Revised: Accepted:

Molekuły Miłości. Borys Palka Katarzyna Pyzik. www.agh.edu.pl

Molekuły Miłości. Borys Palka Katarzyna Pyzik. www.agh.edu.pl Molekuły Miłości Borys Palka Katarzyna Pyzik www.agh.edu.pl Zakochanie Przyczyną Hormonalnych Zmian Grupa zakochanych, 24 osoby (12 mężczyzn, 12 kobiet ) Grupa kontrolna, 24 osoby (12 mężczyzn, 12 kobiet)

Bardziej szczegółowo

dr hab. prof. AWF Agnieszka Zembroń-Łacny DOPING GENOWY 3 CIEMNA STRONA TERAPII GENOWEJ

dr hab. prof. AWF Agnieszka Zembroń-Łacny DOPING GENOWY 3 CIEMNA STRONA TERAPII GENOWEJ dr hab. prof. AWF Agnieszka Zembroń-Łacny DOPING GENOWY 3 CIEMNA STRONA TERAPII GENOWEJ KOMÓRKI SATELITARNE (ang. stem cells) potencjał regeneracyjny mięśni HIPERTROFIA MIĘŚNI University College London,

Bardziej szczegółowo

lek. Magdalena Bosak-Prus Ocena profilu oreksyny A i greliny u dzieci niskorosłych.

lek. Magdalena Bosak-Prus Ocena profilu oreksyny A i greliny u dzieci niskorosłych. lek. Magdalena Bosak-Prus Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 1 we Wrocławiu, Katedra i Klinika Endokrynologii i Diabetologii Wieku Rozwojowego, młodszy asystent Ocena profilu oreksyny A i greliny

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 10/2011 Nr 1(34) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Stężenia greliny i insuliny w surowicy krwi matek i krwi pępowinowej a parametry urodzeniowe noworodków Serum Ghrelin and Insulin

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Ziora K. i inni Stężenie leptyny w surowicy krwi u dziewcząt... Vol. 2/2003 Nr 1(2) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Stężenie leptyny w surowicy krwi u dziewcząt z jadłowstrętem psychicznym

Bardziej szczegółowo

Rola leptyny w jadłowstręcie psychicznym i innych zaburzeniach odżywiania

Rola leptyny w jadłowstręcie psychicznym i innych zaburzeniach odżywiania Postępy Psychiatrii i Neurologii, 2001, 10, 59-66 Praca poglądowa Review paper Rola leptyny w jadłowstręcie psychicznym i innych zaburzeniach odżywiania The role oj leplin in anorexia nervosa and other

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE

PRZEDMIOTY PODSTAWOWE PRZEDMIOTY PODSTAWOWE Anatomia człowieka 1. Które z białek występujących w organizmie człowieka odpowiedzialne są za kurczliwość mięśni? 2. Co to są neurony i w jaki sposób stykają się między sobą i efektorami?

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Kulik-Rechberger B. i inni: Znaczenie ghreliny, hormonu wzrostu i insulinopodobnych czynników wzrostu w rozwoju płodu Vol. 8/2009 Nr 3(28) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Znaczenie

Bardziej szczegółowo

b e z z d r o w i u O ta j e m n i c Środowisko a gospodarka hormonalna u kobiet część 1 i 2 redaktor naukowy Maria Kapiszewska

b e z z d r o w i u O ta j e m n i c Środowisko a gospodarka hormonalna u kobiet część 1 i 2 redaktor naukowy Maria Kapiszewska z d r o w i u b e z O ta j e m n i c Środowisko a gospodarka hormonalna u kobiet część 1 i 2 redaktor naukowy Środowisko a gospodarka hormonalna u kobiet Environment and hormone (im)balance in women część

Bardziej szczegółowo

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92 Magdalena Szopa Związek pomiędzy polimorfizmami w genie adiponektyny a wybranymi wyznacznikami zespołu metabolicznego ROZPRAWA DOKTORSKA Promotor: Prof. zw. dr hab. med. Aldona Dembińska-Kieć Kierownik

Bardziej szczegółowo

Gruczoły wydzielania wewnętrznego - oddają swoją wydzielinę bezpośrednio do krwi - wydzielają hormony. anatomia i fizjologia człowieka

Gruczoły wydzielania wewnętrznego - oddają swoją wydzielinę bezpośrednio do krwi - wydzielają hormony. anatomia i fizjologia człowieka Gruczoły wydzielania wewnętrznego - oddają swoją wydzielinę bezpośrednio do krwi - wydzielają hormony Gruczoły dokrewne człowieka PRZYSADKA mózgowa Przysadka mózgowa jest gruczołem wielkości ziarna grochu

Bardziej szczegółowo

Neuroendokrynne aspekty anorexia nervosa i bulimia nervosa

Neuroendokrynne aspekty anorexia nervosa i bulimia nervosa Postępy Psychiatrii i Neurologii, 2002, 11, 81-85 Spostrzeżenia kliniczne Clinical lzints Neuroendokrynne aspekty anorexia nervosa i bulimia nervosa Neuroendocrine aspects oj anorexia nervosa and bulimia

Bardziej szczegółowo

AUTOREFERAT. opis dorobku i osiągnięć naukowych

AUTOREFERAT. opis dorobku i osiągnięć naukowych dr inż. Gabriela Siawrys Katedra Fizjologii Zwierząt Wydział Biologii i Biotechnologii Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie ul. Oczapowskiego 1A 10-719 Olsztyn tel. (089) 523 39 04 e-mail: gabri@uwm.edu.pl

Bardziej szczegółowo

BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II

BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA II MÓZGOWE MECHANIZMY FUNKCJI PSYCHICZNYCH 1.1. ZMYSŁY CHEMICZNE (R.7.3) 1.2. REGULACJA WEWNĘTRZNA (R.10) Zakład Psychofizjologii UJ ZMYSŁY CHEMICZNE Chemorecepcja: smak,

Bardziej szczegółowo

Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników?

Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników? 3 Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników? Najważniejsze punkty zu kobiet występuje różne nasilenie objawów; u niektórych objawy mogą być ciężkie, u innych nieznaczne. zobjawami zespołu PCOS mogą

Bardziej szczegółowo

Zapytaj swojego lekarza.

Zapytaj swojego lekarza. Proste, bezpieczne badanie krwi, zapewniające wysoką czułość diagnostyczną Nieinwazyjne badanie oceniające ryzyko wystąpienia zaburzeń chromosomalnych, takich jak zespół Downa; opcjonalnie umożliwia również

Bardziej szczegółowo

Układ wewnątrzwydzielniczy

Układ wewnątrzwydzielniczy Układ wewnątrzwydzielniczy 1. Gruczoły dokrewne właściwe: przysadka mózgowa, szyszynka, gruczoł tarczowy, gruczoły przytarczyczne, nadnercza 2. Gruczoły dokrewne mieszane: trzustka, jajniki, jądra 3. Inne

Bardziej szczegółowo

Odżywianie osób starszych (konspekt)

Odżywianie osób starszych (konspekt) Prof. dr hab. med. Tomasz Kostka Odżywianie osób starszych (konspekt) GŁÓWNE CZYNNIKI RYZYKA CHOROBY WIEŃCOWEJ (CHD) wg. Framingham Heart Study (Circulation, 1999, 100: 1481-1492) Palenie papierosów Nadciśnienie

Bardziej szczegółowo

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Uwaga: tkanka tłuszczowa (adipose tissue) NIE wykorzystuje glicerolu do biosyntezy triacylogliceroli Endo-, para-, i autokrynna droga przekazu informacji biologicznej.

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrastania płodu (IUGR)

Wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrastania płodu (IUGR) Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia, tom 7, zeszyt 2, 112-116, 2014 SYTUACJA KLINICZNA #18 Wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrastania płodu (IUGR) Pacjentka l. 36 przyjęta została do szpitala w 32.

Bardziej szczegółowo

NEUROENDOKRYNOIMMUNOLOGIA W MEDYCYNIE

NEUROENDOKRYNOIMMUNOLOGIA W MEDYCYNIE NEUROENDOKRYNOIMMUNOLOGIA W MEDYCYNIE PROWADZĄCY: Prof. Nadzieja Drela Dr Magdalena Markowska Prof. Krystyna Skwarło-Sońta Dr Paweł Majewski Rok akad. 2015/2016 Semestr zimowy, czwartek, 8.30-10.00 Regulacja

Bardziej szczegółowo

DIOKSYNY- CZYNNIKI ZABURZAJĄCE FUNKCJE ENDOKRYNNE

DIOKSYNY- CZYNNIKI ZABURZAJĄCE FUNKCJE ENDOKRYNNE DIOKSYNY- CZYNNIKI ZABURZAJĄCE FUNKCJE ENDOKRYNNE E.L. Gregoraszczuk Zakład Fizjologii Zwierząt, Instytut Zoologii, Uniwersytet Jagielloński, Kraków Kilka słów o układzie endokrynnym. Układ endokrynny,

Bardziej szczegółowo

Aktualne poglądy dotyczące chorób tarczycy u kobiet ciężarnych

Aktualne poglądy dotyczące chorób tarczycy u kobiet ciężarnych Aktualne poglądy dotyczące chorób tarczycy u kobiet ciężarnych Artykuł poświęcony aktualnym poglądom dotyczącym chorób tarczycy u kobiet ciężarnych. Stanowi przegląd najczęstszych patologii tarczycy dotyczących

Bardziej szczegółowo

Biorytmy, sen i czuwanie

Biorytmy, sen i czuwanie Biorytmy, sen i czuwanie Rytmika zjawisk biologicznych określana jako biorytm przyporządkowuje zmiany stanu organizmu do okresowych zmian otaczającego środowiska. Gdy rytmy biologiczne mają charakter wewnątrzustrojowy

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

Bezpłodność. n Obwiniano kobiety n Tylko modlitwa n Mężczyźni nie rozumiano ich roli

Bezpłodność. n Obwiniano kobiety n Tylko modlitwa n Mężczyźni nie rozumiano ich roli IVF itd Bezpłodność n Obwiniano kobiety n Tylko modlitwa n Mężczyźni nie rozumiano ich roli Definicja n Niemożność zajścia w ciążę przez rok n 10-15% populacji n 15-20 % z tej grupy nie wiadomo dlaczego

Bardziej szczegółowo

TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK

TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK Temat: Układ nerwowy i hormonalny Zadanie 1. Zaznacz poprawną odpowiedź. Co to są hormony? a) związki chemiczne wytwarzane w gruczołach łojowych, które regulują pracę

Bardziej szczegółowo

Streszczenie projektu badawczego

Streszczenie projektu badawczego Streszczenie projektu badawczego Dotyczy umowy nr 2014.030/40/BP/DWM Określenie wartości predykcyjnej całkowitej masy hemoglobiny w ocenie wydolności fizycznej zawodników dyscyplin wytrzymałościowych Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę

Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę Molekularne i komórkowe podstawy treningu zdrowotnego u ludzi chorych na cukrzycę Cukrzyca grupa chorób metabolicznych charakteryzująca się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynikającą

Bardziej szczegółowo

Onkogeneza i zjawisko przejścia nabłonkowomezenchymalnego. Gabriel Wcisło Klinika Onkologii Wojskowego Instytutu Medycznego, CSK MON, Warszawa

Onkogeneza i zjawisko przejścia nabłonkowomezenchymalnego. Gabriel Wcisło Klinika Onkologii Wojskowego Instytutu Medycznego, CSK MON, Warszawa Onkogeneza i zjawisko przejścia nabłonkowomezenchymalnego raka jajnika Gabriel Wcisło Klinika Onkologii Wojskowego Instytutu Medycznego, CSK MON, Warszawa Sześć diabelskich mocy a komórka rakowa (Gibbs

Bardziej szczegółowo

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe.

Ciśnienie tętnicze klucz do zdrowego serca. ciśnienia tętniczego składa się z dwóch odczytów ciśnienie skurczowe i rozkurczowe. Świadomość naszego zdrowia to oprócz odczuwania dolegliwości, wiedza na temat podstawowych parametrów pozwalających ocenić, czy nasz organizm funkcjonuje prawidłowo. Zapoznaj się z nimi i regularnie kontroluj

Bardziej szczegółowo

Łukasz Czupkałło Ocena systemu RANK/RANKL/OPG w płynie dziąsłowym u kobiet w ciąży fizjologicznej oraz pacjentek ciężarnych z chorobą przyzębia.

Łukasz Czupkałło Ocena systemu RANK/RANKL/OPG w płynie dziąsłowym u kobiet w ciąży fizjologicznej oraz pacjentek ciężarnych z chorobą przyzębia. Łukasz Czupkałło Ocena systemu RANK/RANKL/OPG w płynie dziąsłowym u kobiet w ciąży fizjologicznej oraz pacjentek ciężarnych z chorobą przyzębia. STRESZCZENIE Choroba przyzębia jest procesem zapalnym polegającym

Bardziej szczegółowo

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości

Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Leczenie cukrzycy typu 2- nowe możliwości Dr n. med. Iwona Jakubowska Oddział Diabetologii, Endokrynologii i Chorób Wewnętrznych SP ZOZ Woj,. Szpital Zespolony Im. J. Śniadeckiego w Białymstoku DEFINICJA

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

IUGR. prof. dr hab. n. med. Krzysztof Sodowski

IUGR. prof. dr hab. n. med. Krzysztof Sodowski IUGR prof. dr hab. n. med. Krzysztof Sodowski definicja postacie znaczenie diagnostyka monitoring decyzje porodowe mały płód - SGA prawidłowy - brak cech wad, chorób genetycznych, infekcji nieprawidłowy

Bardziej szczegółowo

LECZENIE PRZEDWCZESNEGO DOJRZEWANIA PŁCIOWEGO U DZIECI

LECZENIE PRZEDWCZESNEGO DOJRZEWANIA PŁCIOWEGO U DZIECI Załącznik nr 11 do zarządzenia Nr 59/2011/DGL Prezesa NFZ z dnia 10 października 2011 r. Nazwa programu: LECZENIE PRZEDWCZESNEGO DOJRZEWANIA PŁCIOWEGO U DZIECI ICD-10 E 22.8 Przedwczesne dojrzewanie płciowe

Bardziej szczegółowo

Materiał i metody. Wyniki

Materiał i metody. Wyniki Abstract in Polish Wprowadzenie Selen jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Selen jest wbudowywany do białek w postaci selenocysteiny tworząc selenobiałka (selenoproteiny).

Bardziej szczegółowo

Matczyny BMI oraz przyrost masy ciała w ciąży i ich wpływ na wyniki położnicze u kobiet z cukrzycą ciążową

Matczyny BMI oraz przyrost masy ciała w ciąży i ich wpływ na wyniki położnicze u kobiet z cukrzycą ciążową poło nictwo Matczyny BMI oraz przyrost masy ciała w ciąży i ich wpływ na wyniki położnicze u kobiet z cukrzycą ciążową Maternal body mass index and gestational weight gain and their association with perinatal

Bardziej szczegółowo

The effect of weight loss on serum concentration of interleukine-6 (IL-6) and insulin resistance

The effect of weight loss on serum concentration of interleukine-6 (IL-6) and insulin resistance /ORIGINAL PAPERS Endokrynologia Polska/Polish Journal of Endocrinology Tom/Volume 57; Numer/Number 2/2006 ISSN 0423 104X The effect of weight loss on serum concentration of interleukine-6 (IL-6) and insulin

Bardziej szczegółowo

katedra fizjologii i biochemii zwierząt

katedra fizjologii i biochemii zwierząt katedra fizjologii i biochemii zwierząt RYS HISTORYCZNY Powstanie Katedry 1951 r Z chwilą utworzenia Wydziału Zootechnicznego Wyższej Szkoły Rolniczej w Poznaniu (rozporządzenie Ministra Szkół Wyższych

Bardziej szczegółowo

Przyrost masy ciała w ciąży a wybrane elementy oceny stanu noworodka

Przyrost masy ciała w ciąży a wybrane elementy oceny stanu noworodka Wdowiak Probl Hig A Epidemiol i wsp. Przyrost 2011, 92(2): masy ciała 281-285 w ciąży a wybrane elementy oceny stanu noworodka 281 Przyrost masy ciała w ciąży a wybrane elementy oceny stanu noworodka Women

Bardziej szczegółowo

Rola położnej w opiece nad ciężarną, rodzącą, położnicą z cukrzycą Leokadia Jędrzejewska Konsultant Krajowy w dziedzinie pielęgniarstwa ginekologicznego i położniczego Kraków 20 21 maja 2011r. Grażyna

Bardziej szczegółowo

SANPROBI Super Formula

SANPROBI Super Formula SUPLEMENT DIETY SANPROBI Super Formula Unikalna formuła siedmiu żywych szczepów probiotycznych i dwóch prebiotyków Zdrowie i sylwetka a w super formie Zaburzenia metaboliczne stanowią istotny problem medyczny

Bardziej szczegółowo

Fizjologia, biochemia

Fizjologia, biochemia 50 Fizjologia, biochemia sportu Krioterapia powoduje lepszą krążeniową i metaboliczną tolerancję oraz opóźnia narastanie zmęczenia w trakcie wykonywania pracy mięśniowej przez zawodników sportów wytrzymałościowych.

Bardziej szczegółowo

Lek. Ewelina Litwińska

Lek. Ewelina Litwińska Lek. Ewelina Litwińska Rozprawa doktorska pt.: Markery biochemiczne i biofizyczne w predykcji powikłań nadciśnienia tętniczego w ciąży Promotor: dr hab. n. med. Piotr Kaczmarek STRESZCZENIE Wprowadzenie:

Bardziej szczegółowo

Badanie opublikowane w jednym z wiodących dzienników medycznych potwierdziły wyniki badań przeprowadzonych przez WHO, a także ich hormonalne podłoże:

Badanie opublikowane w jednym z wiodących dzienników medycznych potwierdziły wyniki badań przeprowadzonych przez WHO, a także ich hormonalne podłoże: W 1970 Światowa Organizacja Zdrowia opublikowała wyniki badania o związku pomiędzy doświadczeniami reprodukcyjnymi, a przypadkami zachorowania na raka piersi. Badanie to przeprowadzone na 17,000 kobiet

Bardziej szczegółowo

Leczenie zaburzeń lipidowych u kobiet w ciąży. Czy możemy być skuteczni? Prof. dr hab. med. Barbara Cybulska

Leczenie zaburzeń lipidowych u kobiet w ciąży. Czy możemy być skuteczni? Prof. dr hab. med. Barbara Cybulska Leczenie zaburzeń lipidowych u kobiet w ciąży. Czy możemy być skuteczni? Prof. dr hab. med. Barbara Cybulska Fizjologiczne zmiany stężenia lipidów w ciąży TG, TC i LDL-C na początku ciąży (najniższe wartości

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 24. Fizjologia i patofizjologia układu pokarmowego.

Ćwiczenie 24. Fizjologia i patofizjologia układu pokarmowego. Zawartość Ćwiczenie 24. Fizjologia i patofizjologia układu pokarmowego.... 1 Ćwiczenie 25. Układ dokrewny I. Czynność endokrynna trzustki. Hormonalna regulacja wzrostu i metabolizmu - podstawy fizjologiczne

Bardziej szczegółowo

Układ rozrodczy samicy

Układ rozrodczy samicy Układ rozrodczy samicy ESPZiWP układ rozrodczy samicy jajniki, jajowody, macica, pochwa, srom 1 Jajniki Jajniki pełnią funkcje wewnątrzwydzielniczą (hormonalną) i rozrodczą, które są ze sobą ściśle powiązane.

Bardziej szczegółowo

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez:

Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: 2 Materiał edukacyjny Cukrzyca ciążowa Przewodnik dla ciężarnej został przygotowany przez: Prof. dr hab. med. Katarzyna Cypryk Klinika Diabetologii i Chorób Przemiany Materii Uniwersytet Medyczny w Łodzi,

Bardziej szczegółowo

dr hab n. med. Piotr Węgrzyn dr n. med. Robert Bartkowiak lek. Robert Brawura-Biskupski-Samaha I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii

dr hab n. med. Piotr Węgrzyn dr n. med. Robert Bartkowiak lek. Robert Brawura-Biskupski-Samaha I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii dr hab n. med. Piotr Węgrzyn dr n. med. Robert Bartkowiak lek. Robert Brawura-Biskupski-Samaha I Katedra i Klinika Położnictwa i Ginekologii najbardziej popularna metoda wizualizacji duża dostępność względnie

Bardziej szczegółowo

Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report

Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report Czy istnieje zależność pomiędzy wiekiem i stroną, po której umiejscawia się ciąża ektopowa jajowodowa?

Bardziej szczegółowo

Piotr Socha. Interdyscyplinarna szkoła zimowa, 2014

Piotr Socha. Interdyscyplinarna szkoła zimowa, 2014 Piotr Socha Klinika Gastroenterologii, Hepatologii i Zaburzeń Odżywiania Instytut Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka Interdyscyplinarna szkoła zimowa, 2014 Zdjęcie Holenderki Zima 1944/45 2414 urodzonych w

Bardziej szczegółowo

Warszawa, III Kongres Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego, 12 października 2013

Warszawa, III Kongres Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego, 12 października 2013 Piotr Socha Klinika Gastroenterologii, Hepatologii i Zaburzeń Odżywiania Instytut Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka Warszawa, III Kongres Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego, 12 października 2013 Nieskuteczna

Bardziej szczegółowo

Ultrasonografia diagnostyczna i interwencyjna

Ultrasonografia diagnostyczna i interwencyjna Ultrasonografia diagnostyczna i interwencyjna Click to edit Master subtitle style dr hab n. med. Piotr Węgrzyn dr n. med. Robert Bartkowiak lek. Robert Brawura-Biskupski-Samaha I Katedra i Klinika Położnictwa

Bardziej szczegółowo

Fizjologia, biochemia

Fizjologia, biochemia 40 Fizjologia, biochemia sportu O przebiegu procesów metabolicznych w organizmie informują zwłaszcza zmiany stężeń mleczanów i hormonów we krwi obwodowej. Benedykt H. Opaszowski, Stanisław Pytel, Krystyna

Bardziej szczegółowo

ZDROWIE DZIECI PO LECZENIU NIEPŁODNOŚCI

ZDROWIE DZIECI PO LECZENIU NIEPŁODNOŚCI ZDROWIE DZIECI PO LECZENIU NIEPŁODNOŚCI Rafał Kurzawa rafal.kurzawa@gmail.com Pomorski Uniwersytet Medyczny Sekcja Płodności i Niepłodności PTG Ośrodek Studiów nad Płodnością Człowieka IVF ma 35 lat

Bardziej szczegółowo

Instytut Sportu. Biochemiczne wskaźniki przetrenowania. Zakład Biochemii. mgr Konrad Witek

Instytut Sportu. Biochemiczne wskaźniki przetrenowania. Zakład Biochemii. mgr Konrad Witek Instytut Sportu Zakład Biochemii Biochemiczne wskaźniki przetrenowania Przetrenowanie (overtraining)- długotrwałe pogorszenie się dyspozycji sportowej zawodnika, na skutek kumulowania się skutków stosowania

Bardziej szczegółowo

Universitäts-Frauenklinik Essen

Universitäts-Frauenklinik Essen Universitäts-Frauenklinik Essen Badanie przesiewowe w pierwszym trymestrze ciąży Co to jest z badanie przesiewowe w pierwszym trymestrze ciąży? W badaniu przesiewowym w pierwszym trymestrze ciąży okreslane

Bardziej szczegółowo

NIFTY TM Nieinwazyjny, Genetyczny Test Prenataly określający ryzyko wystąpienia zespołu Downa, Edwardsa i Patau

NIFTY TM Nieinwazyjny, Genetyczny Test Prenataly określający ryzyko wystąpienia zespołu Downa, Edwardsa i Patau NIFTY TM Nieinwazyjny, Genetyczny Test Prenataly określający ryzyko wystąpienia zespołu Downa, Edwardsa i Patau Nieinwazyjne badania prenatalne, polegające na ocenia parametrów biochemicznych, takie jak

Bardziej szczegółowo

NZ.1.3 PROFIL KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNY TYP PRZEDMIOTU obligatoryjny Forma studiów

NZ.1.3 PROFIL KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNY TYP PRZEDMIOTU obligatoryjny Forma studiów Tabela. Metryka przedmiotu programowego- cele i efekty kształcenia POZIOM KSZTAŁCENIA POZIOM VI/ STUDIA I STOPNIA NR PRZEDMIOTU W PROGRAMIE NZ..3 PROFIL KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNY TYP PRZEDMIOTU obligatoryjny

Bardziej szczegółowo

Grzegorz Satała, Tomasz Lenda, Beata Duszyńska, Andrzej J. Bojarski. Instytut Farmakologii Polskiej Akademii Nauk, ul.

Grzegorz Satała, Tomasz Lenda, Beata Duszyńska, Andrzej J. Bojarski. Instytut Farmakologii Polskiej Akademii Nauk, ul. Grzegorz Satała, Tomasz Lenda, Beata Duszyńska, Andrzej J. Bojarski Instytut Farmakologii Polskiej Akademii Nauk, ul. Smętna 12, Kraków Plan prezentacji: Cel naukowy Podstawy teoretyczne Przyjęta metodyka

Bardziej szczegółowo

Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza

Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza lek. Jacek Bujko 17 października 2014 Przykładowy pytań Diagnostyka chorób układy podwzgórze-przysadka-nadnercza W diagnostyce laboratoryjnej uszkodzenia podwzgórza można stwierdzić cechy niedoczynności

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrastania jako objaw czy przyczyna przewlekłego niedotlenienia- - konsekwencje neurologiczne dla noworodka

Wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrastania jako objaw czy przyczyna przewlekłego niedotlenienia- - konsekwencje neurologiczne dla noworodka Wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrastania jako objaw czy przyczyna przewlekłego niedotlenienia- - konsekwencje neurologiczne dla noworodka Barbara Strzałko- Głoskowska Klinika Neonatologii Oddział Patologii

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 7/2008 Nr 2(23) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology TNF alfa a wybrane parametry gospodarki węglowodanowej u dzieci z nadwagą i otyłością prostą TNF Alpha and Selected Carbohydrate

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Zdrowia 2016 Pokonaj cukrzycę

Światowy Dzień Zdrowia 2016 Pokonaj cukrzycę Światowy Dzień Zdrowia 2016 Pokonaj cukrzycę Światowy Dzień Zdrowia 7 kwietnia 2016 Kilka słów o historii Każdego roku Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wybiera temat przewodni Światowego Dnia Zdrowia.

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT MATKI I DZIECKA w Warszawie, Klinika Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka

INSTYTUT MATKI I DZIECKA w Warszawie, Klinika Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka Ocena ryzyka nieprawidłowego rozwoju dzieci urodzonych przedwcześnie Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i pomoc rodzinie doświadczenia i rekomendacje Warszawa, 10 12 grudnia 2007 Ewa Helwich Klinika Neonatologii

Bardziej szczegółowo

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16

2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 INTENSYWNA TERAPIA STANU ASTMATYCZNEGO 1. Definicja... 13 2. Etiopatogeneza astmy... 14 2.1. Układ oddechowy... 14 2.2. Układ krążenia... 16 3. Obraz kliniczny... 17 3.1. Rozpoznanie... 17 3.2. Diagnostyka

Bardziej szczegółowo

Czynniki ryzyka niepowodzenia planowej indukcji porodu u ciężarnych po 41. tygodniu ciąży

Czynniki ryzyka niepowodzenia planowej indukcji porodu u ciężarnych po 41. tygodniu ciąży Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia, tom 4, zeszyt 3, 137-142, 2011 Czynniki ryzyka niepowodzenia planowej indukcji porodu u ciężarnych po 41. tygodniu ciąży MARTA KOSTRZEWA 1, WALDEMAR KRZESZOWSKI

Bardziej szczegółowo

Przydatność rzeźna loszek po odchowaniu pierwszego miotu

Przydatność rzeźna loszek po odchowaniu pierwszego miotu Przydatność rzeźna loszek po odchowaniu pierwszego miotu Kierownik projektu: prof. dr hab. Wojciech Kapelański dr inż. Maria Bocian, dr inż. Jolanta Kapelańska, dr inż. Jan Dybała, dr inż. Hanna Jankowiak,

Bardziej szczegółowo

Zaburzenie równowagi energetycznej

Zaburzenie równowagi energetycznej Otyłość dzieci i młodzieży czy można jej zapobiec? Dr n. med. Andrea Horvath Dr n. med. Piotr Dziechciarz Klinika Pediatrii WUM Zaburzenie równowagi energetycznej wyrażonej nadmiernym odkładaniem tkanki

Bardziej szczegółowo

Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia niepłodności

Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia niepłodności Rekomendacje dotyczące diagnostyki i leczenia niepłodności Polskie Towarzystwo Ginekologiczne Polskie Towarzystwo Medycyny Rozrodu 2012 Polskie Towarzystwo Ginekologiczne i Polskie Towarzystwo Medycyny

Bardziej szczegółowo

Ocena. W latach 2008-2010 odbyła 2,5 roczny staż naukowy w Mayo Clinic, Rochester, USA.

Ocena. W latach 2008-2010 odbyła 2,5 roczny staż naukowy w Mayo Clinic, Rochester, USA. UNIWERSYTET MEDYCZNY W BIAŁYMSTOKU ZAKŁAD BIOCHEMII LEKARSKIEJ ul. A. Mickiewicza 2, 15-089 Białystok tel. (085) 748 55 78, faks (085) 748 55 78 e-mail: zdbioch@umwb.edu.pl Ocena osiągnięć naukowych, dydaktycznych

Bardziej szczegółowo

Wskaźniki włóknienia nerek

Wskaźniki włóknienia nerek Wskaźniki włóknienia nerek u dzieci z przewlekłą chorobą nerek leczonych zachowawczo Kinga Musiał, Danuta Zwolińska Katedra i Klinika Nefrologii Pediatrycznej Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Bury A. i inni: Proramowanie otyłości rozpoczyna się w okresie płodowym rola leptyny Vol. 9/2010 Nr 4(33) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Programowanie otyłości rozpoczyna się w okresie

Bardziej szczegółowo

Sen i czuwanie rozdział 9. Zaburzenia mechanizmów kontroli ruchowej rozdział 8

Sen i czuwanie rozdział 9. Zaburzenia mechanizmów kontroli ruchowej rozdział 8 Sen i czuwanie rozdział 9 Zaburzenia mechanizmów kontroli ruchowej rozdział 8 SEN I CZUWANIE SEN I RYTMY OKOŁODOBOWE FAZY SNU CHARAKTERYSTYKA INDUKOWANIE SNU MECHANIZM I STRUKTURY MÓZGOWE RYTMY OKOŁODOBOWE

Bardziej szczegółowo

Opakowania na materiały niebezpieczne

Opakowania na materiały niebezpieczne Założyciel firmy Georg Utz 1916 1988 Opakowania na materiały 208 GGVS Opakowania na materiały 209 Opakowania na materiały Cer ty fi ko wa ne po jem ni ki Utz jest pro du cen tem sze ro kiej ga my opa ko

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI W KLASIE II BIOLOGIA. HASŁO PROGRAMOWE: Funkcjonowanie organizmu człowieka jako zintegrowanej całości

SCENARIUSZ LEKCJI W KLASIE II BIOLOGIA. HASŁO PROGRAMOWE: Funkcjonowanie organizmu człowieka jako zintegrowanej całości SCENARIUSZ LEKCJI W KLASIE II BIOLOGIA NAUCZYCIEL PROWADZĄCY... TEMAT LEKCJI: Rozwój płodowy człowieka KLASA... DATA:... GODZ... HASŁO PROGRAMOWE: Funkcjonowanie organizmu człowieka jako zintegrowanej

Bardziej szczegółowo

Skład aminokwasów surowicy krwi pępowinowej u noworodków matek z otyłością

Skład aminokwasów surowicy krwi pępowinowej u noworodków matek z otyłością Perinatologia, Neonatologia i Ginekologia, tom 3, zeszyt 4, 272-276, 2010 Skład aminokwasów surowicy krwi pępowinowej u noworodków matek z otyłością LIDZIYA SHEIBAK 1, VLADZIMIR SHEIBAK 1, LUDMILA BUT-GUSAIM

Bardziej szczegółowo

TESTY ENDOKRYNOLOGICZNE Kot

TESTY ENDOKRYNOLOGICZNE Kot TESTY ENDOKRYNOLOGICZNE Kot Badanie pojedynczych hormonów Tyroksyna całkowita (T4) wyjaśnienie występowania hormonalnych zaburzeń gruczołu tarczycowego np. nadczynności tarczycy, rzadziej niedoczynności.

Bardziej szczegółowo

Markery biochemiczne w diagnostyce prenatalnej

Markery biochemiczne w diagnostyce prenatalnej Diagnostyka prenatalna Spała 09.11.2012 Markery biochemiczne w diagnostyce prenatalnej - test podwójny - nowe markery biochemiczne dr hab. n. med. Dariusz Borowski Warszawski Uniwersytet Medyczny rekomendacja

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

1 Proces zapłodnienia 15 Kobiecy cykl miesiączkowy 15 Spermatogeneza 20 Zapłodnienie 22. Kiedy należy zwrócić się o pomoc do lekarza?

1 Proces zapłodnienia 15 Kobiecy cykl miesiączkowy 15 Spermatogeneza 20 Zapłodnienie 22. Kiedy należy zwrócić się o pomoc do lekarza? SPIS TREŚCI Wstęp 10 1 Proces zapłodnienia 15 Kobiecy cykl miesiączkowy 15 Spermatogeneza 20 Zapłodnienie 22 Zagnieżdżenie 23 Prawdopodobieństwo zajścia w ciążę 23 Kiedy należy zwrócić się o pomoc do lekarza?

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia chorób serca i naczyń

Epidemiologia chorób serca i naczyń Warszawa, 8.10.2007 Epidemiologia chorób serca i naczyń Codziennie w Polsce, na choroby układu sercowo-naczyniowego umiera średnio 476 osób. Co prawda w latach 90. udało się zahamować bardzo duży wzrost

Bardziej szczegółowo

Badanie predyspozycji do łysienia androgenowego u kobiet (AGA)

Badanie predyspozycji do łysienia androgenowego u kobiet (AGA) Badanie predyspozycji do łysienia androgenowego u kobiet (AGA) RAPORT GENETYCZNY Wyniki testu dla Pacjent Testowy Pacjent Pacjent Testowy ID pacjenta 0999900004112 Imię i nazwisko pacjenta Pacjent Testowy

Bardziej szczegółowo

LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62.

LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 701 Poz. 9 Załącznik B.64. LECZENIE HORMONEM WZROSTU NISKOROSŁYCH DZIECI URODZONYCH JAKO ZBYT MAŁE W PORÓWNANIU DO CZASU TRWANIA CIĄŻY (SGA lub IUGR) (ICD-10 R 62.9)

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE Wstęp: Celem pracy Materiały i metody:

STRESZCZENIE Wstęp: Celem pracy Materiały i metody: STRESZCZENIE Wstęp: Dzięki poprawie wyników leczenia przeciwnowotworowego u dzieci i młodzieży systematycznie wzrasta liczba osób wyleczonych z choroby nowotworowej. Leczenie onkologiczne nie jest wybiórcze

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Ziora K. i inni: Ocena stężeń adiponektyny hormonu tkanki tłuszczowej w surowicy krwi u dziewcząt z jadłowstrętem psychicznym Vol. 9/2010 Nr 1(30) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Ocena

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 5 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program badań prenatalnych

Załącznik nr 5 do zarządzenia Nr 53/2006 Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Program badań prenatalnych Program badań prenatalnych 1 I. UZASADNIENIE CELOWOŚCI WDROŻENIA PROGRAMU BADAŃ PRENATALNYCH, zwanego dalej Programem. 1. Opis problemu zdrowotnego W ostatnich latach wzrasta systematycznie średni wiek

Bardziej szczegółowo

NIPT Nieinwazyjny Test Prenatalny (ang. Non-Invasive Prenatal Test)

NIPT Nieinwazyjny Test Prenatalny (ang. Non-Invasive Prenatal Test) NIPT Nieinwazyjny Test Prenatalny (ang. Non-Invasive Prenatal Test) Nieinwazyjne badanie krwi kobiety ciężarnej w kierunku wykluczenia najczęstszych trisomii u płodu Cel testu NIPT Celem testu NIPT jest

Bardziej szczegółowo

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby SPIS TREŚCI JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje Wątroba jest największym narządem wewnętrznym naszego organizmu. Wątroba jest kluczowym organem regulującym nasz metabolizm (każda substancja

Bardziej szczegółowo

lek med. Grażyna Rybak, specjalista pediatrii ŚRODOWISKO MEDYCZNE ŚWIĘTEJ RODZINY

lek med. Grażyna Rybak, specjalista pediatrii ŚRODOWISKO MEDYCZNE ŚWIĘTEJ RODZINY lek med. Grażyna Rybak, specjalista pediatrii ŚRODOWISKO MEDYCZNE ŚWIĘTEJ RODZINY OKRES PŁODNOŚCI NAJLEPSZA CZĘŚĆ ŻYCIA WYDOBYWA Z NAS PIĘKNO EKSPONUJE SZCZYT PŁODNOŚCI UJAWNIA UROK KOBIECOŚCI I MĘSKOŚCI

Bardziej szczegółowo

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology

Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Vol. 6/2007 Nr 3(20) Endokrynologia Pediatryczna Pediatric Endocrinology Otyłość prosta i wyniszczenie w zespole anorexia nervosa jako skrajne zaburzenia stanu odżywienia Simple Obesity and Undernutrition

Bardziej szczegółowo

- szac. zapotrzebowanie O pok. naturalny

- szac. zapotrzebowanie O pok. naturalny Białko w żywieniu niemowląt i małych dzieci D. Gruszfeld Klinika Neonatologii, Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka IP CZD Plan Rola białka Skutki niedoboru białka Skutki nadmiaru białka Ocena zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Nowa generacja nieinwazyjnych badań prenatalnych. www.neobona.pl

Nowa generacja nieinwazyjnych badań prenatalnych. www.neobona.pl Nowa generacja nieinwazyjnych badań prenatalnych www.neobona.pl Aberracje chromosomowe występują u około 1% wszystkich płodów. Diagnostyka prenatalna obejmuje testy opracowane w celu badania prawidłowego

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ Z WYCHOWANIADO ŻYCIAW RODZINIE UCZNIÓW SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ. Temat: FIZJOLOGIA PŁODNOŚCI

SCENARIUSZ ZAJĘĆ Z WYCHOWANIADO ŻYCIAW RODZINIE UCZNIÓW SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ. Temat: FIZJOLOGIA PŁODNOŚCI SCENARIUSZ ZAJĘĆ Z WYCHOWANIADO ŻYCIAW RODZINIE DLA UCZNIÓW SZKOŁY PONADGIMNAZJALNEJ Treści: fizjologia układu płciowego człowieka, fazy cyklu miesiączkowego kobiety, owulacja, fazy płodności i niepłodności

Bardziej szczegółowo